Torbiele trzustki
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Torbiele trzustki, szczególnie u osób starszych i bezobjawowych, stanowią coraz częstsze wyzwanie diagnostyczne. Ich historia naturalna jest słabo poznana, a rokowanie zależy od typu torbieli – IPMN (60,6% przypadków) wykazuje różne ryzyko złośliwości w zależności od lokalizacji (główny przewód vs boczny przewód). IPMN typu głównego przewodu cechuje się wysokim ryzykiem dysplazji wysokiego stopnia i inwazyjnego raka (do 70%), co uzasadnia chirurgiczne usunięcie przy dobrej tolerancji operacji. Śluzowe nowotwory torbielowate (MCN) mają ryzyko złośliwości 17,5%, szczególnie przy guzach >4 cm lub obecności guzków. BD-IPMN wykazują średnią częstość złośliwości 25,5%, a inwazyjnego raka 17,7%. Czynniki ryzyka złośliwości obejmują żółtaczkę (OR 5,1; p=0,001), utratę masy ciała (OR 2,0; p=0,002), wielkość torbieli >3 cm, obecność guzków, znaczne poszerzenie głównego przewodu trzustkowego oraz objawy kliniczne. Ogólna 30-dniowa śmiertelność po resekcji wynosi 2,6%, a ryzyko zwiększają m.in. wiek, BMI, palenie, marskość wątroby i przewlekłe zapalenie trzustki.
- Prognostyka torbieli trzustki
- Ogólne czynniki prognostyczne
- Różnice w rokowaniu w zależności od typu torbieli
- IPMN i rokowanie
- MCN i rokowanie
- IPMN typu bocznego przewodu i rokowanie
- Czynniki ryzyka złośliwości
- Biomarkery i nowe metody prognostyczne
- Zalecenia terapeutyczne wpływające na rokowanie
- Znaczenie przewidywania ryzyka dla pacjentów
Prognostyka torbieli trzustki
Torbiele trzustki stanowią coraz częściej diagnozowane zmiany, szczególnie u osób starszych i bezobjawowych. Historia naturalna torbielowatych nowotworów trzustki pozostaje słabo poznana pomimo rosnącej liczby badań na ten temat. Torbiele trzustki wykazują szerokie spektrum fenotypów patologicznych, z których każdy wiąże się z innym rokowaniem. Wiele torbieli trzustki ma nieokreślony potencjał złośliwości w momencie rozpoznania i pozostaje takie do czasu chirurgicznego usunięcia.1
Ogólne czynniki prognostyczne
Badania wykazały, że ogólna śmiertelność u pacjentów z nowotworowymi torbielami trzustki jest determinowana czynnikami związanymi z pacjentem, takimi jak wiek i stan zdrowia, a nie cechami samej torbieli. Żadne z parametrów specyficznych dla torbieli, takich jak wielkość, lokalizacja, liczba, czy nawet obecność charakterystycznych cech w badaniach obrazowych, nie były istotnie związane z ogólną śmiertelnością.2
Terapia torbielowatych zmian trzustki powinna być ustalana w świetle czynników specyficznych dla pacjenta, a strategia chirurgiczna musi być odpowiednio dostosowana. W jednym z badań zaobserwowano, że ogólna 30-dniowa śmiertelność wynosiła 2,6%, przy czym starszy wiek, wyższy BMI, palenie tytoniu, marskość wątroby, żylaki przełyku i objawy przewlekłego zapalenia trzustki niezależnie zwiększały ryzyko śmiertelności.3
Różnice w rokowaniu w zależności od typu torbieli
Istnieją znaczące różnice w rokowaniu w zależności od typu torbieli trzustki. Pacjenci z wewnątrzprzewodowymi brodawkowatymi nowotworami śluzowymi trzustki (IPMN) stanowią największą podgrupę torbielowatych zmian trzustki (60,6%), podczas gdy inne jednostki (śluzowe nowotwory torbielowate (MCN), surowicze nowotwory torbielowate (SCN), guzy neuroendokrynne, pseudotorbiele) są rzadziej usuwane chirurgicznie.4
Rozróżnienie między IPMN typu głównego przewodu i IPMN typu bocznego przewodu jest istotne, ponieważ kilka badań wykazało, że przy danej wielkości IPMN typu głównego przewodu są bardziej agresywne niż IPMN typu bocznego przewodu, a te drugie rzadziej prowadzą do rozwoju inwazyjnego raka.5
IPMN i rokowanie
Wewnątrzprzewodowe brodawkowate nowotwory śluzowe (IPMN) bez towarzyszącego inwazyjnego raka mają doskonałe rokowanie (95% pacjentów zostanie wyleczonych), podczas gdy pacjenci z chirurgicznie usuniętym IPMN z towarzyszącym inwazyjnym rakiem mają gorsze rokowanie.5
Nawet do 70% IPMN typu głównego przewodu wykazuje dysplazję wysokiego stopnia (etap bezpośrednio przed rozwojem inwazyjnego raka) lub inwazyjnego raka. IPMN typu głównego przewodu są zatem klinicznie zmianami wysokiego ryzyka i generalnie większość IPMN typu głównego przewodu powinna być chirurgicznie usunięta, jeśli pacjent może bezpiecznie tolerować operację.5
Trudno przewidzieć, czy i kiedy IPMN przekształci się w raka. Jednak badania sugerują, że IPMN w głównym przewodzie trzustkowym mają wyższe ryzyko przekształcenia się w raka.6
MCN i rokowanie
Ryzyko złośliwości w śluzowych nowotworach torbielowatych (MCN) wynosi 17,5%. W jednej serii chirurgicznej wszystkie złośliwe guzy miały albo guzki, albo rozmiar powyżej 4 cm. Rokowanie jest doskonałe, chyba że występuje rak inwazyjny z infiltracją pozatorebkową lub rozlaną wewnątrztorebkową. Ogólne 5-letnie przeżycie w inwazyjnym śluzowym torbielakogruczolakoraku wynosi 62%, będąc gorszym u pacjentów powyżej 50 roku życia oraz u tych z inwazją ściany guza i okołoguzową.7
IPMN typu bocznego przewodu i rokowanie
IPMN typu bocznego przewodu (BD-IPMN) są uważane za zmiany przedrakowe, ale ryzyko może się różnić w zależności od wielkości, powiązanych niepokojących cech (np. guzków), mnogości oraz podstawowego podtypu nabłonkowego. Średnia częstość występowania złośliwości (definiowanej jako dysplazja wysokiego stopnia i rak inwazyjny) w chirurgicznie usuniętych BD-IPMN wynosi 25,5% (zakres od 6,3% do 46,5%), a średnia częstość występowania inwazyjnego raka wynosi 17,7% (zakres od 1,4% do 36,7%).7
W przypadku pacjentów poddawanych resekcji chirurgicznej z powodu nienowotworowych BD-IPMN, ogólne rokowanie jest doskonałe, ale pacjenci ci zawsze są narażeni na ryzyko rozwoju istotnych metachronicznych torbieli w pozostałej trzustce, a także współistniejącego gruczolakoraka przewodowego trzustki (PDAC), co wymaga ciągłego nadzoru pooperacyjnego.7
Czynniki ryzyka złośliwości
Pomimo ogólnie niskiego ryzyka złośliwości, obecność torbieli trzustki wiąże się z dużym niepokojem i dalszymi badaniami medycznymi ze względu na obawy dotyczące złośliwości.7 Zidentyfikowano kilka czynników ryzyka złośliwości w torbielach trzustki:
- Żółtaczka (iloraz szans OR 5,1; P=0,001) i utrata masy ciała (OR 2,0; P=0,002) były niezależnymi czynnikami prognostycznymi złośliwości4
- Obecność dysplazji wysokiego stopnia jest silnym predyktorem potencjału złośliwości i służy jako wskaźnik do interwencji chirurgicznej8
- Wielkość torbieli powyżej 3 cm9
- Obecność guzków wewnątrzściennych9
- Znaczne poszerzenie głównego przewodu trzustkowego9
- Objawy kliniczne związane z torbielą9
Strategie nadzoru i ich wpływ na rokowanie
Optymalna strategia nadzoru dla torbieli trzustki, które występują u nawet 20% dorosłej populacji, jest słabo zdefiniowana. Ryzyko złośliwej degeneracji tych torbieli jest niskie, jednak chorobowość i śmiertelność związane z rakiem trzustki są wysokie.11
Różne wytyczne dotyczące tego samego tematu opracowane przez różne grupy często zapewniają sprzeczne zalecenia. Te zmienne zalecenia dezorientują lekarzy, pacjentów i decydentów.11
W nowym badaniu sponsorowanym przez NCI, badacze ocenią dwie różne strategie screeningowe dla nienowotworowych torbieli trzustki, aby określić, która najlepiej wykrywa wczesną złośliwość. Nawet jeśli niewiele z tych struktur przypominających worki prawdopodobnie rozwinie się w raka trzustki, badacze stwierdzili, że dokładne przewidywanie, które torbiele stwarzają najwyższe ryzyko raka, jest niezbędne do poprawy profilaktyki i wczesnego wykrywania.12
Główna różnica między dwoma podejściami do badań przesiewowych polega na częstotliwości badań przesiewowych, przy czym system nadzoru Fukuoka ma częstszą kontrolę pacjentów, podczas gdy system AGA wzywa do rzadszej kontroli torbieli trzustki u pacjentów.10
Wyzwania w przewidywaniu ryzyka
Nawet przy najlepszych intencjach i najlepszym obecnie dostępnym obrazowaniu, tylko około 50% pacjentów będzie miało raka lub dysplazję wysokiego stopnia, prekursor rozwoju raka, gdy trafią na stół operacyjny.10
Fakt, że badanie ujawniło ogólnie niski wskaźnik złośliwości związanej z torbielowatymi zmianami trzustki oraz informacja, że zaledwie połowa pacjentów cierpiała na przedoperacyjne objawy, wyraźnie rodzi pytanie, jakie przyczyny doprowadziły do operacji u pozostałych osób.3
Chociaż wyniki po resekcji trzustki poprawiły się w ciągu ostatnich dziesięcioleci, wskaźniki zachorowalności i śmiertelności pozostają na najwyższych poziomach w chirurgii jamy brzusznej.3
Biomarkery i nowe metody prognostyczne
Przeprowadzono wiele badań w celu znalezienia biomarkerów dla IPMN wysokiego ryzyka. Jednak do tej pory żaden z nich nie został włączony do rutynowej praktyki klinicznej ze względu na ograniczoną skuteczność prognostyczną.8
Obiecujące biomarkery
Zrozumienie nieprawidłowości może przyczynić się do identyfikacji wczesnych mechanizmów leżących u podstaw złośliwej transformacji torbieli trzustki.8 W najnowszych badaniach zidentyfikowano kilka potencjalnych biomarkerów:
- OPCML – może służyć jako biomarker do identyfikacji osób z łagodnymi torbielami, które mają mniejsze prawdopodobieństwo progresji do złośliwości13
- Skala ryzyka wielogenowego (PRS) – odzwierciedla specyficzną sygnaturę genetyczną łagodnych torbieli, która może być używana do odróżnienia łagodnych torbieli od raka trzustki13
- Kompleks Arp2/3 – związane z nim geny lub produkty genów mogą służyć jako potencjalne biomarkery złośliwej transformacji torbieli trzustki i jako cele interwencji terapeutycznych13
Obserwowana nadekspresja czterech białek związanych z kompleksem Arp2/3 w IPMN z dysplazją wysokiego stopnia i inwazyjnym IPMN w zestawach danych proteomicznych podkreśla ich znaczenie nie tylko w złośliwej transformacji, ale także we wczesnym wykrywaniu złośliwości torbieli trzustki.13
Podejście multi-omiczne
Integracja danych multi-omicznych w celu odkrywania biomarkerów może zapewnić nowe i solidne panele w wielu przedziałach biologicznych.14
Profilowanie multi-omiczne dostarcza obfitości potencjalnych biomarkerów. Integracja danych z różnych przedziałów omicznych i w różnych biociechach wytworzyła panel biomarkerów, który działa z wysoką dokładnością, pokazując obiecujące wyniki dla stratyfikacji ryzyka u pacjentów z torbielowatymi zmianami trzustki.14
Integracja CBF obu paneli multi-omicznych z płynu torbielowego trzustki (PCF) i surowicy dała najwyższą dokładność klasyfikacji spośród wszystkich badanych paneli.15
Identyfikacja nowych, solidnych biomarkerów do wczesnego wykrywania ryzyka raka trzustki jest pilnie potrzebna dla tych pacjentów i może zapewnić bardzo potrzebną zmianę w sposobie zarządzania torbielowatymi zmianami trzustki, umożliwiając odkrycie pacjentów wysokiego ryzyka na wcześniejszych etapach rozwoju raka trzustki.14
Zalecenia terapeutyczne wpływające na rokowanie
Biorąc pod uwagę ogólnie niski wskaźnik złośliwych torbielowatych zmian trzustki, lekarze prowadzący powinni rozważyć stosowanie resekcji oszczędzających miąższ i, jeśli to właściwe, omówić je otwarcie ze swoimi pacjentami.3
Wytyczne zalecają chirurgiczne usunięcie IPMN typu bocznego przewodu, które powodują objawy, mają wielkość powyżej 3 cm, zawierają masę (guzek ścienny) LUB są związane ze znacznym poszerzeniem głównego przewodu trzustkowego.9
Podczas badania lekarze zalecą operację każdemu uczestnikowi badania, u którego rozwiną się domniemane czynniki ryzyka zmiany nowotworowej, takie jak żółtaczka skóry i oczu z powodu niedrożności trzustki; określone zmiany w ścianie torbieli; lub problem z drenażem w głównym przewodzie trzustkowym.10
Monitorowanie po resekcji
Chociaż pacjenci, którzy przechodzą resekcję IPMN niezwiązanego z inwazyjnym rakiem, są „wyleczeni” z tej konkretnej zmiany, IPMN mogą być mnogie, a pacjenci z jednym IPMN pozostają narażeni na ryzyko rozwoju drugiej zmiany w części trzustki, która nie została usunięta.9
W Memorial Sloan Kettering pacjenci z rozpoznanymi torbielami trzustki są regularnie monitorowani pod kątem szybkich zmian wielkości lub innych cech, takich jak dysplazja wysokiego stopnia, które mogą sygnalizować rozwijającego się raka.16
Nawet u pacjentów, którzy przeszli resekcję torbieli, reszta trzustki jest nadal zagrożona (rakiem) w przyszłości.16
Znaczenie badań klinicznych
Wśród badań klinicznych, w których uczestniczy szpital, jest randomizowane badanie sprawdzające, jak zatrzymać progresję torbieli do raka.16
W nowym badaniu screeningowym EA2185 ważnym celem wtórnym jest gromadzenie i bankowanie krwi, DNA z wymazów z policzka i płynu z torbieli do przyszłych badań.16
Poprzez zbieranie biospecimens w czasie, mogą one być później oceniane pod kątem różnic, które pokazują wysokie prawdopodobieństwo rozwoju raka. Może to pokazać wskazówki dotyczące zachowania torbieli, gdy przekształcają się z powszechnych jednostek obserwowanych u 20% dorosłej populacji w złośliwe nowotwory trzustki.16
Znaczenie przewidywania ryzyka dla pacjentów
Większość torbieli trzustki jest łagodna (nie jest rakiem) i ma małą szansę na spowodowanie szkody lub objawów. Ale niektóre są przedrakowe, co oznacza, że mogą stać się rakiem trzustki. Ważne jest, aby dowiedzieć się, jaki rodzaj torbieli ma pacjent.6
Jeśli pacjent ma BD-IPMN, powinien skonsultować się z lekarzem, aby określić najbardziej odpowiednią metodologię monitorowania IPMN, a także częstotliwość kontroli.9
Te informacje mogą pomóc przewidzieć, czy przedrakowa torbiel przekształci się w raka. Kieruje to decyzjami dotyczącymi monitorowania i leczenia.6
Ustalenie względnej skuteczności klinicznej i kosztowej nadzoru w tym powszechnym problemie klinicznym jest niezbędne.11
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.