PDAC
Rak gruczołowy trzustki (Pancreatic Ductal Adenocarcinoma, PDAC) to najbardziej rozpowszechniony typ nowotworu złośliwego trzustki, stanowiący około 90% wszystkich przypadków nowotworów tego narządu. Charakteryzuje się wysoką złośliwością, szybkim wzrostem oraz wczesnym tworzeniem przerzutów, co skutkuje niekorzystnym rokowaniem.
PDAC rozwija się z komórek nabłonkowych przewodów trzustkowych. W patogenezie kluczową rolę odgrywają mutacje genów KRAS (obecne w około 90% przypadków), TP53, CDKN2A oraz SMAD4. Proces kancerogenezy przebiega stopniowo poprzez stadia PanIN (pancreatic intraepithelial neoplasia) do inwazyjnego raka.
Diagnostyka PDAC opiera się na badaniach obrazowych (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, endoskopowa ultrasonografia), badaniach laboratoryjnych (markery CA 19-9, CEA) oraz potwierdzeniu histopatologicznym. Leczenie wymaga podejścia wielodyscyplinarnego i może obejmować zabieg chirurgiczny (jedyna potencjalnie radykalna metoda), chemioterapię (schematy FOLFIRINOX, gemcytabina z nab-paklitakselem) oraz radioterapię.
Pięcioletnie przeżycie w PDAC wynosi około 9%, co czyni go jednym z nowotworów o najgorszym rokowaniu. Najnowsze kierunki badań koncentrują się na terapiach celowanych, immunoterapii oraz wczesnej diagnostyce z wykorzystaniem biomarkerów i płynnej biopsji.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Torbiele trzustki – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Torbiele trzustki, szczególnie u osób starszych i bezobjawowych, stanowią coraz częstsze wyzwanie diagnostyczne. Ich historia naturalna jest słabo poznana, a rokowanie zależy od typu torbieli – IPMN (60,6% przypadków) wykazuje różne ryzyko złośliwości w zależności od lokalizacji (główny przewód vs boczny przewód). IPMN typu głównego przewodu cechuje się wysokim ryzykiem dysplazji wysokiego stopnia i inwazyjnego raka (do 70%), co uzasadnia chirurgiczne usunięcie przy dobrej tolerancji operacji. Śluzowe nowotwory torbielowate (MCN) mają ryzyko złośliwości 17,5%, szczególnie przy guzach >4 cm lub obecności guzków. BD-IPMN wykazują średnią częstość złośliwości 25,5%, a inwazyjnego raka 17,7%. Czynniki ryzyka złośliwości obejmują żółtaczkę (OR 5,1; p=0,001), utratę masy ciała (OR 2,0; p=0,002), wielkość torbieli >3 cm, obecność guzków, znaczne poszerzenie głównego przewodu trzustkowego oraz objawy kliniczne. Ogólna 30-dniowa śmiertelność po resekcji wynosi 2,6%, a ryzyko zwiększają m.in. wiek, BMI, palenie, marskość wątroby i przewlekłe zapalenie trzustki.
BD-IPMN, biomarker, dysplazja wysokiego stopnia, gruczolakorak przewodowy trzustki, guz neuroendokrynny, IPMN, MCN, PDAC, potencjał złośliwości, pseudotorbiel, rak inwazyjny, rak trzustki, resekcja, śluzowy nowotwór torbielowaty, torbiel trzustki, utrata masy ciała, wewnątrzprzewodowy brodawkowaty nowotwór śluzowy trzustki, złośliwa transformacja, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie trzustki – Zapobieganie i profilaktyka
Zapalenie trzustki, zarówno w formie ostrej, jak i przewlekłej, stanowi poważne wyzwanie kliniczne ze względu na wysoką chorobowość i potencjalną śmiertelność. Holistyczna profilaktyka zapalenia trzustki (HPP) obejmuje strategie na poziomie pierwotnym, wtórnym i trzeciorzędowym, które mają na celu zmniejszenie częstości występowania choroby, wczesne wykrycie i interwencję oraz minimalizację powikłań i nawrotów. Profilaktyka pierwotna skupia się na modyfikacji czynników ryzyka, takich jak całkowita abstynencja od alkoholu, zaprzestanie palenia tytoniu (co zmniejsza ryzyko zapalenia trzustki o 1,5 raza), utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz dieta bogata w owoce i warzywa (minimum 5 porcji dziennie), co może obniżyć ryzyko chorób zewnątrzwydzielniczej części trzustki nawet o 30%. W profilaktyce powikłań po ECPW (do 15% pacjentów wysokiego ryzyka) zaleca się stosowanie doodbytniczych NLPZ (indometacyna lub diklofenak w dawce 100 mg), profilaktyczne umieszczenie stentu trzustkowego oraz agresywne nawodnienie dożylne roztworem Ringera, co znacząco redukuje ryzyko PEP (RR 0,51; 95% CI 0,39-0,66).
całkowite żywienie pozajelitowe, cholecystektomia, ciężkie ostre zapalenie trzustki, ECPW, gruczolakorak trzustki, heparyna drobnocząsteczkowa, inhibitory pompy protonowej, kamica żółciowa, martwica trzustki, nadmierne spożycie alkoholu, niedożywienie, niesteroidowe leki przeciwzapalne, ostre zapalenie trzustki, PDAC, probiotyki, profilaktyka antybiotykowa, profilaktyka pierwotna, profilaktyka trzeciorzędowa, profilaktyka wtórna, przewlekłe zapalenie trzustki, torbiel rzekoma trzustki, zakrzepica żył głębokich, zapalenie trzustki, żywienie enteralne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak trzustki – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rak trzustki pozostaje jednym z najbardziej agresywnych nowotworów z niskim wskaźnikiem przeżycia, wynoszącym ogólnie 13% w ciągu 5 lat, mimo wzrostu z 7% w ostatniej dekadzie. Rokowanie jest silnie uzależnione od stadium zaawansowania w momencie diagnozy: 44% przeżywa 5 lat przy guzie ograniczonym do trzustki, 16% przy zajęciu węzłów chłonnych, a tylko 3% w stadium IV z przerzutami. Rak gruczołowy przewodowy trzustki (PDAC) cechuje się szczególnie złym rokowaniem, z przeżyciem 41,7% po roku, 8,7% po 3 latach i 1,9% po 5 latach. Resekcja chirurgiczna, dostępna dla 10-20% pacjentów, oferuje najlepszą szansę na wyleczenie, jednak mediana przeżycia po operacji wynosi około 10 miesięcy, a ryzyko nawrotu sięga 83,7%. Chemioterapia uzupełniająca, zwłaszcza modyfikowany schemat FOLFIRINOX, znacząco poprawia wyniki, osiągając medianę całkowitego przeżycia 54,4 miesiąca i około 50% pacjentów wolnych od nawrotu po 2 latach.
biomarker prognostyczny, CA19-9, chemioterapia uzupełniająca, długi niekodujący RNA, dysfagia, Glasgow Prognostic Score, gruczolakorak trzustki, guz neuroendokrynny, guz neuroendokrynny trzustki, kacheksja nowotworowa, krążący DNA guza, leczenie chirurgiczne, mikroRNA, mutacja genu KRAS, nawrót choroby, PDAC, procedura Whipple’a, przerzut nowotworowy, przeżycie wolne od choroby, rak gruczołowy przewodowy trzustki, rak trzustki, resekcja chirurgiczna, stadium przerzutowe, sztuczna inteligencja, uczenie głębokie, uczenie maszynowe, węzeł chłonny