toksoid błoniczy tężcowy krztuścowy
Toksoid błoniczy tężcowy krztuścowy (DTPa lub DTP) to składnik szczepionki stosowanej w profilaktyce trzech chorób zakaźnych: błonicy, tężca i krztuśca. Preparat zawiera inaktywowane toksyny (toksoidy) bakterii Corynebacterium diphtheriae i Clostridium tetani oraz antygeny bakterii Bordetella pertussis, które wywołują odpowiedź immunologiczną bez wywoływania choroby.
W zależności od rodzaju preparatu, toksoid krztuścowy może występować w formie komórkowej (whole-cell, wP) lub bezkomórkowej (acellular, aP). Szczepionki bezkomórkowe charakteryzują się mniejszą reaktogennością i są obecnie preferowane w wielu krajach rozwiniętych, w tym w Polsce.
Szczepienia z wykorzystaniem toksoidu błoniczego, tężcowego i krztuścowego są podstawowym elementem kalendarza szczepień ochronnych u dzieci. Standardowy schemat obejmuje podanie trzech dawek podstawowych w pierwszym roku życia (zwykle w 2., 4. i 6. miesiącu), dawki uzupełniającej między 16. a 18. miesiącem życia oraz dawki przypominającej w 6. roku życia. U osób dorosłych stosuje się dawki przypominające co 10 lat.
Szczepionki zawierające toksoidy błoniczy, tężcowy i krztuścowy często występują w formie preparatów skojarzonych z innymi antygenami, takimi jak inaktywowany wirus polio (IPV), antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B (HBV) czy Haemophilus influenzae typu b (Hib), co umożliwia jednoczesne uodpornienie przeciwko wielu chorobom zakaźnym przy mniejszej liczbie iniekcji.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Tdap Szczepionka
Podczas kwalifikacji pacjentów do szczepienia Tdap, zawierającej toksoidy błoniczy, tężcowy i krztuścowy adsorbowane na wodorotlenku glinu, kluczowe jest przestrzeganie wskazań oraz drogi podania – wyłącznie domięśniowej, ze względu na ryzyko poważnych powikłań przy podaniu dożylnym. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z zaburzeniami odporności, w tym poddawanych terapii immunosupresyjnej oraz z przewlekłym niedoborem odporności (np. HIV), gdzie odpowiedź serologiczna może być osłabiona, ale szczepienie jest nadal zalecane. Przed kolejną dawką z komponentem krztuścowym należy ocenić ryzyko u pacjentów z historią poważnych reakcji niepożądanych, takich jak hipotoniczno-hiporeaktywny epizod (HHE), gorączka >40°C, nieustępujący płacz >3 godziny czy drgawki w określonym czasie po szczepieniu.
drgawki, epizod hipotoniczno-hiporeaktywny, formaldehyd, lek przeciwzakrzepowy, nadwrażliwość na formaldehyd, obniżona odporność, odpowiedź immunologiczna, podanie podskórne, preparat immunologiczny, przewlekły niedobór odporności, reakcja anafilaktyczna, terapia immunosupresyjna, toksoid błoniczy tężcowy krztuścowy, wodorotlenek glinu, wstrzyknięcie domięśniowe, zaburzenie krzepnięcia krwi, zakażenie HIV - Leksykon leków
Działania niepożądane – Tdap Szczepionka 1 dawka (0,5 ml)
Profil bezpieczeństwa szczepionki Tdap, zawierającej oczyszczone i detoksykowane toksoidy błoniczy, tężcowy i krztuścowy adsorbowane na wodorotlenku glinu, został potwierdzony na podstawie badań klinicznych oraz doświadczeń po wprowadzeniu do obrotu. Najczęstsze działania niepożądane to przemijające reakcje miejscowe (ból, zaczerwienienie, obrzęk, świąd) oraz gorączka ≥38°C, występujące u ≥10% (bardzo często) lub 1-10% (często) zaszczepionych. Rzadziej obserwuje się reakcje o większym nasileniu, takie jak zaczerwienienie i obrzęk ≥5 cm (1-10‰), a bardzo rzadko (≤1/10 000) poważne reakcje alergiczne, w tym anafilaksję, wymagające natychmiastowej interwencji. Profil bezpieczeństwa u dzieci, młodzieży, dorosłych oraz osób powyżej 55 roku życia i pacjentów z obniżoną odpornością jest zbliżony.
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Tdap Szczepionka 1 dawka (0,5 ml)
W przypadku szczepionki Tdap, zawierającej toksoidy błoniczy (≥2 j.m./0,5 ml), tężcowy (≥20 j.m./0,5 ml) oraz krztuścowy (20 µg/0,5 ml) adsorbowane na 0,5 mg wodorotlenku glinu (Al³⁺), nie przeprowadza się standardowych badań farmakokinetycznych. Wynika to z charakteru produktów immunologicznych, dla których klasyczne parametry farmakokinetyczne (absorpcja, dystrybucja, metabolizm, eliminacja) nie mają zastosowania w ocenie skuteczności i bezpieczeństwa. Szczepionka występuje jako bezbarwna zawiesina z białymi lub szarymi drobinkami, a proces produkcji może pozostawiać śladowe ilości formaldehydu, co jest istotne w kontekście potencjalnych reakcji nadwrażliwości.
adjuwant, adsorbent, antygen bakteryjny, badanie immunogenności, błonica tężec krztusiec, Bordetella pertussis, Clostridium tetani, Corynebacterium diphtheriae, formaldehyd, inaktywacja toksyn bakteryjnych, komórka pamięci immunologicznej, odpowiedź immunologiczna, reakcja nadwrażliwości, swoiste przeciwciało, szczepionka bezkomórkowa, szczepionka Tdap, toksoid błoniczy, toksoid błoniczy tężcowy krztuścowy, toksoid krztuścowy, toksoid tężcowy, układ immunologiczny, węzeł chłonny, wodorotlenek glinu, wodorotlenek glinu uwodniony, zawiesina do wstrzykiwań, zawiesina szczepionki