ELISA
ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) to powszechnie stosowana technika laboratoryjna służąca do wykrywania i ilościowego oznaczania przeciwciał lub antygenów w próbce biologicznej. Metoda ta opiera się na reakcji immunologicznej i wykorzystuje enzymy jako markery do wizualizacji wyniku.
W podstawowej wersji testu ELISA, antygen jest immobilizowany na powierzchni płytki, następnie dodawane są przeciwciała specyficzne dla tego antygenu, połączone z enzymem. Po dodaniu substratu enzymatycznego, dochodzi do reakcji barwnej, której intensywność jest proporcjonalna do ilości wykrywanego składnika. Istnieje kilka wariantów tej metody: bezpośrednia, pośrednia, kanapkowa oraz konkurencyjna ELISA.
Technika ELISA charakteryzuje się wysoką czułością i specyficznością, dzięki czemu znajduje szerokie zastosowanie w diagnostyce medycznej do wykrywania m.in. markerów nowotworowych, hormonów, przeciwciał w chorobach autoimmunologicznych oraz patogenów jak wirusy czy bakterie. Jest również nieocenionym narzędziem w badaniach naukowych i kontroli jakości w przemyśle farmaceutycznym.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zakrzepica żył głębokich – Diagnostyka i diagnoza
Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) to poważne schorzenie, najczęściej dotyczące żył kończyn dolnych, z ryzykiem zatorowości płucnej. Diagnostyka opiera się na ocenie klinicznej z wykorzystaniem skal predykcyjnych, takich jak skala Wellsa, oraz testu D-dimer, który przy niskim lub umiarkowanym prawdopodobieństwie klinicznym i ujemnym wyniku (wartość predykcyjna ujemna >99%) pozwala wykluczyć ZŻG. Ultrasonografia kompresyjna (duplex) jest podstawową metodą obrazową, charakteryzującą się czułością 95-98% i swoistością 94-99% dla żył proksymalnych. W diagnostyce stosuje się protokoły 2-punktowe, 3-punktowe oraz całej kończyny, a ujemne badanie ultrasonograficzne całej kończyny pozwala na wykluczenie ZŻG nawet przy umiarkowanym lub wysokim ryzyku klinicznym. Alternatywne metody obrazowe, takie jak angio-TK i MR wenograficzny, są zarezerwowane dla przypadków niejednoznacznych lub podejrzenia zakrzepicy żył centralnych, z uwzględnieniem ograniczeń związanych z kontrastem i ekspozycją na promieniowanie.
- Leksykon chorób i schorzeń
Grypa świńska (h1n1) – Diagnostyka i diagnoza
Grypa świńska (H1N1) to zakaźna choroba układu oddechowego wywołana przez wirus grypy typu A H1N1. Diagnostyka opiera się na ocenie klinicznej oraz badaniach laboratoryjnych, z naciskiem na testy molekularne, zwłaszcza real-time RT-PCR, które cechują się wysoką czułością (90-95%) i swoistością. Materiał diagnostyczny stanowią wymazy z nosa, gardła lub nosogardzieli pobierane w ciągu pierwszych 4-5 dni choroby. Szybkie testy antygenowe (RIDTs) mają umiarkowaną czułość (50-70%) i wysoką swoistość, dlatego negatywne wyniki wymagają potwierdzenia testami molekularnymi, szczególnie u pacjentów hospitalizowanych lub z grup ryzyka. Diagnostyka powinna być rozważana u pacjentów z ciężkim przebiegiem, hospitalizowanych, należących do grup wysokiego ryzyka oraz tam, gdzie wynik testu wpływa na decyzje terapeutyczne lub epidemiologiczne.
anemia, badanie fizykalne, CDC, choroba przewlekła, dehydrogenaza mleczanowa, drogi oddechowe, ELISA, hodowla wirusowa, kinaza kreatynowa, lek przeciwwirusowy, leukopenia, morfologia krwi, objaw matowej szyby, oseltamiwir, peramiwir, reakcja łańcuchowa polimerazy, rentgen klatki piersiowej, RT-PCR, szybki test molekularny, test antygenowy, test funkcji wątroby, test hamowania hemaglutynacji, test immunoenzymatyczny, test serologiczny, tomografia komputerowa klatki piersiowej, trombocytopenia, wirus grypy A H1N1, wymaz z gardła, wymaz z nosa, wymaz z nosogardzieli, zakażenie dróg oddechowych, zanamiwir - Leksykon leków
Interakcje leku – Influvac 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka przeciw grypie Influvac może być podawana jednocześnie z innymi szczepionkami, pod warunkiem wykonywania iniekcji w różne kończyny, co minimalizuje ryzyko miejscowych reakcji krzyżowych. Nasilenie działań niepożądanych, zarówno miejscowych, jak i ogólnoustrojowych, może wystąpić przy jednoczesnym stosowaniu różnych preparatów. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów leczonych lekami immunosupresyjnymi, takimi jak glikokortykosteroidy systemowe, leki cytotoksyczne, inhibitory kalcyneuryny czy leki anty-TNF, u których odpowiedź immunologiczna na szczepionkę może być istotnie osłabiona, co wpływa na efektywność immunizacji i wymaga indywidualnej oceny korzyści i ryzyka.
badanie serologiczne, działanie niepożądane, ELISA, glikokortykosteroid systemowy, HCV, HIV-1, HTLV-1, inhibitor kalcyneuryny, interakcja analityczna, interakcja farmakodynamiczna, lek anty-TNF, lek cytotoksyczny, lek immunosupresyjny, odpowiedź immunologiczna, przeciwciało IgM, szczepionka przeciw grypie, terapia immunosupresyjna, Western blot, wynik fałszywie dodatni, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Tasiemczyca – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka tasiemczycy opiera się na wieloaspektowym podejściu, uwzględniającym badania kału, serologiczne oraz obrazowe, dostosowanych do postaci klinicznej i lokalizacji pasożyta. W przypadku tasiemczycy jelitowej podstawą jest mikroskopowe badanie 2-3 próbek kału pobranych w różnych dniach, celem wykrycia jaj lub segmentów tasiemca, z uwzględnieniem, że jaja pojawiają się zwykle 2-3 miesiące po zakażeniu. Badanie koproantygenowe wykazuje czułość 98% i swoistość 99%, przewyższając mikroskopię (czułość 38%), a metody molekularne (PCR) pozwalają na identyfikację gatunku z czułością 97-100% i swoistością do 100%. W diagnostyce cysticerkozy kluczowe są testy serologiczne, zwłaszcza immunoblot (EITB) o czułości i swoistości odpowiednio 100% i 98%, oraz badania obrazowe (CT, MRI, USG) umożliwiające wykrycie torbieli, zwapnień i zmian obrzękowych w mózgu i tkankach miękkich.
anemia megaloblastyczna, bąblowica, badanie kału, bruzdogłowiec szeroki, cysticerkoza, Diphyllobothrium latum, dysfagia, Echinococcus granulosus, ELISA, immunoblot, neurocysticerkoza, padaczka, PCR, płyn mózgowo-rdzeniowy, rezonans magnetyczny, Taenia saginata, Taenia solium, tasiemczyca, tasiemiec nieuzbrojony, tasiemiec uzbrojony, tomografia komputerowa, torbiel bąblowcowa, ultrasonografia, wodogłowie - Leksykon leków
Interakcje leku – Klean-prep –
Produkt leczniczy Klean-Prep zawiera makrogol 3350 oraz elektrolity (sodu siarczan bezwodny, sodu wodorowęglan, sodu chlorek, potasu chlorek) i wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne. Kluczową interakcją jest zmniejszone wchłanianie leków doustnych podanych w ciągu 1 godziny przed lub po zastosowaniu Klean-Prep, co może prowadzić do obniżenia ich skuteczności terapeutycznej. Ponadto, makrogol 3350 może fałszować wyniki testów enzymatycznych, zwłaszcza metodą ELISA, stosowanych w diagnostyce opróżniania jelita. Jednoczesne stosowanie innych leków przeczyszczających jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko nasilenia działania przeczyszczającego i zaburzeń wodno-elektrolitowych. Produkt wpływa również na fizykochemiczne właściwości zagęstników żywności na bazie skrobi, co jest istotne u pacjentów z zaburzeniami połykania.
aspiracja, ból brzucha, chlorek potasu, chlorek sodu, działanie przeczyszczające, ELISA, interakcja diagnostyczna, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, interakcja fizykochemiczna, lek przeczyszczający, makrogol 3350, nudność, oczyszczanie jelita, opróżnianie jelita, siarczan sodu bezwodny, test enzymatyczny, utrata elektrolitów, wchłanianie leków, wodorowęglan sodu, wymioty, zaburzenia wodno-elektrolitowe, zaburzenie połykania, zagęstnik żywności - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Priorix-Tetra –
Priorix-Tetra to szczepionka zawierająca żywe atenuowane szczepy wirusów odry (szczep Schwarz), świnki (RIT 4385), różyczki (Wistar RA 27/3) oraz ospy wietrznej (szczep OKA), stosowana w profilaktyce tych chorób. Skuteczność szczepionki oceniano w randomizowanym badaniu klinicznym u dzieci w wieku 12-22 miesięcy, które otrzymały dwie dawki w odstępie 6 tygodni. Efektywność ochrony przed ospą wietrzną wyniosła 91% (95% CI: 65-98) wobec choroby o różnym nasileniu oraz 94% (95% CI: 54-99) wobec umiarkowanego nasilenia. Długoterminowa obserwacja wykazała utrzymanie skuteczności do 10 lat. W porównaniu do pojedynczej dawki szczepionki Varilrix, dwie dawki Priorix-Tetra zapewniają wyższy poziom ochrony i mniejszą liczbę przypadków przełamania odporności. Immunogenność potwierdzono poprzez oznaczenie poziomów przeciwciał przeciwko odrze, śwince, różyczce (test ELISA i neutralizacji) oraz ospie wietrznej (test IFA i ELISA), z wysokimi wskaźnikami serokonwersji, szczególnie po podaniu drugiej dawki.
badanie kliniczne, drgawki gorączkowe, ELISA, grupa farmakoterapeutyczna, immunogenność, marker zastępczy, miano przeciwciał, odra świnka różyczka ospa wietrzna, ognisko epidemiczne, PCR, podanie domięśniowe, podanie podskórne, przeciwciała matczyne, przełamanie odporności, reakcja łańcuchowa polimerazy, serokonwersja, seropozytywność, test immunoenzymatyczny, wirus odry, wirus ospy wietrznej, wirus różyczki, wirus świnki - Leksykon chorób i schorzeń
Dur brzuszny – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Dur brzuszny (typhus) to choroba bakteryjna wywoływana przez różne gatunki Rickettsia: R. prowazekii (dur epidemiczny), R. typhi (dur endemiczny) oraz Orientia tsutsugamushi (tyfus krzaczasty). Zakażenie następuje przez kontakt z kałem zakażonych wektorów (wszy, pchły, roztocza) w obrębie uszkodzonej skóry lub błon śluzowych. Inkubacja trwa 1-2 tygodnie, a objawy kliniczne obejmują wysoką gorączkę (>40°C), dreszcze, bóle mięśniowe, ból głowy, wysypkę, kaszel, nudności, wymioty, ból brzucha oraz objawy neurologiczne (splątanie, encefalopatia). Charakterystycznym objawem tyfusu krzaczastego jest obecność strupa (eschar) w miejscu ukąszenia. Nieleczony dur może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, niewydolność wielonarządowa, małopłytkowość i wysoka śmiertelność, szczególnie przy powikłaniach neurologicznych.
antybiotykoterapia, azytromycyna, chloramfenikol, choroba bakteryjna, ciprofloksacyna, doksycyklina, dur brzuszny, ELISA, gorączka, hepatosplenomegalia, immunofluorescencja pośrednia, leukocytoza, limfohistiocytoza hemofagocytarna, małopłytkowość, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, niewydolność wielonarządowa, PCR, repelent, Rickettsia, scrub typhus, strup, tetracyklina, wentylacja mechaniczna, wesz, wysypka, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie płuc, zapalenie wątroby, zapalenie wsierdzia, zapalenie wyrostka robaczkowego, zespół Kawasakiego - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja salmonellowa – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka infekcji salmonellowej opiera się na połączeniu oceny klinicznej z badaniami laboratoryjnymi, gdzie złotym standardem pozostaje hodowla bakteryjna. Podstawowe metody to posiew kału (z czułością rosnącą w trakcie choroby), posiew krwi o czułości 80-100% w wykrywaniu bakteriemii oraz aspirat szpiku kostnego z czułością około 80%, szczególnie przydatny po wcześniejszym leczeniu antybiotykami. Materiał do badań powinien być odpowiednio pobrany i transportowany, np. 10-15 ml krwi u dorosłych i adolescentów oraz 2-4 ml u dzieci. Identyfikacja bakterii obejmuje posiew na podłoża wybiórcze i namnażające, identyfikację biochemiczną oraz potwierdzenie serologiczne antygenów O i H. Nowoczesne metody molekularne (PCR, panele multiplex), immunoenzymatyczne (ELISA) oraz szybkie testy immunochromatograficzne umożliwiają szybsze wykrycie Salmonella, jednak brak izolatu bakteryjnego w testach bezhodowlanych (CIDT) ogranicza ocenę lekowrażliwości i serotypowanie.
agar krwawy, agar MacConkeya, antybiotykooporność, aspirat szpiku kostnego, bakteriemia, Campylobacter, dur brzuszny, ELISA, Escherichia coli, HACCP, hodowla bakteryjna, lekowrażliwość, multiplex PCR, nieżyt żołądkowo-jelitowy, nosicielstwo przewlekłe, PCR, posiew kału, posiew krwi, posiew moczu, Salmonella, shigella, test immunochromatograficzny, test Widala, wielolekooporność, wirusowe zapalenie żołądka - Leksykon leków
Interakcje leku – Olopeg 52,5 g/100 ml (13,125 g/25 ml)
Produkt leczniczy Olopeg, zawierający makrogol 4000, może wchodzić w interakcje z innymi lekami oraz wpływać na wyniki badań diagnostycznych, zwłaszcza enzymatycznych takich jak ELISA, poprzez interferencję glikolu polietylenowego z enzymami, co może prowadzić do fałszywych wyników. W trakcie stosowania Olopegu zaleca się zachowanie co najmniej dwugodzinnej przerwy między podaniem preparatu a innymi lekami, szczególnie tymi rozpuszczalnymi w alkoholu i słabo rozpuszczalnymi w wodzie, ze względu na potencjalne zmniejszenie ich wchłaniania. Istotne jest unikanie podawania leków o opóźnionym uwalnianiu podczas stosowania Olopegu, gdyż mogą one zostać mechanicznie wypłukane z przewodu pokarmowego przed uwolnieniem substancji czynnej, co stanowi ryzyko wysokiego poziomu interakcji klinicznej.
- Leksykon chorób i schorzeń
Borelioza mózgu przenoszona przez kleszcze – Etiologia i przyczyny
Kleszczowe zapalenie mózgu (TBE) jest wirusową chorobą ośrodkowego układu nerwowego wywołaną przez wirusa TBEV z rodziny Flaviviridae, obejmującą pięć podtypów o różnej wirulencji i geograficznym rozmieszczeniu. Główne wektory to kleszcze Ixodes ricinus (podtyp europejski) oraz Ixodes persulcatus (podtyp dalekowschodni i syberyjski). Transmisja następuje głównie przez ukłucie zakażonego kleszcza, z możliwością zakażenia drogą pokarmową (spożycie niepasteryzowanego mleka) oraz rzadziej przez przeszczepy, transfuzje, drogę przezłożyskową i zakłucia laboratoryjne. Podtyp europejski charakteryzuje się dwufazowym przebiegiem, śmiertelnością <2% i długotrwałymi następstwami neurologicznymi u 10-50% pacjentów, natomiast podtyp dalekowschodni cechuje się cięższym przebiegiem i śmiertelnością 20-40%. Diagnostyka opiera się na RT-PCR w fazie wiremicznej oraz wykrywaniu swoistych przeciwciał IgM i IgG metodą ELISA w fazie neurologicznej.
białko otoczki, borelioza mózgu, cytokiny zapalne, diagnostyka różnicowa, ELISA, Flaviviridae, japońskie zapalenie mózgu, kleszcz pospolity, kleszcz tajgowy, limfocyty T CD8+, następstwa neurologiczne, neuroinwazyjność, niepasteryzowane mleko, obszar endemiczny, odpowiedź immunologiczna, ośrodkowy układ nerwowy, PCR, płyn mózgowo-rdzeniowy, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, rezerwuar wirusa, transmisja przezłożyskowa, wirus kleszczowego zapalenia mózgu, wirus RNA, wirus Zachodniego Nilu, zakażenie pokarmowe, zakażony kleszcz - Leksykon chorób i schorzeń
Giardioza – Diagnostyka i diagnoza
Giardiaza to infekcja przewodu pokarmowego wywołana przez pasożyta Giardia lamblia, diagnozowana głównie poprzez wykrywanie cyst lub trofozoitów w kale. Standardem jest mikroskopia kału, zalecane jest badanie trzech próbek z różnych dni, co zwiększa czułość diagnostyczną do ponad 90%. Metody koncentracji kału, takie jak flotacja siarczanem cynku (ciężar właściwy 1,18), poprawiają wykrywalność cyst (9-15 x 7-10 μm). Testy immunoenzymatyczne (ELISA) wykrywające antygen GSA65 cechują się czułością 95-100% i swoistością 100%, stanowiąc alternatywę lub uzupełnienie mikroskopii. Diagnostyka molekularna (real-time PCR) wykazuje najwyższą czułość (>95%), zdolna wykryć nawet 10 pasożytów/100 μl, jednak jest kosztowna i ograniczona dostępnością. Mikroskopia bezpośrednia ma czułość 34-50% dla pojedynczej próbki, a metody koncentracji 65-90% dla trzech próbek. Immunofluorescencja bezpośrednia (DFA) to złoty standard (>90% czułości), ale wymaga specjalistycznego sprzętu.
amplifikacja kwasów nukleinowych, badanie kału na pasożyty, biegunka przewlekła, biegunka wodnista, biopsja jelita, choroba podlegająca zgłoszeniu, cysta Giardia, ELISA, ezofagogastroduodenoskopia, flotacja kału, Giardia intestinalis, Giardia lamblia, immunoassay, immunofluorescencja bezpośrednia, nosicielstwo bezobjawowe, pasożyt jednokomórkowy, PCR w czasie rzeczywistym, przewód pokarmowy, test immunoenzymatyczny, test sznurkowy, zaburzenia wchłaniania, zahamowanie wzrostu, złoty standard - Leksykon chorób i schorzeń
Ehrlichioza i anaplazmoza – Diagnostyka i diagnoza
Ehrlichioza i anaplazmoza to choroby odkleszczowe wywoływane przez bakterie z rodzaju Ehrlichia i Anaplasma, charakteryzujące się niespecyficznymi objawami klinicznymi, takimi jak gorączka, ból głowy, bóle mięśniowe i stawowe, nudności oraz zmiany skórne, pojawiające się zwykle 5-14 dni po ukąszeniu przez kleszcza. Diagnostyka opiera się na wywiadzie epidemiologicznym, objawach klinicznych oraz badaniach laboratoryjnych, w tym leukopenii, trombocytopenii i podwyższonych transaminazach. Rozmaz krwi obwodowej może wykazać morule w granulocytach (anaplazmoza) lub monocytach (ehrlichioza), choć czułość tej metody jest ograniczona (4-6%). PCR z krwi pełnej jest preferowaną metodą diagnostyczną w ostrej fazie, cechującą się czułością 67-90% i specyficznością do 100%, umożliwiającą różnicowanie gatunków bakterii. Negatywny wynik PCR nie wyklucza zakażenia, dlatego leczenie nie powinno być opóźniane.
babeszjoza, borelioza z Lyme, choroba odkleszczowa, doksycyklina, ehrlichioza i anaplazmoza, ELISA, gorączka plamista Gór Skalistych, hodowla bakterii, immunohistochemia, leukopenia, miano przeciwciał, morula, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, obszar endemiczny, pacjent immunosupresyjny, PCR, podwyższone enzymy wątrobowe, reakcja łańcuchowa polimerazy, rozmaz krwi obwodowej, serokonwersja, test immunoenzymatyczny, test immunofluorescencyjny, transaminaza, trombocytopenia, tularemia, ukąszenie kleszcza, uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, Western blot, zmiana rumieniowa - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba wirusowa ebola – Diagnostyka i diagnoza
Choroba wirusowa Ebola (EVD) charakteryzuje się wysoką śmiertelnością (>50%) i wymaga wczesnej, precyzyjnej diagnostyki, która jest utrudniona przez niespecyficzne objawy początkowe oraz ograniczony dostęp do laboratoriów w regionach endemicznych. Diagnostyka opiera się głównie na testach molekularnych RT-PCR, uznawanych za złoty standard, wykrywających RNA wirusa w próbkach krwi (pobranych do probówek z EDTA). W przypadku negatywnego wyniku u pacjentów z objawami lub kontaktem z zakażonymi, zaleca się powtórzenie testu po 72 godzinach. Testy serologiczne (ELISA IgM i IgG) są użyteczne w późniejszych fazach choroby, natomiast szybkie testy diagnostyczne (RDT) nie osiągają wymaganej przez WHO czułości 99%, dlatego negatywne wyniki RDT muszą być potwierdzone testami molekularnymi. Diagnostyka różnicowa obejmuje m.in. malarię, dur brzuszny, wirusy gorączek krwotocznych oraz infekcje bakteryjne, co jest kluczowe dla właściwego leczenia i postępowania.
Borrelia, choroba wirusowa ebola, Coxiella burnetii, dur brzuszny, ebolawirus, ELISA, izolacja wirusa, LAMP, malaria, metoda immunochromatograficzna, riketsjozy, rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, RPA, RT-PCR, szybki test diagnostyczny, test immunohistochemiczny, wirus Lassa, wirus żółtej gorączki, wirusowa gorączka krwotoczna