bariera przewodu pokarmowego
Bariera przewodu pokarmowego to złożony system ochronny oddzielający wnętrze jelita od reszty organizmu. Składa się z warstwy nabłonkowej, ściśle połączonej za pomocą białek tworzących tzw. połączenia ścisłe (tight junctions), mucyny pokrywającej nabłonek, komórek układu immunologicznego oraz mikrobioty jelitowej.
Główną funkcją bariery przewodu pokarmowego jest selektywna absorpcja składników odżywczych przy jednoczesnym blokowaniu patogenów, toksyn i antygenów. Nabłonek jelitowy zawiera wyspecjalizowane komórki, w tym enterocyty odpowiedzialne za wchłanianie, komórki kubkowe produkujące śluz oraz komórki Panetha wydzielające substancje przeciwbakteryjne.
Uszkodzenie bariery przewodu pokarmowego, określane jako zespół nieszczelnego jelita (leaky gut syndrome), wiąże się z wieloma schorzeniami, takimi jak nieswoiste zapalenia jelit, celiakia, alergie pokarmowe oraz choroby autoimmunologiczne. Czynniki uszkadzające barierę obejmują stres, niektóre leki (np. NLPZ), alkohol, nieprawidłową dietę oraz zaburzenia mikrobioty jelitowej.
W diagnostyce zaburzeń bariery jelitowej wykorzystuje się pomiar stężenia zonuliny w surowicy krwi i kale, testy z laktulozy i mannitolem oraz badania mikrobioty jelitowej. Strategie terapeutyczne ukierunkowane na poprawę funkcji bariery przewodu pokarmowego obejmują modyfikację diety, suplementację probiotykami, prebiotykami oraz związkami wspomagającymi regenerację nabłonka jelitowego, takimi jak glutamina czy kwasy tłuszczowe krótkołańcuchowe.