zespół odstawienia glikokortykosteroidów
Zespół odstawienia glikokortykosteroidów (GKS) to stan kliniczny występujący u pacjentów po nagłym przerwaniu lub zbyt szybkim zmniejszeniu dawki długotrwale stosowanych glikokortykosteroidów. Jest konsekwencją zahamowania fizjologicznej osi podwzgórze-przysadka-nadnercza w wyniku egzogennej suplementacji GKS.
Objawy zespołu odstawienia obejmują: osłabienie, zmęczenie, bóle mięśniowe i stawowe, bóle głowy, nudności, wymioty, utratę apetytu, hipoglikemię oraz spadek ciśnienia tętniczego. W ciężkich przypadkach może wystąpić wstrząs i zagrażająca życiu niewydolność nadnerczy. Symptomy mogą się pojawić już po 24-48 godzinach od odstawienia leku i trwać od kilku dni do kilku tygodni.
Zapobieganie zespołowi odstawienia GKS polega na stopniowym zmniejszaniu dawki leku według ustalonego schematu. Tempo redukcji zależy od długości terapii, dawki leku i indywidualnej odpowiedzi pacjenta. Pacjenci leczeni przewlekle dużymi dawkami GKS wymagają szczególnie powolnej redukcji dawki, która może trwać nawet kilka miesięcy. W przypadku wystąpienia zespołu odstawienia, leczenie polega na przywróceniu odpowiedniej dawki GKS i ponownym, wolniejszym jej zmniejszaniu.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przeciwwskazania – Medoxa 30 mg
Podczas kwalifikacji do terapii preparatem Medoxa zawierającym prednizon, jedynym bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze. W stanach zagrożenia życia, takich jak wstrząs anafilaktyczny, stan astmatyczny czy obrzęk naczynioruchowy, krótkotrwałe stosowanie prednizonu jest dopuszczalne mimo przeciwwskazań względnych, gdyż korzyści przewyższają ryzyko. Należy jednak zachować szczególną ostrożność w przypadku długotrwałej terapii, zwłaszcza u pacjentów z aktywnymi zakażeniami ogólnoustrojowymi (wirusowymi, grzybiczymi, gruźlicą), cukrzycą, osteoporozą, chorobą wrzodową, jaskrą, nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami psychicznymi oraz schorzeniami układu sercowo-naczyniowego, ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych i powikłań.
choroba wrzodowa, cukrzyca, działanie immunosupresyjne, działanie przeciwzapalne, etiologia wirusowa, glikokortykosteroid, jaskra, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość, obrzęk naczynioruchowy, osteoporoza, perforacja, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, prednizon, retencja sodu, schorzenie układu sercowo-naczyniowego, stan astmatyczny, suplementacja wapnia, utrata masy kostnej, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie psychiczne, zakażenie ogólnoustrojowe, zespół odstawienia glikokortykosteroidów - Leksykon leków
Działania niepożądane – Encorton 20 mg
Prednizon, stosowany w dawkach przekraczających 5 mg/dobę, wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych, szczególnie przy długotrwałej terapii. Do najważniejszych powikłań endokrynologicznych należą wtórna niedoczynność kory nadnerczy i przysadki, zespół Cushinga, zahamowanie wzrostu u dzieci oraz zaburzenia cyklu miesiączkowego. Prednizon może również indukować zaburzenia metabolizmu węglowodanów, prowadząc do hiperglikemii, glukozurii oraz ujawnienia lub zaostrzenia cukrzycy. W zakresie układu nerwowego obserwuje się objawy psychiatryczne (schizofrenia, mania, majaczenie) u 15-50% pacjentów, zwłaszcza przy dawkach 40 mg/dobę, a także wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego, drgawki i zawroty głowy. W okulistyce prednizon może powodować zaćmę podtorebkową tylną (2,5-60% pacjentów), jaskrę oraz wytrzeszcz. Ponadto, terapia zwiększa ryzyko zespołów zakrzepowo-zatorowych oraz poważnych powikłań przewodu pokarmowego, takich jak wrzody, perforacje i zapalenie trzustki.
aseptyczna martwica kości, bradykardia, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, glikokortykosteroid, glukozuria, hiperglikemia, hirsutyzm, jaskra, kompresyjne złamanie kręgosłupa, kortykosteroid, majaczenie, mania, miopatia steroidowa, nieostre widzenie, osteoporoza, psychoza, reakcja anafilaktyczna, retencja płynów, retencja sodu, rozstępy skórne, schizofrenia, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, ujemny bilans azotowy, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie przełyku, wtórna niedoczynność kory nadnerczy, zaćma podtorebkowa tylna, zapalenie trzustki, zasadowica hipokaliemiczna, zastoinowa niewydolność krążenia, zespół Cushinga, zespół odstawienia glikokortykosteroidów, zespół zakrzepowo-zatorowy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Encorton
Prednizon, jako glikokortykosteroid, wymaga szczególnej ostrożności w stosowaniu ze względu na ryzyko nasilenia zakażeń, zwłaszcza grzybiczych i wirusowych, oraz maskowanie ich objawów. Przeciwwskazany jest u pacjentów z układowymi zakażeniami grzybiczymi, a w terapii z amfoterycyną B może powodować poważne powikłania, takie jak zastoinowa niewydolność krążenia, powiększenie serca i ciężka hipokaliemia. Należy unikać szczepień żywymi szczepionkami wirusowymi oraz monitorować pacjentów z gruźlicą, a także wykluczyć pełzakowicę u osób z krajów tropikalnych. Długotrwałe stosowanie prednizonu wiąże się z ryzykiem zespołu odstawienia, dlatego dawkę należy redukować stopniowo, dostosowując schemat do indywidualnej reakcji pacjenta i rodzaju choroby.
amfoterycyna B, bezsenność, choroba Addisona, ciężka depresja, ciśnienie wewnątrzgałkowe, cukrzyca, czynna gruźlica, euforia, glikokortykosteroid, gruźlica rozsiana, hiperlipidemia, hipoalbuminemia, hipokaliemia, hipoprotrombinemia, jaskra, kwas acetylosalicylowy, marskość wątroby, maskowanie objawów zakażenia, miastenia, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, niedoczynność tarczycy, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność nerek, odra, ospa wietrzna, osteoporoza, pełzak czerwonki, pełzakowica, perforacja rogówki, półpasiec oczny, prednizon, próba tuberkulinowa, psychoza, uchyłkowatość jelit, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie okrężnicy, wtórne zakażenie grzybicze, zaburzenie psychiczne, zaćma, zakażenie grzybicze, zapalenie przełyku, zapalenie żołądka, zastoinowa niewydolność krążenia, zawał serca, zespół odstawienia glikokortykosteroidów, żywa szczepionka wirusowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Encorton
Prednizon, zawarty w leku Encorton, wymaga szczególnej ostrożności ze względu na liczne przeciwwskazania i potencjalne działania niepożądane. Jest przeciwwskazany u pacjentów z układowymi zakażeniami grzybiczymi, a jego stosowanie może maskować objawy infekcji i obniżać odporność. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko ciężkiego przebiegu ospy wietrznej i odry u pacjentów leczonych prednizonem. U osób z podejrzeniem pełzakowicy, zwłaszcza pochodzących z krajów tropikalnych, konieczne jest wykluczenie zakażenia przed terapią. Prednizon nie powinien być stosowany z żywymi szczepionkami wirusowymi, a podanie inaktywowanych szczepionek może nie wywołać odpowiedzi immunologicznej, z wyjątkiem terapii substytucyjnej. W gruźlicy aktywnej prednizon stosuje się tylko w przypadkach rozsianych lub piorunujących, zawsze łącznie z leczeniem przeciwgruźliczym, a u pacjentów z gruźlicą utajoną konieczna jest profilaktyka i monitorowanie. Dawkę prednizonu należy redukować stopniowo, aby uniknąć niewydolności kory nadnerczy i zespołu odstawienia, a leczenie powinno być prowadzone w najmniejszych skutecznych dawkach.
amfoterycyna B, bezsenność, choroba Addisona, cukrzyca, euforia, glikokortykosteroid, hiperlipidemia, hipoalbuminemia, hipokaliemia, hipoprotrombiemia, jaskra, kwas acetylosalicylowy, marskość wątroby, miastenia, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, nieswoiste wrzodziejące zapalenie okrężnicy, nietolerancja galaktozy, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność nerek, osteoporoza, pełzakowica, perforacja jelita, półpasiec oczny, prednizon, ropień, terapia substytucyjna, uchyłkowatość jelit, wrzód trawienny, zapalenie przełyku, zapalenie żołądka, zastoinowa niewydolność krążenia, zespół odstawienia glikokortykosteroidów - Leksykon substancji czynnych
Triamcynolon – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Triamcynolon, jako glikokortykosteroid, powinien być stosowany w najmniejszych skutecznych dawkach z uwzględnieniem stopniowego zmniejszania dawki, aby uniknąć niewydolności kory nadnerczy oraz zespołu odstawienia glikokortykosteroidów, objawiającego się gorączką, bólami mięśni i stawów. Miejscowe stosowanie triamcynolonu może prowadzić do ogólnoustrojowego wchłaniania, zwłaszcza przy aplikacji na dużą powierzchnię skóry, uszkodzoną skórę, pod opatrunkami okluzyjnymi lub podczas długotrwałego leczenia, co zwiększa ryzyko zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. U dzieci, ze względu na większy stosunek powierzchni ciała do masy ciała, istnieje podwyższone ryzyko zespołu Cushinga oraz zaburzeń wzrostu, dlatego preparaty te nie są zalecane u dzieci poniżej 16 lat, a u starszych dzieci wymagana jest szczególna ostrożność i regularna kontrola. Działania niepożądane miejscowe obejmują atrofie skóry, rozstępy, teleangiektazje, trądzik oraz wolniejsze gojenie się ran, a długotrwałe stosowanie na twarz wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko rozszerzenia naczyń i zaniku skóry.
atrofia skóry, centralna chorioretinopatia surowicza, ciśnienie śródgałkowe, czynna gruźlica, glikokortykosteroid, gruźlica rozsiana, hipoprotrombiemia, inhibitor CYP3A, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid miejscowy, lek przeciwprątkowy, nadkażenie skóry, niedobór laktazy, nieimmunologiczna reakcja kontaktowa, nietolerancja galaktozy, niewydolność kory nadnerczy, okołoustne zapalenie skóry, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, pełzakowica, perforacja rogówki, próba tuberkulinowa, teleangiektazja, uchyłkowatość jelit, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie okrężnicy, zahamowanie czynności nadnerczy, zaostrzenie z odbicia, zapalenie otrzewnej, zespół Cushinga, zespół odstawienia glikokortykosteroidów, zespół odstawienia miejscowych steroidów, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, żywa szczepionka wirusowa - Leksykon substancji czynnych
Prednizolon – Dawkowanie i sposób podawania
Prednizolon, glikokortykosteroid dostępny w różnych postaciach i dawkach, wymaga indywidualnego dostosowania dawkowania w zależności od wskazania klinicznego, ciężkości choroby oraz odpowiedzi pacjenta. W stanach ostrych terapia rozpoczyna się często od dużych dawek podawanych dożylnie (Predasol: 25 mg, 50 mg, 250 mg, 1000 mg), z preferowanym bezpośrednim wstrzyknięciem dożylnym. Przykładowo, w wstrząsie anafilaktycznym stosuje się 1000 mg i.v. (dzieci 250 mg), w obrzęku płuc 1000 mg i.v. (dzieci 10-15 mg/kg mc.), a w ostrym napadzie astmy 100-500 mg i.v. u dorosłych i 2 mg/kg mc. u dzieci. Dawkowanie jest stopniowo redukowane do dawek podtrzymujących, a terapia miejscowa (Alpicort, Alpicort E) na skórę głowy powinna trwać maksymalnie 2-3 tygodnie, z przeciwwskazaniami wiekowymi: Alpicort nie dla dzieci <12 lat, Alpicort E nie dla osób <18 lat.
dur brzuszny, działanie niepożądane, estradiol benzoesan, glikokortykosteroid, gruźlica, kwas salicylowy, mineralokortykosteroid, napad astmy, niedokrwistość hemolityczna autoimmunologiczna, niewydolność kory nadnerczy, obrzęk mózgu, obrzęk płuc, odrzucanie przeszczepu, plamica małopłytkowa, prednizolon, przełom nadnerczowy, pseudokrup, wstrząs anafilaktyczny, wtórna niewydolność kory nadnerczy, zespół Dresslera, zespół odstawienia glikokortykosteroidów, zespół pozawałowy - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Solu-Medrol 500 mg
Sól sodowa bursztynianu metyloprednizolonu (SOLU-MEDROL) jest podawana głównie dożylnie lub domięśniowo, z preferencją iniekcji dożylnej w stanach nagłych dla szybkiego osiągnięcia stężenia terapeutycznego. Dawkowanie jest indywidualizowane w zależności od choroby, jej nasilenia oraz odpowiedzi pacjenta, z zasadą stosowania najmniejszej skutecznej dawki przez możliwie najkrótszy czas. W stanach zagrożenia życia stosuje się dawkę 30 mg/kg masy ciała i.v. przez co najmniej 30 minut, powtarzaną co 4-6 godzin, maksymalnie do 48 godzin. W terapii pulsowej chorób reumatycznych, tocznia czy nefropatii stosuje się dawki ≥ 250 mg/dobę i.v. przez kilka dni (do 5 dni), a w stwardnieniu rozsianym dawki 500-1000 mg/dobę i.v. przez 3-5 dni. Dawki do 250 mg podaje się co najmniej 5 minut, a powyżej 250 mg – co najmniej 30 minut. U dzieci dawka nie powinna być niższa niż 0,5 mg/kg m.c./24h, dostosowując ją do stanu klinicznego i odpowiedzi na leczenie.
alkohol benzylowy, badanie moczu, badanie radiologiczne klatki piersiowej, badanie radiologiczne przewodu pokarmowego, choroba reumatyczna, choroba wrzodowa, ciśnienie tętnicze krwi, dawka kortykosteroidu, działanie immunosupresyjne, działanie przeciwzapalne, glukoza poposiłkowa, iniekcja dożylna, metyloprednizolon, nefropatia toczniowa, puls dożylny, stwardnienie rozsiane, substancja pomocnicza, terapia pulsowa, toczeń rumieniowaty układowy, wlew dożylny, wstrzyknięcie dożylne, zaostrzenie choroby, zapalenie kłębuszków nerkowych, zespół odstawienia glikokortykosteroidów - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Xirobud 3 mg
Xirobud, zawierający 3 mg budezonidu w kapsułkach o przedłużonym uwalnianiu, stosowany jest głównie w leczeniu choroby Crohna oraz mikroskopowego zapalenia jelita grubego. Dawkowanie dostosowuje się indywidualnie do nasilenia choroby, wieku pacjenta oraz innych czynników klinicznych. W aktywnej fazie choroby Crohna u dorosłych i dzieci ≥8 lat (>25 kg) zaleca się dawkę 9 mg (3 kapsułki) raz na dobę przez 8 tygodni, z pełnym efektem terapeutycznym uzyskiwanym zwykle po 2-4 tygodniach. Leczenie podtrzymujące remisję wymaga zmniejszenia dawki do 6 mg (2 kapsułki) raz na dobę, jednak nie zaleca się długotrwałego stosowania. W przypadku zastąpienia prednizolonu u pacjentów zależnych od steroidów, dawka wynosi również 6 mg raz dziennie, z jednoczesnym stopniowym odstawianiem prednizolonu. Kapsułki należy przyjmować rano, połykać w całości lub – w przypadku trudności w połykaniu – zawartość można wymieszać z przecierem jabłkowym, unikając kruszenia lub żucia, aby nie zaburzyć mechanizmu przedłużonego uwalniania.
aktywna faza choroby, biodostępność, budezonid, choroba Crohna, cukrzyca insulinozależna, dysfagia, glikokortykosteroid systemowy, indukcja remisji, kapsułka o przedłużonym uwalnianiu, mikroskopowe zapalenie jelita grubego, przecier jabłkowy, przedłużone uwalnianie, remisja podtrzymująca, steroidozależność, substancja czynna, zaburzenie czynności wątroby, zespół odstawienia glikokortykosteroidów - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Polcortolon
Triamcynolon w dawce 4 mg (produkt Polcortolon) wymaga stosowania najmniejszych skutecznych dawek z powolnym zmniejszaniem dawkowania, aby zapobiec niewydolności kory nadnerczy i zespołowi odstawienia glikokortykosteroidów, objawiającemu się gorączką, bólami mięśni i stawów. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z gruźlicą (szczególnie rozsianą lub piorunującą), niedoczynnością tarczycy, marskością wątroby, półpaścem ocznym oraz przy jednoczesnym stosowaniu kwasu acetylosalicylowego u osób z hipoprotrombinemią. Triamcynolon może maskować objawy zakażeń, zwiększać ryzyko ich rozwoju i ujawniać utajoną pełzakowicę, co wymaga wykluczenia zakażenia pełzakiem czerwonki przed terapią u pacjentów z biegunką o nieznanej etiologii lub pochodzących z obszarów tropikalnych.
centralna chorioretinopatia surowicza, cukrzyca, czynna gruźlica, czynność wątroby, hiperlipidemia, hipoalbuminemia, hipoprotrombinemię, inhibitor CYP3A, jaskra, kwas acetylosalicylowy, laktoza jednowodna, lek przeciwprątkowy, marskość wątroby, miastenia, nadciśnienie tętnicze, nagłe odstawienie leku, niedoczynność tarczycy, nietolerancja galaktozy, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność nerek, ospa wietrzna, osteoporoza, padaczka, pełzakowica, perforacja przewodu pokarmowego, półpasiec oczny, triamcynolon, uchyłkowatość jelit, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie okrężnicy, zaburzenie neurologiczne, zaburzenie widzenia, zaburzenie wzrostu i rozwoju, zakażenie grzybicze, zapalenie otrzewnej, zespół odstawienia glikokortykosteroidów, zespolenie jelitowe, żywa szczepionka wirusowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Encorton
Prednizon, stosowany w terapii, wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko nasilenia zakażeń, zwłaszcza grzybiczych, gdzie jest przeciwwskazany przy układowych infekcjach grzybiczych. Może maskować objawy zakażeń i obniżać odporność, co zwiększa ryzyko ciężkich przebiegów chorób zakaźnych, takich jak ospa wietrzna czy odra. U pacjentów z biegunką o nieznanej etiologii lub pochodzących z obszarów tropikalnych należy wykluczyć pełzakowicę przed rozpoczęciem terapii. Prednizon jest przeciwwskazany do stosowania z żywymi szczepionkami wirusowymi, a szczepienia inaktywowanymi mogą nie wywołać odpowiedniej odpowiedzi immunologicznej, z wyjątkiem terapii substytucyjnej. W gruźlicy aktywnej prednizon stosuje się tylko w przypadkach rozsianych lub piorunujących, zawsze z równoczesnym leczeniem przeciwgruźliczym, a u pacjentów z gruźlicą utajoną konieczna jest profilaktyka i ścisła obserwacja.
amfoterycyna B, choroba Addisona, chwiejność emocjonalna, cukrzyca, Encorton, glikokortykosteroid, gruźlica czynna, gruźlica rozsiana, hiperlipidemia, hipoalbuminemia, hipokaliemia, hipoprotrombinemnia, jaskra, kwas acetylosalicylowy, marskość wątroby, miastenia, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, niedoczynność tarczycy, nieswoiste wrzodziejące zapalenie okrężnicy, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, odra, ospa wietrzna, osteoporoza, pełzak czerwonki, pełzakowica, perforacja rogówki, półpasiec oczny, prednizon, próba tuberkulinowa, uchyłkowatość jelit, uszkodzenie nerwu wzrokowego, wrzód trawienny, wtórne zakażenie grzybicze, zaćma, zakażenie grzybicze układowe, zapalenie przełyku, zapalenie żołądka, zastoinowa niewydolność krążenia, zawał serca, zespół odstawienia glikokortykosteroidów - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Encorton
Prednizon (Encorton) wymaga szczególnej ostrożności podczas terapii ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych i interakcji z innymi schorzeniami. Jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentów z układowymi zakażeniami grzybiczymi oraz wymaga ostrożności przy jednoczesnym stosowaniu amfoterycyny B z powodu ryzyka zastoinowej niewydolności krążenia, powiększenia serca i ciężkiej hipokaliemii. Prednizon może maskować objawy zakażeń i obniżać odporność, co zwiększa ryzyko ciężkiego przebiegu chorób zakaźnych, takich jak ospa wietrzna czy odra. U pacjentów z podejrzeniem pełzakowicy konieczne jest wykluczenie zakażenia przed rozpoczęciem terapii. Szczepienia żywymi szczepionkami wirusowymi są przeciwwskazane, a odpowiedź na szczepienia inaktywowane może być osłabiona. W gruźlicy prednizon stosuje się wyłącznie w ciężkich postaciach i zawsze z leczeniem przeciwgruźliczym, a u pacjentów z utajoną gruźlicą wskazana jest profilaktyka lekami przeciwgruźliczymi.
amfoterycyna B, choroba Addisona, glikokortykosteroid, gruźlica rozsiana, hiperlipidemia, hipoalbuminemia, hipokaliemia, jaskra, kwas acetylosalicylowy, miastenia, niedoczynność tarczycy, niewydolność kory nadnerczy, odra, ospa wietrzna, osteoporoza, pełzak czerwonki, pełzakowica, perforacja rogówki, półpasiec oczny, próba tuberkulinowa, ropień, uchyłkowatość jelit, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie okrężnicy, zaćma, zakażenie grzybicze, zakażenie ropne, zastoinowa niewydolność krążenia, zespół odstawienia glikokortykosteroidów