zaburzenie kontroli zachowania
Zaburzenie kontroli zachowania to termin używany w psychiatrii i psychologii do opisania grupy zaburzeń charakteryzujących się powtarzającymi się zachowaniami, którym osoba nie jest w stanie się oprzeć, mimo świadomości ich szkodliwości. Głównym objawem jest niemożność powstrzymania impulsów, popędów lub pokus wykonania czynności, które są szkodliwe dla pacjenta lub innych osób.
Do zaburzeń kontroli zachowania zalicza się m.in. kleptomania (impulsywne kradzieże), piromania (celowe podpalenia), patologiczny hazard, trichotillomania (wyrywanie włosów), okresowe zaburzenie eksplozywne (gwałtowne wybuchy agresji) czy kompulsywne zakupy. W DSM-5 część tych zaburzeń została przeklasyfikowana do kategorii zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych i pokrewnych lub uzależnień behawioralnych.
Etiologia zaburzeń kontroli zachowania jest złożona i obejmuje czynniki neurobiologiczne (dysfunkcje w obwodach korowo-prążkowych, zaburzenia neuroprzekaźnictwa serotoniny, dopaminy i noradrenaliny), genetyczne oraz psychospołeczne. W leczeniu stosuje się podejście multimodalne łączące farmakoterapię (SSRI, stabilizatory nastroju, leki przeciwpsychotyczne) z interwencjami psychoterapeutycznymi, głównie terapią poznawczo-behawioralną.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Podtlenek azotu – Przeciwwskazania stosowania
Podtlenek azotu (N₂O) jest stosowany w anestezjologii i analgezji, dostępny w postaci czystej (100%) lub w mieszaninie 50%/50% z tlenem (np. Entonox, Kalinox). Ze względu na szybkie przenikanie do przestrzeni gazowych w organizmie, jego stosowanie jest przeciwwskazane w stanach takich jak odma opłucnowa, odma osierdziowa, ciężka rozedma, zatory gazowe, urazy głowy, niedrożność jelit, choroba dekompresyjna, po zabiegach okulistycznych z użyciem gazów dogałkowych oraz w przypadku podwyższonego ciśnienia śródczaszkowego. Ponadto, N₂O jest przeciwwskazany u pacjentów z niedoborem witaminy B12 lub kwasu foliowego, chorobami neurologicznymi (np. stwardnienie rozsiane), schorzeniami kardiologicznymi (niewydolność serca, wrodzone wady serca, nadciśnienie płucne), chorobami układu oddechowego wymagającymi wentylacji 100% tlenem, a także u pacjentów z ograniczoną świadomością lub zaburzoną współpracą. Stosowanie podtlenku azotu bez dodatku tlenu (<30%) oraz przez okres dłuższy niż 24 godziny jest niewskazane ze względu na ryzyko toksycznego wpływu na układ krwiotwórczy.
anestezjologia i analgezja, choroba alkoholowa, choroba dekompresyjna, choroba obturacyjna płuc, encefalografia powietrzna, krążenie pozaustrojowe, męczliwość mięśni, metotreksat, nadciśnienie płucne, niedobór kwasu foliowego, niedobór witaminy B12, niedrożność jelit, niewydolność serca, nieżyt górnych dróg oddechowych, odma opłucnowa, odma osierdziowa, operacja ucha środkowego, podtlenek azotu, podwyższone ciśnienie śródczaszkowe, pomostowanie aortalno-wieńcowe, pomostowanie naczyń płucnych, porfiria, przerost migdałków, psychoza, rozedma płuc, rozstrzenie oskrzeli, saturacja tlenem, splątanie, stwardnienie rozsiane, uraz głowy, uraz szczękowo-twarzowy, uraz twarzy, wrodzona wada serca, wzdęcie brzucha, zaburzenie czynności serca, zaburzenie kontroli zachowania, zaburzenie odporności, zator gazowy, znieczulenie zewnątrzoponowe