kortykosteroid przeciwzapalny
Kortykosteroidy przeciwzapalne to grupa leków, które naśladują działanie kortyzolu – naturalnego hormonu steroidowego produkowanego przez korę nadnerczy. Ich główne działanie polega na hamowaniu procesów zapalnych w organizmie poprzez wpływ na ekspresję genów kodujących cytokiny prozapalne oraz enzymy biorące udział w kaskadzie zapalnej.
Mechanizm działania przeciwzapalnego kortykosteroidów obejmuje hamowanie fosfolipazy A2, co prowadzi do zmniejszonej produkcji prostaglandyn i leukotrienów, stabilizację błon lizosomalnych, zmniejszenie przepuszczalności naczyń krwionośnych, hamowanie migracji leukocytów oraz supresję układu immunologicznego. Te efekty czynią je skutecznymi w leczeniu wielu chorób o podłożu zapalnym i autoimmunologicznym.
W praktyce klinicznej kortykosteroidy przeciwzapalne stosowane są w różnych postaciach: doustnej, dożylnej, dostawowej, wziewnej, miejscowej (maści, kremy) oraz w postaci kropli do oczu. Wybór preparatu i drogi podania zależy od leczonego schorzenia, jego nasilenia oraz profilu działań niepożądanych danego leku. Najczęściej stosowane kortykosteroidy przeciwzapalne to prednizon, prednizolon, metyloprednizolon, deksametazon, betametazon i hydrokortyzon.
Długotrwałe stosowanie kortykosteroidów przeciwzapalnych, szczególnie w wysokich dawkach, może prowadzić do poważnych działań niepożądanych, takich jak: osteoporoza, zespół Cushinga, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemia, zaćma, jaskra, zwiększona podatność na infekcje, opóźnienie gojenia ran czy zaburzenia psychiczne. Z tego powodu terapia powinna być prowadzona pod ścisłą kontrolą lekarską, z uwzględnieniem indywidualnego stosunku korzyści do ryzyka.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Octan hydrokortyzonu – Dawkowanie i sposób podawania
Octan hydrokortyzonu, stosowany w preparatach Hemkortin-HC i Oxycort A, wykazuje działanie przeciwzapalne i jest dostępny w formie czopków doodbytniczych (10 mg octanu hydrokortyzonu + 10 mg siarczanu cynku/czopek), maści doodbytniczej (5 mg octanu hydrokortyzonu + 5 mg siarczanu cynku/g) oraz maści do oczu (10 mg octanu hydrokortyzonu + 10 mg oksytetracykliny/g). Dawkowanie Hemkortin-HC u dorosłych i dzieci powyżej 12 lat obejmuje aplikację jednego czopka rano, wieczorem oraz po każdym wypróżnieniu przez 3-4 dni, aż do ustąpienia stanu zapalnego; preparat jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 12 lat. Maść do oczu Oxycort A stosuje się miejscowo 1-3 razy na dobę, aplikując niewielką ilość do worka spojówkowego lub na brzegi powiek, z możliwością użycia także w stanach zapalnych ucha zewnętrznego. Należy zwrócić uwagę na ryzyko zanieczyszczenia tuby podczas aplikacji oraz przeciwwskazania związane z chorobami oczu, takimi jak jaskra czy infekcje wirusowe rogówki.
alergia na kortykosteroidy, chlorowodorek oksytetracykliny, Hemkortin-HC, infekcja wirusowa rogówki, jaskra, kortykosteroid przeciwzapalny, maść doodbytnicza, maść oczna, octan hydrokortyzonu, Oxycort A, siarczan cynku jednowodny, worek spojówkowy, zaćma, zanieczyszczenie leku, zapalenie ucha zewnętrznego - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Bufomix Easyhaler (160 mcg + 4,5 mcg)/dawkę inh.
Bufomix Easyhaler to preparat wziewny zawierający budezonid (160 µg) oraz formoterol fumaran dwuwodny (4,5 µg) w dawce inhalacyjnej, stosowany w leczeniu astmy oskrzelowej u pacjentów od 12 roku życia oraz przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) u dorosłych. W astmie lek jest wskazany u pacjentów z niewystarczającą kontrolą przy monoterapii kortykosteroidami wziewnymi i doraźnymi β2-mimetykami lub u tych, którzy osiągnęli kontrolę stosując oddzielnie oba składniki. W POChP Bufomix stosuje się u chorych z FEV1 <70% wartości należnej po podaniu leku rozszerzającego oskrzela oraz z historią zaostrzeń pomimo regularnej terapii rozszerzającej oskrzela. Terapia skojarzona łączy działanie przeciwzapalne budezonidu z długotrwałym rozszerzeniem oskrzeli przez formoterol, co przekłada się na lepszą kontrolę objawów i redukcję zaostrzeń.
astma oskrzelowa, badanie czynnościowe układu oddechowego, budezonid, długo działający beta2-mimetyk, formoterol, formoterol fumaran dwuwodny, kortykosteroid przeciwzapalny, krótko działający beta2-mimetyk, laktoza jednowodna, leczenie skojarzone, lek rozszerzający oskrzela, natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa, nietolerancja laktozy, parametr spirometryczny, proszek do inhalacji, przewlekła obturacyjna choroba płuc, rozszerzenie oskrzeli, spirometria, stan zapalny dróg oddechowych, wziewny kortykosteroid, zaostrzenie choroby - Leksykon substancji czynnych
Flutykazon propionian – Przeciwwskazania stosowania
Flutykazon propionian, silny syntetyczny kortykosteroid stosowany w leczeniu astmy oskrzelowej i innych obturacyjnych chorób dróg oddechowych, ma bezwzględne przeciwwskazanie w postaci nadwrażliwości na substancję czynną lub substancje pomocnicze (np. laktoza jednowodna w Flixotide Dysk, HFA-134a w aerozolach). W preparatach złożonych zawierających salmeterol (np. ASARIS pMDI, Comboterol) przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na którąkolwiek z substancji czynnych. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby, aktywną gruźlicą płuc, ciężkimi infekcjami dróg oddechowych oraz u kobiet w ciąży i karmiących piersią, gdzie stosowanie flutykazonu wymaga indywidualnej oceny korzyści i ryzyka oraz monitorowania. U dzieci małych wiekiem zaleca się stosowanie form ułatwiających podanie, np. zawiesin do nebulizacji.
aerozol inhalacyjny, ASARIS pMDI, astma oskrzelowa, choroba obturacyjna dróg oddechowych, Comboterol, działanie immunosupresyjne, Flixotide Dysk, flutykazon propionian, gruźlica płuc, infekcja dróg oddechowych, inhibitor CYP3A4, itrakonazol, ketokonazol, komora inhalacyjna, kortykosteroid przeciwzapalny, kortykosteroid wziewny, laktoza jednowodna, nadwrażliwość na substancję czynną, nietolerancja laktozy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, proszek do inhalacji, rytonawir, salmeterol, substancja pomocnicza, terapia przeciwgruźlicza, terapia przeciwinfekcyjna, zaburzenie czynności wątroby, zahamowanie czynności nadnerczy, zawiesina do nebulizacji, zespół Cushinga - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Polcortolon TC (23,12 mg + 0,58 mg)/g
Polcortolon TC to dwuskładnikowy preparat w postaci aerozolu na skórę, zawierający tetracykliny chlorowodorek (23,12 mg/g) oraz triamcynolonu acetonid (0,58 mg/g). Formulacja łączy działanie przeciwbakteryjne tetracykliny z przeciwzapalnym efektem kortykosteroidu, co czyni ją efektywną w leczeniu stanów zapalnych skóry powikłanych zakażeniem bakteryjnym drobnoustrojami wrażliwymi na tetracykliny. Wskazania obejmują alergiczne choroby skóry z wtórnym zakażeniem (np. atopowe i kontaktowe zapalenie skóry, wyprysk), oparzenia i odmrożenia I stopnia oraz przewlekłe owrzodzenia podudzi z towarzyszącym stanem zapalnym i infekcją bakteryjną. Preparat umożliwia jednoczesne zwalczanie procesu zapalnego i infekcji, co jest kluczowe w terapii tych schorzeń.
acetonid triamcynolonu, alergiczna choroba skóry, atopowe zapalenie skóry, chlorowodorek tetracykliny, działanie przeciwzapalne, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid przeciwzapalny, nadkażenie bakteryjne, oparzenie, owrzodzenie kończyny dolnej, owrzodzenie podudzi, stan zapalny skóry, terapia kortykosteroidowa, tetracyklina, wyprysk, zakażenie bakteryjne, zakażenie skóry - Leksykon leków
Przedawkowanie – Maxicortan 10 mg/g
Preparat Maxicortan (10 mg/g krem) zawierający hydrokortyzonu octan, mimo miejscowego stosowania, może prowadzić do poważnych skutków ogólnoustrojowych w wyniku przewlekłego lub nieprawidłowego użycia, zwłaszcza na rozległe powierzchnie skóry. Wchłanianie systemowe hydrokortyzonu może zaburzać oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, powodując supresję endogennej produkcji kortyzolu. Szczególnie narażone są dzieci, u których nadmierna ekspozycja może skutkować zahamowaniem wzrostu i rozwoju. Klinicznie przedawkowanie manifestuje się hiperglikemią, cukromoczem, zespołem Cushinga oraz objawami supresji osi hormonalnej, co wymaga monitorowania parametrów biochemicznych i stanu klinicznego pacjenta.
bawoli kark, cukromocz, glukoneogeneza, gospodarka wapniowo-fosforanowa, hiperglikemia, hydrokortyzon octan, konsultacja endokrynologiczna, kortykosteroid przeciwzapalny, kortykosteroid systemowy, kortyzol endogenny, lek hipoglikemizujący, nadciśnienie tętnicze, nadmiar kortykosteroidów, oś GH-IGF-1, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, parametry biochemiczne, polidypsja, poliuria, próg nerkowy glukozy, twarz księżycowata, wiek kostny, zaburzenia psychiczne, zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespół Cushinga - Leksykon substancji czynnych
Triamcynolon – Dawkowanie i sposób podawania
Triamcynolon jest kortykosteroidem o szerokim spektrum zastosowań klinicznych, stosowanym w różnych postaciach farmaceutycznych, w tym doustnych (tabletki Polcortolon 4 mg) oraz miejscowych (krem Pevisone, aerozol Polcortolon TC). Dawkowanie triamcynolonu u dorosłych waha się od 4 mg do 60 mg na dobę, zależnie od wskazania i nasilenia choroby, z dawkami początkowymi np. 8-16 mg/dobę w chorobach reumatycznych, 20-32 mg/dobę w toczniu rumieniowatym układowym, 20-60 mg/dobę w ostrym reumatycznym zapaleniu mięśnia sercowego, czy 12-40 mg/dobę w chorobach okulistycznych. W leczeniu miejscowym krem Pevisone (1,1 mg triamcynolonu acetonidu/g) stosuje się 2 razy dziennie do 2 tygodni, natomiast aerozol Polcortolon TC (0,58 mg triamcynolonu acetonidu/g) aplikuje się 2-4 razy na dobę. Dawkowanie u dzieci jest dostosowane do masy ciała lub powierzchni ciała, z ograniczeniami wiekowymi dla preparatów miejscowych (Pevisone nie dla dzieci <16 lat, Polcortolon TC nie dla dzieci <3 lat).
alergiczne zapalenie spojówek, alergiczny nieżyt nosa, astma oskrzelowa, atopowe zapalenie skóry, beryloza, blok podpajęczynówkowy, chłoniak, dnawe zapalenie stawów, ekonazolu azotan, gruźlica płuc, gruźlicze zapalenie opon mózgowych, kortykosteroid przeciwzapalny, łuszczycowe zapalenie stawów, niewydolność kory nadnerczy, opryszczkowe pęcherzowe zapalenie skóry, ostra białaczka, pęcherzyca, reumatoidalne zapalenie stawów, reumatyczne zapalenie mięśnia sercowego, rumień wielopostaciowy, sarkoidoza, tetracykliny chlorowodorek, toczeń rumieniowaty, toczeń rumieniowaty układowy, triamcynolonu acetonid, wysięk osierdziowy, zapalenie kaletki maziowej, zapalenie naczyniówki, zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie pochewki ścięgna, zapalenie rogówki, zapalenie siatkówki, zapalenie tęczówki, zastoinowa niewydolność serca, zespół Löfflera, zespół nerczycowy, zespół odstawienia miejscowych steroidów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, ziarniniak grzybiasty, złuszczające zapalenie skóry - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Xirobud 3 mg
Xirobud 3 mg, zawierający budezonid w postaci kapsułek o przedłużonym uwalnianiu, jest stosowany w leczeniu chorób zapalnych jelit dzięki swojemu działaniu przeciwzapalnemu. Głównym przeciwwskazaniem do jego stosowania jest nadwrażliwość na budezonid lub składniki pomocnicze preparatu. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z udokumentowaną alergią na substancje pomocnicze oraz na obecność sacharozy w dawce około 285 mg na kapsułkę, co stanowi istotne ograniczenie u osób z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy.
budezonid, choroba zapalna jelit, drożność przewodu pokarmowego, kapsułka o przedłużonym uwalnianiu, kortykosteroid przeciwzapalny, nadwrażliwość na substancję czynną, niedobór sacharazy-izomaltazy, nietolerancja fruktozy, reakcja alergiczna, substancja pomocnicza, wywiad alergologiczny, zaburzenie motoryki przewodu pokarmowego, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, zwężenie przewodu pokarmowego - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Pulveril 25 mcg/dawkę inh.
Pulveril to aerozol inhalacyjny zawierający salmeterol ksynafonian, selektywny, długo działający agonista receptorów beta-2-adrenergicznych, o dawce 25 µg na dawkę odmierzona (21 µg dostarczone przez ustnik). Salmeterol wykazuje działanie bronchodilatacyjne utrzymujące się co najmniej 12 godzin oraz hamuje wczesną i późną fazę reakcji alergicznej, zmniejszając nadreaktywność oskrzeli. W badaniu SMART (n=26 355) stosowanie salmeterolu (50 µg 2x/dobę) w leczeniu astmy wiązało się z nieistotnym statystycznie wzrostem ryzyka zgonów i stanów zagrożenia życia związanych z układem oddechowym (RR 1,40; 95% CI: 0,91-2,14), z istotnym wzrostem ryzyka u pacjentów afroamerykańskich (RR 4,10; 95% CI: 1,54-10,90). W grupie niestosującej wziewnych kortykosteroidów obserwowano tendencję do wyższego ryzyka zgonów związanych z astmą (RR 2,39; 95% CI: 1,10-5,22).
agonista receptora beta-2-adrenergicznego, astma oskrzelowa, beta-2-mimetyk długo działający, beta-2-mimetyk krótko działający, FEV1, flutykazonu propionian, histamina, jakość życia zależna od zdrowia, kortykosteroid przeciwzapalny, lek długo działający, nadreaktywność oskrzeli, przewlekła obturacyjna choroba płuc, receptor beta-2 adrenergiczny, rozkurcz oskrzeli, rozszerzenie oskrzeli, salmeterolu ksynafonian, skurcz oskrzeli, wziewny kortykosteroid, zaostrzenie POChP, zapalenie płuc - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Formoterol Easyhaler
Formoterol Easyhaler (12 µg/dawkę) jest długo działającym beta2-mimetykiem stosowanym jako uzupełnienie leczenia astmy, jednak nie powinien być stosowany jako lek pierwszego rzutu ze względu na brak działania przeciwzapalnego. Wskazane jest łączenie go z wziewnymi kortykosteroidami, zwłaszcza gdy kontrola astmy jest niewystarczająca. Nie należy rozpoczynać terapii podczas ostrego zaostrzenia astmy ani przy znacznym pogorszeniu objawów. Maksymalne dawki dobowe formoterolu to 48 µg u dorosłych z astmą, 24 µg u dzieci z astmą oraz 24 µg u pacjentów z POChP. Konieczne jest monitorowanie stanu pacjenta podczas redukcji dawki i dążenie do stosowania najmniejszej skutecznej dawki. W przypadku nasilenia objawów lub braku kontroli należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem, kontynuując leczenie do czasu wizyty.
beta2-mimetyk długo działający, blok przedsionkowo-komorowy, brak laktazy, choroba niedokrwienna serca, działanie hiperglikemizujące, działanie niepożądane sercowo-naczyniowe, guz chromochłonny, hipokaliemia, kardiomiopatia przerostowa, kortykosteroid przeciwzapalny, kortykosteroid wziewny, lek rozszerzający oskrzela, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, nietolerancja galaktozy, nietolerancja laktozy, niewydolność serca, paradoksalny skurcz oskrzeli, pochodna ksantyny, przewlekła obturacyjna choroba płuc, skurcz oskrzeli, wydłużenie QTc, zaostrzenie astmy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, zwężenie aorty - Leksykon leków
Działania niepożądane – Hydrocortisone Momaja 100 mg
Hydrokortyzon, jako kortykosteroid o działaniu przeciwzapalnym i immunosupresyjnym, jest szeroko stosowany w terapii różnych schorzeń, jednak jego stosowanie wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi, których częstość i nasilenie zależą od dawki oraz czasu terapii. Do najważniejszych powikłań należą: maskowanie objawów zakażeń, ryzyko zakażeń oportunistycznych oraz reaktywacja utajonych infekcji, np. gruźlicy. Długotrwała terapia może prowadzić do zespołu Cushinga, niedoczynności przysadki, zatrzymania sodu i płynów z rozwojem obrzęków i nadciśnienia tętniczego, zasadowicy z hipokaliemią oraz zaburzeń tolerancji glukozy, co jest szczególnie istotne u pacjentów z cukrzycą. Ponadto, hydrokortyzon może indukować zaburzenia psychiczne (euforia, bezsenność, depresja, objawy psychotyczne), neurologiczne (wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego, drgawki), okulistyczne (zaćma podtorebkowa, wytrzeszcz, centralna chorioretinopatia surowicza) oraz kardiologiczne (zastoinowa niewydolność serca, kardiomiopatia przerostowa u wcześniaków). W układzie naczyniowym obserwuje się zwiększone ryzyko zakrzepicy i nadciśnienia tętniczego, a w układzie oddechowym – zator tętnicy płucnej i zespół śmiertelnych zaburzeń oddechowych („gasping” syndrome).
anafilaksja, bilans azotowy, chorioretinopatia surowicza, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, działanie immunosupresyjne, guz chromochłonny, hiperkortyzolizm, hipokaliemia, hydrokortyzon, kardiomiopatia przerostowa, katabolizm białek, kortykosteroid przeciwzapalny, martwica kości, maskowanie zakażenia, miastenia, mięsak Kaposiego, miopatia steroidowa, nadciśnienie tętnicze, nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, niedoczynność przysadki, objawy psychotyczne, obrzęk krtani, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, perforacja jelita, pokrzywka, reakcja anafilaktoidalna, reaktywacja gruźlicy, skurcz oskrzeli, tłuszczakowatość zewnątrzoponowa, wrzód trawienny, zaburzenia tolerancji glukozy, zaćma podtorebkowa, zakażenie oportunistyczne, zapalenie przełyku, zapalenie trzustki, zastoinowa niewydolność serca, zator tętnicy płucnej, zatrzymywanie sodu, zerwanie ścięgna, zespół Cushinga, złamanie patologiczne