indeks selektywności leku
Indeks selektywności leku (ang. selectivity index, SI) to parametr farmakologiczny określający stosunek między dawką leku wywołującą działania niepożądane lub toksyczne a dawką wywołującą pożądany efekt terapeutyczny. Jest to kluczowy wskaźnik bezpieczeństwa stosowania substancji leczniczej.
Matematycznie indeks selektywności wyraża się najczęściej jako stosunek TD50 (dawka toksyczna dla 50% populacji) do ED50 (dawka efektywna dla 50% populacji) lub jako stosunek LD50 (dawka letalna dla 50% populacji) do ED50. Im wyższa wartość tego indeksu, tym większe jest okno terapeutyczne leku i tym bezpieczniejsze jest jego stosowanie.
W praktyce klinicznej indeks selektywności pozwala na określenie marginesu bezpieczeństwa podczas dawkowania leku. Substancje o niskim indeksie selektywności (np. digoksyna, warfaryna, fenytoina) wymagają starannego monitorowania stężenia w surowicy i precyzyjnego dawkowania, aby uniknąć działań toksycznych. Natomiast leki o wysokim indeksie selektywności dają większą swobodę w doborze dawki terapeutycznej.
Indeks selektywności jest szczególnie istotny w farmakologii przeciwnowotworowej, gdzie poszukuje się leków selektywnie działających na komórki nowotworowe przy minimalnym wpływie na komórki zdrowe. W badaniach nad nowymi substancjami leczniczymi wysoki indeks selektywności jest jednym z kluczowych parametrów decydujących o potencjale klinicznym badanego związku.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Darunavir Glenmark 800 mg
Darunavir Glenmark jest inhibitorem proteazy HIV-1, wykazującym silne i selektywne hamowanie aktywności katalitycznej proteazy z wartością stałej dysocjacji KD = 4,5 x 10⁻¹² M. Mechanizm działania polega na blokowaniu rozszczepienia poliprotein Gag-Pol, co uniemożliwia powstawanie dojrzałych, zakaźnych cząsteczek wirusa i skutecznie hamuje replikację HIV. Lek wykazuje szerokie spektrum aktywności przeciwwirusowej wobec laboratoryjnych i klinicznych szczepów HIV-1 (w tym podtypów grupy M: A, B, C, D, E, F, G oraz grupy O) oraz HIV-2, z medianą wartości EC50 w zakresie 1,2–8,5 nM (0,7–5,0 ng/ml). Wartości EC50 są znacznie niższe niż 50% stężenia toksycznego (CC50) mieszczącego się w zakresie 87 μM do >100 μM, co wskazuje na wysoki indeks selektywności darunawiru. Selekcja opornych szczepów HIV-1 jest procesem długotrwałym (>3 lata), a oporność wiąże się z obecnością 2–4 mutacji w genie proteazy, m.in. V11I, V32I, L33F, I47V, I50V, I54L/M, T74P, L76V, I84V i L89V. Wartość krotności zmiany (fold change, FC) EC50 pozwala klasyfikować izolaty wirusa jako wrażliwe (FC ≤ 10), o zmniejszonej wrażliwości (FC > 10 do 40) lub oporne (FC > 40), co ma istotne znaczenie kliniczne przy doborze terapii.
aktywność przeciwwirusowa in vitro, HIV-2, indeks selektywności leku, inhibitor proteazy, inhibitor proteazy HIV-1, izolat HIV-1, komórki jednojądrzaste krwi obwodowej, kompleks poliproteinowy Gag-Pol, krotność zmian EC50, leczenie przeciwretrowirusowe, monocyty/makrofagi, mutacje oporności, mutacje związane z opornością, odbicie wirusologiczne, oporność krzyżowa, parametry farmakokinetyczne, stała dysocjacji, stan stacjonarny, stężenie skuteczne EC50