ostre niedożywienie
Ostre niedożywienie to stan zagrażający życiu, charakteryzujący się gwałtownym pogorszeniem stanu odżywienia organizmu w krótkim czasie. Występuje najczęściej w wyniku znacznego ograniczenia przyjmowania pokarmów, zwiększonego zapotrzebowania na składniki odżywcze (np. podczas ciężkich chorób) lub nieprawidłowego wchłaniania i metabolizmu składników odżywczych.
Klinicznie ostre niedożywienie objawia się szybką utratą masy ciała (powyżej 5% w ciągu miesiąca lub 10% w ciągu 3 miesięcy), obniżeniem wskaźnika BMI poniżej 18,5 kg/m², zmniejszeniem obwodu ramienia oraz obniżeniem poziomu białek osoczowych (albuminy, prealbuminy, transferyny). Towarzyszą temu osłabienie, apatia, zaburzenia odporności oraz pogorszenie gojenia ran.
Diagnostyka opiera się na pomiarach antropometrycznych, badaniach biochemicznych oraz ocenie stanu klinicznego. Szczególnie istotne jest oznaczenie stężenia albumin, transferyny oraz liczby limfocytów. W leczeniu kluczowe znaczenie ma szybkie wdrożenie odpowiedniego żywienia, dostosowanego do stanu pacjenta i przyczyny niedożywienia, często z wykorzystaniem żywienia enteralnego lub pozajelitowego.
Szczególnie zagrożone ostrym niedożywieniem są osoby hospitalizowane, pacjenci onkologiczni, geriatryczni oraz cierpiący na przewlekłe choroby przewodu pokarmowego. Wczesne rozpoznanie i leczenie jest kluczowe dla zapobiegania powikłaniom, które mogą prowadzić do niewydolności wielonarządowej i zgonu.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Niedożywienie – Patofizjologia i mechanizm
Niedożywienie, definiowane jako brak równowagi między podażą składników odżywczych a zapotrzebowaniem organizmu, prowadzi do istotnych zaburzeń metabolicznych, hormonalnych i immunologicznych. W przebiegu niedożywienia obserwuje się obniżone poziomy T3, insuliny, IGF-1 oraz podwyższone GH i kortyzolu, co skutkuje zmniejszeniem tempa metabolizmu i ujemnym bilansem azotowym. Niedożywienie białkowo-energetyczne (PEM) manifestuje się dwoma głównymi formami: marasmusem, charakteryzującym się ciężkim niedoborem energii i masy mięśniowej, oraz kwashiorkorem, gdzie dominują niedobory białka, obrzęki i stłuszczenie wątroby. Zmiany patologiczne obejmują atrofię błony śluzowej jelit, dysbiozę mikrobioty jelitowej, upośledzenie funkcji wątroby, serca, nerek oraz ośrodkowego układu nerwowego, co prowadzi do zwiększonej podatności na infekcje, zaburzeń wchłaniania i opóźnień rozwojowych. Warto podkreślić, że niedożywienie dotyka 52 miliony dzieci poniżej 5. roku życia, przyczyniając się do 45% śmiertelności w tej grupie, a ciężkie wyniszczenie zwiększa ryzyko zgonu niemal 9,4-krotnie.
atrofia błony śluzowej, bradykardia, ciśnienie hydrostatyczne, ciśnienie onkotyczne, dysbioza jelitowa, filtracja kłębuszkowa, glikoproteina, glukoneogeneza, glutation, hipoalbuminemia, hipofosfatemia, hipokaliemia, hormon wzrostu, immunoglobulina A, insulinopodobny czynnik wzrostu 1, katabolizm, klinicysta szpitalny i ambulatoryjny, kwashiorkor, limfocyt T CD4+, limfocyt T CD8, marasmus, mikrobiota jelitowa, mikrocefalia, niedożywienie białkowo-energetyczne, niedożywienie białkowo-kaloryczne, nieswoiste zapalenie jelit, obrzęk obwodowy, ostre niedożywienie, przewlekły stan zapalny, stłuszczenie wątroby, stres oksydacyjny, trijodotyronina, układ limfatyczny, układ nerwowy, wyniszczenie, zaburzenie wchłaniania, zakażenie HIV, zespół nabytego niedoboru odporności - Leksykon chorób i schorzeń
Niedożywienie – Epidemiologia
Niedożywienie pozostaje jednym z kluczowych globalnych problemów zdrowotnych, szczególnie dotykającym dzieci poniżej 5 roku życia, z 22,3% przypadków zahamowania wzrostu i 45 milionami dzieci cierpiących na wyniszczenie, w tym 13,7 miliona w stanie ciężkiego wyniszczenia (dane z 2022 roku). W regionach takich jak Azja Południowa i Afryka Subsaharyjska wskaźniki niedożywienia są szczególnie wysokie, co przekłada się na znaczną śmiertelność dzieci (300 000 zgonów rocznie) oraz długoterminowe konsekwencje rozwojowe i ekonomiczne. Nadzór żywieniowy, obejmujący systematyczne zbieranie i analizę danych antropometrycznych (np. wskaźniki waga-dla-wzrostu, wzrost-dla-wieku, MUAC) oraz wskaźników klinicznych i biochemicznych, jest niezbędny do monitorowania stanu odżywienia populacji, planowania interwencji oraz wczesnego ostrzegania przed kryzysami żywieniowymi. Zalecana wielkość próby w badaniach sondażowych to około 500 dzieci, co zapewnia 95% reprezentatywność, a częstotliwość badań powinna wynosić początkowo co 2 miesiące, a następnie co 3-6 miesięcy.
- Leksykon chorób i schorzeń
Niedożywienie – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Niedożywienie stanowi istotny czynnik ryzyka pogorszenia rokowania u pacjentów hospitalizowanych, szczególnie w grupach wysokiego ryzyka, takich jak osoby starsze, pacjenci z chorobami przewlekłymi, krytycznie chorzy oraz dzieci z ciężkim niedożywieniem ostrym (SAM). Wczesna identyfikacja niedożywienia za pomocą narzędzi takich jak PNI, CONUT, NUTRIC i mNUTRIC, które opierają się na parametrach laboratoryjnych (albumina, limfocyty, cholesterol) oraz ocenie ryzyka żywieniowego, pozwala na wdrożenie odpowiedniej interwencji żywieniowej, co znacząco obniża śmiertelność i częstość powikłań. U pacjentów z posocznicą i COVID-19 wskaźniki te wykazują wysoką wartość prognostyczną, a u dzieci z SAM obecność objawów ostrzegawczych (hipoglikemia, obrzęk, biegunka) zwiększa ryzyko śmiertelności nawet 11-krotnie. Ponadto, sarkopenia i niska siła uścisku dłoni (HGS) są silnymi predyktorami złych wyników klinicznych, co podkreśla konieczność kompleksowego podejścia do oceny stanu odżywienia.
choroba Leśniowskiego-Crohna, markery biochemiczne, maszyna wektorów nośnych, niedożywienie związane z chorobą, nowotwory złośliwe, ostre niedożywienie, poziom albuminy, prealbumina, rękawowa gastrektomia, sarkopenia, siła uścisku dłoni, spoczynkowy wydatek energetyczny, stan zapalny, sztuczna inteligencja w medycynie, wskaźnik beztłuszczowej masy ciała