rak przewodów ślinowych
Rak przewodów ślinowych (ang. salivary duct carcinoma, SDC) to rzadki, ale wysoce agresywny nowotwór złośliwy gruczołów ślinowych. Stanowi około 1-3% wszystkich nowotworów gruczołów ślinowych i najczęściej występuje w śliniankach przyusznych. Histologicznie wykazuje uderzające podobieństwo do raka przewodowego sutka, co pomaga w diagnostyce różnicowej.
Choroba dotyka głównie mężczyzn w szóstej i siódmej dekadzie życia. Klinicznie objawia się jako szybko rosnący, bolesny guz, często z towarzyszącym porażeniem nerwu twarzowego. Rak przewodów ślinowych charakteryzuje się wysokim stopniem złośliwości, wczesnym tworzeniem przerzutów do regionalnych węzłów chłonnych (w ponad 60% przypadków) oraz przerzutów odległych (najczęściej do płuc, kości i wątroby).
W diagnostyce kluczowe znaczenie ma badanie histopatologiczne, które wykazuje typowe struktury przypominające komedo-martwicę, zrazikowy układ komórek oraz ekspresję receptora HER2/neu i receptorów androgenowych w badaniach immunohistochemicznych. Badania obrazowe (MRI, CT) są niezbędne do oceny miejscowego zaawansowania oraz planowania leczenia.
Leczenie obejmuje radykalną resekcję chirurgiczną z szerokim marginesem, uzupełnioną o limfadenektomię szyjną oraz radioterapię pooperacyjną. W przypadkach zaawansowanych lub nawrotowych stosuje się chemioterapię oraz terapie celowane (np. trastuzumab przy nadekspresji HER2). Trwają badania nad skutecznością terapii hormonalnej anty-androgenowej ze względu na częstą ekspresję receptorów androgenowych w tym typie nowotworu.
Rokowanie w raku przewodów ślinowych jest niekorzystne – 5-letnie przeżycie wynosi około 30-50%. Istotnym czynnikiem prognostycznym jest stopień zaawansowania w momencie rozpoznania, obecność przerzutów oraz status marginesów chirurgicznych. Pacjenci wymagają ścisłej, długoterminowej obserwacji ze względu na wysokie ryzyko wznowy miejscowej i przerzutów odległych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Guzy ślinianki przyusznej – Objawy
Guzy ślinianki przyusznej najczęściej manifestują się jako bezbolesne, wolno rosnące zmiany w okolicy ucha, policzka lub górnej części szyi. Około 80% z nich to guzy łagodne, takie jak gruczolak wielopostaciowy czy guz Warthina, które charakteryzują się powolnym wzrostem, wyraźną torebką i brakiem naciekania tkanek otaczających. Objawy sugerujące złośliwość obejmują ból, szybki wzrost guza, osłabienie lub paraliż nerwu twarzowego (obserwowany u 7-20% pacjentów ze złośliwymi zmianami), przytwierdzenie do otaczających tkanek oraz powiększone węzły chłonne szyi. Złośliwe guzy, takie jak rak gruczołowo-torbielowaty czy rak przewodów ślinowych, mogą naciekać nerwy, powodować szczękościsk, dysfagię, ból ucha oraz dawać przerzuty do lokalnych węzłów chłonnych (obecne u około 80% pacjentów z porażeniem nerwu twarzowego), płuc, kości i wątroby. Średni czas przeżycia pacjentów z porażeniem nerwu twarzowego wynosi 2,7 roku, a 10-letnie przeżycie wynosi 14-26%.
bezbolesny guz, czynnik prognostyczny, drętwienie twarzy, dysfagia, gruczolak wielopostaciowy, guz łagodny, guz ślinianki przyusznej, guz Warthina, inwazja nerwowa, komórka nowotworowa, nerw trójdzielny, nowotwór złośliwy, obrzęk, osłabienie mięśni twarzy, paraliż nerwu twarzowego, powiększone węzły chłonne, przerzut do węzłów chłonnych, przerzut odległy, rak gruczołowo-torbielowaty, rak przewodów ślinowych, stadium zaawansowania, szczękościsk, typ histologiczny, wskaźnik przeżycia, złośliwa transformacja - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy gruczołów ślinowych – Leczenie
Guzy gruczołów ślinowych to rzadkie, heterogenne nowotwory wymagające wielodyscyplinarnego podejścia terapeutycznego. Podstawą leczenia jest chirurgia, której zakres zależy od wielkości, lokalizacji i charakteru guza, z naciskiem na całkowite usunięcie zmiany z marginesem zdrowych tkanek. W przypadku ślinianki przyusznej kluczowe jest zachowanie funkcji nerwu twarzowego, stosując monitorowanie nerwu podczas zabiegu. Radioterapia, głównie teleradioterapia wiązką zewnętrzną, pełni rolę leczenia uzupełniającego pooperacyjnego, szczególnie przy nowotworach o wysokim stopniu złośliwości, dodatnich marginesach, naciekaniu okołonerwowym lub obecności przerzutów w węzłach chłonnych. Zaawansowane techniki, takie jak radioterapia neutronowa i hiperfrakcjonowana radioterapia fotonowa, wykazują większą skuteczność w nieoperacyjnych lub nawrotowych przypadkach. Chemioterapia, oparta głównie na związkach platyny, antracyklinach i cyklofosfamidzie, ma ograniczone zastosowanie i jest stosowana w zaawansowanych stadiach lub leczeniu paliatywnym.
całkowita parotidektomia, chemioradioterapia, inhibitory punktów kontrolnych, inwazja okołonerwowa, leczenie paliatywne, limfadenektomia, nerw twarzowy, nowotwory głowy i szyi, operacja rekonstrukcyjna, parotidektomia, radiosensybilizatory, radioterapia adjuwantowa, radioterapia neutronowa, rak gruczołowo-torbielowaty, rak przewodów ślinowych, rak śluzowo-naskórkowy, receptor androgenowy, ślinianka przyuszna, stopień złośliwości, suchość jamy ustnej, teleradioterapia, terapia antyandrogenowa, terapie celowane, typ histologiczny guza, zabieg operacyjny