choroba podlegająca zgłoszeniu
Choroba podlegająca zgłoszeniu (ang. notifiable disease) to schorzenie, którego wystąpienie lekarz lub podmiot medyczny ma prawny obowiązek zgłosić do odpowiednich organów sanitarno-epidemiologicznych. Obowiązek ten wynika z ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Zgłaszanie chorób zakaźnych jest kluczowym elementem nadzoru epidemiologicznego, umożliwiającym monitorowanie występowania chorób, zapobieganie ich rozprzestrzenianiu oraz planowanie działań profilaktycznych. W Polsce wykaz chorób podlegających zgłoszeniu obejmuje m.in. COVID-19, gruźlicę, wirusowe zapalenie wątroby, odrę, HIV/AIDS, cholerę oraz wiele innych jednostek chorobowych stanowiących zagrożenie dla zdrowia publicznego.
Procedura zgłoszenia wymaga od lekarza wypełnienia odpowiedniego formularza zawierającego dane pacjenta, rozpoznanie oraz informacje epidemiologiczne. Zgłoszenie powinno nastąpić w ściśle określonym terminie, zazwyczaj w ciągu 24 godzin od rozpoznania w przypadku chorób szczególnie niebezpiecznych, lub w ciągu kilku dni dla pozostałych jednostek chorobowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół hemolityczno-uremicznego – Zapobieganie i profilaktyka
Zespół hemolityczno-uremiczny (HUS) jest główną przyczyną ostrej niewydolności nerek u dzieci, najczęściej wywołaną zakażeniem Escherichia coli produkującą toksynę Shiga (STEC). Profilaktyka HUS dzieli się na pierwotną, obejmującą zapobieganie zakażeniom STEC poprzez higienę (mycie rąk, bezpieczeństwo żywności, unikanie kontaktu z odchodami zwierzęcymi) oraz wtórną, polegającą na monitorowaniu pacjentów z biegunką STEC pod kątem objawów HUS. Kluczowe jest unikanie antybiotyków (zwłaszcza beta-laktamów) i środków przeciwbiegunkowych w ostrej fazie zakażenia, gdyż zwiększają one ryzyko rozwoju HUS. Zalecane jest gotowanie mięsa mielonego do temperatury co najmniej 71°C oraz stosowanie odpowiednich zasad higieny w przygotowywaniu i przechowywaniu żywności. Wczesne nawodnienie dożylne płynami izotonicznymi poprawia rokowanie i zmniejsza ryzyko dializy.
antybiotyki beta-laktamowe, atypowy HUS, azytromycyna, biegunka zakaźna, choroba podlegająca zgłoszeniu, E. coli O157:H7, ekulizumab, epidemia, Escherichia coli, fosfomycyna, inhibitor dopełniacza, małopłytkowość, morfologia krwi, niedokrwistość hemolityczna, niesteroidowe leki przeciwzapalne, ognisko epidemii, ostra niewydolność nerek, płytki krwi, posocznica, przeciwciało monoklonalne, szlak dopełniacza, toksyna shiga, zajęcie ośrodkowego układu nerwowego, zakażenie STEC, zespół hemolityczno-uremiczny - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja blastocystis hominis, inaczej blastocystoza – Epidemiologia
Blastocystis hominis to jednokomórkowy pasożyt jelitowy o szerokim zasięgu geograficznym, kolonizujący okrężnicę i kątnicę ludzi oraz zwierząt. Częstość zakażeń różni się znacznie w zależności od regionu – w krajach rozwiniętych wynosi 5-10%, natomiast w rozwijających się sięga 30-50%, a w niektórych lokalizacjach nawet 100%. Główne drogi transmisji to droga fekalno-oralna, zanieczyszczona woda i żywność oraz kontakt ze zwierzętami, co podkreśla potencjał zoonotyczny. Zidentyfikowano co najmniej 17 subtypów (ST1-ST17), z których ST1-ST9 występują u ludzi, a ST3 jest najczęściej wykrywanym subtypem. Czynniki ryzyka obejmują niski status socjoekonomiczny, złe warunki sanitarne, podróże do krajów tropikalnych oraz osłabienie odporności. W Polsce częstość zakażeń waha się od 0,14% do 23,6%, a badania molekularne potwierdziły obecność sześciu subtypów (ST1-ST6).
bakterie coli, blastocystis hominis, blastocystoza, choroba biegunkowa, choroba podlegająca zgłoszeniu, cykl życiowy, droga fekalno-oralna, ekspozycja na zwierzęta, obniżona odporność, pasożyt jelitowy, specyficzność żywicielska, status socjoekonomiczny, transmisja zoonotyczna, zahamowanie wzrostu, zakażenie bezobjawowe, zanieczyszczona woda - Leksykon chorób i schorzeń
Choroby zakaźne – Epidemiologia
Epidemiologia chorób zakaźnych stanowi fundamentalny obszar zdrowia publicznego, zajmując się badaniem mechanizmów pojawiania się, rozprzestrzeniania oraz kontroli chorób zakaźnych na poziomie populacyjnym. Kluczowe znaczenie ma tu nadzór epidemiologiczny, który obejmuje systematyczne zbieranie, analizę i interpretację danych zdrowotnych w celu monitorowania obciążenia chorobami, identyfikacji ognisk oraz oceny skuteczności interwencji. Wyróżnia się różne typy nadzoru, takie jak bierny, aktywny, oparty na społeczności, seronadzór, nadzór ścieków, syndromiczny, cyfrowy oraz genomiczny, które dostosowuje się do specyfiki choroby i celów epidemiologicznych. Przykładowo, nadzór bierny opiera się na zgłaszaniu przypadków przez placówki medyczne, natomiast nadzór aktywny polega na proaktywnym poszukiwaniu wszystkich przypadków w populacji. Warto podkreślić, że skuteczny nadzór wymaga terminowości, reprezentatywności i spójności danych, co umożliwia wczesne wykrywanie ognisk oraz monitorowanie trendów epidemiologicznych, a także wspiera planowanie zasobów i polityk zdrowotnych. W kontekście globalnym, WHO koordynuje działania nadzorcze, a systemy takie jak NNDSS czy EWRS umożliwiają wymianę informacji i koordynację reakcji na transgraniczne zagrożenia zdrowotne.
cholera, choroba podlegająca zgłoszeniu, choroba przenoszona przez wektory, choroba zakaźna, denga, dżuma, Ebola, epidemiologia molekularna, gruźlica, malaria, małpia ospa, MERS, metoda molekularna, modelowanie matematyczne, nadzór laboratoryjny, nadzór ścieków, nadzór syndromiczny, niepożądany odczyn poszczepienny, oporność na antybiotyki, oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, patogen, ptasia grypa, SARS, tyfus, wąglik, wirus Zika, żółta febra - Leksykon chorób i schorzeń
Ugryzienie przez węża – Epidemiologia
Ugryzienia przez węże stanowią poważny problem zdrowia publicznego, szczególnie w krajach tropikalnych i subtropikalnych, z roczną globalną zachorowalnością na poziomie 69,4/100 000 mieszkańców (95% CI: 36,8-101,9) i śmiertelnością 0,33/100 000 mieszkańców (95% CI: 0,14-0,52). Najbardziej dotknięte regiony to Azja Południowa, Azja Południowo-Wschodnia oraz Afryka Subsaharyjska, gdzie zachorowalność sięga 130,7/100 000 mieszkańców (95% CI: 48,3-213,1), a śmiertelność 0,96/100 000 mieszkańców (95% CI: 0,22-1,70). W Indiach odnotowuje się rocznie co najmniej 81 000 zatruć jadem i 11 000 zgonów, co stanowi około połowę globalnej liczby zgonów. Ugryzienia dotyczą głównie osób o niskim statusie społeczno-ekonomicznym, pracujących w rolnictwie na obszarach wiejskich, z dominacją mężczyzn (69-78% ofiar). Sezonowość ugryzień jest wyraźna, z największą liczbą przypadków w miesiącach letnich i wieczornych godzinach (18:00-22:00), a najczęściej dotykają kończyn dolnych (do 86%). Niedoszacowanie przypadków i zgonów wynika z braku obowiązkowego raportowania oraz powszechnego korzystania z tradycyjnej medycyny, co opóźnia dostęp do leczenia i pogarsza rokowania.
antytoksyna, biodostępność, choroba podlegająca zgłoszeniu, interwencja chirurgiczna, martwica tkanki, nadzór epidemiologiczny, niepełnosprawność, obciążenie zdrowotne, polityka zdrowotna, przeciwciało, reakcja alergiczna, remisja, śmiertelność, trwała niepełnosprawność, ugryzienie węża, uszkodzenie nerwu, utracone lata życia, zachorowalność, zatrucie jadem, zatrucie jadem węża - Leksykon chorób i schorzeń
Leptospiroza (choroba weila) – Epidemiologia
Leptospiroza, znana również jako choroba Weila, jest najpowszechniejszą chorobą odzwierzęcą na świecie, z ponad milionem ciężkich przypadków rocznie i około 60 000 zgonów. Zapadalność jest szczególnie wysoka w klimatach tropikalnych, sięgając od 10 do ponad 100 przypadków na 100 000 mieszkańców rocznie, podczas gdy w klimacie umiarkowanym wynosi 0,1-1/100 000. Główne rezerwuary stanowią ssaki, zwłaszcza gryzonie, a transmisja na człowieka następuje przez kontakt z moczem zakażonych zwierząt lub skażonym środowiskiem, wnikając przez uszkodzoną skórę lub błony śluzowe. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję zawodową (rolnicy, weterynarze), rekreacyjną (sporty wodne), warunki socjoekonomiczne oraz podróże do obszarów endemicznych. Choroba wykazuje sezonowość związaną z opadami i temperaturą powyżej 22°C, co sprzyja przetrwaniu Leptospira w środowisku.
bakteria Leptospira, choroba gorączkowa, choroba odzwierzęca, choroba podlegająca zgłoszeniu, endemiczny, gospodarz rezerwuarowy, immunoterapia, kanaliki nerkowe, leptospiroza, modelowanie matematyczne, narażenie zawodowe, obciążenie chorobą, ognisko choroby, One Health, profilaktyka antybiotykowa, serowar, sezonowość choroby, transmisja zoonotyczna, wrota zakażenia, zapadalność - Leksykon chorób i schorzeń
Giardioza – Diagnostyka i diagnoza
Giardiaza to infekcja przewodu pokarmowego wywołana przez pasożyta Giardia lamblia, diagnozowana głównie poprzez wykrywanie cyst lub trofozoitów w kale. Standardem jest mikroskopia kału, zalecane jest badanie trzech próbek z różnych dni, co zwiększa czułość diagnostyczną do ponad 90%. Metody koncentracji kału, takie jak flotacja siarczanem cynku (ciężar właściwy 1,18), poprawiają wykrywalność cyst (9-15 x 7-10 μm). Testy immunoenzymatyczne (ELISA) wykrywające antygen GSA65 cechują się czułością 95-100% i swoistością 100%, stanowiąc alternatywę lub uzupełnienie mikroskopii. Diagnostyka molekularna (real-time PCR) wykazuje najwyższą czułość (>95%), zdolna wykryć nawet 10 pasożytów/100 μl, jednak jest kosztowna i ograniczona dostępnością. Mikroskopia bezpośrednia ma czułość 34-50% dla pojedynczej próbki, a metody koncentracji 65-90% dla trzech próbek. Immunofluorescencja bezpośrednia (DFA) to złoty standard (>90% czułości), ale wymaga specjalistycznego sprzętu.
amplifikacja kwasów nukleinowych, badanie kału na pasożyty, biegunka przewlekła, biegunka wodnista, biopsja jelita, choroba podlegająca zgłoszeniu, cysta Giardia, ELISA, ezofagogastroduodenoskopia, flotacja kału, Giardia intestinalis, Giardia lamblia, immunoassay, immunofluorescencja bezpośrednia, nosicielstwo bezobjawowe, pasożyt jednokomórkowy, PCR w czasie rzeczywistym, przewód pokarmowy, test immunoenzymatyczny, test sznurkowy, zaburzenia wchłaniania, zahamowanie wzrostu, złoty standard - Leksykon chorób i schorzeń
Gorączki krwotoczne – Zapobieganie i profilaktyka
Gorączki krwotoczne to grupa poważnych chorób wirusowych wywoływanych przez różne rodziny wirusów (m.in. Arenaviridae, Filoviridae, Flaviviridae), charakteryzujących się wysokim ryzykiem śmiertelności i zróżnicowanymi drogami transmisji. Profilaktyka opiera się na kompleksowych strategiach, takich jak unikanie kontaktu z rezerwuarami zwierzęcymi i wektorami, izolacja chorych, stosowanie środków ochrony osobistej (PPE), wczesne wykrywanie przypadków oraz edukacja publiczna. Dostępne szczepionki obejmują m.in. szczepionkę przeciwko żółtej gorączce (powszechnie dostępna, przeciwwskazana u dzieci <9 miesięcy, kobiet w I trymestrze ciąży i osób immunosupresyjnych), szczepionkę przeciwko Eboli (ograniczony dostęp, dedykowana personelowi medycznemu), argentyńskiej gorączce krwotocznej oraz gorączce denga (zalecana osobom z wcześniejszym zakażeniem). W przypadku innych gorączek, jak Lassa czy gorączka Doliny Riftu, trwają badania nad szczepionkami eksperymentalnymi. Kluczowe jest także stosowanie środków kontroli zakażeń w placówkach medycznych, w tym higiena rąk, izolacja pacjentów, dedykowany sprzęt oraz odpowiednie środki ochrony dróg oddechowych (np. maski N95 z filtrem HEPA) przy wysokim ryzyku transmisji.
Arenaviridae, argentyńska gorączka krwotoczna, chemioprofilaktyka poekspozycyjna, choroba podlegająca zgłoszeniu, czynnik etiologiczny, dekontaminacja środowiska, Filoviridae, Flaviviridae, gorączka denga, gorączka krwotoczna, hantaviridae, higiena rąk, immunosupresja, kontrola zakażeń, krymsko-kongijska gorączka krwotoczna, profilaktyka poekspozycyjna, rezerwuar zwierzęcy, rozpoznanie różnicowe, rybawiryna, środek dezynfekujący, środek ochrony indywidualnej, środek ochrony osobistej, szczepienie ochronne, szczepionka żywa atenuowana, wektor, wirus dengi, wirus Ebola, wirus Lassa, żółta gorączka - Leksykon chorób i schorzeń
Świerzb – Epidemiologia
Świerzb jest globalnie rozpowszechnioną chorobą pasożytniczą skóry, dotykającą ponad 200 milionów osób jednocześnie, z rocznym obciążeniem przekraczającym 400 milionów przypadków. Występuje z różną częstością, od 0,2% do 71% w populacjach o ograniczonych zasobach, szczególnie w Afryce, Ameryce Południowej, Australii i Azji Południowo-Wschodniej. W krajach rozwiniętych epidemie świerzbu koncentrują się w środowiskach instytucjonalnych (więzienia, domy opieki), z sezonowością nasilającą się jesienią i zimą. Czynniki ryzyka obejmują ubóstwo, przeludnienie, złe warunki higieniczne oraz niepełną dekontaminację odzieży i wyposażenia. Epidemiologia wykazuje zmienność regionalną: np. w Niemczech hospitalizacje wzrosły z 960 (2012) do 10 072 (2019), w Norwegii odnotowano trzykrotny wzrost konsultacji i sprzedaży leków przeciwświerzbowych (2013-2018), natomiast w Korei Południowej wskaźnik zachorowalności spadł z 97,6 do 43,4 na 100 000 osobolat (2010-2021). Pandemia COVID-19 wpłynęła na dynamikę zachorowań, powodując wzrost w Turcji (do 37,8% w 2021) i spadek w Korei Południowej, co podkreśla rolę dystansu fizycznego w kontroli transmisji.