guz ślinianki przyusznej
Guz ślinianki przyusznej jest nowotworem rozwijającym się w obrębie największego z gruczołów ślinowych, zlokalizowanego przed i poniżej ucha. Większość zmian (około 80%) ma charakter łagodny, z czego najczęstszym typem jest gruczolak wielopostaciowy (adenoma pleomorphicum), stanowiący około 60-70% wszystkich guzów ślinianki przyusznej.
Diagnostyka guzów ślinianki przyusznej obejmuje badanie kliniczne, badania obrazowe (USG, MRI, CT) oraz biopsję aspiracyjną cienkoigłową (BAC). W przypadku zmian złośliwych, które stanowią około 20% przypadków, najczęściej występującymi typami są rak śluzowo-naskórkowy, rak gruczołowo-torbielowaty oraz rak z komórek przewodów wyprowadzających.
Leczenie guzów ślinianki przyusznej jest przede wszystkim chirurgiczne. W przypadku zmian łagodnych standardem postępowania jest parotidektomia powierzchowna z zachowaniem nerwu twarzowego. Natomiast w guzach złośliwych może być konieczna parotidektomia całkowita, czasem z poświęceniem nerwu twarzowego, uzupełniona o radioterapię. Powikłania po zabiegach obejmują głównie przejściowe lub trwałe uszkodzenie nerwu twarzowego oraz zespół Freya (pocenie się skóry w okolicy przyuszniczej podczas jedzenia).
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Guzy ślinianki przyusznej – Objawy
Guzy ślinianki przyusznej najczęściej manifestują się jako bezbolesne, wolno rosnące zmiany w okolicy ucha, policzka lub górnej części szyi. Około 80% z nich to guzy łagodne, takie jak gruczolak wielopostaciowy czy guz Warthina, które charakteryzują się powolnym wzrostem, wyraźną torebką i brakiem naciekania tkanek otaczających. Objawy sugerujące złośliwość obejmują ból, szybki wzrost guza, osłabienie lub paraliż nerwu twarzowego (obserwowany u 7-20% pacjentów ze złośliwymi zmianami), przytwierdzenie do otaczających tkanek oraz powiększone węzły chłonne szyi. Złośliwe guzy, takie jak rak gruczołowo-torbielowaty czy rak przewodów ślinowych, mogą naciekać nerwy, powodować szczękościsk, dysfagię, ból ucha oraz dawać przerzuty do lokalnych węzłów chłonnych (obecne u około 80% pacjentów z porażeniem nerwu twarzowego), płuc, kości i wątroby. Średni czas przeżycia pacjentów z porażeniem nerwu twarzowego wynosi 2,7 roku, a 10-letnie przeżycie wynosi 14-26%.
bezbolesny guz, czynnik prognostyczny, drętwienie twarzy, dysfagia, gruczolak wielopostaciowy, guz łagodny, guz ślinianki przyusznej, guz Warthina, inwazja nerwowa, komórka nowotworowa, nerw trójdzielny, nowotwór złośliwy, obrzęk, osłabienie mięśni twarzy, paraliż nerwu twarzowego, powiększone węzły chłonne, przerzut do węzłów chłonnych, przerzut odległy, rak gruczołowo-torbielowaty, rak przewodów ślinowych, stadium zaawansowania, szczękościsk, typ histologiczny, wskaźnik przeżycia, złośliwa transformacja - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy ślinianki przyusznej – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka guzów ślinianki przyusznej wymaga wieloaspektowego podejścia, łączącego szczegółowy wywiad, badanie fizykalne oraz zaawansowane metody obrazowe i cytologiczne. USG, jako pierwsza linia diagnostyczna, charakteryzuje się czułością 60%, swoistością 95,2% i dokładnością 90,3% w różnicowaniu zmian łagodnych i złośliwych, natomiast MRI, dzięki doskonałemu kontrastowi tkanek miękkich i technikom takim jak DWI i DCE-MRI, umożliwia precyzyjną ocenę rozprzestrzeniania okołonerwowego oraz charakteru guza. Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (FNA), często wykonywana pod kontrolą USG, wykazuje czułość 68-84% i swoistość 89-100% w wykrywaniu złośliwości, a jej wyniki klasyfikowane są według Systemu Mediolańskiego Raportowania Cytologii Gruczołów Ślinowych (MSRSGC). W przypadkach niejednoznacznych stosuje się biopsję gruboigłową lub badanie doraźne podczas operacji. Diagnostyka molekularna (FISH, RT-PCR, NGS) wspomaga rozpoznanie i prognozowanie, zwłaszcza w trudnych przypadkach.
badanie fizykalne, badanie obrazowe, badanie palpacyjne, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, biopsja gruboigłowa, biopsja śródoperacyjna, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, gruczoł ślinowy, guz ślinianki przyusznej, guz Warthina, naciekanie okołonerwowe, nerw czaszkowy, nerw twarzowy, obrazowanie dyfuzyjne, otolaryngolog, porażenie nerwu twarzowego, pozytonowa tomografia emisyjna, rak mukoepidermoidalny, reakcja łańcuchowa polimerazy, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie nowej generacji, tomografia komputerowa, ultrasonografia, węzeł chłonny, współczynnik dyfuzji, zespół Sjögrena - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy ślinianki przyusznej – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w guzach ślinianki przyusznej jest silnie uzależnione od histologii, stopnia zaawansowania klinicznego oraz zastosowanego leczenia. Całkowity wskaźnik 5-letniego przeżycia wynosi około 62%, natomiast w przypadku choroby nawrotowej spada do 37%. Wskaźniki przeżycia różnią się w zależności od stadium zaawansowania: dla stadium I wynoszą 97%, a dla stadium IV jedynie 15%. Dane z programu SEER wskazują na 5-letnie przeżycie na poziomie 95% dla raka zlokalizowanego, 69% dla raka regionalnego oraz 44% dla raka z przerzutami odległymi. Specyficzne podtypy, takie jak rak śluzowo-naskórkowy (P-MEC) wykazują 5-letnie przeżycie całkowite na poziomie 84,1%, natomiast rak w gruczolaku wielopostaciowym (CXPA) charakteryzuje się 5-letnim przeżyciem całkowitym około 50,3%. Mięsaki ślinianki przyusznej mają 5-letnie przeżycie całkowite na poziomie 52%, a rak gruczołowo-torbielowaty cechuje się najgorszym rokowaniem ze względu na naciekanie okołonerwowe i tendencję do nawrotów.
całkowita parotidektomia, choroba nawrotowa, dodatni margines chirurgiczny, guz ślinianki przyusznej, naciekanie okołonerwowe, przerzut do regionalnych węzłów chłonnych, przerzut odległy, przeżycie całkowite, przeżycie specyficzne dla nowotworu, przeżycie wolne od choroby, rak gruczołowo-torbielowaty, stopień patologiczny, system TNM, terapia adjuwantowa, zróżnicowanie histologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy ślinianki przyusznej – Epidemiologia
Guzy ślinianki przyusznej stanowią około 3-11% wszystkich nowotworów głowy i szyi oraz 0,2-0,3% wszystkich nowotworów, z roczną zachorowalnością w krajach zachodnich na poziomie 2,5-3,0/100 000 osób. Około 80% nowotworów gruczołów ślinowych lokalizuje się w śliniance przyusznej, z przewagą guzów łagodnych (75-80%) nad złośliwymi (20-25%). Najczęstszym łagodnym nowotworem jest gruczolak wielopostaciowy (pleomorphic adenoma), stanowiący 65-85% guzów przyusznicy, natomiast najczęstszym złośliwym jest rak śluzowo-naskórkowy (mucoepidermoid carcinoma), odpowiadający za 35-52% przypadków złośliwych. Zachorowania występują głównie między 40. a 70. rokiem życia, z wyższą częstością u osób powyżej 60 lat w przypadku nowotworów złośliwych. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na promieniowanie jonizujące, wiek, narażenie zawodowe na pyły metali i minerałów, infekcje wirusowe (CMV, HIV), a także potencjalnie palenie tytoniu i spożycie alkoholu.
aktywny nadzór, badanie epidemiologiczne, biopsja cienkoigłowa, duży gruczoł ślinowy, gruczoł ślinowy, gruczolak wielopostaciowy, guz łagodny, guz ślinianki przyusznej, guz Warthina, guz złośliwy, mały gruczoł ślinowy, nadzór immunologiczny, nowotwór głowy i szyi, nowotwór gruczołu ślinowego, obraz histopatologiczny, parotidektomia, promieniowanie jonizujące, promieniowanie ultrafioletowe, przerzut do węzłów chłonnych, przerzut odległy, pył krzemionkowy, pył ze stopów niklu, radioterapia głowy, rak gruczołowo-torbielowaty, rak śluzowo-naskórkowy, ślinianka podjęzykowa, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, stadium zaawansowania choroby, stopień histologiczny, transformacja nowotworowa, transformacja złośliwa, węzeł chłonny, wirus cytomegalii, wskaźnik przeżywalności, zachorowalność, zakażenie HIV - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy ślinianki przyusznej – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Guzy ślinianki przyusznej stanowią około 80% wszystkich guzów gruczołów ślinowych, z czego około 80% ma charakter łagodny, najczęściej są to gruczolaki wielopostaciowe i guzy Warthina (88% łagodnych zmian). Diagnostyka i leczenie tych zmian leży głównie w gestii otolaryngologów. Klinicznie manifestują się jako bezbolesne zgrubienia w okolicy policzka lub ucha, a objawy takie jak utrata ruchomości twarzy czy dysfagia wymagają pilnej konsultacji. Podstawą leczenia jest chirurgia, obejmująca parotidektomię powierzchowną (usunięcie zewnętrznej części gruczołu z zachowaniem nerwu twarzowego), całkowitą lub operacje rozszerzone w przypadku zmian złośliwych. W trakcie zabiegu istotne jest monitorowanie nerwu twarzowego, którego uszkodzenie może prowadzić do poważnych deficytów funkcjonalnych. Radioterapia jest wskazana pooperacyjnie przy guzach złośliwych >4 cm, z naciekaniem struktur lokalnych, dodatnimi marginesami czy zajęciem węzłów chłonnych, natomiast chemioterapia i terapia celowana (np. entrektynib, larotrektynib w guzach z fuzją NTRK) są stosowane w wybranych przypadkach zaawansowanych lub nawrotowych.
badanie śródoperacyjne, brachyterapia, chemioterapia, chirurg rekonstrukcyjny, chirurg szczękowo-twarzowy, dysfagia, fizjoterapia, fuzja NTRK, gruczoł ślinowy, gruczolak wielopostaciowy, guz ślinianki przyusznej, guz Warthina, immunoterapia, krwiak, logopeda, monitorowanie śródoperacyjne, nerw twarzowy, onkolog chirurgiczny, onkolog kliniczny, onkolog radioterapeuta, onkologia, otolaryngolog, parotidektomia całkowita, parotidektomia powierzchowna, radioterapia, radioterapia protonowa, suchość jamy ustnej, terapia celowana, zespół Frey’a, zespół multidyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy ślinianki przyusznej – Leczenie
Chirurgia pozostaje podstawową metodą leczenia guzów ślinianki przyusznej, zarówno łagodnych, jak i złośliwych, z parotidektomią częściową lub całkowitą jako głównymi technikami operacyjnymi. Kluczowe jest zachowanie nerwu twarzowego, który odpowiada za unerwienie mięśni mimicznych, zwłaszcza w guzach łagodnych, gdzie nerw powinien być oszczędzony. W przypadku naciekania nerwu przez nowotwór złośliwy, możliwe jest jego poświęcenie i jednoczesna rekonstrukcja z użyciem przeszczepów nerwowych (np. nerwu usznego większego lub łydkowego). Radioterapia, szczególnie neutronowa, jest stosowana jako leczenie adjuwantowe po operacji w guzach o wysokim stopniu złośliwości, z dodatnimi marginesami, naciekiem okołonerwowym lub przerzutami do węzłów chłonnych, a także jako leczenie definitywne lub paliatywne w przypadkach nieoperacyjnych. Chemioterapia, choć nie jest standardem, może być rozważana w zaawansowanych stadiach, często w połączeniu z radioterapią (radiochemioterapia), stosując leki takie jak cisplatyna, doksorubicyna czy 5-fluorouracyl.
biopsja cienkoigłowa, cytostatyk, dysfagia, guz ślinianki przyusznej, inhibitor punktu kontrolnego, inwazja okołonerwowa, limfadenektomia, mięśnie mimiczne twarzy, nerw twarzowy, nowotwór złośliwy, parotidektomia całkowita, pochodna platyny, radiochemioterapia, radioterapia adjuwantowa, radioterapia neutronowa, rozpoznanie histopatologiczne, suchość jamy ustnej, terapia celowana, zabieg rekonstrukcyjny