wydłużenie QTc
Wydłużenie odstępu QTc (skorygowanego odstępu QT) w elektrokardiogramie jest istotnym wskaźnikiem zaburzeń repolaryzacji komór serca. Prawidłowa wartość QTc wynosi poniżej 450 ms u mężczyzn i poniżej 460 ms u kobiet. Za istotne klinicznie wydłużenie przyjmuje się wartości powyżej 480-500 ms.
Przyczyny wydłużenia QTc mogą być wrodzone (zespoły długiego QT – LQTS) lub nabyte. Najczęstsze przyczyny nabyte to leki (przeciwarytmiczne klasy IA i III, niektóre antybiotyki, leki przeciwpsychotyczne, przeciwdepresyjne), zaburzenia elektrolitowe (hipokaliemia, hipomagnezemia, hipokalcemia), choroby serca i inne schorzenia systemowe.
Klinicznie wydłużenie QTc jest istotne ze względu na zwiększone ryzyko wystąpienia groźnych zaburzeń rytmu serca, szczególnie wielokształtnego częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes (TdP), który może prowadzić do nagłego zatrzymania krążenia. Ryzyko arytmii wzrasta znacząco przy QTc powyżej 500 ms.
Postępowanie w przypadku wydłużonego QTc obejmuje identyfikację i eliminację przyczyn odwracalnych, korekcję zaburzeń elektrolitowych, modyfikację farmakoterapii oraz w przypadkach wrodzonych zespołów długiego QT – leczenie beta-blokerami. W wybranych przypadkach konieczne może być wszczepienie kardiowertera-defibrylatora (ICD).
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dasatinib Sandoz
Dazatynib, będący substratem i inhibitorem CYP3A4, wymaga szczególnej ostrożności ze względu na liczne interakcje lekowe, zwłaszcza z silnymi inhibitorami (np. ketokonazol, erytromycyna) i induktorami CYP3A4 (np. deksametazon, ryfampicyna), które mogą odpowiednio zwiększać lub obniżać ekspozycję na lek, wpływając na skuteczność i bezpieczeństwo terapii. Nie zaleca się jednoczesnego stosowania dazatynibu z antagonistami receptora H2 i inhibitorami pompy protonowej, a preparaty zobojętniające należy podawać co najmniej 2 godziny przed lub po dazatynibie. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby można stosować standardową dawkę, jednak z zachowaniem ostrożności. Monitorowanie morfologii krwi jest kluczowe, zwłaszcza w pierwszych miesiącach leczenia, ze względu na ryzyko niedokrwistości, neutropenii i małopłytkowości, które występują częściej u pacjentów z zaawansowaną CML lub ALL Ph+.
ADAMTS13, antagonista receptora H2, antybiotyk ketolidowy, antybiotyk makrolidowy, brak laktazy, chłonkotok, chromosom Philadelphia, cukrzyca, cytochrom P450, dazatynib, ginekomastia, hiperlipidemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, induktor CYP3A4, inhibitor pompy protonowej, izoenzym CYP3A4, krwawienie w OUN, krwawienie z przewodu pokarmowego, lek przeciwgruźliczy, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwpadaczkowy, małopłytkowość, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie płucne, nadciśnienie tętnicze, neutropenia, niedokrwistość, nietolerancja galaktozy, obrzęk płuc, odstęp QT, opóźnienie zrastania nasad kości, osteopenia, ostra białaczka limfoblastyczna, ostra niewydolność wątroby, piorunujące zapalenie wątroby, przewlekła białaczka szpikowa, reaktywacja HBV, repolaryzacja komór serca, retencja płynów, tętnicze nadciśnienie płucne, torakocenteza, wąski indeks terapeutyczny, wydłużenie QTc, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zastoinowa niewydolność serca, zespół długiego QT, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dailiport 0,5 mg
Przedkliniczne badania toksyczności takrolimusu wykazały, że głównymi narządami docelowymi są nerki i trzustka, co potwierdzono u szczurów i pawianów. Dodatkowo u szczurów zaobserwowano neurotoksyczność oraz toksyczność okulistyczną. W badaniach na królikach wykazano odwracalne działanie kardiotoksyczne, w tym wydłużenie odstępu QTc po dożylnym podaniu leku w dawkach 0,1–1,0 mg/kg, przy maksymalnych stężeniach przekraczających 150 ng/ml, co jest ponad 6-krotnie wyższe niż stężenia kliniczne stosowane w transplantologii. Te wyniki wskazują na konieczność monitorowania funkcji nerek, trzustki, układu nerwowego, oczu oraz układu sercowo-naczyniowego podczas terapii takrolimusem.
kardiotoksyczność, lek immunosupresyjny, nefrotoksyczność, neurotoksyczność, profil bezpieczeństwa leku, ruchliwość plemników, takrolimus, toksyczność nerkowa i trzustkowa, toksyczność oczna, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność zarodkowo-płodowa, transplantologia, wydłużenie QTc, zaburzenia płodności, zaburzenia rozrodczości, zaburzenia wzrastania - Leksykon leków
Przedawkowanie – Gripex 325 mg + 30 mg + 10 mg
Produkt leczniczy Gripex zawiera paracetamol (325 mg), pseudoefedrynę chlorowodorek (30 mg) oraz dekstrometorfanu bromowodorek (10 mg). Przedawkowanie paracetamolu (≥ 5 g jednorazowo) prowadzi do hepatotoksyczności manifestującej się wczesnymi objawami (nudności, wymioty, potliwość, senność, osłabienie) oraz późniejszymi symptomami uszkodzenia wątroby (ból w nadbrzuszu, żółtaczka). Diagnostyka opiera się na oznaczeniu stężenia paracetamolu we krwi względem czasu od przyjęcia. Leczenie obejmuje prowokację wymiotów (jeśli <1 h od zażycia), podanie 60-100 g węgla aktywnego, a następnie metioniny (2,5 g) i/lub N-acetylocysteiny, z hospitalizacją na oddziale intensywnej terapii. Pseudoefedryna wywołuje objawy pobudzenia OUN (drażliwość, drżenia, halucynacje), nadciśnienie tętnicze i tachykardię; w ciężkich przypadkach mogą wystąpić drgawki i niewydolność oddechowa. Leczenie polega na diurezie forsowanej, dializoterapii i terapii objawowej.
ataksja, benzodiazepiny, dekstrometorfan, depresja oddechowa, dializoterapia, diureza forsowana, drgawki, dystonia, halucynacje, hepatocyty, hipertermia, kardiotoksyczność, metionina, N-acetylocysteina, nadciśnienie tętnicze, nalokson, nudności, objawy neurologiczne, objawy żołądkowo-jelitowe, oczopląs, oddział intensywnej terapii, ośrodkowy układ nerwowy, paracetamol, pseudoefedryna, psychoza toksyczna, śpiączka, splątanie, tachykardia, uszkodzenie wątroby, węgiel aktywny, wydłużenie QTc, wymioty, zatrucie paracetamolem, zespół serotoninowy, żółtaczka - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dailiport 2 mg
Przedkliniczne badania toksykologiczne leku Dailiport (takrolimus) wykazały, że głównymi narządami docelowymi toksyczności są nerki i trzustka, z dodatkowymi efektami toksycznymi na układ nerwowy i oczy u szczurów oraz odwracalną kardiotoksycznością u królików po dożylnym podaniu. Istotnym spostrzeżeniem było wydłużenie odstępu QTc w EKG u zwierząt po szybkim dożylnym podaniu takrolimusu w dawkach 0,1–1,0 mg/kg, przy maksymalnych stężeniach we krwi przekraczających 150 ng/ml, co jest ponad 6-krotnie wyższe niż stężenia kliniczne obserwowane w transplantologii przy stosowaniu formy o przedłużonym działaniu.
astenozoospermia, badania przedkliniczne, elektrokardiogram, kardiotoksyczność, nerki i trzustka, niska masa urodzeniowa, obniżona przeżywalność, oko, oligospermia, płodność męska, takrolimus, toksyczność dawkozależna, toksyczność zarodkowo-płodowa, transplantologia, układ nerwowy, wydłużenie QTc, zaburzenia czynności rozrodczych, zaburzenia wzrastania - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Subinit 50 mg
Przedkliniczne badania toksyczności sunitynibu wykazały wielonarządowe działania niepożądane obejmujące przewód pokarmowy, nadnercza, układ limfatyczny i krwiotwórczy, trzustkę, ślinianki, stawy oraz układ rozrodczy, przy klinicznie istotnych stężeniach leku w osoczu. Dodatkowo obserwowano wydłużenie odstępu QTc, zmniejszenie LVEF, zanik kanalików jądrowych, rozrost komórek mezangium nerek oraz krwotoki. Większość zmian była odwracalna po 2-6 tygodniach od zakończenia terapii. Potencjał genotoksyczny sunitynibu nie wykazał mutagenności ani klastogenności in vivo, jednak w limfocytach ludzkich in vitro stwierdzono poliploidię. Potencjał rakotwórczy potwierdzono w badaniach na myszach transgenicznych rasH2 i szczurach, gdzie dawki ≥ 25 mg/kg mc./dobę (≥ 7,3-krotna ekspozycja względem AUC u ludzi) indukowały nowotwory żołądka, dwunastnicy, śródbłoniaka krwionośnego oraz guzy chromochłonne i rozrosty błony śluzowej żołądka.
aberracja chromosomalna, atrezja pęcherzyków jajnikowych, badanie genotoksyczne, badanie rakotwórcze, badanie toksykologiczne, działanie klastogenne, frakcja wyrzutowa lewej komory, genotoksyczność, gruczoł Brunnera, guz chromochłonny, hiperplazja błony śluzowej żołądka, kanalik jądrowy, limfocyt krwi obwodowej, nadnercze, opóźnienie kostnienia, organogeneza, pęcherzyk jajnikowy, płytka wzrostu, przekrwienie kory nadnerczy, przewód pokarmowy, przysadka mózgowa, rak żołądka, resorpcja, rozrost mezangium, rozrost rdzenia nadnerczy, rozszczep podniebienia, rozszczep wargi, ślinianka, sunitynib, szpik kostny, układ krwiotwórczy, układ rozrodczy, układ sercowo-naczyniowy, wada rozwojowa szkieletu płodu, węzeł chłonny, wpływ na rozród, wydłużenie QTc, zanik błony śluzowej, zanik macicy, zewnątrzwydzielnicza część trzustki, złośliwy śródbłoniak krwionośny, zmniejszenie liczby plemników, zwyrodnienie ciałka żółtego - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Cidimus 1 mg
Przedkliniczne badania takrolimusu, substancji czynnej leku Cidimus, wykazały specyficzny profil toksyczności narządowej, z głównym wpływem na nerki i trzustkę u szczurów i pawianów. Dodatkowo, u szczurów zaobserwowano toksyczne działanie na układ nerwowy i oczy, natomiast u królików po dożylnym podaniu wystąpiło odwracalne działanie kardiotoksyczne. W badaniach sercowo-naczyniowych stwierdzono wydłużenie odstępu QTc przy stężeniach takrolimusu przekraczających 150 ng/ml, co jest ponad 6-krotnie wyższą wartością niż maksymalne stężenia kliniczne stosowane w transplantologii, sugerując niskie ryzyko kardiotoksyczności w dawkach terapeutycznych. Badania dotyczące wpływu na funkcje rozrodcze i rozwój potomstwa wykazały toksyczność zarodkową i płodową u szczurów i królików jedynie przy dawkach toksycznych dla matek. U samic szczurów odnotowano zaburzenia czynności rozrodczych i porodu, a potomstwo charakteryzowało się zmniejszoną masą urodzeniową, obniżoną przeżywalnością oraz zaburzeniami wzrastania. U samców szczurów takrolimus obniżał liczbę i ruchliwość plemników, co wskazuje na potencjalne ryzyko wpływu na męski układ rozrodczy. Podsumowując, toksyczność takrolimusu w badaniach przedklinicznych dotyczy głównie nerek, trzustki, układu nerwowego, wzroku, serca oraz funkcji rozrodczych, jednak ryzyko kliniczne jest ograniczone przy stosowaniu dawek terapeutycznych i odpowiednim monitorowaniu stężenia leku.
astenozoospermia, bolus, kardiotoksyczność, leczenie immunosupresyjne, neurotoksyczność, oligospermia, substancja czynna, takrolimus, toksyczność, toksyczność matczyna, toksyczność narządowa, toksyczność nerkowa, toksyczność płodowa, toksyczność reprodukcyjna, transplantologia, wydłużenie QTc, zaburzenia płodności - Leksykon leków
Przedawkowanie – Wellbutrin XR 150 mg
Przedawkowanie bupropionu chlorowodorku, substancji czynnej Wellbutrin XR, stanowi poważne zagrożenie dla pacjenta, zwłaszcza przy dawkach przekraczających 10-krotnie maksymalną dawkę terapeutyczną. Objawy kliniczne obejmują zaburzenia świadomości od senności do utraty przytomności, wydłużenie zespołu QRS powyżej 120 ms, różnorodne arytmie, tachykardię (>100 uderzeń/min) oraz wydłużenie odstępu QTc. Ponadto może wystąpić zespół serotoninowy, szczególnie przy współistniejącym stosowaniu innych leków serotoninergicznych. Mechanizmy toksyczności obejmują blokadę kanałów sodowych w mięśniu sercowym oraz nadmierną stymulację receptorów serotoninowych, co prowadzi do poważnych zaburzeń neurologicznych i kardiologicznych.
aktywność serotoninergiczna, arytmia, bupropion chlorowodorek, drożność dróg oddechowych, działanie sympatykomimetyczne, kanał sodowy, leczenie objawowe, lek serotoninergiczny, monitorowanie kardiologiczne, ośrodkowy układ nerwowy, przedawkowanie bupropionu, receptor serotoninowy, tachykardia, tlenoterapia, układ sercowo-naczyniowy, węgiel aktywny, wydłużenie QTc, zaburzenie przepływu mózgowego, zaburzenie przewodzenia, zaburzenie repolaryzacji, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie świadomości, zapis EKG, zapis elektrokardiograficzny, zespół serotoninowy - Leksykon substancji czynnych
Worykonazol – Właściwości farmakodynamiczne
Worykonazol, lek przeciwgrzybiczy z grupy triazoli (kod ATC: J02AC03), działa poprzez hamowanie demetylacji 14-alfa-lanosterolu, co prowadzi do utraty ergosterolu w błonie komórkowej grzybów. Wykazuje szerokie spektrum działania przeciwgrzybiczego, skuteczny wobec gatunków Candida (w tym opornych na flukonazol C. krusei, C. glabrata i C. albicans), Aspergillus spp., Scedosporium spp. oraz Fusarium spp. Mediana średnich stężeń worykonazolu w osoczu wynosiła 2425 ng/ml (kwartyle 1193-4380 ng/ml), a maksymalnych 3742 ng/ml (kwartyle 2027-6302 ng/ml), bez korelacji między stężeniem a skutecznością. Worykonazol wykazuje działanie grzybobójcze in vitro, a wartości MIC dla najczęstszych gatunków Candida i Aspergillus są zwykle poniżej 1 mg/l. W badaniach klinicznych wykazano skuteczność w leczeniu inwazyjnej aspergilozy, kandydemii oraz rzadkich zakażeń grzybiczych, w tym u pacjentów z opornością na flukonazol i po przeszczepach komórek krwiotwórczych.
14 alfa-metylosterol, aspergiloza, badanie czynności wątroby, biosynteza ergosterolu, cytochrom P450, demetylacja 14 alfa-lanosterolu, ergosterol w błonie komórkowej, inwazyjna aspergiloza, inwazyjna kandydoza, inwazyjne zakażenie grzybicze, kandydemia, kandydoza przełyku, kondycjonowanie mieloablacyjne, lek przeciwgrzybiczny, minimalne stężenie hamujące, oporność na flukonazol, ostra białaczka szpikowa, ostra inwazyjna aspergiloza, przeszczepienie macierzystych komórek krwiotwórczych, spektrum przeciwgrzybicze, stężenie graniczne, triazol, wydłużenie QTc, zaburzenie widzenia, zakażenie Aspergillus, zakażenie Scedosporium, zależność farmakokinetyczno-farmakodynamiczna - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Bosutinib Stada 400 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa bosutynibu wykazały, że lek nie wpływa istotnie na czynności oddechowe, jednak w badaniach na szczurach zaobserwowano zmniejszenie rozmiaru źrenic oraz zaburzenia chodu, z poziomem NOEL dla zaburzeń chodu przy ekspozycji około 11-krotnie (400 mg) i 8-krotnie (500 mg) wyższej niż kliniczna. Badania kardiologiczne na psach nie wykazały istotnych zmian w EKG, choć odnotowano opóźnione zwiększenie częstości rytmu serca przy ekspozycji 2-3-krotnie wyższej niż kliniczna. Toksyczność po podaniu wielokrotnym dotyczyła głównie układu pokarmowego oraz wątroby u szczurów, z objawami takimi jak zmiany w kale, spadek masy ciała i histopatologiczne zmiany w przewodzie pokarmowym oraz przerost hepatocytów. Poziomy ekspozycji bez działań niepożądanych były zbliżone do ekspozycji klinicznej po dawkach 400 mg i 500 mg (AUC niezwiązanej postaci leku).
błona naczyniowa oka, cytotoksyczność hepatocytarna, enzymy wątrobowe, erytrocytoza, farmakologia bezpieczeństwa, genotoksyczność, hiperplazja komórek kubkowych, nadżerki przewodu pokarmowego, NOAEL, ośrodkowy układ nerwowy, potencjał fototoksyczny, przechodzenie przez łożysko, przerost hepatocytów, radioaktywność, resorpcja płodu, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczny wpływ na rozród, układ pokarmowy, wydłużenie QTc, zaburzenia rytmu - Leksykon leków
Interakcje leku – Citabax 40 40 mg
Cytalopram wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mogą prowadzić do poważnych skutków klinicznych. Szczególnie istotne są interakcje z inhibitorami MAO (selegilina, moklobemid, linezolid), które mogą wywołać zespół serotoninowy objawiający się pobudzeniem, drżeniem, drgawkami klonicznymi i hipertermią, co stanowi przeciwwskazanie do jednoczesnego stosowania. Ponadto, cytalopram w połączeniu z lekami wydłużającymi odstęp QT (np. leki przeciwarytmiczne klasy IA i III, pimozyd, leki przeciwpsychotyczne, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, niektóre antybiotyki) zwiększa ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca; szczególnie pimozyd powoduje wzrost AUC i Cmax oraz wydłużenie QTc o około 10 ms, co wyklucza ich łączne stosowanie. Interakcje z lekami serotoninergicznymi (tramadol, sumatryptan, tryptany) oraz z litem i tryptofanem mogą nasilać działanie serotoninergiczne i ryzyko zespołu serotoninowego, dlatego zaleca się ostrożność i monitorowanie stężenia litu. Preparaty z dziurawca zwyczajnego mogą nasilać działania niepożądane cytalopramu, a leki wpływające na układ krzepnięcia (NLPZ, ASA, dipyrydamol, tyklopidyna) zwiększają ryzyko krwawień.
agonista receptora serotoninowego, amitryptylina, astemizol, AUC, bupropion, cymetydyna, CYP2C19, CYP2D6, CYP3A4, dezypramina, digoksyna, dziurawiec zwyczajny, erytromycyna, ezomeprazol, flekainid, flukonazol, fluwoksamina, glikoproteina p, halofantryna, haloperydol, hipokaliemia, hipomagnezemia, imipramina, inhibitor MAO, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, izoenzym cytochromu P450, karbamazepina, ketokonazol, klomipramina, klozapina, kwas acetylosalicylowy, lanzoprazol, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwmalaryczny, lek przeciwpsychotyczny, lek przeciwzakrzepowy, lek serotoninergiczny, lewopromazyna, linezolid, mefenytoina, meflochina, metoprolol, mizolastyna, moklobemid, moksyfloksacyna, NLPZ, nortryptylina, odstęp QT, omeprazol, pentamidyna, pimozyd, pochodna butyrofenonu, pochodna fenotiazyny, pochodna tioksantenu, próg drgawkowy, propafenon, rysperydon, selegilina, sparfloksacyna, sparteina, środek przeciwbakteryjny, sumatryptan, teofilina, terapia elektrowstrząsowa, tiorydazyna, tramadol, triazolam, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, tyklopidyna, warfaryna, wydłużenie QTc, zespół serotoninowy, złośliwa arytmia - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dasatinib Krka
Dazatynib, będący substratem i inhibitorem CYP3A4, wymaga szczególnej uwagi ze względu na liczne interakcje lekowe, zwłaszcza z silnymi inhibitorami (np. ketokonazol, erytromycyna) oraz induktorami CYP3A4 (np. deksametazon, ryfampicyna), które mogą odpowiednio zwiększać lub zmniejszać jego ekspozycję. Leki modyfikujące pH żołądka, takie jak antagoniści receptora H2 i inhibitory pompy protonowej, również obniżają biodostępność dazatynibu i nie są zalecane. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby dawkę początkową można stosować standardowo, jednak z zachowaniem ostrożności. Monitorowanie morfologii krwi jest kluczowe, zwłaszcza u chorych z CML w fazie zaawansowanej i Ph+ ALL, ze względu na ryzyko niedokrwistości, neutropenii i małopłytkowości, które występują częściej i wcześniej w tych grupach. Zahamowanie czynności szpiku jest zwykle odwracalne po modyfikacji dawkowania.
aktywacja płytek krwi, aktywność ADAMTS13, ALL z chromosomem Philadelphia, antagonista receptora H2, cewnikowanie prawego serca, echokardiografia, ginekomastia, hipokalemia, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor kinazy tyrozynowej BCR-ABL, inhibitor pompy protonowej, krwawienie OUN, krwawienie z przewodu pokarmowego, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, małopłytkowość, mikroangiopatia zakrzepowa, morfologia krwi z rozmazem, nadciśnienie płucne, neutropenia, niedobór laktazy, niedokrwistość, nietolerancja galaktozy, obrzęk płuc, opóźnienie wzrostu, opóźnienie zrastania nasad kości, osteopenia, ostra białaczka limfoblastyczna, ostra niewydolność wątroby, piorunujące zapalenie wątroby, przewlekła białaczka szpikowa, reaktywacja wzw B, repolaryzacja komór serca, retencja płynów, substrat CYP3A4, tętnicze nadciśnienie płucne, wydłużenie QT, wydłużenie QTc, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zaawansowana CML, zaburzenie czynności wątroby, zahamowanie szpiku kostnego, zastoinowa niewydolność serca, zespół wydłużonego QT, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Daruph
Produkt leczniczy Daruph charakteryzuje się wyższą biodostępnością w porównaniu z innymi preparatami zawierającymi dazatynib, co wyklucza ich zamienność. Dazatynib jest substratem i inhibitorem CYP3A4, co wymaga ostrożności przy jednoczesnym stosowaniu z silnymi inhibitorami (np. ketokonazol, erytromycyna) oraz induktorami CYP3A4 (np. deksametazon, ryfampicyna), które mogą odpowiednio zwiększać lub zmniejszać ekspozycję na lek. Wchłanianie dazatynibu zależy od kwaśnego pH żołądka, a jego biodostępność może być obniżona u pacjentów z wysokim pH żołądka lub achlorhydrią, np. po stosowaniu inhibitorów pompy protonowej czy po gastrektomii. Zaleca się przyjmowanie antagonistów H2 i inhibitorów pompy protonowej 2 godziny po podaniu Daruph oraz unikanie jednoczesnego podawania preparatów zawierających wodorotlenek glinu/magnezu w krótkim odstępie czasowym od dazatynibu.
achlorhydria, arytmia, chłonkotok, cytochrom P450, ginekomastia, Helicobacter pylori, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor kinazy tyrozynowej, krwawienie śródczaszkowe, małopłytkowość, mikroangiopatia zakrzepowa, neutropenia, niedobór laktazy, niedokrwistość, nietolerancja galaktozy, opóźnienie zrastania nasad kości, osteopenia, ostra niewydolność wątroby, pH żołądka, piorunujące zapalenie wątroby, repolaryzacja komór serca, retencja płynów, substrat CYP3A4, tętnicze nadciśnienie płucne, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wydłużenie QTc, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zaburzenia czynności wątroby, zahamowanie wzrostu, zanikowe zapalenie żołądka, zastoinowa niewydolność serca, zespół długiego QT, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dasatinib Viatris
Dasatinib Viatris, inhibitor kinazy tyrozynowej BCR-ABL, wymaga ścisłego monitorowania ze względu na liczne interakcje farmakokinetyczne, zwłaszcza z lekami wpływającymi na CYP3A4. Silne inhibitory CYP3A4 (np. ketokonazol, erytromycyna) zwiększają ekspozycję na dazatynib, natomiast induktory (np. deksametazon, ryfampicyna) ją zmniejszają, co może prowadzić do niepowodzenia terapeutycznego. Leki zmniejszające kwasowość soku żołądkowego (antagoniści H2, inhibitory pompy protonowej) również obniżają biodostępność dazatynibu i nie są zalecane. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby można stosować standardową dawkę, jednak z zachowaniem ostrożności. Monitorowanie morfologii krwi jest kluczowe, zwłaszcza w pierwszych miesiącach terapii, ze względu na ryzyko niedokrwistości, neutropenii i małopłytkowości, które występują częściej u pacjentów z zaawansowaną fazą CML lub Ph+ ALL. Zahamowanie czynności szpiku jest odwracalne po zmniejszeniu dawki lub przerwaniu leczenia.
brak laktazy, chłonkotok, CML w fazie przewlekłej, dazatynib, ginekomastia, hipokalemia, hipomagnezemia, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, krwawienie OUN, krwawienie z przewodu pokarmowego, małopłytkowość, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie płucne, neutropenia, niedokrwistość, niekardiogenny obrzęk płuc, nietolerancja galaktozy, niewydolność wątroby, opóźnienie wzrostu, opóźnienie zrastania nasad kości, osteopenia, Ph+ ALL, piorunujące zapalenie wątroby, powikłanie krwotoczne, reaktywacja wirusowego zapalenia wątroby, retencja płynów, substrat CYP3A4, tętnicze nadciśnienie płucne, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wydłużenie odstępu QT, wydłużenie QTc, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zaburzenie czynności serca, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie rytmu serca, zahamowanie czynności szpiku, zastoinowa niewydolność serca, zawał serca, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Olanzapin Krka 10 mg
Olanzapin Krka, dostępny w dawkach 5 mg, 10 mg, 15 mg i 20 mg, jest lekiem przeciwpsychotycznym o szerokim spektrum działań niepożądanych, które wymagają uważnego monitorowania. Najczęściej obserwowane działania niepożądane u dorosłych to senność, zwiększenie masy ciała (do ≥7% u 22,2% pacjentów w krótkotrwałym leczeniu i 64,4% w długotrwałym), eozynofilia, podwyższone stężenia prolaktyny, cholesterolu (≥6,2 mmol/l), glukozy (≥7 mmol/l) i trójglicerydów (≥2,26 mmol/l), a także objawy pozapiramidowe takie jak akatyzja i parkinsonizm. Istotne są również zmiany metaboliczne, w tym ryzyko rozwoju cukrzycy, czasem z kwasicą ketonową lub śpiączką. Wydłużenie odstępu QTc występuje często, a rzadko mogą pojawić się groźne arytmie, w tym częstoskurcz komorowy i nagła śmierć sercowa. U pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem zwiększa się ryzyko zgonów i zdarzeń naczyniowo-mózgowych, a u chorych z chorobą Parkinsona obserwuje się nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy.
akatyzja, aminotransferazy wątrobowe, astenia, bradykardia, cholestaza wątrobowa, cholesterol całkowity, choroba Parkinsona, cukromocz, drgawki, dysfagia, dyskineza, dyskineza późna, efekt antycholinergiczny, eozynofilia, fosfataza zasadowa, fosfokinaza kreatyninowa, fotowrażliwość, gamma-glutamylotransferaza, ginekomastia, hiperprolaktynemia, hipotensja ortostatyczna, kwas moczowy, kwasica ketonowa, leukopenia, migotanie komór, neutropenia, obrzęk, olanzapina, parkinsonizm, priapizm, profil lipidowy, przyrost masy ciała, rabdomioliza, senność, śpiączka cukrzycowa, tachykardia komorowa, trombocytopenia, wydłużenie QTc, wysypka, zaburzenia erekcji, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zakrzepica żył głębokich, zakrzepica żylna, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zatorowość płucna, zawroty głowy, zespół DRESS, zespół niespokojnych nóg, zespół odstawienny, złośliwy zespół neuroleptyczny - Leksykon leków
Interakcje leku – Zolafren 20 mg
Olanzapina jest metabolizowana głównie przez izoenzym CYP1A2, co determinuje jej liczne interakcje farmakokinetyczne. Induktory CYP1A2, takie jak palenie tytoniu i karbamazepina, mogą zwiększać klirens olanzapiny, obniżając jej stężenia w osoczu, co wymaga monitorowania klinicznego i ewentualnej korekty dawki. Inhibitory CYP1A2, zwłaszcza fluwoksamina, znacząco podnoszą stężenia olanzapiny (Cmax wzrasta o 54-77%, AUC o 52-108%), co wskazuje na konieczność rozważenia redukcji dawki początkowej. Węgiel aktywny obniża biodostępność olanzapiny o 50-60%, dlatego powinien być podawany z co najmniej 2-godzinnym odstępem. Nie stwierdzono istotnych interakcji z inhibitorami CYP2D6 (fluoksetyna), lekami zobojętniającymi (glin, magnez), cymetydyną, litem, biperydenem oraz walproinianem, co pozwala na ich bezpieczne łączne stosowanie bez konieczności modyfikacji dawkowania.
adrenalina, agonista dopaminy, aktywność beta-agonistyczna, alkohol etylowy, biperyden, choroba Parkinsona, cymetydyna, cyprofloksacyna, częstoskurcz, delirium, depresja oddechowa, diazepam, dopamina, drgawka, dyzartria, farmakokinetyka olanzapiny, fluoksetyna, fluwoksamina, indukcja CYP1A2, izoenzym CYP1A2, karbamazepina, lek przeciwparkinsonowski, lek zobojętniający kwas solny, lit, objaw pozapiramidowy, olanzapina, ortostatyczny spadek ciśnienia, otępienie, palenie tytoniu, śpiączka, środek sympatykomimetyczny, teofilina, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, walpronian, warfaryna, węgiel aktywny, wydłużenie QTc, zaburzenie rytmu serca, zachłyśnięcie, złośliwy zespół neuroleptyczny - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Sunitinib Krka 50 mg
Przedkliniczne badania sunitynibu wykazały wielonarządową toksyczność obejmującą przewód pokarmowy, nadnercza, układ limfatyczny, trzustkę, ślinianki, stawy oraz układ rozrodczy, przy klinicznie istotnych stężeniach leku w osoczu zwierząt. Zmiany takie jak zanik błony śluzowej macicy czy zgrubienie płytki wzrostowej kości są prawdopodobnie związane z mechanizmem działania farmakologicznego sunitynibu i w większości odwracalne w ciągu 2-6 tygodni po zakończeniu terapii. Potencjał genotoksyczny leku oceniono jako nieistotny w testach mutagenności i klastogenności in vitro i in vivo, choć stwierdzono poliploidię w ludzkich limfocytach in vitro. W badaniach rakotwórczości u myszy transgenicznych rasH2 i szczurów obserwowano wzrost częstości nowotworów, takich jak rak gruczołów Brunnera, rak żołądka i dwunastnicy oraz guzy chromochłonne nadnerczy, przy ekspozycjach ≥ 7-krotnie przekraczających AUC u ludzi, jednak ich znaczenie kliniczne pozostaje niejasne.
aberracja chromosomalna, atrezja pęcherzyków, badanie toksyczności, dysplazja chrząstki, działanie genotoksyczne, działanie klastogenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, frakcja wyrzutowa lewej komory, guz chromochłonny, krwotok z przewodu pokarmowego, LVEF, mysz transgeniczna, nadnercze, nudności i biegunka, opóźnienie kostnienia, organogeneza, pęcherzyk jajnikowy, płytka wzrostu, poliploidia, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, profil toksyczności, przekrwienie kory nadnerczy, przerost gronek ślinianek, przerost przysadki, przewód pokarmowy, rak gruczołów Brunnera, resorpcja, rozrost mezangium, rozszczep podniebienia, rozszczep wargi, ślinianka, śmiertelność zarodkowa, śródbłoniak krwionośny, staw, sunitynib, szpik kostny, toksyczność reprodukcyjna, trzustka zewnątrzwydzielnicza, układ krwiotwórczy, wada rozwojowa szkieletu, węzeł chłonny, wydłużenie QTc, zanik macicy, zanik tkanki limfoidalnej, zwyrodnienie ciałka żółtego - Leksykon substancji czynnych
Liść melisy – Przedawkowanie
Liść melisy (Melissa officinalis L., folium) wykazuje niski profil toksyczności i nie odnotowano przypadków przedawkowania przy stosowaniu monoterapii, np. w formie naparów (2 g/saszetkę lub 1 g/g ziół do zaparzania) oraz w produkcie Iberogast Balance zawierającym 0,15 mL wyciągu płynnego na 1 mL. W preparatach złożonych, takich jak DexaCaps (50 mg wyciągu suchego z liścia melisy na kapsułkę), Melisana Klosterfrau Original (536 mg liści melisy na 100 ml, zawierający 66,8% V/V etanolu) oraz Nervomix Forte (52,5 mg liścia melisy na kapsułkę), ryzyko przedawkowania wiąże się głównie z innymi składnikami aktywnymi: dekstrometorfanem bromowodorku (20 mg w DexaCaps), etanolem oraz zielem dziurawca (35 mg w Nervomix Forte). Objawy toksyczności obejmują m.in. nudności, wymioty, zaburzenia neurologiczne, kardiotoksyczność, ograniczenie zdolności psychofizycznych oraz fotosensybilizację, jednak nie są one bezpośrednio związane z liściem melisy.
ataksja, benzodiazepiny, dekstrometorfan, depresja oddechowa, drgawki, etanol, fotosensybilizacja, fotowrażliwość, hipertermia, Hypericum perforatum, kardiotoksyczność, liść melisy, monoterapia, nalokson, oczopląs, omamy wzrokowe, profil toksyczności, przedawkowanie, psychoza toksyczna, śpiączka, splątanie, tachykardia, węgiel aktywny, wyciąg płynny, wyciąg suchy, wydłużenie QTc, zespół serotoninowy, ziele dziurawca - Leksykon substancji czynnych
Eltrombopag – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Eltrombopag jest agonistą receptora trombopoetyny stosowanym w leczeniu małopłytkowości o różnej etiologii, w tym u pacjentów z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu C (WZW C) oraz pierwotną małopłytkowością immunologiczną (ITP) i ciężką niedokrwistością aplastyczną (SAA). U pacjentów z zaawansowaną chorobą wątroby (albuminy ≤35 g/l lub MELD ≥10) leczenie eltrombopagiem wiąże się ze zwiększonym ryzykiem dekompensacji wątroby i zdarzeń zakrzepowo-zatorowych, szczególnie podczas terapii interferonem. Monitorowanie parametrów wątrobowych (AlAT, AspAT, bilirubina) jest obowiązkowe przed i w trakcie leczenia, z koniecznością przerwania terapii przy wzroście aktywności AlAT ≥3 x GGN lub innych objawach uszkodzenia wątroby. Eltrombopag hamuje UGT1A1 i OATP1B1, co może powodować pośrednią hiperbilirubinemię, wymagającą frakcjonowania bilirubiny. U pacjentów z ITP i SAA zaleca się niższą dawkę początkową oraz ścisłe monitorowanie morfologii krwi, ze szczególną uwagą na rozwój włóknienia szpiku i nieprawidłowości cytogenetycznych, zwłaszcza u osób >60 lat.
agonista receptora trombopoetyny, aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, biopsja szpiku kostnego, ciężka niedokrwistość aplastyczna, dekompensacja czynności wątroby, dekompensacja wątroby, hepatotoksyczność, hiperbilirubinemia pośrednia, krwotok siatkówkowy, lek przeciwwirusowy o działaniu bezpośrednim, małopłytkowość, nieprawidłowość cytogenetyczna, nietolerancja fruktozy, ostra białaczka szpikowa, pierwotna małopłytkowość immunologiczna, powikłanie zakrzepowe, repolaryzacja mięśnia sercowego, trwała odpowiedź wirusologiczna, wirusowe zapalenie wątroby typu C, włóknienie szpiku kostnego, wydłużenie QTc, zaawansowana choroba wątroby, zakrzepica żyły wrotnej, zdarzenie zakrzepowo-zatorowe, zespół mielodysplastyczny - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Serevent Dysk
Serevent Dysk zawierający salmeterol (50 µg/dawkę inhalacyjną) jest wskazany wyłącznie jako lek uzupełniający w terapii astmy, stosowany w skojarzeniu z kortykosteroidami wziewnymi lub doustnymi. Nie powinien być stosowany jako monoterapia ani do rozpoczynania leczenia astmy. Zwiększenie częstości stosowania krótkodziałających β2-mimetyków wskazuje na pogorszenie kontroli astmy i wymaga rewizji planu terapeutycznego. Leczenie salmeterolem nie jest zalecane podczas ciężkich zaostrzeń astmy. W przypadku uzyskania kontroli objawów, dawkę salmeterolu należy stopniowo zmniejszać, monitorując pacjenta. Należy zwrócić uwagę na ryzyko paradoksalnego skurczu oskrzeli, który wymaga natychmiastowego przerwania terapii i zastosowania szybko działającego leku rozszerzającego oskrzela. Typowe działania niepożądane to drżenia, bóle głowy i kołatanie serca, częstsze przy dawkach przekraczających 50 µg dwa razy na dobę.
astma oskrzelowa, badanie SMART, beta2-mimetyk, diuretyk, drżenie, glikemia, hipokaliemia, inhibitor CYP3A4, kołatanie serca, kortykosteroid, lek rozszerzający oskrzela, lek sympatykomimetyczny, nadczynność tarczycy, niedobór laktazy, niedotlenienie, nietolerancja galaktozy, nietolerancja laktozy, paradoksalny skurcz oskrzeli, pochodna ksantyny, potas w surowicy, salmeterol, steroid, świsty, szczytowy przepływ wydechowy, tachykardia, wydłużenie QTc, zaostrzenie astmy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon substancji czynnych
Bosutynib – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa bosutynibu wykazały, że głównym narządem docelowym toksyczności jest układ pokarmowy, z objawami takimi jak zmiany w kale, spadek masy ciała i zmniejszone spożycie pokarmu, obserwowanymi przy ekspozycjach porównywalnych do klinicznych dawek 400 mg i 500 mg (AUC niezwiązanej postaci leku). W badaniach farmakologii bezpieczeństwa nie stwierdzono wpływu na układ oddechowy, natomiast w OUN u szczurów zaobserwowano zmniejszenie rozmiaru źrenic oraz zaburzenia chodu, przy czym NOEL dla zaburzeń chodu wynosił około 11-krotności ekspozycji klinicznej po dawce 400 mg i 8-krotności po dawce 500 mg (Cmax niezwiązanej postaci leku). Badania kardiologiczne wykazały potencjalne ryzyko wydłużenia QTc in vitro, jednak w badaniach na psach nie zaobserwowano istotnych zmian w EKG przy ekspozycjach do 3-krotnie wyższych niż kliniczne dla dawki 400 mg i 2-krotnie wyższych dla dawki 500 mg, choć odnotowano opóźnione zwiększenie częstości rytmu serca. W badaniach dożylnych obserwowano przejściowy wzrost częstości rytmu serca i minimalne wydłużenie QTc (<10 ms) przy ekspozycjach 4-20-krotnie wyższych niż kliniczne.
błona naczyniowa oka, bosutynib, cytotoksyczność hepatocytarna, działanie fototoksyczne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, ekspozycja kliniczna, enzymy wątrobowe, erytrocytoza, genotoksyczność, hiperplazja komórek kubkowych, kanał hERG, ośrodkowy układ nerwowy, promieniowanie UV, przechodzenie przez łożysko, przerost hepatocytów, resorpcja płodu, toksyczność wątrobowa, toksyczność wielokrotnych dawek, układ pokarmowy, wydłużenie odstępu QTc, wydłużenie QTc, zaburzenia rytmu serca, zaburzenie chodu - Leksykon leków
Przedawkowanie – Seronil 10 mg
Przedawkowanie fluoksetyny, substancji czynnej leku Seronil, choć zazwyczaj przebiega łagodnie, może prowadzić do poważnych powikłań zagrażających życiu. Objawy obejmują zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty), układu nerwowego (pobudzenie psychoruchowe, napady drgawkowe, śpiączka) oraz układu sercowo-naczyniowego (niemiarowość, arytmie komorowe, wydłużenie QTc, torsade de pointes). Szczególnie niebezpieczne są zaburzenia rytmu serca, które mogą wymagać natychmiastowej interwencji. W przypadku zatrucia fluoksetyną istotne jest monitorowanie EKG oraz funkcji oddechowych, gdyż może dojść do niewydolności oddechowej wymagającej wsparcia respiracyjnego. Nasilenie objawów zależy od dawki i indywidualnej wrażliwości, a współistnienie zatrucia innymi lekami, zwłaszcza trójpierścieniowymi przeciwdepresyjnymi, zwiększa ryzyko powikłań i wymaga wydłużonej obserwacji klinicznej.
arytmia komorowa, chlorowodorek fluoksetyny, detoksykacja przewodu pokarmowego, farmakokinetyka, fluoksetyna, leczenie przeciwdrgawkowe, lek przeciwdepresyjny, lek trójpierścieniowy, monitorowanie EKG, napad drgawkowy, niemiarowość, niewydolność oddechowa, ośrodkowy układ nerwowy, płukanie żołądka, rytm węzłowy, Seronil, sorbitol, śpiączka, torsade de pointes, węgiel aktywowany, wsparcie oddechowe, wydłużenie odstępu QT, wydłużenie QTc, zaburzenie funkcji układu oddechowego, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie świadomości, zatrzymanie krążenia - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Depralin 10 mg
Escytalopram, substancja czynna leku Depralin, jest selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) o wysokim powinowactwie do pierwotnego miejsca wiązania transportera 5-HT, z minimalnym powinowactwem do innych receptorów (m.in. 5-HT1A, 5-HT2, DA D1/D2, α1/α2, β, H1, muskarynowych, benzodiazepinowych, opioidowych). W badaniach elektrokardiograficznych wykazano, że dawka 10 mg/dobę powoduje wydłużenie QTc o 4,3 ms (90% CI: 2,2; 6,4), a dawka 30 mg/dobę o 10,7 ms (90% CI: 8,6; 12,8), co ma znaczenie dla bezpieczeństwa kardiologicznego. Skuteczność escytalopramu potwierdzono w leczeniu dużych epizodów depresji, fobii społecznej, zaburzenia lękowego uogólnionego oraz zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego, zarówno w badaniach krótkoterminowych, jak i długoterminowych, z dawkami terapeutycznymi 5-20 mg/dobę.
badanie elektrokardiograficzne, bezpieczeństwo kardiologiczne, duży epizod depresji, escytalopram, fobia społeczna, nawrót depresji, odstęp QT, receptor adrenergiczny, receptor benzodiazepinowy, receptor dopaminergiczny, receptor histaminowy, receptor muskarynowy, receptor opioidowy, receptor serotoninergiczny, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, skala Y-BOCS, skala Yale-Brown, transporter serotoniny, wychwyt zwrotny serotoniny, wydłużenie QTc, zaburzenie lękowe uogólnione, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zapobieganie nawrotom, zespół lęku społecznego - Leksykon leków
Przedawkowanie – Seronil 20 mg
Przedawkowanie fluoksetyny, substancji czynnej preparatu Seronil, może prowadzić do szerokiego spektrum objawów klinicznych, obejmujących układ pokarmowy (nudności, wymioty), sercowo-naczyniowy (niemiarowość, arytmie komorowe, wydłużenie QTc, torsade de pointes), oddechowy (depresja oddechowa) oraz ośrodkowy układ nerwowy (pobudzenie, drgawki toniczno-kloniczne, śpiączka). Nasilenie objawów zależy od dawki, współistniejących chorób, stosowania innych leków, zwłaszcza trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta. Wydłużenie QTc i arytmie komorowe stanowią szczególne zagrożenie życia, wymagając monitorowania EKG i natychmiastowej interwencji.
arytmia komorowa, częstoskurcz komorowy, depresja oddechowa, drgawki toniczno-kloniczne, fluoksetyna, interakcja lekowa, lek przeciwdrgawkowy, napad drgawkowy, nudność, oddział intensywnej terapii, oddział toksykologii, pobudzenie psychoruchowe, powikłanie kardiologiczne, przewód pokarmowy, rytm węzłowy, Seronil, śpiączka, torsade de pointes, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, węgiel aktywowany, wydłużenie QTc, wymioty, zaburzenie czynności płuc, zaburzenie neurologiczne, zatrzymanie akcji serca - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dasatinib Zentiva
Dazatynib, będący substratem i inhibitorem CYP3A4, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne, które mogą wpływać na jego ekspozycję i skuteczność terapeutyczną. Silne inhibitory CYP3A4 (np. ketokonazol, erytromycyna) zwiększają stężenie dazatynibu, co jest przeciwwskazane, natomiast induktory CYP3A4 (np. deksametazon, ryfampicyna) obniżają jego poziom, zwiększając ryzyko niepowodzenia leczenia. Dodatkowo, dazatynib może zwiększać ekspozycję na substraty CYP3A4 o wąskim indeksie terapeutycznym (np. astemizol, cisapryd), co wymaga ostrożności. Leki zmieniające pH żołądka, takie jak antagoniści receptora H2 i inhibitory pompy protonowej, mogą obniżać biodostępność dazatynibu, dlatego ich stosowanie jest niewskazane. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby zaleca się ostrożność mimo możliwości stosowania standardowej dawki początkowej. Monitorowanie morfologii krwi jest kluczowe ze względu na ryzyko niedokrwistości, neutropenii i małopłytkowości, szczególnie u chorych z CML w fazie zaawansowanej lub Ph+ ALL, z zaleceniem częstych badań CBC (np. co tydzień przez 2 miesiące u dorosłych z CML zaawansowanym). Zahamowanie czynności szpiku jest zwykle odwracalne po modyfikacji dawki lub przerwaniu terapii.
antagonista receptora H2, brak laktazy, chłonkotok, cytochrom P450, dazatynib, ginekomastia, hipokalemia, hipomagnezemia, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor pompy protonowej, krwawienie w OUN, lek moczopędny, małopłytkowość, mikroangiopatia zakrzepowa, morfologia krwi, neutropenia, niedokrwistość, niekardiogenny obrzęk płuc, nietolerancja galaktozy, opóźnienie zrastania nasad kości, osteopenia, ostra niewydolność wątroby, piorunujące zapalenie wątroby, reaktywacja zapalenia wątroby, retencja płynów, tętnicze nadciśnienie płucne, wydłużenie QTc, wydłużenie repolaryzacji komór serca, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zaburzenie czynności wątroby, zahamowanie czynności szpiku, zastoinowa niewydolność serca, ziele dziurawca - Leksykon leków
Działania niepożądane – Olanzapin Krka 10 mg
Olanzapin Krka, dostępny w dawkach 5 mg, 7,5 mg, 10 mg, 15 mg i 20 mg w formie tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej, wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, które wymagają ścisłego monitorowania klinicznego. Najczęściej obserwowane działania niepożądane (≥1/10) to senność oraz przyrost masy ciała średnio o 2-3 kg w pierwszych tygodniach terapii, co może prowadzić do otyłości i powikłań metabolicznych. Często (≥1/100 do <1/10) występują zaburzenia metaboliczne (hiperglikemia, dyslipidemia), hiperprolaktynemia, objawy pozapiramidowe (akatyzja, parkinsonizm, dyskineza), leukopenia, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne oraz działania antycholinergiczne. Rzadziej obserwuje się poważne powikłania, takie jak złośliwy zespół neuroleptyczny, agranulocytoza, hepatitis, rabdomioliza czy reakcje anafilaktyczne, które stanowią wskazanie do natychmiastowego przerwania leczenia. Szczególną uwagę należy zwrócić na monitorowanie parametrów metabolicznych, morfologii krwi, funkcji wątroby, ciśnienia tętniczego oraz objawów neurologicznych.
agranulocytoza, akatyzja, aspartam, bezdech senny, bradykardia, cukromocz, dyskineza, dyslipidemia, działanie antycholinergiczne, eozynofilia, fenyloketonuria, fosfataza zasadowa, fosfokinaza kreatyninowa, gamma-glutamylotransferaza, ginekomastia, hiperglikemia, hiperlipidemia, hiperprolaktynemia, kwas moczowy, leukopenia, mlekotok, nagła śmierć sercowa, napady drgawkowe, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, olanzapina, parkinsonizm, podwyższenie aminotransferaz, przyrost masy ciała, rabdomioliza, reakcja anafilaktyczna, retencja moczu, senność, wydłużenie QTc, zaburzenia miesiączkowania, zapalenie wątroby, zawroty głowy, zespół odstawienia noworodkowy, złośliwy zespół neuroleptyczny - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dasatinib Zentiva
Dazatynib, będący substratem i inhibitorem CYP3A4, wymaga szczególnej uwagi ze względu na liczne interakcje lekowe, które mogą wpływać na jego ekspozycję i skuteczność terapeutyczną. Silne inhibitory CYP3A4 (np. ketokonazol, erytromycyna) zwiększają stężenie dazatynibu i są przeciwwskazane do jednoczesnego stosowania, natomiast induktory CYP3A4 (np. deksametazon, ryfampicyna) mogą obniżać jego poziom, zwiększając ryzyko niepowodzenia terapii. Leki modyfikujące pH żołądka, takie jak inhibitory pompy protonowej i antagoniści receptora H2, zmniejszają biodostępność dazatynibu i nie powinny być stosowane równocześnie. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby dawkę początkową można stosować zgodnie z badaniami farmakokinetycznymi, jednak wymagana jest ścisła kontrola kliniczna. Monitorowanie hematologiczne jest kluczowe, zwłaszcza u pacjentów z CML w fazie zaawansowanej i Ph+ ALL, ze względu na ryzyko niedokrwistości, neutropenii i małopłytkowości, które występują częściej i wcześniej w tych grupach. Zalecane jest wykonywanie morfologii krwi co tydzień przez pierwsze 2 miesiące, a następnie co miesiąc lub zgodnie z potrzebą kliniczną.
antagonista receptora H2, chłonkotok, cytochrom P450, ginekomastia, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor pompy protonowej, krwawienie śródczaszkowe, krwawienie z przewodu pokarmowego, małopłytkowość, mikroangiopatia zakrzepowa, morfologia krwi, nadciśnienie płucne, neutropenia, niedobór laktazy, niedokrwistość, nietolerancja galaktozy, niewydolność serca zastoinowa, obrzęk płuc niekardiogenny, opóźnienie wzrostu, opóźnienie zrastania nasad kości, osteopenia, ostra niewydolność wątroby, piorunujące zapalenie wątroby, reaktywacja WZW, retencja płynów, substrat CYP3A4, tętnicze nadciśnienie płucne, wydłużenie QTc, wydłużenie repolaryzacji komór, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zaburzenia rytmu serca, zaburzenie czynności serca, zaburzenie czynności wątroby, zahamowanie czynności szpiku, zawał serca - Leksykon leków
Przedawkowanie – Sitagliptin STADA 50 mg
Przedawkowanie sytagliptyny, choć rzadko wiąże się z poważnymi objawami toksyczności, wymaga szczególnej uwagi w praktyce klinicznej. Dane z badań klinicznych wskazują, że dawki do 800 mg jednorazowo oraz do 600 mg/dobę przez 10 dni lub 400 mg/dobę przez 28 dni nie powodują istotnych klinicznie działań niepożądanych zależnych od dawki. Jedynym obserwowanym efektem było minimalne, nieistotne klinicznie wydłużenie odstępu QTc przy dawce 800 mg. Brak jest jednak danych dotyczących skutków przedawkowania powyżej 800 mg, co ogranicza pełne zrozumienie potencjalnych zagrożeń w takich sytuacjach.
badanie elektrokardiograficzne, badanie kliniczne, dawka terapeutyczna, dializa otrzewnowa, działanie niepożądane, elektrokardiografia, hemodializa, leczenie objawowe, odstęp QTc, parametry życiowe, płukanie żołądka, przedawkowanie leku, sitagliptyna, sytagliptyna, węgiel aktywowany, wydłużenie QTc, zaburzenia rytmu serca - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Bosutinib Stada 100 mg
Bosutynib, klasyfikowany jako inhibitor kinazy białkowej (kod ATC: L01EA04), jest lekiem przeciwnowotworowym stosowanym w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej (CML). Jego główny mechanizm działania polega na hamowaniu aktywności patologicznej kinazy BCR-Abl, w tym 16 z 18 mutacji opornych na imatynib. Bosutynib wykazuje również inhibicję kinaz z rodziny Src (Src, Lyn, Hck) oraz szerokie spektrum działania na kinazy tyrozynowe i serynowo-treoninowe, przy minimalnym wpływie na PDGF i c-Kit. W badaniach in vitro i na modelach zwierzęcych potwierdzono skuteczność leku w hamowaniu proliferacji komórek CML, w tym tych z chromosomem Philadelphia-dodatnim (Ph+), oraz zmniejszaniu rozmiaru guzów nowotworowych opornych na imatynib.
chromosom Philadelphia, działanie proarytmiczne, inhibitor kinazy białkowej, kinaza Axl, kinaza BCR-ABL, kinaza ErbB, kinaza serynowo-treoninowa, kinaza SRC, kinaza Tec, kinaza Trk, kinaza tyrozynowa, kinaza zależna od kalmoduliny, niewydolność wątroby, odstęp QTc, oporność na imatynib, płytkopochodny czynnik wzrostu, prymitywne komórki CML, przewlekła białaczka szpikowa, wydłużenie QTc, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Przedawkowanie – ACTI-trin (1,25 mg + 30 mg + 10 mg)/5 ml
Przedawkowanie syropu ACTI-trin, zawierającego triprolidynę chlorowodorek (1,25 mg/5 ml), pseudoefedrynę chlorowodorek (30 mg/5 ml) oraz dekstrometorfan bromowodorek (10 mg/5 ml), prowadzi do złożonego obrazu klinicznego z objawami ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, suchość błon śluzowych), neurologicznymi (dystonia, pobudzenie, splątanie, psychoza toksyczna, drgawki, śpiączka) oraz kardiologicznymi (tachykardia, wydłużenie QTc). Szczególnie niebezpieczne są zaburzenia rytmu serca, depresja oddechowa i zespół serotoninowy z hipertermią, które mogą zagrażać życiu pacjenta. Dodatkowo obserwuje się objawy autonomiczne, takie jak nadciśnienie, retencja moczu i suchość skóry, wynikające z działania antycholinergicznego triprolidyny i sympatykomimetycznego pseudoefedryny.
ataksja, benzodiazepina, dekstrometorfanu bromowodorek, depresja oddechowa, dializoterapia, dystonia, działanie antycholinergiczne, hipertermia, kardiotoksyczność, lek przeciwdrgawkowy, nalokson, objaw psychotyczny, objaw żołądkowo-jelitowy, oczopląs, pseudoefedryny chlorowodorek, psychoza toksyczna, receptor opioidowy, retencja moczu, suchość błon śluzowych, tachykardia, triprolidyny chlorowodorek, węgiel aktywowany, wydłużenie QTc, zaburzenie rytmu serca, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Voriconazole Fosun Pharma
Worykonazol wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, w tym hepatotoksyczności, wydłużenia odstępu QTc oraz reakcji fototoksycznych i ciężkich reakcji skórnych (SJS, TEN, DRESS). Maksymalny czas terapii dożylnej nie powinien przekraczać 6 miesięcy z uwagi na ryzyko długotrwałych powikłań, takich jak rak kolczystokomórkowy skóry. Monitorowanie czynności wątroby (AspAT, AlAT) jest konieczne na początku leczenia, co najmniej raz w tygodniu w pierwszym miesiącu, a następnie co miesiąc, a także kontrola elektrolitów (K+, Mg2+, Ca2+) w celu zapobiegania zaburzeniom rytmu serca. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z wrodzonym lub nabytym wydłużeniem QTc, kardiomiopatią, bradykardią, arytmiami, a także u osób stosujących inne leki wydłużające QTc. W trakcie dożylnego podawania obserwowano reakcje infuzyjne, takie jak uderzenia gorąca i nudności, które mogą wymagać przerwania terapii.
aktywność amylazy, biodostępność doustna, bradykardia zatokowa, enzymy wątrobowe, fotostarzenie skóry, lek przeciwgrzybiczny, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, morfologia krwi, niewydolność nadnerczy, nowotwór układu krwiotwórczego, piorunująca niewydolność wątroby, podwyższona fosfataza zasadowa, przeszczep komórek macierzystych, rak kolczystokomórkowy skóry, reakcja fototoksyczna, tarcza zastoinowa, torsade de pointes, worykonazol, wydłużenie QTc, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia wchłaniania, zapalenie naczyniówki, zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie okostnej, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dailiport 1 mg
Badania przedkliniczne takrolimusu wykazały, że nerki i trzustka są głównymi narządami podatnymi na toksyczność tego leku immunosupresyjnego, co potwierdzono u szczurów i pawianów. Dodatkowo, u szczurów zaobserwowano toksyczne działanie na układ nerwowy i oczy. W zakresie kardiotoksyczności, u królików po dożylnym podaniu takrolimusu stwierdzono odwracalne zmiany, a szybkie podanie w dawkach 0,1–1,0 mg/kg masy ciała powodowało wydłużenie odstępu QTc w EKG, przy maksymalnych stężeniach leku przekraczających 150 ng/ml, co jest ponad 6-krotnie wyższe niż stężenia kliniczne w transplantologii. Te dane sugerują, że ryzyko kardiotoksyczności przy standardowych dawkach klinicznych jest znacznie niższe niż w warunkach eksperymentalnych.
astenozoospermia, działania niepożądane neurologiczne, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu, kardiotoksyczność, lek immunosupresyjny, monitorowanie funkcji nerek, neurotoksyczność, oligospermia, stężenie takrolimusu, takrolimus, takrolimus o przedłużonym działaniu, toksyczność narządowa, toksyczność nerkowa, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność zarodkowo-płodowa, wpływ na płodność męską, wydłużenie QTc - Leksykon substancji czynnych
Arsen trójtlenek – Właściwości farmakodynamiczne
Arsen trójtlenek, klasyfikowany jako lek przeciwnowotworowy (kod ATC: L01XX27), wykazuje unikalny mechanizm działania w leczeniu ostrej białaczki promielocytowej (APL) poprzez indukcję apoptozy, degradację onkoproteiny fuzyjnej PML/RAR-alfa oraz modulację ekspresji genów różnicowania komórek. W badaniu klinicznym fazy III, obejmującym 77 pacjentów z niskim lub pośrednim ryzykiem APL potwierdzonym obecnością translokacji t(15;17) lub PML-RAR-alfa, schemat leczenia łączący arsen trójtlenek (0,15 mg/kg mc./dobę i.v.) z kwasem all-trans-retynowym (ATRA, 45 mg/m² pc./dobę p.o.) wykazał przewagę nad standardową terapią ATRA z chemioterapią (idarubicyna i mitoksantron). Kryteria wykluczenia obejmowały istotne zaburzenia rytmu serca i nieprawidłowości EKG, w tym wydłużenie QTc >450 ms.
aktywacja kaspaz, angiogeneza nowotworowa, apoptoza, arsen trójtlenek, blok dwugałęziowy, blok prawej odnogi pęczka Hisa, bradykardia spoczynkowa, całkowita remisja, fragmentacja DNA, indukcja apoptozy, indukcja remisji, konsolidacja remisji, kwas all-trans-retynowy, leczenie podtrzymujące, merkaptopuryna, metotreksat, neutrofilia, ostra białaczka promielocytowa, płytki krwi, przeżycie całkowite, przeżycie wolne od choroby, reaktywne formy tlenu, różnicowanie komórkowe, stres oksydacyjny, tachykardia komorowa, tachykardia przedsionkowa, translokacja t(15;17), wydłużenie QTc, zaburzenia kardiologiczne, zespół wydłużonego QT - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Depralin ODT 20 mg
Depralin ODT, zawierający escytalopram, jest selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) o kodzie ATC N06AB10, dostępnym w dawkach 5 mg, 10 mg i 20 mg (odpowiednio 6,3875 mg, 12,775 mg i 25,55 mg escytalopramu szczawianu). Substancja wykazuje wysoką selektywność wobec transportera serotoniny, wiążąc się zarówno z miejscem pierwotnym, jak i allosterycznym (z 1000-krotnie mniejszym powinowactwem). Escytalopram nie wykazuje istotnego powinowactwa do receptorów serotoninergicznych 5-HT1A, 5-HT2, dopaminergicznych D1, D2, adrenergicznych α1, α2, β, histaminowych H1, muskarynowych, benzodiazepinowych ani opioidowych, co minimalizuje ryzyko działań niepożądanych. W badaniach elektrokardiograficznych zaobserwowano wydłużenie odstępu QTc o 4,3 ms przy dawce 10 mg/dobę oraz o 10,7 ms przy dawce 30 mg/dobę, co ma znaczenie kliniczne w kontekście ryzyka zaburzeń rytmu serca.
badanie elektrokardiograficzne, badanie randomizowane, duży epizod depresyjny, efekt terapeutyczny, escytalopram szczawianu, faza otwarta, fobia społeczna, kontrola placebo, miejsce allosteryczne, nawrót OCD, odstęp QTc, podwójnie ślepa próba, receptor adrenergiczny, receptor benzodiazepinowy, receptor dopaminergiczny, receptor histaminowy, receptor muskarynowy, receptor opioidowy, receptor serotoninergiczny, remisja objawów, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, skala Y-BOCS, skala Yale-Brown, transporter serotoniny, wychwyt zwrotny serotoniny, wydłużenie QTc, zaburzenie lękowe uogólnione, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenie rytmu serca, zapobieganie nawrotom, zespół lęku społecznego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ondansetron Kalceks 2 mg/ml
Ondansetron Kalceks (2 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań/do infuzji) wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, sklasyfikowanych według układów narządowych i częstości występowania. Najczęściej obserwowanym działaniem niepożądanym są bóle głowy (bardzo często, ≥ 1/10). Niezbyt często (≥ 1/1 000 do <1/100) występują drgawki i zaburzenia ruchowe, w tym objawy pozapiramidowe, które nie wykazują trwałych następstw klinicznych. Rzadko (≥ 1/10 000 do <1/1 000) pojawiają się reakcje nadwrażliwości typu natychmiastowego, w tym anafilaksja, wymagające natychmiastowej interwencji. Przy zbyt szybkim podaniu dożylnym mogą wystąpić zawroty głowy, przemijające zaburzenia widzenia, a bardzo rzadko ( <1/10 000) przemijający zanik widzenia, z pełnym powrotem widzenia w ciągu 20 minut, szczególnie u pacjentów leczonych chemioterapią cisplatyną. W zakresie układu sercowo-naczyniowego obserwuje się bóle w klatce piersiowej, bradykardię, zaburzenia rytmu serca (niezbyt często) oraz rzadkie wydłużenie odstępu QTc i torsade de pointes, a także niedokrwienie mięśnia sercowego o nieznanej częstości.
bradykardia, chemioterapeutyk, chemioterapia cisplatyną, cisplatyna, drgawki, dysfagia, dyskineza, działanie niepożądane, enzymy wątrobowe, hipotensja, martwicze oddzielanie się naskórka, niedokrwienie mięśnia sercowego, ondansetron, reakcja anafilaktyczna, reakcja dystoniczna, reakcja nadwrażliwości, roztwór do wstrzykiwań, torsade de pointes, układ pozapiramidowy, wydłużenie QTc, wykwit skórny, zaburzenie ruchowe, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie widzenia, zanik widzenia, zawrót głowy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Olpinat 5 mg
Olpinat, zawierający olanzapinę, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które wymagają uważnej kontroli klinicznej i laboratoryjnej. Do najczęstszych należą senność (bardzo często), istotne przyrosty masy ciała (≥7% u 22,2% pacjentów po 47 dniach, a nawet 64,4% po ≥48 tygodniach), eozynofilia, leukopenia, neutropenia, podwyższone stężenia prolaktyny (około 30% pacjentów z łagodnym wzrostem do dwukrotnej normy), oraz zaburzenia metaboliczne, takie jak hiperlipidemia (cholesterol, triglicerydy) i hiperglikemia, z ryzykiem rozwoju cukrzycy, w tym powikłań ketoacidozy. Neurologiczne działania niepożądane obejmują zawroty głowy, akatyzję, parkinsonizm, dyskinezę oraz rzadko złośliwy zespół neuroleptyczny. W zakresie układu sercowo-naczyniowego obserwuje się niedociśnienie ortostatyczne (bardzo często), bradykardię, wydłużenie QTc, a rzadko poważne arytmie, w tym częstoskurcz komorowy i migotanie komór. Działania antycholinergiczne manifestują się zaparciami i suchością błon śluzowych, a wątroba może wykazywać przejściowe, bezobjawowe podwyższenie aminotransferaz (AlAT, AspAT) oraz rzadko zapalenie wątroby.
akatyzja, amenorrhea, amnezja, arytmia serca, astenia, bradykardia, choroba zakrzepowo-zatorowa, cukromocz, częstoskurcz komorowy, delirium, depresja oddechowa, drgawki, dyskineza, dystonia, dyzartria, efekt antycholinergiczny, eozynofilia, fotowrażliwość, ginekomastia, hiperglikemia, hiperlipidemia, hiperprolaktynemia, hiperurykemia, krwawienie z nosa, kwasica ketonowa, leukopenia, łysienie, małopłytkowość, migotanie komór, mlekotok, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, nietrzymanie moczu, obniżone libido, parkinsonizm, późna dyskineza, priapizm, przyrost masy ciała, rabdomioliza, senność, wydłużenie QTc, wzdęcia, wzrost aminotransferaz, wzrost fosfatazy zasadowej, zaburzenia erekcji, zakrzepica żył głębokich, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zaparcia, zatorowość płucna, zatrzymanie moczu, zawroty głowy, zespół DRESS, zespół niespokojnych nóg, zespół odstawienny, złośliwy zespół neuroleptyczny - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Daruph
Produkt leczniczy Daruph, zawierający dazatynib, charakteryzuje się wyższą biodostępnością w porównaniu do innych preparatów dazatynibu, co wyklucza ich zamienne stosowanie bez dostosowania dawkowania. Dazatynib jest substratem i inhibitorem CYP3A4, co powoduje liczne interakcje lekowe: silne inhibitory CYP3A4 (np. ketokonazol, erytromycyna) zwiększają ekspozycję na dazatynib, natomiast induktory CYP3A4 (np. deksametazon, ryfampicyna) ją zmniejszają, co może prowadzić do niepowodzenia terapii. Wchłanianie dazatynibu jest zależne od kwaśnego pH żołądka, a stosowanie leków zobojętniających, antagonistów receptora H2 lub inhibitorów pompy protonowej może je obniżać, szczególnie u pacjentów z achlorhydrią lub po zabiegach chirurgicznych przewodu pokarmowego. Zaleca się odpowiednie odstępy czasowe między podaniem dazatynibu a leków wpływających na pH żołądka. Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby mogą otrzymywać standardową dawkę, jednak z zachowaniem ostrożności.
achlorhydria, antagonista receptora H2, chłonkotok, cytochrom P450, dazatynib, gastrektomia, ginekomastia, hipomagnezemia, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor pompy protonowej, krwawienie w OUN, kwasowość żołądka, małopłytkowość, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie płucne, niedokrwistość złośliwa, niekardiogenny obrzęk płuc, nietolerancja galaktozy, osteopenia, ostra białaczka limfoblastyczna, pH żołądka, piorunujące zapalenie wątroby, przewlekła białaczka szpikowa, retencja płynów, substrat CYP3A4, tętnicze nadciśnienie płucne, wagotomia, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wydłużenie QTc, wydłużenie repolaryzacji komór serca, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zaburzenie czynności wątroby, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakażenie Helicobacter pylori, zanikowe zapalenie żołądka, zastoinowa niewydolność serca, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, zrastanie nasad kości