uważność
Uważność (ang. mindfulness) to praktyka psychologiczna polegająca na świadomym kierowaniu uwagi na bieżące doświadczenia, myśli i odczucia bez ich oceniania. W medycynie i psychologii klinicznej uważność stanowi istotny element terapii poznawczo-behawioralnej trzeciej fali, stosowanej w leczeniu depresji, zaburzeń lękowych, uzależnień i przewlekłego bólu.
Badania naukowe wskazują, że regularna praktyka uważności może prowadzić do zmian neuroplastycznych w mózgu, szczególnie w obszarach odpowiedzialnych za regulację emocji, pamięć i podejmowanie decyzji. Wykazano, że uważność zmniejsza aktywność ciała migdałowatego, odpowiedzialnego za reakcje lękowe, jednocześnie zwiększając aktywność kory przedczołowej, związanej z funkcjami wykonawczymi.
W praktyce klinicznej stosuje się różne protokoły oparte na uważności, w tym Redukcję Stresu Opartą na Uważności (MBSR) oraz Terapię Poznawczą Opartą na Uważności (MBCT). Te strukturyzowane interwencje są skuteczne w zapobieganiu nawrotom depresji, zmniejszaniu objawów lękowych oraz poprawie ogólnego dobrostanu psychicznego pacjentów.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Samookaleczenie/cięcie się – Zapobieganie i profilaktyka
Samookaleczenie (non-suicidal self-injury, NSSI) to celowe, świadome uszkadzanie ciała bez intencji samobójczych, najczęściej poprzez nacinanie, przypalanie lub zadrapywanie skóry. Zachowanie to jest często powtarzalne i stanowi mechanizm radzenia sobie z głębokim stresem emocjonalnym, jednak zwiększa ryzyko przyszłych prób samobójczych. Kluczowe w profilaktyce jest wczesne rozpoznanie czynników ryzyka, takich jak izolacja społeczna, depresja, historia traumy czy obecność samookaleczeń w otoczeniu. Interwencje obejmują edukację społeczną, budowanie wsparcia społecznego, naukę zdrowych strategii radzenia sobie ze stresem oraz opracowanie indywidualnych planów bezpieczeństwa, które zawierają m.in. listę wyzwalaczy i alternatywne metody radzenia sobie z impulsem do samookaleczenia. Programy profilaktyczne są szczególnie efektywne, gdy realizowane są w środowisku szkolnym od 12. roku życia.
benzodiazepina, depresja, farmakoterapia, lek przeciwpsychotyczny atypowy, nawrót choroby, niesamobójcze samouszkodzenie, NSSI, podejście multidyscyplinarne, polipragmazja, regulacja emocji, samookaleczenie, self-injury, SSRI, stabilizator nastroju, terapia dialektyczno-behawioralna, terapia interpersonalna, terapia oparta na mentalizacji, terapia poznawczo-behawioralna, terapia skoncentrowana na traumie, tolerancja na stres, trauma, uważność, uzależnienie od substancji psychoaktywnych, zaburzenie psychiczne, zachowanie autoagresywne - Leksykon chorób i schorzeń
Narcystyczne zaburzenie osobowości – Leczenie
Narcystyczne zaburzenie osobowości (NPD) charakteryzuje się wyolbrzymionym poczuciem własnej wartości, potrzebą podziwu oraz brakiem empatii, co utrudnia podjęcie i kontynuację terapii. Główne cele leczenia obejmują przezwyciężenie oporu przed terapią, identyfikację i modyfikację narcystycznych wzorców zachowań oraz rozwój empatii i umiejętności interpersonalnych. Psychoterapia, zwłaszcza poznawczo-behawioralna (CBT), dialektyczno-behawioralna (DBT), psychodynamiczna, skoncentrowana na schematach oraz terapia skoncentrowana na przeniesieniu (TFP), stanowi podstawę leczenia, gdyż nie istnieją leki zatwierdzone specjalnie do NPD. Farmakoterapia jest stosowana jedynie w leczeniu współwystępujących zaburzeń, takich jak depresja czy zaburzenia lękowe, z wykorzystaniem m.in. SSRI, stabilizatorów nastroju czy leków przeciwpsychotycznych, przy czym dawki powinny być dostosowywane indywidualnie i monitorowane pod kątem działań niepożądanych.
depresja, farmakoterapia, lamotrygina, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwlękowy, lek przeciwpsychotyczny, narcystyczne zaburzenie osobowości, psychoterapia, regulacja emocjonalna, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, stabilizator nastroju, terapia dialektyczno-behawioralna, terapia grupowa, terapia poznawczo-behawioralna, terapia psychoanalityczna, terapia psychodynamiczna, terapia rodzinna, terapia skoncentrowana na przeniesieniu, terapia skoncentrowana na schematach, uważność, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie lękowe, zaburzenie osobowości typu borderline - Leksykon chorób i schorzeń
Depresja nastolatków – Leczenie
Depresja u nastolatków stanowi istotne wyzwanie kliniczne, wymagające kompleksowego podejścia terapeutycznego. Nasilenie objawów determinuje strategię leczenia: łagodna depresja jest zwykle leczona psychoterapią, natomiast umiarkowana i ciężka wymaga połączenia psychoterapii z farmakoterapią. Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT), terapia interpersonalna (IPT) oraz dialektyczna terapia behawioralna (DBT) są najskuteczniejszymi metodami psychoterapeutycznymi. W farmakoterapii preferowane są selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), ze szczególnym uwzględnieniem fluoksetyny i escitalopramu, zatwierdzonych przez FDA do leczenia depresji u młodzieży. Monitorowanie pacjentów jest kluczowe, zwłaszcza w pierwszych 12 tygodniach terapii, ze względu na ryzyko nasilenia myśli i zachowań samobójczych. Badania NIMH wskazują, że leczenie skojarzone (psychoterapia + farmakoterapia) poprawia wyniki terapeutyczne u około 75% pacjentów, przewyższając skuteczność samej psychoterapii.
ciężka depresja, częściowa hospitalizacja, dawkowanie leku, depresja nastolatków, diagnoza różnicowa, escitalopram, fluoksetyna, hospitalizacja psychiatryczna, intensywne leczenie ambulatoryjne, interakcja lekowa, łagodna depresja, leczenie podtrzymujące, lek przeciwdepresyjny, myślenie czarno-białe, myślenie katastroficzne, myśli samobójcze, program leczenia dziennego, przezczaszkowa stymulacja magnetyczna, remisja, samookaleczenie, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, terapia dialektyczno-behawioralna, terapia interpersonalna, terapia poznawczo-behawioralna, terapia rodzinna, uważność, zniekształcenie poznawcze - Leksykon chorób i schorzeń
Dysfunkcja seksualna kobiet – Leczenie
Dysfunkcja seksualna kobiet (FSD) dotyka około 40-43% populacji i obejmuje zaburzenia pożądania, pobudzenia, orgazmu oraz ból podczas stosunku. Diagnostyka powinna być kompleksowa, obejmująca wywiad medyczny i seksualny, badanie fizykalne, ocenę hormonalną oraz analizę czynników psychologicznych i relacyjnych. W terapii zaleca się podejście multidyscyplinarne, wykorzystujące modele komunikacyjne PLISSIT lub ALLOW. Psychoterapia, zwłaszcza poznawczo-behawioralna (CBT), terapia uważności, terapia par, ukierunkowana masturbacja oraz ćwiczenia sensoryczne (sensate focus) stanowią podstawę leczenia. W farmakoterapii stosuje się flibanserynę i bremelanotyd, zatwierdzone przez FDA do leczenia hipoaktywnego zaburzenia pożądania seksualnego (HSDD) u kobiet przed menopauzą, a także terapię hormonalną (estrogeny miejscowe, testosteron, prasteron, ospemifen) oraz bupropion poza wskazaniami rejestracyjnymi. Fizjoterapia dna miednicy, w tym ćwiczenia Kegla, biofeedback i stymulacja elektryczna, wykazuje skuteczność w redukcji bólu i poprawie funkcji seksualnych.
anorgazmia pierwotna, ból podczas stosunku, bremelanotyd, bupropion, ćwiczenia Kegla, dehydroepiandrosteron, dysfunkcja seksualna kobiet, dyspareunia, hipoaktywne zaburzenie pożądania seksualnego, orgazm, osocze bogatopłytkowe, ospemifen, pobudzenie seksualne, pochwica, pożądanie seksualne, prasterone, terapia biofeedback, terapia laserowa pochwy, terapia poznawczo-behawioralna, trening mięśni dna miednicy, uważność, vulwodynia, waginizm, wulwektomia, zaburzenie orgazmu, zaburzenie orgazmu kobiet, zespół genitalno-moczowy menopauzy - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenia osobowości – Leczenie
Zaburzenia osobowości stanowią złożone schorzenia psychiczne wymagające długotrwałego i wieloaspektowego leczenia, w którym podstawową rolę odgrywa psychoterapia. Metody takie jak dialektyczna terapia behawioralna (DBT), terapia poznawczo-behawioralna (CBT), terapia skoncentrowana na schematach, terapia oparta na mentalizacji (MBT) oraz terapia skoncentrowana na przeniesieniu (TFP) wykazują skuteczność w modyfikacji dysfunkcyjnych wzorców myślenia, emocji i zachowań. DBT, szczególnie efektywna w zaburzeniu osobowości z pogranicza, rozwija umiejętności uważności, regulacji emocji, tolerancji na stres oraz efektywności interpersonalnej. Psychoterapia umożliwia redukcję objawów takich jak lęk i depresja, ograniczenie zachowań nieprzystosowawczych oraz poprawę funkcjonowania społecznego, co potwierdzają metaanalizy wskazujące na duże efekty terapeutyczne (średnie efekty przed i po leczeniu: 1,11 dla miar samoopisu i 1,29 dla miar obserwacyjnych).
atypowy lek przeciwpsychotyczny, borderline, dialektyczna terapia behawioralna, farmakoterapia, hospitalizacja psychiatryczna, inhibitory monoaminooksydazy, lęk i depresja, lek przeciwlękowy, lek przeciwpsychotyczny, osobowość unikająca, osobowość zależna, paranoidalne zaburzenie osobowości, psychoterapia, regulacja emocjonalna, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, stabilizator nastroju, terapia grupowa, terapia oparta na mentalizacji, terapia poznawczo-behawioralna, terapia rozmową, terapia skoncentrowana na przeniesieniu, terapia skoncentrowana na schematach, tolerancja na stres, uważność, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenie osobowości, zaburzenie osobowości z pogranicza - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenia lękowe – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zaburzenia lękowe to przewlekłe zaburzenia psychiczne charakteryzujące się uporczywym, nadmiernym lękiem i strachem, które dotykają około 30% dorosłych w ciągu życia. Do najczęstszych form należą zaburzenie lękowe uogólnione (GAD), napady paniki, fobia społeczna, zaburzenie lękowe separacyjne, fobie specyficzne oraz mutyzm wybiórczy. Objawy obejmują zarówno symptomy psychologiczne (np. uporczywy niepokój, trudności z koncentracją, unikanie sytuacji lękotwórczych), jak i fizyczne (przyspieszona akcja serca, podwyższone ciśnienie krwi, pocenie się, drżenie, bóle mięśniowe, zaburzenia snu). Diagnoza opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym i narzędziach przesiewowych, takich jak Skala Lęku Uogólnionego (GAD-7). Leczenie jest skuteczne i obejmuje terapię poznawczo-behawioralną (CBT) oraz farmakoterapię, w tym SSRI, SNRI, buspiron, benzodiazepiny (krótkoterminowo) i beta-blokery. Farmakoterapia powinna trwać co najmniej 6-12 miesięcy po uzyskaniu poprawy, a podejście terapeutyczne powinno być indywidualizowane, uwzględniając nasilenie objawów i preferencje pacjenta.
benzodiazepina, beta-bloker, bezsenność, buspiron, drażliwość, edukacja pacjenta, fobia specyficzna, fobia społeczna, mutyzm wybiórczy, nadciśnienie, nadczynność tarczycy, napad paniki, niepokój, objawy żołądkowo-jelitowe, POChP, progresywna relaksacja mięśni, restrukturyzacja poznawcza, SNRI, SSRI, tachykardia, technika relaksacyjna, terapia ekspozycyjna, terapia poznawczo-behawioralna, uważność, zaburzenie lękowe, zaburzenie lękowe separacyjne, zaburzenie lękowe uogólnione, zaburzenie lękowe z napadami paniki, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne - Leksykon chorób i schorzeń
Zachowania seksualne kompulsywne – Leczenie
Zachowania seksualne kompulsywne (ZSK) to przewlekłe zaburzenie kontroli impulsów, charakteryzujące się obsesyjnym skupieniem na myślach i zachowaniach seksualnych, które są trudne do opanowania i negatywnie wpływają na funkcjonowanie pacjenta. Leczenie ZSK wymaga zindywidualizowanego, holistycznego podejścia, obejmującego psychoterapię (głównie terapię poznawczo-behawioralną, terapię akceptacji i zaangażowania, terapię dialektyczno-behawioralną, terapię psychodynamiczną oraz EMDR), farmakoterapię (stosowanie SSRI, naltreksonu w dawce 50 mg, stabilizatorów nastroju takich jak kwas walproinowy i lit, a w przypadku parafilii – antyandrogenów i medroksyprogesteronu) oraz wsparcie grup samopomocy (np. programy 12-krokowe: SAA, SLAA). Leczenie uwzględnia także współistniejące zaburzenia psychiczne, takie jak depresja, zaburzenia lękowe, uzależnienia czy OCD, co wymaga często koordynacji terapii i farmakoterapii. Wskazane jest wczesne rozpoznanie i interwencja, zwłaszcza przy ryzyku samookaleczeń, myślach samobójczych lub współistniejących zaburzeniach dwubiegunowych.
antagonista opioidowy, detoksykacja, farmakoterapia, fluoksetyna, hiperseksualność, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, kwas walproinowy, lek antyandrogenny, lit, medroksyprogesteron, myśl samobójcza, naltrekson, psychoterapia, redukcja stresu oparta na uważności, stabilizator nastroju, terapia akceptacji i zaangażowania, terapia dialektyczno-behawioralna, terapia EMDR, terapia poznawczo-behawioralna, terapia psychodynamiczna, terapia wzmacniania motywacji, uważność, uzależnienie od seksu, zaburzenie dwubiegunowe, zaburzenie hiperseksualne, zaburzenie kontroli impulsów, zaburzenie lękowe, zaburzenie nastroju, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, zaburzenie osobowości, zaburzenie osobowości z pogranicza, zachowanie seksualne kompulsywne, zdrowie psychiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Depresja u dorosłych – Zapobieganie i profilaktyka
Depresja stanowi istotne obciążenie zdrowotne globalnie, wpływając na jakość życia, zachorowalność i śmiertelność oraz generując wysokie koszty opieki zdrowotnej. Profilaktyka depresji dzieli się na trzy główne kategorie: pierwotną (zapobieganie pierwszym epizodom), wtórną (wczesne wykrywanie i leczenie objawów) oraz trzeciorzędową (zapobieganie nawrotom). Skuteczność programów profilaktycznych potwierdzono badaniami, które wykazały redukcję zachorowań o 22-38%. Kluczowe strategie obejmują regularną aktywność fizyczną (np. aerobik 30-35 minut 3-5 razy w tygodniu, chód, jogging, joga, trening siłowy), która zmniejsza ryzyko depresji o 17-21%, poprawę higieny snu (terapia poznawczo-behawioralna CBT-I), stosowanie diety śródziemnomorskiej (redukcja ryzyka o 32%) oraz wsparcie społeczne, które może obniżyć ryzyko depresji nawet o 43% u osób starszych. W profilaktyce szczególną uwagę zwraca się na grupy wysokiego ryzyka, takie jak osoby starsze, kobiety w ciąży i z historią przewlekłych chorób somatycznych.
aktywność fizyczna, badanie przesiewowe, bezsenność, czynnik wyzwalający, depresja, depresja geriatryczna, depresja perinatalna, depresja poporodowa, dieta śródziemnomorska, endorfiny, epizod depresyjny, farmakoterapia, higiena snu, historia depresji, izolacja społeczna, kwasy omega-3, lek przeciwdepresyjny, nawrót depresji, objawy depresyjne, odporność psychiczna, podstawowa opieka zdrowotna, proces zapalny, profilaktyka pierwotna, profilaktyka trzeciorzędowa, profilaktyka wtórna, przewlekły stres, terapia poznawcza oparta na uważności, terapia poznawczo-behawioralna, terapia rozwiązywania problemów, uważność - Leksykon chorób i schorzeń
Żałoba skomplikowana – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Żałoba skomplikowana (complicated grief) to patologiczny stan utrzymujący się ponad 6-12 miesięcy po śmierci bliskiej osoby, charakteryzujący się uporczywą, intensywną tęsknotą, trudnościami w akceptacji straty oraz znaczącym upośledzeniem funkcjonowania społecznego i zawodowego. Dotyka 7-20% osób doświadczających straty, ze szczególnym ryzykiem u osób po śmierci dziecka lub partnera. Objawy obejmują m.in. nadmierne zaabsorbowanie myślami o zmarłym, poczucie pustki, izolację społeczną, myśli samobójcze oraz trudności w planowaniu przyszłości. Czynniki ryzyka to m.in. nagła lub traumatyczna śmierć, wcześniejsze zaburzenia psychiczne, brak wsparcia społecznego oraz nierozwiązane konflikty z osobą zmarłą. Diagnostyka opiera się na kryteriach klinicznych i narzędziach takich jak Inventory of Complicated Grief (ICG), a różnicowanie obejmuje odróżnienie od depresji i PTSD. Leczenie wymaga specjalistycznej terapii, z Complicated Grief Treatment (CGT) jako metodą z wyboru, wspieranej przez CBT, terapię interpersonalną, mindfulness oraz grupy wsparcia. Farmakoterapia (SSRI, leki przeciwlękowe) jest stosowana wyłącznie jako uzupełnienie terapii w przypadku współistniejących zaburzeń.
choroba sercowo-naczyniowa, depresja, diagnoza różnicowa, Inwentarz Żałoby Skomplikowanej, izolacja społeczna, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwlękowy, myśli samobójcze, nadciśnienie tętnicze, normalna żałoba, odrętwienie emocjonalne, poczucie winy, selektywny inhibitor wychwytu serotoniny, substancja psychoaktywna, terapia grupowa, terapia interpersonalna, terapia oparta na uważności, terapia poznawczo-behawioralna, terapia żałoby skomplikowanej, uważność, uzależnienie, wsparcie emocjonalne, wypalenie zawodowe, zaburzenie lękowe, zaburzenie snu, żałoba skomplikowana, zespół stresu pourazowego, zmęczenie współczuciem - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie somatyczne – Zapobieganie i profilaktyka
Zaburzenie somatyczne charakteryzuje się obecnością objawów fizycznych oraz nieproporcjonalnych reakcji emocjonalnych i behawioralnych na te objawy. Profilaktyka wymaga wielowymiarowego podejścia, uwzględniającego wczesne rozpoznanie czynników ryzyka, takich jak współwystępujące zaburzenia psychiczne (depresja, zaburzenia lękowe), traumatyczne doświadczenia z dzieciństwa, aleksytymia oraz dysfunkcyjne wzorce rodzinne. Kluczowe jest wczesne leczenie zaburzeń psychicznych, stosowanie technik redukcji stresu (progresywna relaksacja mięśni, techniki głębokiego oddychania, mindfulness) oraz utrzymanie aktywnego stylu życia, w tym regularnej aktywności fizycznej, która wykazuje skuteczność w redukcji funkcjonalnych zespołów somatycznych. Ponadto, istotne jest prowadzenie zdrowego stylu życia z odpowiednią dietą, higieną snu i unikaniem substancji psychoaktywnych.
aleksytymia, dysfunkcja rodzinna, farmakoterapia, lek przeciwlękowy, mindfulness, psychoedukacja, relaksacja mięśni, technika oddechowa, terapia ekspozycyjna, terapia grupowa, terapia internetowa, terapia poznawczo-behawioralna, trauma, uważność, wywiad motywujący, zaburzenie lękowe, zaburzenie psychiczne, zaburzenie somatyczne, zespół somatyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenia nastroju – Leczenie
Zaburzenia nastroju wymagają kompleksowego leczenia łączącego farmakoterapię, psychoterapię oraz metody stymulacji mózgu. W terapii depresji stosuje się różne grupy leków przeciwdepresyjnych, m.in. SSRI, SNRI, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, atypowe leki przeciwdepresyjne, inhibitory monoaminooksydazy (IMAO) oraz modulatory serotoniny, z efektem terapeutycznym pojawiającym się zwykle po 4-6 tygodniach. W chorobie dwubiegunowej podstawą są stabilizatory nastroju, takie jak lit, kwas walproinowy, karbamazepina, lamotrygina oraz leki przeciwpsychotyczne (np. risperidon, olanzapina, kwetiapina, aripiprazol). W leczeniu depresji lekoopornej stosuje się m.in. esketaminę, ketaminę, a także metody stymulacji mózgu, takie jak terapia elektrowstrząsowa (ECT), przezczaszkowa stymulacja magnetyczna (rTMS), stymulacja nerwu błędnego (VNS) i głęboka stymulacja mózgu (DBS). Farmakoterapia jest zwykle kontynuowana bezterminowo ze względu na ryzyko nawrotu, a dobór leków i dawkowanie powinny być indywidualnie dostosowane do pacjenta.
acetylo-L-karnityna, agomelatyna, aripiprazol, atypowy lek przeciwpsychotyczny, choroba dwubiegunowa, depresja lekooporna, esketamina, fluoksetyna, głęboka stymulacja mózgu, hormon tarczycy, inhibitor monoaminooksydazy, karbamazepina, ketamina, koenzym Q10, kwas alfa-liponowy, kwas walproinowy, kwetiapina, lamotrygina, leczenie farmakologiczne, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwpsychotyczny, lek stabilizujący nastrój, lit, melatonina, olanzapina, przezczaszkowa stymulacja magnetyczna, psychoedukacja, psychoterapia psychodynamiczna, risperidon, S-adenozylo-metionina, sezonowe zaburzenie afektywne, SNRI, SSRI, stymulacja nerwu błędnego, terapia behawioralna, terapia dialektyczno-behawioralna, terapia elektrowstrząsowa, terapia interpersonalna, terapia interpersonalna i rytmu społecznego, terapia poznawczo-behawioralna, terapia skoncentrowana na rodzinie, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, uważność, zaburzenie nastroju, ziprasidon - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenia dysocjacyjne – Zapobieganie i profilaktyka
Zaburzenia dysocjacyjne charakteryzują się utratą integracji między myślami, wspomnieniami, emocjami, zachowaniem i tożsamością, często powiązane z traumatycznymi doświadczeniami, zwłaszcza w dzieciństwie. Profilaktyka opiera się na wczesnej interwencji psychologicznej, dostosowanej do wieku pacjenta, z wykorzystaniem terapii zabawowej, arteterapii, hipnozy terapeutycznej oraz innych metod niewerbalnego przetwarzania traumy, co minimalizuje ryzyko retraumatyzacji. Kluczowe jest także ograniczenie ekspozycji dzieci na przemoc fizyczną i seksualną, szybkie reagowanie na podejrzenia nadużyć (np. badania rodzeństwa w ciągu 24 godzin), edukacja opiekunów oraz promowanie bezpiecznego przywiązania i wsparcia społecznego jako czynników ochronnych. Wspieranie zdrowych mechanizmów radzenia sobie, takich jak mindfulness, ćwiczenia oddechowe czy terapia, oraz unikanie substancji psychoaktywnych, stanowi istotny element zapobiegania rozwojowi objawów dysocjacyjnych.
amnezja dysocjacyjna, aripiprazol, arteterapia, benzodiazepina, dialektyczna terapia behawioralna, doświadczenie traumatyczne, EMDR, fuga dysocjacyjna, interwencja psychologiczna, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwlękowy, lek przeciwpsychotyczny, objaw dysocjacyjny, regulacja emocji, retraumatyzacja, samookaleczenie, SSRI, stan dysocjacyjny, technika relaksacyjna, terapia poznawczo-behawioralna, terapia psychodynamiczna, terapia schematów, terapia zabawowa, trauma, uważność, zaburzenie dysocjacyjne, zaburzenie stresowe pourazowe