zachorowalność
Zachorowalność to wskaźnik epidemiologiczny określający liczbę nowo zarejestrowanych przypadków danej choroby w określonej populacji w określonym czasie, najczęściej wyrażany na 100 000 osób. Jest podstawowym parametrem oceny stanu zdrowia publicznego, umożliwiającym monitorowanie dynamiki występowania chorób.
W praktyce klinicznej zachorowalność pozwala określić ryzyko wystąpienia danej jednostki chorobowej w badanej populacji. Wskaźnik ten jest kluczowy dla systemów nadzoru epidemiologicznego, planowania działań profilaktycznych oraz alokacji zasobów ochrony zdrowia.
Zachorowalność należy odróżnić od chorobowości, która określa liczbę wszystkich przypadków choroby (zarówno nowych, jak i wcześniej zdiagnozowanych) występujących w danej populacji w określonym czasie. Oba wskaźniki są niezbędne w epidemiologii do całościowej oceny obciążenia chorobami w społeczeństwie.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Livial
Livial (tibolon 2,5 mg) jest wskazany do leczenia objawów menopauzy jedynie w sytuacjach, gdy symptomy te znacząco obniżają jakość życia pacjentki. Terapia powinna być monitorowana regularnie, co najmniej raz w roku, z oceną stosunku korzyści do ryzyka. Kontynuacja leczenia jest uzasadniona wyłącznie wtedy, gdy korzyści przewyższają potencjalne zagrożenia. Przed i w trakcie terapii konieczna jest indywidualna ocena ryzyka poważnych zdarzeń, takich jak udar mózgu, rak piersi oraz rak błony śluzowej trzonu macicy, zwłaszcza u kobiet z zachowaną macicą.
- Leksykon chorób i schorzeń
Wąglik – Epidemiologia
Wąglik (Anthrax), wywoływany przez Bacillus anthracis, jest chorobą odzwierzęcą o globalnym zasięgu, szczególnie endemiczny w regionach rolniczych Afryki, Azji oraz części Europy i Ameryki. Roczna zachorowalność według WHO wynosi od 2000 do 20 000 przypadków, z dominacją wąglika skórnego (224 przypadki w USA w latach 1955-1994) oraz sporadycznymi przypadkami wąglika płucnego (11 przypadków) i 20 zgonami. Diagnostyka opiera się na mikroskopii i qPCR, jednak obecność blisko spokrewnionych gatunków Bacillus komplikuje interpretację wyników, co wymaga stosowania wielomarkerowych metod molekularnych. Wąglik jest chorobą podlegającą obowiązkowemu zgłaszaniu, a nadzór epidemiologiczny integruje systemy weterynaryjne i zdrowia publicznego w ramach podejścia „One Health”. Sezonowość zachorowań koreluje z czynnikami środowiskowymi, takimi jak opady i temperatura, co ma znaczenie dla planowania szczepień i kontroli ognisk choroby.
antybiotykoterapia, Bacillus anthracis, badanie epidemiologiczne, choroba endemiczna, choroba odzwierzęca, dezynfekcja, diagnostyka mikroskopowa, diagnostyka molekularna, eutanazja, kwarantanna, lek przeciwbakteryjny, marker genetyczny, nadzór epidemiologiczny, One Health, patogen odzwierzęcy, patomechanizm, remisja, rozmaz krwi, śmiertelność, szczepienie profilaktyczne, szczepionka przeciwwąglikowa, układ pokarmowy, wąglik jelitowy, wąglik płucny, wąglik skórny, zachorowalność - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja norowirusowa – Epidemiologia
Norowirus jest główną przyczyną ostrego zapalenia żołądka i jelit (AGE) na świecie, powodując około 685 milionów zachorowań rocznie oraz 200 000 zgonów, w tym 50 000 u dzieci. W USA odpowiada za około 21 milionów przypadków rocznie, stanowiąc 60% wszystkich przypadków AGE. Wirus jest wysoce zakaźny, z dawką zakaźną wynoszącą 10-100 cząstek, a ciężki przebieg obserwuje się u dzieci poniżej 5. roku życia, osób starszych oraz immunosupresyjnych. Transmisja odbywa się głównie drogą fekalno-oralną, przez kontakt bezpośredni, skażoną żywność, wodę, powierzchnie oraz aerozole z wymiotów. Ogniska najczęściej występują w placówkach opieki długoterminowej, szpitalach, szkołach i na statkach wycieczkowych, z sezonowością zimową (listopad-kwiecień). Norowirus wykazuje dużą odporność na warunki środowiskowe, przetrwając zamrożenie i temperatury do 60°C.
droga fekalno-oralna, genotyp, hospitalizacja, nadzór molekularny, nadzór ściekowy, nadzór syndromiczny, obniżona odporność, ognisko choroby, ostre zapalenie żołądka i jelit, placówka opieki długoterminowej, różnorodność genetyczna, skażona żywność, szczepionka wielowalentna, test laboratoryjny, zachorowalność, zakażenie norowirusem, zapadalność - Leksykon chorób i schorzeń
Morphea – Epidemiologia
Morfea, czyli twardzina ograniczona, to rzadkie schorzenie fibrotyczne skóry i tkanek podskórnych, o rocznej zachorowalności szacowanej na 0,4-2,7 przypadków na 100 000 osób, z wyższą częstością u kobiet (stosunek 2,4-6:1) oraz u osób rasy białej (73-82%). Choroba wykazuje bimodalny rozkład wiekowy z szczytami zachorowań między 2-14 rokiem życia (szczególnie 7-11 lat) oraz 40-50 rokiem życia. Morfea linijna dominuje u dzieci (50-65% przypadków), podczas gdy u dorosłych przeważa podtyp ograniczony (66%). Diagnostyka jest utrudniona przez brak specyficznych markerów laboratoryjnych i heterogeniczność kliniczną, co często prowadzi do opóźnień w rozpoznaniu i leczeniu, zwiększając ryzyko trwałych deformacji. Monitorowanie aktywności choroby opiera się na narzędziach takich jak LoSCAT (mLoSSI i LoSDI) oraz ultrasonografii wysokiej częstotliwości, która pozwala ocenić zmiany echogeniczności i grubości skóry w fazach zapalnej i stwardnienia.
aktywność choroby, biopsja skóry, morfea, morfea głęboka, morfea linijna, morfea pansklerodermatyczna, morfea uogólniona, objaw Raynauda, obrazowanie laserowe dopplerowskie, powikłania neurologiczne, powikłania ogólnoustrojowe, przeciwciała przeciwjądrowe, remisja, termografia w podczerwieni, twardzina ograniczona, ultrasonografia wysokiej częstotliwości, zachorowalność, zapalenie błony naczyniowej, zapalenie nadtwardówki, zapalenie rogówki, zapalenie stawów, zwłóknienie skóry - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Simvachol 40 mg
Symwastatyna, inhibitor reduktazy HMG-CoA, jest prolekiem przekształcanym w wątrobie do aktywnej formy beta-hydroksykwasu, która hamuje syntezę cholesterolu endogennego poprzez blokadę przemiany HMG-CoA w mewalonian. Leczenie symwastatyną skutkuje istotnym obniżeniem stężenia LDL-C (średnio o 30-47% w zależności od dawki 10-80 mg/dobę), redukcją apolipoproteiny B, triglicerydów oraz niewielkim wzrostem HDL-C (o 8-3,6% w badaniach pediatrycznych). Mechanizm działania obejmuje zmniejszenie VLDL-C oraz indukcję receptorów LDL, co prowadzi do zwiększonego katabolizmu LDL. W badaniach klinicznych, takich jak HPS i 4S, symwastatyna w dawkach 20-40 mg/dobę znacząco redukowała ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych (o 18-42%), poważnych zdarzeń wieńcowych (o 27-34%), udarów (o 25-30%) oraz konieczności rewaskularyzacji naczyń (o 16-30%). W populacji pediatrycznej z heterozygotyczną hipercholesterolemią rodzinną (wiek 10-17 lat) leczenie dawkami do 40 mg/dobę obniżyło LDL-C o 36,8%, Apo B o 32,4%, a triglicerydy o 7,9% po 24 tygodniach.
amputacja kończyny, apolipoproteina B, choroba naczyń wieńcowych, cukrzyca, dławica piersiowa, HDL cholesterol, heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, hipercholesterolemia, hiperlipidemia, hiperlipidemia mieszana, HMG-CoA, inhibitor reduktazy HMG-CoA, LDL cholesterol, miopatia, nadciśnienie tętnicze, owrzodzenie nogi, powikłanie makronaczyniowe, przemijający epizod niedokrwienia, przezskórna angioplastyka balonowa, reduktaza HMG-CoA, rewaskularyzacja naczyń obwodowych, rewaskularyzacja naczyń wieńcowych, Scandinavian Simvastatin Survival Study, śmiertelność, symwastatyna, trigliceryd, udar, udar niedokrwienny, VLDL-C, zachorowalność, zarostowa choroba tętnic, zawał serca, zdarzenie sercowo-naczyniowe - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Toptelmi 80 mg
Lek Toptelmi zawiera telmisartan, dostępny w tabletkach 40 mg i 80 mg, stosowany głównie w leczeniu samoistnego nadciśnienia tętniczego oraz prewencji chorób sercowo-naczyniowych. Standardowa dawka w nadciśnieniu to 40 mg raz na dobę, z możliwością redukcji do 20 mg lub zwiększenia do 80 mg w przypadku braku kontroli ciśnienia. Maksymalne działanie przeciwnadciśnieniowe obserwuje się po 4-8 tygodniach terapii. W prewencji chorób sercowo-naczyniowych zalecana dawka wynosi 80 mg raz na dobę, przy czym skuteczność dawek poniżej 80 mg nie została potwierdzona. Terapia może być łączona z tiazydowymi lekami moczopędnymi dla uzyskania efektu synergistycznego. Tabletki można dzielić na równe dawki i przyjmować niezależnie od posiłków, co zwiększa komfort stosowania.
choroba sercowo-naczyniowa, ciśnienie tętnicze, działanie przeciwnadciśnieniowe, hemodializa, hydrochlorotiazyd, lek hipotensyjny, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, prewencja chorób sercowo-naczyniowych, samoistne nadciśnienie tętnicze, telmisartan, terapia skojarzona, tiazydowy lek moczopędny, Toptelmi, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zachorowalność - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Enplerasa 25 mg
Enplerasa (eplerenon) jest selektywnym antagonistą aldosteronu stosowanym jako terapia uzupełniająca u pacjentów z niewydolnością serca po przebytym zawale mięśnia sercowego oraz u chorych z przewlekłą niewydolnością serca klasy II wg NYHA. Wskazania obejmują pacjentów ze znacznym zaburzeniem czynności lewej komory serca, definiowanym jako frakcja wyrzutowa lewej komory (LVEF) ≤40% po zawale oraz ≤30% w przewlekłej niewydolności serca. Enplerasa, dostępna w dawkach 25 mg i 50 mg, stosowana jest w celu redukcji ryzyka zgonu i powikłań sercowo-naczyniowych, jako uzupełnienie standardowej terapii, w tym beta-adrenolityków. Lek zawiera laktozę jednowodną (34,5 mg w tabletce 25 mg i 69 mg w tabletce 50 mg), co należy uwzględnić u pacjentów z nietolerancją tego składnika.
antagonista aldosteronu, beta-adrenolityk, choroby układu sercowo-naczyniowego, dysfunkcja lewej komory, Enplerasa, eplerenon, frakcja wyrzutowa lewej komory, klasyfikacja NYHA, laktoza jednowodna, nietolerancja laktozy, niewydolność serca, powikłania sercowo-naczyniowe, przewlekła niewydolność serca, tabletka powlekana, terapia dodana, zachorowalność, zawał mięśnia sercowego - Leksykon chorób i schorzeń
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (dcis) – Epidemiologia
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (DCIS) to heterogeniczna, przedinwazyjna forma raka piersi, ograniczona do przewodów i zrazików, bez naciekania błony podstawnej. W ostatnich dekadach częstość występowania DCIS wzrosła z 5,8 do 32,5 na 100 000 kobiet, głównie dzięki mammografii przesiewowej, która wykrywa około 90% przypadków, z czego 80% manifestuje się jako zwapnienia. Mediana wieku pacjentek wynosi 47-63 lata, a szczyt zachorowalności przypada na wiek 65-69 lat (96,7/100 000). Czynniki ryzyka DCIS pokrywają się z inwazyjnym rakiem piersi i obejmują wiek, wywiad rodzinny, czynniki hormonalne, gęstość tkanki piersi, ekspozycję na promieniowanie oraz styl życia. Naturalna historia DCIS jest zróżnicowana – od 14% do 50% przypadków może progresować do raka inwazyjnego, z czasem progresji od 0,2 do 2,5 roku, zależnie od stopnia złośliwości. Wykrywanie DCIS jest głównie bezobjawowe, a ryzyko nawrotu po leczeniu oszczędzającym pierś bez radioterapii wynosi 25-35% po 13-17 latach, z około połową nawrotów inwazyjnych.
aktywny nadzór, badanie fizykalne, badanie obrazowe piersi, badanie przesiewowe, błona podstawna, czynnik hormonalny, ekspozycja na promieniowanie, etiologia choroby, gęsta tkanka piersi, hormonalna terapia zastępcza, inwazyjny rak piersi, komórka nowotworowa, mammografia, mediana wieku, mutacja genu BRCA, nadmierne leczenie, nadrozpoznawalność, przewód mlekowy, radioterapia, radioterapia klatki piersiowej, rak piersi, rak wewnątrzprzewodowy in situ, rezonans magnetyczny, ryzyko nawrotu, stratyfikacja ryzyka, terapia endokrynna, wydzielina z brodawki sutkowej, wywiad rodzinny, zachorowalność - Leksykon chorób i schorzeń
Ukąszenie skorpiona – Epidemiologia
Ukąszenia skorpionów stanowią istotny problem zdrowia publicznego, szczególnie w regionach tropikalnych i subtropikalnych, gdzie rocznie dochodzi do ponad 1,2 miliona ukąszeń, z około 3250 zgonami (śmiertelność ~0,27%). Najwyższe wskaźniki zachorowalności obserwuje się w Afryce Północnej i Południowej, Bliskim Wschodzie, południowych Indiach, Meksyku oraz Ameryce Łacińskiej. Przykładowo, w Algierii wskaźnik zachorowalności w rejonie Touggourt wynosi 542/100 000 mieszkańców, a w Iranie w prowincji Khuzestan rejestruje się 12 150 przypadków rocznie. Ukąszenia mają charakter sezonowy, z wyraźnym wzrostem w miesiącach letnich (np. czerwiec w Iranie 16% przypadków, lipiec w innych regionach), a większość zdarzeń ma miejsce nocą (do 60,9% w Iranie). Czynniki ryzyka obejmują przebywanie na obszarach wiejskich, wykonywanie prac rolniczych, niewystarczające warunki sanitarne oraz specyficzne zachowania, takie jak noszenie drewna opałowego czy brak ochrony rąk podczas zbiorów. Ukąszenia dotyczą głównie osób w wieku 10-49 lat, z przewagą mężczyzn (np. 86% w Katarze). Wiele przypadków pozostaje niezgłoszonych, co utrudnia dokładną ocenę epidemiologiczną i planowanie interwencji.
alfa-bloker, antytoksyna, czynnik środowiskowy, edukacja zdrowotna, model prognostyczny, nadzór epidemiologiczny, półkula południowa, prazosyna, profilaktyka, śmiertelność, strategia zapobiegania, surowica odpornościowa, ukąszenie skorpiona, ukąszenie węża jadowitego, zachorowalność, zdrowie publiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Iryt – Epidemiologia
Iryt, będący najczęstszą formą zapalenia przedniego odcinka błony naczyniowej oka, stanowi 50-70% wszystkich przypadków uveitis w krajach zachodnich, z zachorowalnością około 12 na 100 000 osób w USA i rozpowszechnieniem sięgającym 115,3 na 100 000 osób w Północnej Kalifornii. Epidemiologia irytu wykazuje zróżnicowanie w zależności od wieku, płci, rasy oraz czynników genetycznych, takich jak obecność antygenu HLA-B27, który jest szczególnie częsty u rasy kaukaskiej i wiąże się z wyższym ryzykiem rozwoju choroby. Najczęściej dotyka osoby w wieku 20-50 lat, choć najwyższe wskaźniki obserwuje się u osób powyżej 65 roku życia. Etiologia irytu jest wieloczynnikowa, obejmując choroby autoimmunologiczne (np. seronegatywne spondyloartropatie, sarkoidozę), infekcje, urazy (stanowiące około 20% przypadków) oraz postaci idiopatyczne. Zapalenie błony naczyniowej po operacji zaćmy stanowi około 10% przypadków, a zakaźne przyczyny odpowiadają za około 20% wszystkich przypadków, z istotnym zróżnicowaniem geograficznym.
antygen HLA-B27, ekstrakcja zaćmy, implantacja soczewki wewnątrzgałkowej, iryt, jaskra, kiła, leczenie steroidami, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, niedokrwienie siatkówki, obrzęk plamki żółtej, prezentacja kliniczna, reaktywne zapalenie stawów, reumatoidalne zapalenie stawów, rozpowszechnienie, sarkoidoza, stwardnienie rozsiane, upośledzenie widzenia, zachorowalność, zaćma, zapalenie błony naczyniowej, zapalenie przedniego odcinka błony naczyniowej, zapalenie twardówki, zespół TINU, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Havrix 720 Junior nie mniej niż 720 jednostek ELISA wirusa zapalenia wątroby typu A, szczep HM175/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)
Havrix 720 Junior to inaktywowana szczepionka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A (WZW A), zawierająca co najmniej 720 jednostek ELISA antygenu wirusowego w dawce 0,5 ml. Wirusy szczepionkowe pochodzą ze szczepu HM175, namnażane są w ludzkich komórkach diploidalnych MRC-5, a następnie inaktywowane formaldehydem. Szczepionka indukuje produkcję swoistych przeciwciał anty-HAV, co zapewnia ochronę immunologiczną. Badania kliniczne wykazały szybkie tempo serokonwersji: 79% zaszczepionych w 13. dniu, 100% w 19. dniu po podaniu pierwszej dawki, co jest istotne ze względu na średni czas inkubacji WZW A wynoszący około 4 tygodni. Dla utrzymania długotrwałej odporności zaleca się podanie dawki uzupełniającej między 6 a 12 miesiącem po szczepieniu pierwotnym, z możliwością podania dawki przypominającej nawet do 5 lat później. Dane z badań długoterminowych wskazują, że po pełnym cyklu szczepienia (2 dawki) co najmniej 95% pacjentów pozostaje seropozytywnych (>15 mj.m./ml) przez 30 lat, a 90% przez 40 lat.
antygen wirusowy, chromatografia żelowa, dawka uzupełniająca, inaktywacja formaldehydem, inaktywacja wirusów, kinetyka odpowiedzi immunologicznej, komórki diploidalne MRC-5, liza komórek, odporność zbiorowiskowa, przeciwciała anty-HAV, serokonwersja, seropozytywność, szczep HM175, szczepienie pierwotne, test ELISA, ultrafiltracja, wirus HAV, wirusowe zapalenie wątroby typu A, wodorotlenek glinu, zachorowalność - Leksykon chorób i schorzeń
Bruceloza – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w brucelozie jest generalnie dobre, z niską śmiertelnością poniżej 5%, a prawdopodobnie nawet poniżej 2%. Większość pacjentów, przy odpowiednim leczeniu antybiotykowym trwającym od 3 do 6 miesięcy, osiąga pełny powrót do zdrowia, choć rekonwalescencja może być długotrwała. Znaczna poprawa objawów następuje zwykle w ciągu kilku tygodni, a całkowita remisja w 2-6 miesięcy, niezależnie od leczenia. Tempo zdrowienia zależy od gatunku Brucella, z szybszym powrotem do zdrowia w zakażeniach B. abortus w porównaniu do B. melitensis lub B. suis. Czynniki pogarszające rokowanie to choroby współistniejące (np. choroby serca i płuc), zapalenie wsierdzia z niewydolnością serca (śmiertelność do 85%) oraz zajęcie ośrodkowego układu nerwowego, które zwiększa ryzyko zgonu.
antybiotykoterapia, bakteria Brucella, Brucella abortus, Brucella melitensis, Brucella suis, bruceloza, choroba współistniejąca, choroba zakaźna, nawrót choroby, pasteryzacja mleka, podejście interdyscyplinarne, przewlekła bruceloza, remisja choroby, test diagnostyczny, wskaźnik śmiertelności, wynik leczenia, zachorowalność, zajęcie OUN, zapalenie stawów, zapalenie wsierdzia - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiel jajnika – Epidemiologia
Torbiele jajnika występują z różną częstością w zależności od wieku i populacji, z częstością sięgającą 7,8-15,3% u kobiet przed menopauzą oraz 8,2-18% u kobiet po menopauzie. U niemowląt i płodów torbiele stanowią ponad 30% guzów, natomiast u dzieci i nastolatek częstość jest niższa, ale ryzyko złośliwości względnie wyższe niż u dorosłych. Proste torbiele jajnika, nawet o dużych rozmiarach, mają bardzo niskie ryzyko złośliwości (około 0-1%), co potwierdzają badania obejmujące ponad 72 000 kobiet. U kobiet po menopauzie, proste torbiele o średnicy ≤5 cm, z prawidłowym poziomem CA-125 i RMI <200, mogą być bezpiecznie monitorowane bez interwencji chirurgicznej, z powtórzeniem USG po 4-6 miesiącach. Indeks Ryzyka Złośliwości (RMI) pozostaje kluczowym narzędziem w ocenie ryzyka, gdzie RMI ≥200 wskazuje na wysokie ryzyko i wymaga pilnej konsultacji onkologicznej. Ultrasonografia przezpochwowa jest podstawową metodą diagnostyczną, a charakterystyka morfologiczna torbieli decyduje o dalszym postępowaniu.
- Leksykon chorób i schorzeń
Infekcje przenoszone drogą płciową – Epidemiologia
Infekcje przenoszone drogą płciową (STI) stanowią poważne wyzwanie zdrowia publicznego globalnie, z ponad 374 milionami nowych zakażeń rocznie obejmujących chlamydię, rzeżączkę, kiłę i rzęsistkowicę. W USA w 2023 roku odnotowano ponad 2,4 miliona przypadków STI, z chlamydią jako najczęściej zgłaszaną (1 648 568 przypadków, 496/100 000 osób), podczas gdy rzeżączka wykazała spadek o 7%, a kiła pierwotna i wtórna spadły o 10%. W Europie obserwuje się wzrost rzeżączki o 31% i kiły o 13% w 2023 roku. Szczególnie niepokojący jest wzrost kiły wrodzonej w USA, z 3755 przypadkami w 2022 roku (wzrost o 937% w dekadzie). Epidemiologia STI wykazuje wyraźne różnice demograficzne i geograficzne, z najwyższą zapadalnością w grupie wiekowej 15-34 lat oraz znaczącymi dysproporcjami etnicznymi. Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, zwłaszcza w Neisseria gonorrhoeae, stanowi rosnące zagrożenie, co podkreśla konieczność wzmocnienia nadzoru i monitorowania oporności.
antybiotykooporność, badanie epidemiologiczne, CDC, chlamydia, choroba wrzodowa narządów płciowych, HIV, infekcja bezobjawowa, infekcja przenoszona drogą płciową, kiła, kiła pierwotna, kiła wrodzona, kontrola zakażeń, nadzór epidemiologiczny, Neisseria gonorrhoeae, niepłodność, oporność na antybiotyki, profilaktyka przedekspozycyjna, rak szyjki macicy, rzęsistkowica, rzeżączka, terapia antyretrowirusowa, WHO, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus opryszczki, wirusowe zapalenie wątroby, zachorowalność, zapadalność, zdrowie reprodukcyjne - Leksykon chorób i schorzeń
Keratoza pilaris – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Keratoza pilaris (KP) to łagodne, przewlekłe schorzenie skóry, charakteryzujące się drobnymi grudkami na obszarach z mieszkami włosowymi, najczęściej na górnych partiach ramion. Dotyka około 50-80% nastolatków i 40% dorosłych, zwykle rozpoczynając się w dzieciństwie i często ustępując do 30. roku życia. Przebieg KP jest zmienny: u 35% pacjentów obserwuje się poprawę, u 43% stabilizację, a u 22% pogorszenie. Nasilenie objawów może ulegać sezonowym wahaniom, z poprawą u 49% pacjentów latem i pogorszeniem u 47% zimą, co wiąże się z wilgotnością powietrza. Otyłość jest czynnikiem sprzyjającym nasileniu KP. Leczenie, w tym stosowanie wysokich stężeń kwasu glikolowego, poprawia wygląd skóry i zmniejsza hiperpigmentację, jednak efekty te nie utrzymują się po zaprzestaniu terapii, a stan skóry po 5 latach jest porównywalny do stanu wyjściowego.
blizna, choroba dermatologiczna, choroba nawracająca, choroba przewlekła, dermatolog, gęsia skórka, grudka, hiperpigmentacja, jakość życia pacjenta, keratoza pilaris, kwas glikolowy, mieszki włosowe, otyłość, pielęgnacja skóry, remisja, schorzenie skóry, śmiertelność, suchość skóry, utrata włosów, zachorowalność, zanik skóry, zaostrzenie - Leksykon chorób i schorzeń
Toczeń – Epidemiologia
Toczeń rumieniowaty układowy (SLE) jest przewlekłą chorobą autoimmunologiczną o zróżnicowanym obrazie klinicznym, obejmującym objawy ogólnoustrojowe, zmiany skórne, zapalenie stawów, nieprawidłowości hematologiczne oraz nefropatię toczniową. Epidemiologia SLE wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne, demograficzne i etniczne. Globalna częstość występowania wynosi średnio 43,7 (15,87-108,92) na 100 000 osób, a zachorowalność około 5,14 (1,4-15,13) na 100 000 osobolat. Choroba dotyka głównie kobiety w wieku 20-30 lat, z przewagą stosunku płci 9:1, szczególnie u kobiet pochodzenia afroamerykańskiego, latynoskiego i azjatyckiego. W USA liczba chorych szacowana jest na 204 000 do 313 436 osób, z częstością występowania nefropatii toczniowej około 20 na 100 000. Występują istotne nierówności rasowe i etniczne, z wyższą zapadalnością i cięższym przebiegiem u osób rasy czarnej, które także charakteryzują się wcześniejszym wiekiem rozpoznania i wyższą śmiertelnością. Dane epidemiologiczne są jednak ograniczone w 79,8% krajów, zwłaszcza o niskim i średnim dochodzie, co utrudnia pełną ocenę globalnego obciążenia chorobą.
antygen leukocytarny człowieka, badanie moczu, badanie przesiewowe, choroba autoimmunologiczna, glikokortykosteroid, kreatynina, lekarz pierwszego kontaktu, morfologia krwi, nefrolog, nefropatia toczniowa, niedodiagnozowanie, nowotwór hematologiczny, obciążenie zdrowotne, objawy ogólnoustrojowe, przeciwciała anty-dsDNA, przeciwciała antykardiolipinowe, przeciwciała przeciwjądrowe, reumatolog, schyłkowa niewydolność nerek, sepsa, światło ultrafioletowe, toczeń rumieniowaty układowy, toczeń skórny, zachorowalność, zaostrzenie choroby, zapalenie nerek, zapalenie stawów, zespół opieki zdrowotnej, zespół Sjögrena, zespół suchego oka - Leksykon substancji czynnych
Toksoid krztuścowy – Właściwości farmakodynamiczne
Toksoid krztuścowy, będący zdetoksykowaną formą toksyny Bordetella pertussis, stanowi kluczowy składnik bezkomórkowych szczepionek przeciwko krztuścowi, stosowanych w szczepieniach podstawowych i przypominających. Po podaniu indukuje specyficzną odpowiedź immunologiczną, manifestującą się wzrostem miana przeciwciał neutralizujących, co potwierdzają badania kliniczne szczepionek takich jak Adacel, Boostrix czy Adacel Polio. Wskaźniki seropozytywności po miesiącu od szczepienia wynoszą od 84,4% do 97,8% w różnych grupach wiekowych, a długotrwałość odpowiedzi utrzymuje się nawet do 10 lat (np. 82,1-97,3% seropozytywności u młodzieży i dorosłych). Szczepienie kobiet w ciąży w II i III trymestrze znacząco podnosi stężenia przeciwciał u noworodków (GMC do 68,8 EU/ml po urodzeniu), co przekłada się na ponad 90% skuteczność ochrony niemowląt w pierwszych miesiącach życia. Zawartość toksoidu w szczepionkach różni się w zależności od grupy wiekowej – od 2,5 µg w preparatach dla młodzieży i dorosłych (Adacel) do 25 µg w szczepionkach dla dzieci (Infanrix-IPV, Tetraxim).
Adacel Polio, astma, Boostrix Polio, Bordetella pertussis, dawka przypominająca, fimbrie, hemaglutynina włókienkowa, Infanrix-IPV, interferencja immunologiczna, korelacja serologiczna, korelat ochrony, krew pępowinowa, krztusiec, obturacyjna choroba dróg oddechowych, odpowiedź immunologiczna, pertaktyna, POChP, przewlekła obturacyjna choroba płuc, seropozytywność, średnia geometryczna stężeń, szczepienie podstawowe, szczepienie przypominające, szczepionka Adacel, szczepionka bezkomórkowa, szczepionka Boostrix, Tetraxim, toksoid krztuścowy, toksyna bakteryjna, trymestr ciąży, zachorowalność - Leksykon chorób i schorzeń
Włókniakogruczolak piersi – Epidemiologia
Włókniakogrusczolak piersi (fibroadenoma) jest najczęstszym łagodnym guzem piersi, szczególnie u kobiet w wieku rozrodczym, z najwyższą częstością występowania między 15 a 35 rokiem życia, a szczyt zachorowań przypada na wiek 20-30 lat (zwłaszcza 21-25 lat). Częstość występowania w populacji światowej wynosi około 10-15%, jednak w badaniu z Chin (prowincja Guangdong) u kobiet 18-40 lat sięgała aż 27,6%. Czynniki ryzyka obejmują rasę (częstsze u kobiet afroamerykańskich), wyższy status społeczno-ekonomiczny, środowisko miejskie (72% przypadków), stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych, przyrost masy ciała ≥3 kg w ciągu 18 lat, silny stres oraz historię rodzinną raka piersi. Włókniakogrusczolaki wykazują zmienność pod wpływem hormonów – powiększają się przed miesiączką, w ciąży i podczas karmienia piersią. Około 1/3 zmian może samoistnie zmniejszyć się lub zniknąć, 1/3 powiększyć, a reszta pozostaje stabilna.
atypia, badanie dopplerowskie, badanie mammograficzne, badanie ultrasonograficzne, biopsja gruboigłowa, biopsja piersi, biopsja wycinająca, cykl miesiączkowy, doustny środek antykoncepcyjny, historia rodzinna, inwazyjny rak piersi, klasyfikacja BI-RADS, łagodny guz piersi, rak piersi, terapia hormonalna zastępcza, transformacja złośliwa, wskaźnik masy ciała, zachorowalność - Leksykon chorób i schorzeń
Gorączka doliny – Epidemiologia
Gorączka doliny (coccidioidomycosis) jest grzybiczą chorobą endemicznie występującą w suchych i półsuchych rejonach południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych oraz części Ameryki Łacińskiej, wywoływaną przez Coccidioides immitis i Coccidioides posadasii. Rocznie w USA zgłaszanych jest około 10 000-20 000 przypadków, z najwyższą zachorowalnością w Arizonie i Kalifornii, gdzie wskaźniki sięgają nawet 144,1 na 100 000 mieszkańców (Ariz.) i 22,5 na 100 000 (Kalif.). W 2023 roku Kalifornia odnotowała rekordową liczbę 9 280 przypadków, a między kwietniem 2023 a marcem 2024 – 10 593 przypadki, co stanowi wzrost o 40% w porównaniu do poprzedniego roku. Choroba ma sezonowy charakter, z nasileniem przypadków jesienią, szczególnie po wilgotnych zimach, a czynniki ryzyka ciężkiego przebiegu obejmują wiek >60 lat, immunosupresję, cukrzycę, rasę czarną i filipińską, a także ekspozycję zawodową na kurz. Diagnostyka i nadzór są utrudnione przez niedoszacowanie liczby przypadków, gdyż tylko około 3% zakażeń jest zgłaszanych, a wiele pozostaje nierozpoznanych lub błędnie diagnozowanych.
Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom, choroba podlegająca zgłaszaniu, choroba rozsiana, choroba subkliniczna, ciężki przebieg choroby, Coccidioides immitis, Coccidioides posadasii, cukrzyca, gorączka, gorączka doliny, hospitalizacja, immunosupresja, kokcydioidomikoza, lek immunosupresyjny, obniżona odporność komórkowa, obszar endemiczny, okres poporodowy, pacjent bezobjawowy, pozaszpitalne zapalenie płuc, przeszczep komórek macierzystych, reaktywacja zakażenia, rozprzestrzenianie patogenu, ryzyko zawodowe, śmiertelność, test skórny, transmisja choroby, zachorowalność, zarodnik grzyba, zjadliwość patogenu - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół wstrząsu toksycznego – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zespół wstrząsu toksycznego (ZWT) to ostra, potencjalnie śmiertelna choroba wywołana toksynami bakteryjnymi, głównie przez Staphylococcus aureus (TSST-1) lub Streptococcus pyogenes (egzotoksyny pirogenne). Charakteryzuje się nagłym początkiem, wysoką gorączką (>39°C), hipotensją, rozlaną wysypką przypominającą oparzenie słoneczne oraz niewydolnością wielonarządową. Roczna zachorowalność wynosi 1,5-11/100 000, a śmiertelność w nieleczonych przypadkach sięga 30-70%. Czynniki ryzyka to m.in. stosowanie tamponów o wysokiej absorpcji, zabiegi chirurgiczne, zakażenia ran, oparzenia oraz wcześniejsze epizody ZWT. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym i badaniach laboratoryjnych, w tym morfologii z leukocytozą neutrofilową, posiewach oraz ocenie funkcji narządów. Kluczowa jest rola personelu pielęgniarskiego w monitorowaniu parametrów życiowych, zwłaszcza ciśnienia tętniczego, oraz wczesnym rozpoznaniu objawów.
antybiogram, antybiotykoterapia, dysfunkcja narządów, egzotoksyna pirogenna, gorączka wysoka, gronkowiec złocisty, hipotensja, immunoglobulina dożylna, infekcja skórna, klindamycyna, kortykosteroid, lek wazopresyjny, limfocyt T, linezolid, niewydolność wielonarządowa, ostra niewydolność nerek, paciorkowiec ropotwórczy, płynoterapia dożylna, posiew krwi, profilaktyka odleżyn, przepuszczalność naczyń, resuscytacja płynowa, superantygen, toksyna bakteryjna, toksyna TSST-1, trudność w połykaniu, uszkodzenie śródbłonka, uwalnianie cytokin, wstrząs, zachorowalność, zespół wstrząsu toksycznego, złuszczanie naskórka, złuszczanie skóry - Leksykon chorób i schorzeń
Migrena – Epidemiologia
Migrena jest powszechnym zaburzeniem neurologicznym o globalnym rozpowszechnieniu wynoszącym 14-15%, z wyraźną przewagą u kobiet (~20%) w porównaniu do mężczyzn (~10%). Występuje najczęściej w wieku 30-49 lat, z szczytem zachorowań na migrenę z aurą u dziewcząt w wieku 12-13 lat (14,1/1000 osobolat) oraz bez aury między 14 a 17 rokiem życia (18,9/1000 osobolat). Migrena przewlekła, definiowana jako ból głowy ≥15 dni/miesiąc, dotyka 1,4-2,2% populacji i wiąże się z większym obciążeniem chorobowym oraz częstszym, lecz często nieskutecznym leczeniem. Epidemiologia wskazuje na istotne różnice regionalne i etniczne, np. najwyższe rozpowszechnienie wśród rdzennych Amerykanów (18,4%) i najniższe u Amerykanów azjatyckiego pochodzenia (11,3%). Migrena jest trzecią najważniejszą przyczyną lat życia skorygowanych niepełnosprawnością (DALY) wśród chorób neurologicznych, odpowiadając za 4,9% globalnego obciążenia chorobowego i generując znaczne koszty ekonomiczne, np. ponad 13 mld USD rocznie w USA z powodu utraty produktywności.
bezdech senny, ból głowy, chorobowość, ciąża, cykl miesiączkowy, demencja, depresja, hiperintensywność istoty białej, klinicysta szpitalny, lek przeciwbólowy, menopauza, Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy, migrena, migrena bez aury, migrena hemiplegiczna, migrena podstawna, migrena przedsionkowa, migrena przewlekła, migrena z aurą, napad migrenowy, opioid, pierwotny ból głowy, udar, upośledzenie funkcji poznawczych, wahanie hormonalne, zaburzenie neurologiczne, zaburzenie równowagi, zachorowalność, zawał mózgu, zawrót głowy - Leksykon chorób i schorzeń
Wulwodynia – Epidemiologia
Wulwodynia, definiowana jako przewlekły ból sromu trwający minimum 3 miesiące bez jednoznacznej przyczyny, stanowi istotny problem zdrowotny kobiet w różnym wieku i grupach etnicznych. Epidemiologia wskazuje na roczną zachorowalność na poziomie 3,1-4,2 przypadków na 100 kobietolat, a punktowa częstość występowania waha się od 3% do 16%, z wyższą częstością u młodszych kobiet (np. 7,6/100 osobolat w wieku 20 lat) oraz u kobiet pochodzenia hiszpańskiego (22,7/100 osobolat). Wulwodynia współwystępuje często z innymi schorzeniami bólowymi, takimi jak zespół śródmiąższowego zapalenia pęcherza moczowego (ok. 25% współwystępowania) oraz zaburzeniami psychicznymi (lęk, depresja). Czynniki ryzyka obejmują m.in. zaburzenia snu, przewlekły ból w innych lokalizacjach, wcześniejsze infekcje bakteryjne i grzybicze, a także styl życia, np. noszenie obcisłych spodni i usuwanie włosów z wzgórka łonowego, co zwiększa ryzyko odpowiednio dwukrotnie i o 74%.
amitryptylina, bakteryjna waginoza, ból sromu, dyspareunia, gabapentyna, lęk i depresja, lek przeciwdepresyjny, menopauza, podejście multimodalne, przezskórna elektryczna stymulacja nerwów, rozszerzacze pochwowe, śródmiąższowe zapalenie pęcherza moczowego, szczawiany, TENS, wirus brodawczaka ludzkiego, wulwektomia, wulwodynia, wzgórek łonowy, zaburzenia snu, zachorowalność, zakażenie grzybicze pochwy, zarządzanie objawami - Leksykon chorób i schorzeń
Ugryzienie przez węża – Epidemiologia
Ugryzienia przez węże stanowią poważny problem zdrowia publicznego, szczególnie w krajach tropikalnych i subtropikalnych, z roczną globalną zachorowalnością na poziomie 69,4/100 000 mieszkańców (95% CI: 36,8-101,9) i śmiertelnością 0,33/100 000 mieszkańców (95% CI: 0,14-0,52). Najbardziej dotknięte regiony to Azja Południowa, Azja Południowo-Wschodnia oraz Afryka Subsaharyjska, gdzie zachorowalność sięga 130,7/100 000 mieszkańców (95% CI: 48,3-213,1), a śmiertelność 0,96/100 000 mieszkańców (95% CI: 0,22-1,70). W Indiach odnotowuje się rocznie co najmniej 81 000 zatruć jadem i 11 000 zgonów, co stanowi około połowę globalnej liczby zgonów. Ugryzienia dotyczą głównie osób o niskim statusie społeczno-ekonomicznym, pracujących w rolnictwie na obszarach wiejskich, z dominacją mężczyzn (69-78% ofiar). Sezonowość ugryzień jest wyraźna, z największą liczbą przypadków w miesiącach letnich i wieczornych godzinach (18:00-22:00), a najczęściej dotykają kończyn dolnych (do 86%). Niedoszacowanie przypadków i zgonów wynika z braku obowiązkowego raportowania oraz powszechnego korzystania z tradycyjnej medycyny, co opóźnia dostęp do leczenia i pogarsza rokowania.
antytoksyna, biodostępność, choroba podlegająca zgłoszeniu, interwencja chirurgiczna, martwica tkanki, nadzór epidemiologiczny, niepełnosprawność, obciążenie zdrowotne, polityka zdrowotna, przeciwciało, reakcja alergiczna, remisja, śmiertelność, trwała niepełnosprawność, ugryzienie węża, uszkodzenie nerwu, utracone lata życia, zachorowalność, zatrucie jadem, zatrucie jadem węża - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie skóry – Epidemiologia
Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest jedną z najczęstszych dermatoz o przewlekłym, nawracającym przebiegu, dotykającą globalnie około 2,6% populacji (204,05 mln osób), w tym 2,0% dorosłych (101,27 mln) i 4,0% dzieci (102,78 mln). W krajach rozwiniętych częstość występowania u dzieci sięga 15-30%, a u dorosłych 2-10%. W USA około 31,6 mln osób cierpi na zapalenie skóry, z czego 16,5 mln dorosłych i 9,6 mln dzieci ma AZS, a 6,6 mln dorosłych oraz jedna trzecia dzieci prezentuje umiarkowaną do ciężką postać choroby. Czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, pochodzenie etniczne (większa częstość i ciężkość u Afroamerykanów i rdzennych Amerykanów), historię atopową w rodzinie (37-56% pacjentów) oraz czynniki środowiskowe, takie jak zanieczyszczenie i warunki miejskie. AZS rozpoczyna się najczęściej we wczesnym dzieciństwie (80% przed 6 r.ż.), z 20-50% przypadków utrzymujących się w dorosłości, a 25% dorosłych zgłasza początek objawów w wieku dorosłym. Kontaktowe zapalenie skóry, szczególnie zawodowe, jest powszechne w grupach zawodowych narażonych na drażniące substancje, z roczną zachorowalnością do 46,9/10 000 u fryzjerów.
alergia pokarmowa, alergiczny nieżyt nosa, atopowe zapalenie skóry, biomarker, choroby atopowe, choroby współistniejące, ciężka postać choroby, częstość występowania AZS, dystrybucja choroby, historia rodzinna, kontaktowe zapalenie skóry, lata życia skorygowane niepełnosprawnością, lichenifikacja, nadzór epidemiologiczny, opieka zdrowotna, podrażnieniowe kontaktowe zapalenie skóry, remisja, rozpowszechnienie choroby, substancje drażniące, wyprysk rąk, zachorowalność, zaostrzenie choroby, zapalenie skóry, zawodowe kontaktowe zapalenie skóry, zmiany sączące, zmienność sezonowa - Leksykon chorób i schorzeń
Biegunka krwotoczna – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Dyzenteria, zarówno amebowa, jak i bakteryjna, stanowi poważne wyzwanie kliniczne, zwłaszcza w krajach rozwijających się, gdzie rokowanie zależy od etiologii, szybkości wdrożenia leczenia, stanu immunologicznego pacjenta oraz dostępu do opieki medycznej. Przy prawidłowej terapii większość przypadków ustępuje w ciągu 10 dni, z pełnym powrotem do zdrowia w 2-4 tygodnie. Nieleczona choroba może prowadzić do poważnych powikłań, w tym śmierci, szczególnie u dzieci poniżej 5 roku życia, osób z niedożywieniem, odwodnieniem czy obniżoną odpornością. Modele kliniczne, takie jak CPM z AUC 0,84 (95% CI: 0,82-0,86) w badaniu GEMS, umożliwiają identyfikację pacjentów z wysokim ryzykiem zgonu, co pozwala na ukierunkowanie interwencji i efektywną alokację zasobów. W warunkach OIT biegunka występuje u 12,9% pacjentów i wiąże się z wydłużonym pobytem (średnio 14,8 vs 3,2 dni, p<0,001) oraz zwiększoną śmiertelnością (22,0% vs 8,7%, p<0,001).
amebiaza, badanie kohortowe, bakteriemia, biegunka krwotoczna, ciężkie niedożywienie, czułość testu, czynniki środowiskowe, dyzenteria, dyzenteria bakteryjna, etiologia infekcyjna, krwisty stolec, metoda PCR, model prognostyczny, nawodnienie, niedożywienie, oddział intensywnej terapii, odwodnienie, ostra biegunka, układ immunologiczny, wartość predykcyjna, współczynnik ryzyka, zachorowalność, zakażenie Shigella - Leksykon chorób i schorzeń
Tętniak mózgu – Epidemiologia
Tętniak mózgu to miejscowe uwypuklenie ściany tętnicy mózgowej, występujące w miejscach osłabienia naczynia, z częstością około 3,2% w populacji ogólnej. Najczęściej diagnozowany jest u osób w wieku 35-60 lat, ze średnim wiekiem rozpoznania około 50 lat. Częstość występowania jest podobna u obu płci do 50. roku życia, po czym wzrasta u kobiet (stosunek 2:1 lub 3:2), co wiąże się z obniżeniem poziomu estrogenu i zmniejszeniem zawartości kolagenu w ścianie naczyń. Roczne ryzyko pęknięcia tętniaka wynosi od 1,4% do 10%, a pęknięcie prowadzi do krwotoku podpajęczynówkowego (SAH) z wysoką śmiertelnością (~50%) i znaczną chorobowością (66% trwałych deficytów neurologicznych). Czynniki ryzyka pęknięcia obejmują wiek, nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, płeć żeńską po 55. roku życia, wcześniejszy SAH, uzależnienie od alkoholu, stosowanie leków sympatykomimetycznych oraz czynniki genetyczne i geograficzne. Wielkość tętniaka ≥10 mm zwiększa ryzyko pęknięcia, jednak wiele pęknięć dotyczy tętniaków <10 mm.
angiografia rezonansu magnetycznego, angiografia tomografii komputerowej, bezsenność, cyfrowa angiografia subtrakcyjna, czynnik genetyczny, deficyt neurologiczny, klipsowanie chirurgiczne, krwotok podpajęczynówkowy, lek sympatykomimetyczny, nadciśnienie tętnicze, nawrót choroby, palenie tytoniu, predyspozycja genetyczna, rekanalizacja, stratyfikacja pacjentów, sztuczna inteligencja w medycynie, tętniak bezobjawowy, tętniak mózgu, tętniak pediatryczny, tętniak pourazowy, tętniak śródczaszkowy, tętnica mózgowa, wielotorbielowatość nerek, zachorowalność - Leksykon chorób i schorzeń
Niedożywienie – Epidemiologia
Niedożywienie pozostaje jednym z kluczowych globalnych problemów zdrowotnych, szczególnie dotykającym dzieci poniżej 5 roku życia, z 22,3% przypadków zahamowania wzrostu i 45 milionami dzieci cierpiących na wyniszczenie, w tym 13,7 miliona w stanie ciężkiego wyniszczenia (dane z 2022 roku). W regionach takich jak Azja Południowa i Afryka Subsaharyjska wskaźniki niedożywienia są szczególnie wysokie, co przekłada się na znaczną śmiertelność dzieci (300 000 zgonów rocznie) oraz długoterminowe konsekwencje rozwojowe i ekonomiczne. Nadzór żywieniowy, obejmujący systematyczne zbieranie i analizę danych antropometrycznych (np. wskaźniki waga-dla-wzrostu, wzrost-dla-wieku, MUAC) oraz wskaźników klinicznych i biochemicznych, jest niezbędny do monitorowania stanu odżywienia populacji, planowania interwencji oraz wczesnego ostrzegania przed kryzysami żywieniowymi. Zalecana wielkość próby w badaniach sondażowych to około 500 dzieci, co zapewnia 95% reprezentatywność, a częstotliwość badań powinna wynosić początkowo co 2 miesiące, a następnie co 3-6 miesięcy.
- Leksykon chorób i schorzeń
Guzy ślinianki przyusznej – Epidemiologia
Guzy ślinianki przyusznej stanowią około 3-11% wszystkich nowotworów głowy i szyi oraz 0,2-0,3% wszystkich nowotworów, z roczną zachorowalnością w krajach zachodnich na poziomie 2,5-3,0/100 000 osób. Około 80% nowotworów gruczołów ślinowych lokalizuje się w śliniance przyusznej, z przewagą guzów łagodnych (75-80%) nad złośliwymi (20-25%). Najczęstszym łagodnym nowotworem jest gruczolak wielopostaciowy (pleomorphic adenoma), stanowiący 65-85% guzów przyusznicy, natomiast najczęstszym złośliwym jest rak śluzowo-naskórkowy (mucoepidermoid carcinoma), odpowiadający za 35-52% przypadków złośliwych. Zachorowania występują głównie między 40. a 70. rokiem życia, z wyższą częstością u osób powyżej 60 lat w przypadku nowotworów złośliwych. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na promieniowanie jonizujące, wiek, narażenie zawodowe na pyły metali i minerałów, infekcje wirusowe (CMV, HIV), a także potencjalnie palenie tytoniu i spożycie alkoholu.
aktywny nadzór, badanie epidemiologiczne, biopsja cienkoigłowa, duży gruczoł ślinowy, gruczoł ślinowy, gruczolak wielopostaciowy, guz łagodny, guz ślinianki przyusznej, guz Warthina, guz złośliwy, mały gruczoł ślinowy, nadzór immunologiczny, nowotwór głowy i szyi, nowotwór gruczołu ślinowego, obraz histopatologiczny, parotidektomia, promieniowanie jonizujące, promieniowanie ultrafioletowe, przerzut do węzłów chłonnych, przerzut odległy, pył krzemionkowy, pył ze stopów niklu, radioterapia głowy, rak gruczołowo-torbielowaty, rak śluzowo-naskórkowy, ślinianka podjęzykowa, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, stadium zaawansowania choroby, stopień histologiczny, transformacja nowotworowa, transformacja złośliwa, węzeł chłonny, wirus cytomegalii, wskaźnik przeżywalności, zachorowalność, zakażenie HIV - Leksykon chorób i schorzeń
Zaćma dziecięca – Epidemiologia
Zaćma dziecięca jest istotną, możliwą do uniknięcia przyczyną ślepoty u dzieci, odpowiadającą za 5-20% przypadków ślepoty dziecięcej globalnie, z prewalencją wahającą się od 0,32 do 22,9 na 10 000 dzieci (mediana 1,03). Występuje częściej w krajach azjatyckich (7,43/10 000) i w krajach rozwiniętych (1-3/10 000), a jej etiologia jest zróżnicowana, obejmując zarówno przyczyny genetyczne (około 25% przypadków), jak i nabyte, takie jak infekcje prenatalne (TORCH), urazy, ekspozycję na alkohol czy choroby metaboliczne. Obustronna zaćma stanowi większość przypadków (54,1-80,4%), a jej wczesne wykrycie i interwencja chirurgiczna są kluczowe dla dobrego rokowania wzrokowego, zwłaszcza w pierwszych miesiącach życia. Opóźnienia w diagnozie i leczeniu, szczególnie w krajach o niskich dochodach, znacząco pogarszają wyniki terapeutyczne i wpływają na rozwój dziecka.
amblyopia, badanie przesiewowe, cytomegalowirus, jaskra wtórna, konsangwinizm, niedowidzenie, oczopląs, retinopatia wcześniaków, różyczka, ślepota dziecięca, toksoplazmoza, upośledzenie wzroku, wirus opryszczki pospolitej, zachorowalność, zaćma biegunowa tylna, zaćma dziecięca, zaćma jądrowa, zaćma jednostronna, zaćma obustronna, zaćma wrodzona, zapalenie spojówek noworodków, zespół różyczki wrodzonej, zez - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła białaczka szpikowa – Epidemiologia
Przewlekła białaczka szpikowa (CML) stanowi około 15% białaczek u dorosłych i charakteryzuje się obecnością chromosomu Philadelphia oraz genu fuzyjnego BCR-ABL1. Roczna zachorowalność globalnie wynosi 0,7-1,3/100 000, z wyższymi wskaźnikami w USA (1,4-2,2/100 000) i regionach takich jak Pernambuco w Brazylii (3,4/100 000). Mediana wieku diagnozy w Europie to 57-60 lat, a w USA 64-66 lat, z wyraźnym wzrostem zachorowalności wraz z wiekiem i przewagą mężczyzn (stosunek 1,2-1,7:1). Chorobowość szacowana jest na 10-15/100 000, a dzięki inhibitorom kinazy tyrozynowej (TKI) pięcioletnie przeżycie wzrosło z 30-40% do 70-90%. Diagnostyka opiera się na wykrywaniu mutacji BCR-ABL1, a monitoring molekularny (RQ-PCR) jest standardem w ocenie odpowiedzi na leczenie i wykrywaniu nawrotów. Większość pacjentów diagnozowana jest w fazie przewlekłej, z łagodnym przebiegiem, natomiast fazy akceleracji i blastyczna charakteryzują się agresywnym przebiegiem i gorszym rokowaniem.
badania kliniczne, bazofile i eozynofile, biomarker prognostyczny, chromosom Philadelphia, faza akceleracji, faza blastyczna, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, gen BCR-ABL, gen fuzyjny BCR-ABL1, inhibitor kinazy tyrozynowej, leukocytoza, nieprawidłowość cytogenetyczna, nowotwór krwi, odpowiedź cytogenetyczna, ostra białaczka, promieniowanie jonizujące, przewlekła białaczka szpikowa, reakcja łańcuchowa polimerazy, remisja molekularna, splenomegalia, szpik kostny, transkrypt BCR-ABL1, zachorowalność - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba sercowo-naczyniowa – Epidemiologia
Choroby sercowo-naczyniowe (CVD) pozostają główną przyczyną zgonów na świecie, odpowiadając za około 17,9 miliona zgonów rocznie, co stanowi 32% wszystkich zgonów globalnie. W USA w 2022 roku z powodu chorób serca zmarło 702 880 osób (1 na 5 zgonów), a około 82,6 miliona osób cierpi na CVD. W Europie CVD odpowiadają za 4,1 miliona zgonów rocznie, z wyraźnym gradientem wyższej śmiertelności w Europie Wschodniej. Kluczowymi czynnikami ryzyka są nadciśnienie tętnicze (odpowiedzialne za prawie 10 milionów zgonów rocznie), hipercholesterolemia, palenie tytoniu, cukrzyca, otyłość, niezdrowa dieta, brak aktywności fizycznej oraz czynniki psychologiczne (depresja, stres). Koszty ekonomiczne CVD w USA wyniosły około 422,3 miliarda dolarów w latach 2019-2020. Pomimo spadku wskaźników umieralności w wielu krajach, globalna liczba zgonów rośnie z powodu starzenia się populacji.
choroba niezakaźna, choroba serca, choroba sercowo-naczyniowa, choroba wieńcowa, chorobowość, cukrzyca, czynnik psychologiczny, dane epidemiologiczne, depresja, diagnoza medyczna, elektroniczna dokumentacja medyczna, elektroniczna kartoteka medyczna, hipercholesterolemia, lęk, Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób, modyfikowalny czynnik ryzyka, nadciśnienie, nadciśnienie tętnicze, otyłość, palenie tytoniu, profilaktyka wtórna, śmiertelność sercowo-naczyniowa, system opieki zdrowotnej, udar mózgu, zachorowalność, zawał serca - Leksykon chorób i schorzeń
Stwardnienie zanikowe boczne – Epidemiologia
Stwardnienie zanikowe boczne (ALS) to postępująca, śmiertelna choroba neurodegeneracyjna charakteryzująca się utratą neuronów ruchowych w ośrodkowym układzie nerwowym. Epidemiologia ALS wskazuje na zachorowalność na poziomie 1-2,6 przypadków na 100 000 osobo-lat oraz chorobowość 4-6 przypadków na 100 000 osób, z wyższymi wskaźnikami w Europie (2,1-3,8/100 000 osobo-lat) i niższymi w Azji (0,6-1,2/100 000 osobo-lat). W USA chorobowość wynosi 5,0-5,2/100 000 osób, a w 2015 roku zdiagnozowano tam 16 583 pacjentów. Średni wiek zachorowania to 51-66 lat, z przewagą mężczyzn (stosunek mężczyzn do kobiet 1:1 do 2:1). Sporadyczne ALS stanowi 90-95% przypadków, a rodzinne 5-10%. Przeżywalność po diagnozie wynosi średnio 24-50 miesięcy, a około 10% pacjentów żyje ponad 10 lat. Wzrost liczby przypadków ALS prognozuje się na 69% do 2040 roku, głównie z powodu starzenia się populacji.
choroba Alzheimera, choroba Lou Gehriga, choroba nerwowo-mięśniowa, choroba neurodegeneracyjna, choroba Parkinsona, chorobowość, dysfagia, jakość życia związana ze zdrowiem, kora mózgowa, neuron ruchowy, opóźnienie diagnostyczne, osłabienie kończyn, osobolata, pień mózgu, początek opuszkowy, przeżywalność, rdzeń kręgowy, starzenie się populacji, stwardnienie zanikowe boczne, wizualna skala analogowa, zachorowalność - Leksykon chorób i schorzeń
Neurodermatitis – Epidemiologia
Neurodermatitis, znane również jako liszaj prosty przewlekły, dotyka około 12% populacji globalnej, z najwyższą częstością występowania u osób w wieku 30-50 lat, szczególnie kobiet (proporcja 2:1). Choroba ta wykazuje zróżnicowanie geograficzne i etniczne, choć dane są niejednoznaczne; u osób o ciemniejszej karnacji zmiany skórne są bardziej wyraziste. Epidemiologia wskazuje na wzrost częstości występowania neurodermatitis, zwłaszcza w krajach o niskich i średnich dochodach, np. w Malezji wzrost z 9,5% do 12,6% w latach 1994-2003. Czynniki ryzyka obejmują predyspozycje genetyczne (80% pacjentów z nadwrażliwością IgE na alergeny), współistniejące zaburzenia psychiatryczne oraz ekspozycję na zanieczyszczenia środowiskowe, które znacząco zwiększają ryzyko (OR do 3,7 przy wysokiej ekspozycji na ruch drogowy). Neurodermatitis wiąże się z przewlekłym świądem, obniżoną jakością życia oraz zwiększonym ryzykiem zaburzeń erekcji (HR 1,74; 95% CI: 1,44-2,10) i rzadko może prowadzić do nowotworów skóry.
alergen, alergen pokarmowy, alergen wziewny, atopowe zapalenie skóry, choroba autoimmunologiczna, choroba dermatologiczna, cukrzyca typu 2, egzema, kontaktowe zapalenie skóry, leczenie przeciwdepresyjne, lichen simplex chronicus, liszaj prosty przewlekły, nasilenie choroby, neurodermatitis, objaw skórny, populacja pediatryczna, przewlekły świąd, pyłek, rak kolczystokomórkowy, roztocze kurzu domowego, schorzenie psychiatryczne, zaburzenie erekcji, zaburzenie lękowe, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, zachorowalność, zanieczyszczenie powietrza, zmiana pigmentacyjna - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekłe zapalenie zatok nie jest wprost wymienione, ale „przewlekłe zapalenie zatok” to schorzenie, które może być związane z objawami przeziębieni – Epidemiologia
Przeziębienie, będące najczęstszą chorobą zakaźną górnych dróg oddechowych, charakteryzuje się objawami takimi jak złe samopoczucie, dreszcze oraz zwiększona wydzielina z nosa. Etiologia jest wielowirusowa, z dominacją rinowirusów (30-50% przypadków), które występują w ponad 100 serotypach (RV-A, RV-B, RV-C). Inne istotne patogeny to koronawirusy, enterowirusy, wirusy RS i paragrypy. Zachorowalność jest najwyższa u dzieci przedszkolnych i wczesnoszkolnych (3-8 epizodów rocznie), a u niemowląt i małych dzieci nawet 8-12 razy rocznie. Sezonowość przeziębień przypada na miesiące jesienno-zimowe, z dominacją rinowirusów we wrześniu, wirusa paragrypy w październiku, a RSV i wirusów grypy od grudnia do kwietnia. Przeziębienia generują znaczące obciążenie społeczne i ekonomiczne, odpowiadając za 40% utraconych dni pracy i 30% nieobecności szkolnych, a także około 500 wizyt lekarskich na 1000 pacjentów rocznie.
adenowirus, choroba samoograniczająca się, choroba zakaźna, ciężka ostra infekcja dróg oddechowych, czynnik etiologiczny, enterowirus, epidemia, górne drogi oddechowe, immunosupresja, interwencja niefarmakologiczna, koronawirus, objawy grypopodobne, objawy układu oddechowego, odpowiedź immunologiczna, opieka długoterminowa, ostra infekcja dróg oddechowych, przewlekłe zapalenie zatok, przeziębienie, replikacja wirusowa, rinowirus, wirus grypy, wirus paragrypy, wirus RS, wirus RSV, zachorowalność - Leksykon chorób i schorzeń
Tężec – Epidemiologia
Tężec jest ostrą chorobą zakaźną układu nerwowego wywoływaną przez toksynę Clostridium tetani, charakteryzującą się sztywnością mięśni i bolesnymi skurczami, zwłaszcza mięśni szczęki i szyi. Pomimo powszechnego stosowania szczepionek, tężec pozostaje problemem zdrowia publicznego, szczególnie w krajach o niskim poziomie zaszczepienia i niehigienicznych warunkach porodowych. Globalna śmiertelność z powodu tężca spadła z 356 000 zgonów w 1990 roku do około 34 700 w 2019 roku, a częstość występowania zmniejszyła się o 88%. W USA od 2000 roku notuje się mniej niż 50 przypadków rocznie, ze wskaźnikiem śmiertelności 7,2% w latach 2009-2017. Szczególnie narażone są osoby starsze, niezaszczepione lub z nieaktualnymi dawkami przypominającymi, a także pacjenci z cukrzycą i użytkownicy narkotyków dożylnych. Tężec noworodkowy, choć rzadki w krajach rozwiniętych, nadal powoduje znaczną śmiertelność w regionach o ograniczonych zasobach, gdzie stosowane są niehigieniczne praktyki porodowe.
anatoksyna tężcowa, błonica, Clostridium tetani, cukrzyca, dawka przypominająca, immunoglobulina przeciwtężcowa, krztusiec, narkotyki drogą iniekcji, oparzenie, poliomyelitis, profilaktyka poekspozycyjna, rana chirurgiczna, różyczka, szczepionka pentawalentna, sztywność mięśni, tężec matczyny, tężec noworodkowy, toksoid tężcowy, toksyna, upośledzona odporność, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wskaźnik śmiertelności, wskaźnik zachorowalności, zachorowalność, zespół różyczki wrodzonej - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół churga-straussa – Epidemiologia
Zespół Churga-Straussa, obecnie określany jako eozynofilowe ziarniniakowe zapalenie naczyń z zapaleniem wielonaczyniowym (EGPA), to rzadkie, układowe zapalenie naczyń małych i średnich, charakteryzujące się astmą, eozynofilią oraz martwiczym zapaleniem naczyń. Chorobowość EGPA wynosi od 10,7 do 14 przypadków na milion dorosłych, a roczna zachorowalność waha się od 0,5 do 4,2 przypadków na milion osób, z wyższą zapadalnością u pacjentów z astmą (około 67/milion). Występuje zróżnicowanie geograficzne – najwyższa chorobowość odnotowana jest w Norwegii (30,4/milion), a najwyższa zachorowalność w USA (4/milion). Średni wiek zachorowania to 38-54 lata, z medianą około 40-50 lat, bez wyraźnej przewagi płciowej, choć w niektórych populacjach obserwuje się różnice. U dzieci EGPA jest niezwykle rzadka, ale cechuje się wyższą częstością kardiomiopatii i nacieków płucnych. Pozytywny wynik ANCA stwierdza się u około 40% dorosłych i 25% dzieci, z dominacją MPO-ANCA, co koreluje z różnymi fenotypami klinicznymi.
ANCA, choroba Kawasakiego, choroba żołądkowo-jelitowa, chorobowość, eozynofilia, eozynofilowe ziarniniakowe zapalenie naczyń, kardiomiopatia, kłębuszkowe zapalenie nerek, kortykosteroidy, martwicze zapalenie naczyń, mononeuropatia mnoga, nacieki płucne, narażenie na krzemionkę, neuropatia obwodowa, niewydolność sercowo-płucna, plamica, podwyższony poziom IgE, śmiertelność, układowe zapalenie naczyń, zachorowalność, zajęcie nerek, zajęcie OUN, zajęcie płuc, zajęcie serca, zajęcie układu nerwowego, zapalenie naczyń IgA, zapalenie żołądkowo-jelitowe, zespół Churga-Straussa - Leksykon chorób i schorzeń
Zwyrodnienie korowo-podstawne (zespół korowo-podstawny) – Epidemiologia
Zwyrodnienie korowo-podstawne (CBD) to rzadkie, postępujące zaburzenie neurodegeneracyjne, charakteryzujące się zanikiem obszarów mózgu odpowiedzialnych za przetwarzanie informacji i kontrolę ruchu. Zachorowalność na CBD wynosi około 0,6-0,9 przypadków na 100 000 osób rocznie, a choroba stanowi 4-6% przypadków parkinsonizmu. Średni wiek wystąpienia objawów to około 64 lata, z typowym zakresem 50-70 lat, a średni czas przeżycia od wystąpienia symptomów wynosi 6-8 lat. Diagnostyka kliniczna jest trudna, z dokładnością rozpoznania przedśmiertnego na poziomie 25-56%, co wynika z klinicznej i patologicznej heterogeniczności oraz podobieństwa objawów do innych zaburzeń neurologicznych. Patologia CBD odpowiada za około 32% przypadków zespołu korowo-podstawnego (CBS), z pozostałymi przypadkami związanymi m.in. z postępującym porażeniem nadjądrowym (PSP) i chorobą Alzheimera.
autopsja, białko tau, biomarker molekularny, choroba Alzheimera, choroba Creutzfeldta-Jakoba, choroba Lewy’ego, choroba naczyniowa mózgu, choroba neuronu ruchowego, choroba Parkinsona, choroba Picka, chorobowość, dysfagia, nietrzymanie moczu, otępienie czołowo-skroniowe, parkinsonizm, pierwotna postępująca afazja, posocznica, postępujące porażenie nadjądrowe, tauopatia, unieruchomienie, zaburzenie neurodegeneracyjne, zachłystowe zapalenie płuc, zachorowalność, zakażenie dróg moczowych, zapalenie płuc, zatorowość płucna, zespół czołowo-behawioralno-przestrzenny, zespół korowo-podstawny, zwyrodnienie korowo-podstawne