zaburzenie węchu
Zaburzenie węchu (dysosmia) to nieprawidłowość w odbiorze i interpretacji zapachów, która może manifestować się jako całkowita utrata węchu (anosmia), zmniejszenie zdolności wyczuwania zapachów (hiposmia) lub zniekształcenie percepcji zapachów (parosmia). Występuje także kakosmia, czyli odczuwanie nieprzyjemnych zapachów, które w rzeczywistości nie istnieją.
Etiologia zaburzeń węchu jest zróżnicowana i obejmuje infekcje górnych dróg oddechowych (w tym COVID-19), urazy głowy, choroby neurodegeneracyjne (choroba Parkinsona, Alzheimera), guzy mózgu, zapalenia zatok, polipy nosa, choroby autoimmunologiczne oraz ekspozycję na toksyny. Warto podkreślić, że dysfunkcje węchu mogą być wczesnym objawem niektórych chorób neurodegeneracyjnych, wyprzedzającym inne symptomy neurologiczne.
Diagnostyka zaburzeń węchu obejmuje wywiad lekarski, badanie laryngologiczne, testy węchowe (np. test identyfikacji zapachów University of Pennsylvania Smell Identification Test), a w wybranych przypadkach badania obrazowe (MRI, CT). Leczenie ukierunkowane jest na przyczynę podstawową i może obejmować farmakoterapię, leczenie chirurgiczne lub rehabilitację węchową, polegającą na regularnej ekspozycji na określone zapachy.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Flixonase 50 mcg/dawkę inh.
Flixonase, zawierający 50 µg flutykazonu propionianu w dawce aerozolu do nosa, jest wskazany do leczenia i profilaktyki alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa, obejmującego sezonowe (w tym katar sienny) oraz całoroczne postaci choroby. Lek skutecznie łagodzi objawy takie jak przekrwienie, obrzęk błony śluzowej, wodnisty wyciek, świąd, kichanie, uczucie zatkania nosa oraz zaburzenia węchu. W przypadku sezonowego alergicznego nieżytu nosa zaleca się rozpoczęcie terapii przed sezonem pylenia, natomiast w całorocznym nieżycie leczenie może być długotrwałe, dostosowane do stałej ekspozycji na alergeny środowiskowe.
aerozol donosowy, alergen sezonowy, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, alergiczny nieżyt nosa całoroczny, alergiczny nieżyt nosa sezonowy, całoroczne zapalenie błony śluzowej nosa, chlorek benzalkoniowy, flutykazonu propionian, infekcja zatok przynosowych, katar sienny, leczenie polipów nosa, niedrożność nosa, obrzęk błony śluzowej nosa, polip nosa, sezonowe zapalenie błony śluzowej nosa, wyciek z nosa, zaburzenie węchu - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie nosa – Leczenie
Złamanie nosa stanowi około 40% wszystkich urazów kości twarzoczaszki i wymaga szybkiej oceny oraz adekwatnego leczenia, aby zapobiec deformacjom funkcjonalnym i kosmetycznym. Leczenie zależy od stopnia złamania, czasu od urazu oraz indywidualnych cech pacjenta. W przypadku złamań bez przemieszczenia stosuje się leczenie zachowawcze, obejmujące zimne okłady przez 10-20 minut co 1-2 godziny przez pierwsze 3 dni, uniesienie głowy, stosowanie paracetamolu oraz unikanie NLPZ przez 48 godzin. W złamaniach z przemieszczeniem kości i chrząstki nosa wskazana jest zamknięta redukcja manualna, najlepiej wykonana w ciągu 14 dni od urazu, z zastosowaniem znieczulenia miejscowego, tamponady nosowej (utrzymywanej około 7 dni) oraz profilaktyki antybiotykowej. W przypadkach poważniejszych złamań lub po upływie 14 dni od urazu konieczne może być leczenie chirurgiczne, takie jak rynoplastyka, septoplastyka lub septorynoplastyka, wykonywane zwykle w trybie ambulatoryjnym.
deformacja kosmetyczna, dekongestant, duszność, infekcja bakteryjna, kość twarzoczaszki, krwiak przegrody nosowej, lek obkurczający naczynia krwionośne, martwica chrząstki, nastawienie manualne, niesteroidowy lek przeciwzapalny, osteotomia, perforacja przegrody nosowej, płyn mózgowo-rdzeniowy, przewlekłe zapalenie zatok, redukcja zamknięta, rynoplastyka, septoplastyka, septorynoplastyka, tamponada nosowa, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, zabieg rekonstrukcyjny, zaburzenie węchu, złamanie nosa - Leksykon chorób i schorzeń
Utrata lub zmiana węchu – Leczenie
Utrata lub zmiana węchu (anosmia, hiposmia) może mieć etiologię wirusową, urazową, zapalną, polipowatą lub związaną ze starzeniem. Szczególnie istotna jest anosmia w przebiegu COVID-19, gdzie utrata węchu jest często przejściowa, ale może utrzymywać się dłużej niż kilka tygodni. Diagnostyka obejmuje badanie endoskopowe jam nosowych, testy węchowe oraz obrazowanie (CT, MRI) w celu wykluczenia guzów lub innych patologii. Leczenie zależy od przyczyny i obejmuje farmakoterapię (kortykosteroidy miejscowe i ogólnoustrojowe, leki przeciwhistaminowe, antybiotyki), płukanie nosa roztworem soli fizjologicznej z dodatkiem steroidów oraz interwencje chirurgiczne (usuwanie polipów, korekcja przegrody, endoskopowa chirurgia zatok). W przypadku powirusowej utraty węchu, wczesne zastosowanie kortykosteroidów zwiększa szanse na odzyskanie funkcji węchowej.
akupunktura, alergiczny nieżyt nosa, anosmia, blokada zwoju gwiaździstego, choroba neurodegeneracyjna, depresja, endoskopowa chirurgia zatok, gabapentyna, infekcja bakteryjna, infekcja wirusowa, kortykosteroid, kwas alfa-liponowy, kwasy omega-3, lek przeciwhistaminowy, lek zmniejszający przekrwienie, neuroplastyczność, osocze bogatopłytkowe, otolaryngolog, parosmia, płukanie nosa, polip nosa, receptor węchowy, rezonans magnetyczny, SARS-CoV-2, skrzywienie przegrody nosowej, teofilina, test węchowy, tomografia komputerowa, witamina A, zaburzenie węchu, zapalenie zatok przynosowych - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie neurologiczne czynnościowe / zaburzenie konwersyjne – Objawy
Zaburzenie neurologiczne czynnościowe (FND) to neuropsychiatryczne schorzenie charakteryzujące się objawami neurologicznymi, które nie mają podłoża organicznego, lecz znacząco wpływają na funkcje ruchowe, czuciowe i poznawcze pacjenta. FND obejmuje m.in. osłabienie lub paraliż kończyn, zaburzenia chodu, drżenia, dystonię, napady czynnościowe (PNES), a także zaburzenia poznawcze i mowy. Zachorowalność wynosi około 12/100 000 osób rocznie, a FND stanowi 5-10% nowych konsultacji neurologicznych. Objawy są zmienne, często nasilają się pod wpływem uwagi i stresu, a ich przebieg może być ostry (<6 miesięcy) lub przewlekły (>6 miesięcy). Kobiety chorują trzy razy częściej niż mężczyźni, a szczyt zachorowań przypada na trzecią i czwartą dekadę życia.
afonia, bezsenność, ból głowy, choroba Parkinsona, czynnościowe zaburzenie ruchu, depresja, drętwienie, drżenie mięśniowe, dysfagia, dystonia, fobia specyficzna, głuchota, jąkanie, mgła mózgowa, migrena przewlekła, napad dysocjacyjny, napad niepadaczkowy, napad padaczkowy, nietrzymanie moczu, objaw dysocjacyjny, objawy motoryczne, objawy ruchowe, omdlenie, paraliż, parestezja, podwójne widzenie, psychogenny napad niepadaczkowy, ślepota, stwardnienie rozsiane, trudności z koncentracją, zaburzenia funkcji poznawczych, zaburzenia pamięci, zaburzenie artykulacji, zaburzenie chodu, zaburzenie konwersyjne, zaburzenie lękowe, zaburzenie neurologiczne czynnościowe, zaburzenie neuropsychiatryczne, zaburzenie paniczne, zaburzenie psychiatryczne, zaburzenie równowagi, zaburzenie smaku, zaburzenie węchu, zawroty głowy, zespół przewlekłego zmęczenia - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Tafen Nasal 50 mcg/dawkę donosową
Tafen Nasal to aerozol do nosa zawierający 50 μg budezonidu w każdej dawce donosowej, stosowany miejscowo jako kortykosteroid o działaniu przeciwzapalnym. Preparat jest wskazany u dorosłych i dzieci powyżej 6 roku życia w leczeniu sezonowego i całorocznego alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa, polipów nosa oraz u dorosłych w niealergicznym zapaleniu błony śluzowej nosa. Lek łagodzi objawy takie jak uczucie zatkania nosa, wyciek wydzieliny, świąd, kichanie oraz zaburzenia węchu, szczególnie w przypadkach przewlekłych. Preparat zawiera także substancje pomocnicze: parahydroksybenzoesan metylu (50 μg/dawkę), parahydroksybenzoesan propylu (10 μg/dawkę) oraz glikol propylenowy (5 mg/dawkę), które mogą wywoływać reakcje niepożądane u niektórych pacjentów.
aerozol do nosa, alergen, budezonid, całoroczne alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, choroba przewlekła, działanie przeciwzapalne, glikol propylenowy, kortykosteroid miejscowy, niealergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, parahydroksybenzoesan metylu, parahydroksybenzoesan propylu, polip nosa, roztocze kurzu domowego, sezonowe alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, uczulenie na pyłki roślin, zaburzenie węchu, zapalenie błony śluzowej nosa - Leksykon chorób i schorzeń
Utrata lub zmiana węchu – Epidemiologia
Zaburzenia węchu stanowią istotny problem zdrowotny, dotykający około 23% populacji powyżej 40. roku życia w USA, z częstością wzrastającą do 39% u osób powyżej 80. roku życia. Epidemiologia wskazuje na kluczowe czynniki ryzyka, takie jak wiek, płeć męska, pochodzenie etniczne oraz niski status społeczno-ekonomiczny. Pandemia COVID-19 znacząco zwiększyła częstość występowania dysfunkcji węchu – metaanalizy wykazały, że 47% zakażonych doświadcza zaburzeń węchu lub smaku, z 3% pacjentów cierpiących na anosmię lub ciężką hiposmię. Utrata węchu w przebiegu COVID-19 charakteryzuje się nagłym początkiem i może utrzymywać się nawet do 6 miesięcy, a u około 5% pacjentów obserwuje się długotrwałe zaburzenia sensoryczne, w tym parosmię utrzymującą się do 2,5 roku po zakażeniu. Różnice w częstości występowania utraty węchu obserwuje się w zależności od wariantu SARS-CoV-2, z mniejszą częstością w wariancie Omikron (6-7% ryzyka w porównaniu do wczesnych etapów pandemii). Utrata węchu jest również powiązana z chorobami neurodegeneracyjnymi (np. choroba Parkinsona, Alzheimer, stwardnienie rozsiane) oraz urazami głowy, co podkreśla jej znaczenie jako potencjalnego wczesnego markera tych schorzeń.
anosmia, choroba Alzheimera, choroba neurodegeneracyjna, choroba Parkinsona, COVID-19, demencja, dysfunkcja węchowa, hiposmia, kora oczodołowo-czołowa, nabłonek węchowy, niewydolność serca, parosmia, płeć, SARS-CoV-2, stwardnienie rozsiane, trening węchowy, upośledzenie węchu, uraz czaszkowo-mózgowy, uraz głowy, utrata węchu, utrata węchu i smaku, zaburzenie węchu, zmysł węchu - Leksykon leków
Działania niepożądane – Zelefion 250 mg
Chlorowodorek terbinafiny, stosowany w preparacie ZELEFION, może wywoływać działania niepożądane o różnym nasileniu, najczęściej łagodne lub umiarkowane i przemijające. Do bardzo często obserwowanych należą zaburzenia metabolizmu (zmniejszony apetyt), dolegliwości żołądkowo-jelitowe (uczucie pełności, niestrawność, nudności, ból brzucha, biegunka), zmiany skórne (wysypka, pokrzywka) oraz bóle mięśniowo-stawowe. Ból głowy występuje często. Charakterystyczne są zaburzenia zmysłów, zwłaszcza smaku (zniesienie lub brak smaku, niezbyt często) i węchu (bardzo rzadko utrata węchu), które zwykle ustępują po kilku tygodniach od zakończenia terapii, choć w pojedynczych przypadkach mogą się utrzymywać dłużej. Rzadkie, ale poważne działania niepożądane obejmują niewydolność wątroby, ciężkie reakcje skórne (np. zespół Stevensa-Johnsona), zaburzenia hematologiczne (neutropenia, agranulocytoza, trombocytopenia, pancytopenia), reakcje immunologiczne (reakcje anafilaktyczne, obrzęk naczynioruchowy) oraz rabdomiolizę.
agranulocytoza, cholestaza, choroba posurowicza, fotodermatoza, kinaza kreatynowa, liszaj rumieniowaty, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, nadwrażliwość na światło, neutropenia, niedoczulica, niedosłuch, niewydolność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, ostra uogólniona osutka krostkowa, pancytopenia, parestezja, podwyższenie enzymów wątrobowych, rabdomioliza, reakcja anafilaktyczna, reakcja rzekomoanafilaktyczna, rumień wielopostaciowy, szum w uszach, terbinafina, trombocytopenia, utrata węchu, wielopostaciowa osutka świetlna, zaburzenie smaku, zaburzenie węchu, zaostrzenie łuszczycy, zapalenie naczyń, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zespół Stevensa-Johnsona, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Drżenie esencjalne – Objawy
Drżenie esencjalne (ET) jest najczęstszym zaburzeniem ruchowym, charakteryzującym się mimowolnymi, rytmicznymi drganiami o częstotliwości 4-12 Hz, najczęściej obejmującymi ręce i ramiona (69% pacjentów), głowę (48%) oraz głos (62%). ET manifestuje się drżeniem posturalnym i/lub kinetycznym, nasilającym się podczas ruchu i utrzymywania pozycji, z minimalnym lub brakiem drżenia w spoczynku. Objawy pojawiają się zwykle w wieku 40-50 lat lub u osób starszych, dotykając 4-10% populacji powyżej 65 roku życia, z istotnym komponentem genetycznym (50-70% przypadków rodzinnych). Progresja choroby jest powolna, ze średnim rocznym wzrostem nasilenia drżenia na poziomie 1,5-5,3%, przy czym wiek początku choroby jest kluczowym czynnikiem prognostycznym – wcześniejszy początek (<40 lat) wiąże się z wolniejszą progresją, a późniejszy (>60 lat) z szybszym nasileniem objawów. ET może prowadzić do znacznego upośledzenia funkcji manualnych, trudności w mowie oraz ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu, a także do zaburzeń psychologicznych, takich jak lęk i depresja.
amplituda drżenia, ataksja, bradykinezja, choroba Parkinsona, cyklosporyna, czynnik genetyczny, drżenie esencjalne, drżenie esencjalne plus, drżenie głosu, drżenie kinetyczne, drżenie parkinsonowskie, drżenie posturalne, drżenie spoczynkowe, drżenie zamiarowe, kortykosteroid, łagodne zaburzenie poznawcze, lek przeciwgrzybiczny, poziom glukozy, sztywność mięśniowa, walproinian, zaburzenie poznawcze, zaburzenie równowagi, zaburzenie ruchowe, zaburzenie węchu - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Flixonase Nasule 400 mcg/dawkę donosową
Flixonase Nasule w postaci kropli do nosa, zawierający 400 mikrogramów mikronizowanego flutykazonu propionianu na pojemnik jednodawkowy, jest wskazany do specjalistycznego leczenia polipów nosa oraz obturacji przewodów nosowych. Polipy nosa, będące łagodnymi naroślami błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, często prowadzą do znacznego upośledzenia drożności nosa, manifestującego się utrudnionym oddychaniem, zaburzeniami węchu, nawracającymi infekcjami zatok oraz chrapaniem. Preparat umożliwia precyzyjne dostarczenie glikokortykosteroidu bezpośrednio do zmian chorobowych, co zwiększa skuteczność terapii w porównaniu z innymi formami donosowymi.
astma oskrzelowa, błona śluzowa nosa, chrapanie, donosowy glikokortykosteroid, drożność przewodów nosowych, flutykazon propionian, infekcja zatok, krople do nosa, niedrożność przewodów nosowych, polipy nosa, przewlekłe zapalenie zatok przynosowych, terapia przedoperacyjna, zaburzenie węchu, zatoki przynosowe - Leksykon leków
Działania niepożądane – Sulfasalazin EN Krka 500 mg
Podczas terapii sulfasalazyną (Sulfasalazin EN Krka, 500 mg tabletki dojelitowe) działania niepożądane występują u około 33% pacjentów, z dominującymi objawami ze strony przewodu pokarmowego (bardzo często: zaburzenia żołądkowe, nudności; często: bóle brzucha, biegunka, wzdęcia, wymioty) oraz bólami głowy i zawrotami głowy (często). Około 75% działań niepożądanych pojawia się w ciągu pierwszych 3 miesięcy leczenia, a niektóre z nich są zależne od dawki. Istotne działania hematologiczne to leukopenia (często), trombocytopenia (niezbyt często), agranulocytoza, różne typy niedokrwistości, pancytopenia i makrocytoza (częstość nieznana). Wśród poważnych działań niepożądanych wymienia się aseptyczne zapalenie opon mózgowych, śródmiąższową chorobę płuc, niewydolność i piorunujące zapalenie wątroby, a także zagrażające życiu reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna nekroliza naskórka (bardzo rzadko). W przypadku ciężkich działań niepożądanych konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia.
agranulocytoza, aseptyczne zapalenie opon mózgowych, autoprzeciwciało, ból głowy, choroba posurowicza, dolegliwość przewodu pokarmowego, encefalopatia, enzym wątrobowy, krwiomocz, krystaluria, leukopenia, liszaj płaski, makrocytoza, naciek eozynofilowy, nadwrażliwość na światło, neuropatia obwodowa, niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość hemolityczna, niedokrwistość megaloblastyczna, niewydolność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, oligospermia, osutka polekowa z eozynofilią, pancytopenia, pęcherzowy rumień wielopostaciowy, piorunujące zapalenie wątroby, proteinuria, rzekomobłoniaste zapalenie okrężnicy, sinica, śródmiąższowa choroba płuc, śródmiąższowe zapalenie nerek, sulfasalazyna, szum w uszach, tabletka dojelitowa, toksyczna nekroliza naskórka, trombocytopenia, układowy toczeń rumieniowaty, włókniejące zapalenie pęcherzyków płucnych, wrzodziejące zapalenie okrężnicy, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie węchu, zapalenie osierdzia, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zespół Lyella, zespół nerczycowy, zespół Sjögrena, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczające zapalenie skóry, żółtaczka - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Tafen Nasal 64 mcg 64 mcg/dawkę odmierzoną
Tafen Nasal 64 mcg to aerozol do nosa zawierający 64 mikrogramy budezonidu w dawce odmierzonej 0,05 ml, wskazany do leczenia i profilaktyki objawów alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa (AZBŚN) w postaci sezonowej oraz całorocznej, a także w terapii polipów nosa. Lek skutecznie łagodzi objawy podmiotowe (świąd, kichanie, wyciek i uczucie zatkania nosa) oraz przedmiotowe (obrzęk i przekrwienie błony śluzowej). W przypadku AZBŚN sezonowego zaleca się rozpoczęcie terapii przed sezonem pylenia i kontynuację przez cały okres ekspozycji na alergen, natomiast w AZBŚN całorocznym konieczne jest regularne stosowanie dla utrzymania kontroli objawów. W terapii polipów nosa budezonid działa przeciwzapalnie, zmniejszając wielkość polipów i poprawiając objawy takie jak blokada nosa czy zaburzenia węchu, jednak efekt terapeutyczny może wymagać dłuższego czasu stosowania.
aerozol donosowy, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, blokada nosa, budezonid, całoroczne alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, endoskopia nosa, infekcja zatok, kichanie, obrzęk błony śluzowej, polipy nosa, przekrwienie, rynoskopia, sezonowe alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, stan zapalny, świąd, swoiste IgE, test alergiczny, wyciek z nosa, zaburzenie węchu, zatkanie nosa - Leksykon substancji czynnych
Gadodiamid – Działania niepożądane
Gadodiamid (GdDTPA-BMA) jest niejonowym, paramagnetycznym środkiem kontrastowym stosowanym w diagnostyce obrazowej, dostępnym w postaci roztworu do wstrzykiwań Omniscan o stężeniu 0,5 mmol/ml, osmolalności 780 mOsmol/kg (37°C) oraz lepkości 2,8 mPa.s (20°C) i 1,9 mPa.s (37°C). W badaniach klinicznych działania niepożądane wystąpiły u około 6% pacjentów, najczęściej obejmując reakcje nadwrażliwości, nudności i wymioty. Szczególnie istotnym powikłaniem jest nerkopochodne zwłóknienie układowe (NSF) o nieznanej częstości, zwłaszcza u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek, u których może również dojść do ostrej niewydolności nerek i wzrostu stężenia kreatyniny (częstość rzadka, ≥1/10 000 do <1/1 000). Reakcje anafilaktyczne i rzekomoanafilaktyczne występują niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) i mogą zagrażać życiu, wymagając natychmiastowej interwencji.
biegunka, ból głowy, ból stawu, drgawki, drżenie, duszność, gadodiamid, intubacja, kaszel, kichanie, lek przeciwdrgawkowy, lek rozszerzający oskrzela, nadwrażliwość, nerkopochodne zwłóknienie układowe, niewydolność nerek, nudności, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk twarzy, osmolalność, ostra niewydolność nerek, ostra niewydolność oddechowa, paramagnetyczny środek kontrastowy, parestezja, podrażnienie gardła, pokrzywka, próg drgawkowy, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, rozszerzenie naczyń krwionośnych, senność, skurcz oskrzeli, spadek ciśnienia tętniczego, stężenie kreatyniny, świąd, tachykardia, wentylacja mechaniczna, włóknienie tkanek, wymioty, wysypka, zaburzenie smaku, zaburzenie świadomości, zaburzenie węchu, zaczerwienienie twarzy, zawrót głowy, zespół zaburzeń oddechowych - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cyclolux multidose 0,5 mmol/ml
Kwas gadoterynowy, stosowany w Cyclolux multidose (0,5 mmol/ml, roztwór do wstrzykiwań), wykazuje profil bezpieczeństwa oparty na danych z badań klinicznych (2822 pacjentów) oraz obserwacyjnych (185500 pacjentów). Działania niepożądane mają najczęściej łagodny do umiarkowanego charakter i są przejściowe. Najczęściej obserwowane reakcje to nudności, ból głowy oraz reakcje w miejscu wstrzyknięcia. Inne niezbyt często występujące objawy obejmują niedociśnienie tętnicze, senność, zawroty głowy, wysypkę, astenie oraz zaburzenia smaku. Reakcje nadwrażliwości mogą pojawić się natychmiastowo lub z opóźnieniem, manifestując się głównie jako objawy skórne, ale także mogą dotyczyć układu oddechowego, krążenia i żołądkowo-jelitowego, z ryzykiem wstrząsu anafilaktycznego, który w bardzo rzadkich przypadkach może prowadzić do zgonu.
częstoskurcz, drgawka, ferrytyna, hemoliza, kołatanie serca, kwas gadoterynowy, martwica cewek nerkowych, martwica w miejscu wstrzyknięcia, nadciśnienie tętnicze, nerkopochodne włóknienie układowe, niedociśnienie tętnicze, objaw żołądkowo-jelitowy, obrzęk gardła, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk płuc, obrzęk powiek, odstęp PR, ostra niewydolność nerek, parestezja, pęcherzowe zapalenie skóry, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja rzekomoanafilaktyczna, reakcja w miejscu wstrzyknięcia, rozszerzenie naczyń krwionośnych, rzadkoskurcz, saturacja tlenem, skurcz krtani, skurcz oskrzeli, środek kontrastowy, stan przedomdleniowy, wstrząs anafilaktyczny, wynaczynienie, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie węchu, zapalenie spojówek, zapalenie żył powierzchniowych - Leksykon leków
Działania niepożądane – Rolicyn 100 mg
Rolicyn (roksytromycyna) w dawkach 50 mg, 100 mg i 150 mg może wywoływać liczne działania niepożądane, które dotyczą różnych układów narządów. Wśród najważniejszych obserwowanych reakcji znajdują się wtórne zakażenia bakteryjne i grzybicze (kandydozy) wynikające z dysbiozy mikroflory, eozynofilia, a także reakcje nadwrażliwości, takie jak obrzęk naczynioruchowy i reakcje anafilaktyczne. Zmiany skórne obejmują rumień wielopostaciowy, wysypkę, pokrzywkę, plamicę oraz rzadko ostrą uogólnioną osutkę krostkową (AGEP). Dodatkowo mogą wystąpić objawy ze strony układu nerwowego, takie jak zawroty głowy, bóle głowy, parestezje, omamy oraz zaburzenia smaku i węchu. Zaburzenia widzenia i słuchu, w tym przemijająca głuchota, niedosłuch, szumy uszne i zawroty głowy pochodzenia błędnikowego, również zostały zgłoszone, choć z nieznaną lub rzadką częstością.
antybiotyk makrolidowy, cholestatyczne zapalenie wątroby, dysbioza mikroflory, enzym wątrobowy, eozynofilia, fosfataza alkaliczna, głuchota przejściowa, kandydoza, obrzęk naczynioruchowy, omam, ostra uogólniona osutka krostkowa, ostre zapalenie wątroby, parestezja, plamica, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, roksytromycyna, rumień wielopostaciowy, skurcz oskrzeli, szum uszny, zaburzenie smaku, zaburzenie węchu, zakażenie bakteryjne, zakażenie grzybicze, zapalenie trzustki, zawroty głowy błędnikowe, żółtaczka - Leksykon substancji czynnych
Tetraksetan – Działania niepożądane
Tetraksetan (DOTA) jest składnikiem kwasu gadoterowego, stosowanego jako środek kontrastowy w MRI, dostępny m.in. w preparacie Clariscan w stężeniu 0,5 mmol/ml (202,46 mg/ml). Działania niepożądane mają zwykle łagodny lub umiarkowany przebieg i obejmują najczęściej nudności, ból głowy oraz reakcje w miejscu wstrzyknięcia. Rzadziej obserwuje się reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje anafilaktyczne i rzekomoanafilaktyczne, które mogą prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego i zgonu. Inne rzadkie działania to zaburzenia neurologiczne (np. drgawki, śpiączka), kardiologiczne (np. zatrzymanie akcji serca), oddechowe (np. skurcz krtani, obrzęk płuc) oraz skórne (np. rumień, wyprysk). Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko nerkopochodnego włóknienia układowego (NSF), zwłaszcza u pacjentów z niewydolnością nerek i przy jednoczesnym stosowaniu innych gadolinowych środków kontrastowych.
astma, biegunka, ból głowy, bradykardia, drgawki, hemoliza, hipotensja, kołatanie serca, kwas gadoterowy, martwica cewek nerkowych, nadciśnienie tętnicze, nerkopochodne włóknienie układowe, niewydolność nerek, nudności, obrzęk gardła, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk płuc, obrzęk powiek, ostra niewydolność nerek, parestezja, pęcherzowe zapalenie skóry, pobudzenie psychoruchowe, pokrzywka, przekrwienie oczu, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja rzekomoanafilaktyczna, rezonans magnetyczny, rumień, skurcz krtani, skurcz mięśni, skurcz oskrzeli, środek kontrastowy, tachykardia, tetraksetan, wstrząs anafilaktyczny, wysypka skórna, zaburzenie lękowe, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie węchu, zapalenie spojówek, zatrzymanie akcji serca, zatrzymanie oddechu, zawroty głowy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Esogno 2 mg
Eszopiklon (Esogno) był badany klinicznie u 1626 dorosłych pacjentów w dawkach 1-3 mg przez okres do 6 miesięcy, z grupą kontrolną 858 pacjentów otrzymujących placebo. Najczęstsze działania niepożądane obejmowały zaburzenia smaku, ból głowy, senność, suchość w ustach, zawroty głowy i nudności, występujące u mniej niż 10% pacjentów. U osób starszych profil działań niepożądanych jest podobny, z dodatkowymi objawami takimi jak zamglone widzenie i świąd. Szczególną uwagę należy zwrócić na potencjalnie poważne działania niepożądane, takie jak amnezja wsteczna, depresja, reakcje paradoksalne (np. pobudzenie, agresja, omamy), uzależnienie fizyczne i psychiczne, depresja oddechowa oraz reakcje alergiczne, w tym obrzęk naczynioruchowy i anafilaksja. Ryzyko upadków jest zwiększone zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku.
albuminuria, amnezja wsteczna, anoreksja, depersonalizacja, depresja oddechowa, dysgeuzja, eozynofilia, eszopiklon, fosfataza alkaliczna, fotodermatoza, hipokaliemia, hipokineza, kamica nerkowa, leukopenia, miastenia, migrena, nadciśnienie, nadczynność tarczycy, niedokrwistość hipochromowa, niestabilność emocjonalna, niestrawność, nietrzymanie moczu, nudności, obniżone libido, obrzęk języka, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, otępienie, parestezja, podwójne widzenie, reakcja anafilaktyczna, reakcja paradoksalna, senność, somnambulizm, stan splątania, suchość w ustach, świąd, szumy uszne, wzrost aktywności aminotransferaz, zaburzenie smaku, zaburzenie węchu, zamglone widzenie, zawroty głowy - Leksykon chorób i schorzeń
Utrata lub zmiana węchu – Diagnostyka i diagnoza
Zaburzenia węchu, takie jak anosmia i hiposmia, dotykają 12-22% populacji, a u osób powyżej 65 roku życia nawet do 50%. Diagnostyka wymaga szczegółowego wywiadu obejmującego czas i okoliczności wystąpienia objawów, współistniejące symptomy, historię chorób (w tym COVID-19, gdzie utrata węchu występuje u 48-86% pacjentów), urazów oraz ekspozycji na toksyny. Badanie fizykalne powinno uwzględniać rynoskopię, ocenę jamy ustnej, gardła oraz badanie neurologiczne nerwów czaszkowych I, VII, IX i X. Kluczową rolę odgrywa endoskopia nosowa, umożliwiająca wykrycie polipów, stanów zapalnych i anomalii anatomicznych. Obiektywna ocena funkcji węchowej realizowana jest za pomocą testów takich jak UPSIT (40 zapachów), Sniffin’ Sticks czy CCCRC. W razie potrzeby stosuje się badania obrazowe: CT do oceny struktur kostnych i zatok oraz MRI do oceny tkanek miękkich i dróg węchowych. Dodatkowo, wskazane są badania krwi, alergologiczne, mikrobiologiczne oraz funkcji tarczycy.
alergiczny nieżyt nosa, anosmia, choroba Alzheimera, choroba neurodegeneracyjna, choroba Parkinsona, dysosmia, endoskopia nosowa, fantosmia, halucynacja węchowa, hiposmia, lek przeciwgrzybiczny, nerw czaszkowy, nerw węchowy, opuszka węchowa, otolaryngolog, parosmia, polip nosowy, przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa, receptor węchowy, rezonans magnetyczny, rynoskopia, skrzywienie przegrody nosowej, stwardnienie rozsiane, tomografia komputerowa, trening węchowy, uraz czaszkowo-mózgowy, utrata węchu, zaburzenie węchu, zapalenie zatok przynosowych - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Azelin (137 mcg + 50 mcg)/ dawkę donosową
Lek Azelin w postaci aerozolu do nosa zawiera azelastyny chlorowodorek (137 µg/dawkę) oraz flutykazonu propionian (50 µg/dawkę) i jest wskazany do leczenia umiarkowanego do ciężkiego alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa, zarówno sezonowego, jak i całorocznego. Preparat dedykowany jest pacjentom, u których monoterapia wyłącznie azelastyną lub flutykazonem nie zapewnia wystarczającej kontroli objawów takich jak uporczywe kichanie, wodnisty wyciek, świąd, uczucie zatkania nosa oraz zaburzenia węchu, które znacząco wpływają na codzienne funkcjonowanie i jakość życia. Decyzja o zastosowaniu leku powinna opierać się na dokładnej ocenie klinicznej i wskazaniach do terapii skojarzonej w celu uzyskania lepszej kontroli objawów alergicznych.
aerozol do nosa, alergen sezonowy, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, alergiczny nieżyt nosa, antagonista receptorów histaminowych H1, azelastyny chlorowodorek, całoroczne alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, działanie przeciwhistaminowe, działanie przeciwzapalne, ekspozycja na alergeny, flutykazonu propionian, glikokortykosteroid, kichanie, monoterapia, pleśń, roztocze kurzu domowego, sezonowe alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, świąd błony śluzowej nosa, uczucie zatkania nosa, wodnisty wyciek z nosa, zaburzenie węchu - Leksykon leków
Działania niepożądane – Esogno 3 mg
Eszopiklon stosowany w dawkach 1-3 mg u dorosłych pacjentów wykazuje profil działań niepożądanych oparty na badaniach klinicznych obejmujących 1626 pacjentów leczonych eszopiklonem oraz 858 pacjentów otrzymujących placebo. Najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym są zaburzenia smaku (nieprzyjemny smak), a także ból głowy, senność, suchość w ustach, zawroty głowy i nudności, występujące u mniej niż 10% pacjentów. Działania niepożądane obejmują również zaburzenia psychiczne (nerwowość, depresja, lęk, zaburzenia pamięci, amnezja wsteczna), neurologiczne (ataksja, parestezje), okulistyczne (zamglone widzenie u osób starszych), naczyniowe (migrena, nadciśnienie), żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności), skórne (wysypka, świąd) oraz mięśniowo-szkieletowe (ból pleców, kurcze nóg). Amnezja wsteczna i złożone zachowania podczas snu (somnambulizm) stanowią istotne ryzyko, szczególnie u osób w podeszłym wieku.
albuminuria, aminotransferaza, amnezja wsteczna, ataksja, biegunka, ból głowy, depersonalizacja, depresja oddechowa, derealizacja, eozynofilia, eszopiklon, hipokaliemia, kamień nerkowy, kurcz nogi, leukopenia, miastenia, nadczynność tarczycy, nadwrażliwość na światło, napad padaczkowy, niedokrwistość hipochromowa, nieprawidłowe myślenie, nieprzyjemny smak, niestrawność, nietrzymanie moczu, nudność, objaw odstawienny, obrzęk naczynioruchowy, omam, osłabienie mięśni, parestezja, podwójne widzenie, reakcja anafilaktyczna, reakcja paradoksalna, senność, somnambulizm, suchość w ustach, szum uszny, uzależnienie fizyczne, zaburzenie pamięci, zaburzenie smaku, zaburzenie węchu, zamglone widzenie, zapalenie jelita grubego, zapalenie żołądka, zawrót głowy, zespół odstawienny - Leksykon chorób i schorzeń
Ból zatokowy – Diagnostyka i diagnoza
Ból zatokowy, będący objawem zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, wymaga kompleksowej diagnostyki, gdyż 80-90% przypadków samodzielnie diagnozowanych jako ból zatokowy to w rzeczywistości migreny lub inne bóle głowy. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie lekarskim, badaniu fizykalnym oraz kryteriach Międzynarodowej Klasyfikacji Bólów Głowy, które obejmują m.in. obecność ropnej wydzieliny, ból i uczucie pełności w obrębie twarzy, niedrożność nosa, zaburzenia węchu oraz gorączkę. Do potwierdzenia diagnozy konieczne jest spełnienie dwóch kryteriów głównych lub jednego głównego i dwóch dodatkowych, takich jak ból głowy, zmęczenie czy kaszel. Endoskopia nosowa umożliwia ocenę błony śluzowej, obecności polipów, wydzieliny ropnej oraz pobranie materiału do badań mikrobiologicznych, natomiast tomografia komputerowa (TK) jest zarezerwowana dla przypadków przewlekłych lub nietypowych, uwidaczniając zmiany takie jak pogrubienie błony śluzowej czy poziomy płynu w zatokach. Rezonans magnetyczny (MRI) stosuje się w diagnostyce powikłań lub różnicowaniu z innymi patologiami, natomiast klasyczne zdjęcia rentgenowskie mają ograniczoną wartość diagnostyczną.
anosmia, badanie fizykalne, badanie mikrobiologiczne, bakteryjne zapalenie zatok, ból głowy z nadużywania leków, ból zatokowy, endoskopia nosowa, halitoza, infekcja bakteryjna, infekcja górnych dróg oddechowych, infekcja grzybicza, kompleks ujściowo-przewodowy, Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy, migrena, niedrożność, obrzęk oczodołu, oporność na leki, pierwotny ból głowy, polip nosowy, przekrwienie, przewlekłe zapalenie zatok, rezonans magnetyczny, ropna wydzielina, rynoskopia, sklerotyzacja, skrzywienie przegrody nosowej, tomografia komputerowa, utrata węchu, wywiad lekarski, zaburzenie węchu, zapalenie zatok, zdjęcie rentgenowskie - Leksykon leków
Działania niepożądane – Submena 400 mcg
Submena, zawierająca fentanyl w formie tabletek podjęzykowych, wywołuje działania niepożądane typowe dla opioidów, z których najpoważniejszą jest depresja oddechowa, mogąca prowadzić do zatrzymania oddychania i zgonu. Inne istotne powikłania to niedociśnienie i wstrząs, wymagające natychmiastowej interwencji. Najczęściej obserwowane objawy to nudności (≥1/10 pacjentów), zaparcia (≥1/100 do <1/10), senność oraz ból głowy. W badaniach klinicznych Submena była stosowana u pacjentów onkologicznych z bólem przebijającym, którzy jednocześnie przyjmowali inne opioidy (morfina, oksykodon, fentanyl transdermalny), co utrudnia jednoznaczne przypisanie działań niepożądanych wyłącznie temu preparatowi. Działania niepożądane klasyfikowane są według częstości: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz częstość nieznana.
aftowe zapalenie jamy ustnej, amnezja, bradykardia, choroba nowotworowa, depresja oddechowa, drgawka, duszność, dysforia, fentanyl przezśluzówkowy, fentanyl transdermalny, jadłowstręt, letarg, majaczenie, morfina o przedłużonym uwalnianiu, nadmierne pocenie się, nadwrażliwość, nastrój euforyczny, niedociśnienie, niedoczulica, nocne poty, noworodkowy zespół odstawienny, obrzęk języka, obrzęk obwodowy, oksykodon o przedłużonym uwalnianiu, omamy, owrzodzenie jamy ustnej, pokrzywka, pyreksja, stan splątania, świąd alergiczny, tabletka podjęzykowa z fentanylem, tachykardia, uzależnienie od leku, wstrząs, zaburzenie erekcji, zaburzenie oka, zaburzenie psychiczne, zaburzenie smaku, zaburzenie układu immunologicznego, zaburzenie układu nerwowego, zaburzenie węchu, zamglone widzenie, zapalenie jamy ustnej, zatrzymanie oddychania, zespół odstawienny - Leksykon chorób i schorzeń
Utrata lub zmiana węchu – Objawy
Utrata lub zmiana węchu (anosmia) to zaburzenie sensoryczne, które może mieć etiologię wirusową (np. COVID-19, przeziębienie, grypa), zapalną (zapalenie zatok, alergie), urazową (urazy głowy) lub neurodegeneracyjną (choroba Parkinsona, Alzheimera). W przypadku COVID-19 anosmia dotyczy 50-75% pacjentów i często pojawia się nagle, bez towarzyszącego przekrwienia nosa, trwając zwykle od 7 do 14 dni, z powrotem węchu u około 70% chorych w ciągu pierwszych 30 dni. Utrata węchu może manifestować się jako całkowita (anosmia), częściowa (hiposmia), zniekształcona percepcja zapachów (parosmia) lub zapachy fantomowe (fantosmia). Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne, testy węchowe oraz w razie potrzeby badania obrazowe. W przypadku utrzymującej się anosmii, szczególnie po infekcjach wirusowych, rekomendowany jest trening węchowy, polegający na systematycznym wąchaniu 4-12 intensywnych zapachów przez 10-20 sekund dwa razy dziennie przez 12-36 tygodni, co wykazuje poprawę funkcji węchowej.
alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, anosmia, chemioterapia, choroba Alzheimera, choroba neurodegeneracyjna, choroba Parkinsona, COVID-19, depresja, fantosmia, hiposmia, infekcja wirusowa, katar sienny, lek przeciwhistaminowy, nabłonek węchowy, nerw węchowy, niedobór żywieniowy, parosmia, polipy nosowe, przeziębienie, SARS-CoV-2, steroid donosowy, stwardnienie rozsiane, trening węchowy, uraz mózgu, zaburzenie węchu, zapalenie zatok - Leksykon chorób i schorzeń
Migrena siatkówkowa – Objawy
Migrena siatkówkowa to rzadki podtyp migreny, charakteryzujący się nawracającymi, jednoocznymi zaburzeniami widzenia, takimi jak scyntylacje, mroczki (skotomy), przejściowa ślepota czy zamazane widzenie, które trwają zazwyczaj od 5 do 60 minut (średnio 10-20 minut) i są całkowicie odwracalne. Objawom wzrokowym często towarzyszy ból głowy o charakterze pulsującym, jednostronnym, trwającym od 4 do 72 godzin, z towarzyszącą fotofobią, fonofobią oraz nudnościami. W około 50% przypadków pacjenci doświadczają całkowitej utraty widzenia w jednym oku, a inne objawy towarzyszące obejmują m.in. drętwienie, zaburzenia mowy i poznawcze. Migrena siatkówkowa może mieć różną częstotliwość ataków, od sporadycznych do codziennych, a z wiekiem częstość i nasilenie objawów maleją. W większości przypadków stan ten jest łagodny, a objawy ustępują całkowicie między epizodami.
ból głowy migrenowy, ból pulsujący, faza prodromalna, fonofobia, fotofobia, krwotok do ciała szklistego, krwotok siatkówkowy, migrena siatkówkowa, migrena z aurą, mroczek, nerw wzrokowy, niedokrwienie naczyniówki, niedrożność tętnicy środkowej siatkówki, niedrożność żyły środkowej siatkówki, nudności, obrzęk siatkówki, parestezja, prodrom, scyntylacja, udar, zaburzenie poznawcze, zaburzenie węchu, zaburzenie widzenia, zamazane widzenie, zawał siatkówki - Leksykon leków
Działania niepożądane – Omniscan 0,5 mmol/ml
Omniscan (gadodiamid) jest niejonowym, paramagnetycznym środkiem kontrastowym stosowanym w diagnostyce obrazowej, u którego około 6% pacjentów doświadcza działań niepożądanych. Najczęstsze objawy to reakcje nadwrażliwości, nudności (≥1/100 do <1/10) i wymioty (≥1/1 000 do <1/100). W obrębie układu nerwowego często występują bóle głowy, zawroty głowy, parestezje oraz krótkotrwałe zaburzenia smaku (≥1/100 do <1/10), a rzadziej drgawki, drżenie i senność (≥1/1 000 do <1/100). Rzadko obserwuje się zaburzenia widzenia (≥1/10 000 do <1/1 000), lęk (≥1/10 000 do <1/1 000) oraz tachykardię o nieznanej częstości. Reakcje anafilaktyczne lub rzekomoanafilaktyczne występują niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.
biegunka, ból głowy, ból stawu, ciężka niewydolność nerek, drgawka, duszność, gadodiamid, nerkopochodne zwłóknienie układowe, nudność, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk twarzy, ostra niewydolność nerek, paramagnetyczny środek kontrastowy, parestezja, podrażnienie gardła, pokrzywka, reakcja alergiczna skóry, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja rzekomoanafilaktyczna, rozszerzenie naczyń krwionośnych, skurcz oskrzeli, środek kontrastowy, świąd, tachykardia, wymioty, wysypka, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie smaku, zaburzenie węchu, zaburzenie widzenia, zawrót głowy, zespół zaburzeń oddechowych, zwiększenie stężenia kreatyniny - Leksykon chorób i schorzeń
Polipy nosowe – Epidemiologia
Polipy nosowe (CRSwNP) to łagodne, obrzękowe zmiany błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, o częstości występowania w populacji ogólnej od 0,2% do 5,6%, najczęściej 1-4%. W Polsce częstość CRSwNP wynosi około 0,52% (52,0/10 000 osób), z wyższą częstością u mężczyzn (stosunek 2:1) i szczytem zachorowań w wieku 40-60 lat. Polipy nosowe współwystępują często z astmą (7% ogółu, 16,5% u pacjentów >40 r.ż.), nietolerancją aspiryny (36%) oraz mukowiscydozą (20-48%). Diagnostyka opiera się na endoskopii nosa, która jest złotym standardem, natomiast rynoskopia przednia i zdjęcia radiologiczne są przestarzałe. Polipy nosowe mają wysoki odsetek nawrotów (ok. 40% w ciągu 18 miesięcy po zabiegu chirurgicznym ESS), a czynniki ryzyka nawrotu to m.in. astma, wrażliwość na aspirynę, wysoki stopień polipów i palenie tytoniu.
alergiczny nieżyt nosa, astma alergiczna, astma niealergiczna, choroba refluksowa przełyku, CRSwNP, czynnik genetyczny, endoskopia nosa, gen HLA, hiposmia, lek biologiczny, mukowiscydoza, niedobór immunologiczny, niedrożność nosa, obciążenie ekonomiczne, polip nosowy, rynoskopia przednia, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, terapia biologiczna, tomografia komputerowa, zabieg chirurgiczny, zaburzenie węchu, złoty standard diagnostyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Otępienie z ciałami lewy’ego – Etiologia i przyczyny
Otępienie z ciałami Lewy’ego (DLB) stanowi 5-10% wszystkich przypadków otępienia i jest drugą co do częstości przyczyną po chorobie Alzheimera. Patologicznie charakteryzuje się obecnością wewnątrzkomórkowych eozynofilowych inkluzji – ciał Lewy’ego, zbudowanych głównie z nieprawidłowo sfałdowanego białka alfa-synukleiny, lokalizujących się w korze mózgowej (szczególnie w płatach czołowych i skroniowych), pniu mózgu oraz innych strukturach. Patogeneza DLB obejmuje dysfunkcję mitochondriów, stres oksydacyjny oraz zaburzenia funkcji lizosomów, co prowadzi do agregacji alfa-synukleiny, uszkodzenia neuronów dopaminergicznych i cholinergicznych oraz ostatecznej neurodegeneracji. Klinicznie DLB manifestuje się wczesnym pogorszeniem funkcji poznawczych, zaburzeniami ruchowymi podobnymi do choroby Parkinsona, halucynacjami wzrokowymi oraz zaburzeniami zachowania w fazie snu REM. Średni wiek zachorowania wynosi około 75 lat, a mężczyźni chorują częściej niż kobiety. Współwystępowanie patologii charakterystycznych dla choroby Alzheimera (blaszki amyloidowe, splątki neurofibrylarne) jest częste, zwłaszcza u osób powyżej 80. roku życia, co komplikuje obraz kliniczny i przyspiesza progresję choroby.
acetylocholina, alfa-synukleina, biomarker diagnostyczny, blaszka amyloidowa, choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, choroba z ciałami Lewy’ego, ciało Lewy’ego, dopamina, dysfunkcja mitochondriów, funkcja poznawcza, gen APOE, gen GBA, gen SNCA, halucynacja wzrokowa, hipokamp, jądro zębate móżdżku, kora mózgowa, lek neuroleptyczny, nadciśnienie tętnicze, neuroprzekaźnik, nieprawidłowe fałdowanie białka, objaw parkinsonowski, objaw ruchowy, otępienie mieszane, otępienie w chorobie Parkinsona, otępienie z ciałami Lewy’ego, pień mózgu, splątki neurofibrylarne, stres oksydacyjny, zaburzenie poznawcze, zaburzenie węchu, zaburzenie zachowania w fazie snu REM, zmiana patologiczna, zwoje podstawy - Leksykon chorób i schorzeń
Utrata lub zmiana węchu – Zapobieganie i profilaktyka
Utrata lub zmiana węchu (anosmia, hiposmia) stanowi objaw wielu schorzeń, w tym infekcji wirusowych, alergii, urazów głowy oraz chorób neurodegeneracyjnych. Profilaktyka obejmuje działania takie jak higiena rąk, unikanie kontaktu z chorymi, stosowanie ochrony w środowisku pracy, kontrola chorób przewlekłych, zaprzestanie palenia oraz unikanie substancji psychoaktywnych. Leczenie alergii i infekcji górnych dróg oddechowych (np. leki przeciwhistaminowe, sterydowe spraye donosowe, płukanie nosa roztworem soli fizjologicznej) jest kluczowe dla zapobiegania długotrwałym zaburzeniom. Urazy głowy wymagają profilaktyki poprzez stosowanie kasków i pasów bezpieczeństwa. Wczesne rozpoznanie i szybka diagnostyka (testy identyfikacji zapachów, ocena zatok, diagnostyka neurologiczna) zwiększają szanse na skuteczne leczenie, zwłaszcza w kontekście COVID-19, gdzie szczepienia i higiena są podstawą zapobiegania utracie węchu.
alergia sezonowa, anosmia, blokada zwoju gwiaździstego, choroba Alzheimera, choroba neurodegeneracyjna, choroba Parkinsona, dysfagia, efekt uboczny, hiposmia, infekcja bakteryjna, infekcja wirusowa, infekcja zatoki przynosowej, interakcja lekowa, leczenie przeciwnowotworowe, nerw węchowy, neuroplastyczność mózgu, niedoczynność tarczycy, osocze bogatopłytkowe, palenie tytoniu, polip nosa, przewlekłe zapalenie zatok, regeneracja nerwów, sól fizjologiczna, stymulacja elektryczna nerwów, substancja chemiczna, substancja psychoaktywna, suplementacja witaminy A, trening węchowy, uraz głowy, utrata węchu, zaburzenie węchu - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie nosa – Patofizjologia i mechanizm
Złamanie nosa stanowi najczęstsze złamanie kości twarzy, odpowiadając za 40-50% wszystkich złamań twarzoczaszki, co wynika z jego eksponowanej pozycji i delikatnej struktury anatomicznej. Mechanizmy urazu obejmują uderzenia czołowe, boczne oraz z dołu ku górze, które determinują charakterystyczny wzorzec złamania obejmujący zarówno kości nosowe, jak i chrząstki. Epidemiologicznie najczęstszą przyczyną są urazy interpersonalne (36,3%), wypadki komunikacyjne (20,8%) oraz urazy sportowe (15,3%). Złamania klasyfikuje się na zamknięte (93%) i otwarte (38%), a także na typy 1-3 w zależności od złożoności i obecności przemieszczenia, co wpływa na wybór leczenia – zachowawczego lub chirurgicznego. Szczególnie istotne jest szybkie rozpoznanie i leczenie krwiaka przegrody nosowej, który może prowadzić do martwicy chrząstki i deformacji siodełkowatej nosa.
chrząstka przegrody nosowej, deformacja siodełkowata nosa, krwawienie z nosa, krwiak przegrody nosowej, martwica awaskularna, osteotomia, perforacja przegrody, przemieszczenie przegrody nosowej, przerost małżowin nosowych, repozycja zamknięta, rhinorrhea, skrzywienie przegrody nosowej, splot Kiesselbacha, uraz mechaniczny, uraz twarzoczaszki, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, zaburzenie węchu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie zatok przynosowych, zapaść zastawki nosowej, złamanie bez przemieszczenia, złamanie kości nosowej, złamanie nosa, złamanie otwarte, złamanie przegrody nosowej, złamanie twarzoczaszki, złamanie z przemieszczeniem, złamanie zamknięte, zrost w nieprawidłowej pozycji - Leksykon chorób i schorzeń
Utrata lub zmiana węchu – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zaburzenia węchu, takie jak anosmia i hiposmia, dotyczą około 5% populacji, a ich częstość wzrasta do 20% u osób powyżej 60. roku życia. Pandemia COVID-19 znacząco zwiększyła ich występowanie – 50-75% pacjentów zakażonych SARS-CoV-2 doświadcza utraty lub zmiany węchu, z 65% przypadków poprawiających się samoistnie w ciągu 18 miesięcy. Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badanie przednie rynoskopowe, testy identyfikacji zapachów (np. UPSIT), obrazowanie (TK zatok, MRI mózgu) oraz konsultacje specjalistyczne. Przyczyny są wieloczynnikowe: infekcje wirusowe, przewlekłe zapalenie zatok, urazy, choroby neurodegeneracyjne (np. choroba Parkinsona, Alzheimer), ekspozycja na toksyny, leki, a także zmiany fizjologiczne związane z wiekiem (presbyosmia). Zaburzenia węchu wpływają na jakość życia, prowadząc do niedożywienia, ryzyka zatruć, zaburzeń psychicznych oraz obniżenia bezpieczeństwa pacjenta.
alergiczny nieżyt nosa, anosmia, choroba Alzheimera, choroba neurodegeneracyjna, choroba Parkinsona, dysfunkcja węchowa, fantosmia, glikokortykosteroidy donosowe, hiposmia, infekcja wirusowa, nikotynizm, nowotwór, osocze bogatopłytkowe, parosmia, polip nosa, przewlekłe zapalenie zatok, rezonans magnetyczny mózgu, rynoskopia, stwardnienie rozsiane, substancje toksyczne, terapia komórkami macierzystymi, terapia węchowa, test alergiczny, uraz głowy, uraz nosa, zaburzenie węchu, zapalenie zatok przynosowych, zespół interdyscyplinarny