ciężka niedokrwistość aplastyczna
Ciężka niedokrwistość aplastyczna (SAA – Severe Aplastic Anemia) to poważne schorzenie hematologiczne charakteryzujące się pancytopenią (obniżeniem liczby wszystkich linii komórkowych krwi) oraz hipokomórkowym szpikiem kostnym. W obrazie klinicznym dominuje głęboka niedokrwistość, małopłytkowość (z objawami skazy krwotocznej) oraz neutropenia (z nawracającymi, ciężkimi infekcjami).
Rozpoznanie ciężkiej niedokrwistości aplastycznej stawia się, gdy spełnione są kryteria: szpik kostny ubogokomórkowy (≤25% komórkowości) oraz co najmniej dwa z trzech kryteriów: liczba neutrofili <0,5×10^9/l, liczba płytek krwi <20×10^9/l, liczba retikulocytów <20×10^9/l. Badanie histopatologiczne szpiku kostnego jest niezbędne do potwierdzenia rozpoznania.
Leczenie SAA zależy od wieku pacjenta i dostępności dawcy szpiku. U młodszych pacjentów (poniżej 40 roku życia) z dostępnym zgodnym dawcą rodzinnym metodą z wyboru jest allogeniczny przeszczep szpiku kostnego. W pozostałych przypadkach stosuje się leczenie immunosupresyjne (globulina antytymocytowa, cyklosporyna A). U pacjentów z ciężką neutropenią wskazana jest profilaktyka przeciwinfekcyjna, a w przypadku małopłytkowości może być konieczne przetaczanie koncentratów płytkowych.
Rokowanie w ciężkiej niedokrwistości aplastycznej zależy od głębokości cytopenii, wieku pacjenta oraz zastosowanego leczenia. Pięcioletnie przeżycie przy zastosowaniu nowoczesnych metod terapeutycznych sięga 70-80%, choć u części pacjentów możliwy jest rozwój wtórnych zespołów mielodysplastycznych, ostrej białaczki szpikowej lub napadowej nocnej hemoglobinurii.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Niedokrwistość aplastyczna – Epidemiologia
Niedokrwistość aplastyczna (AA) to rzadkie, nienowotworowe schorzenie hematologiczne charakteryzujące się przewlekłą niewydolnością hematopoetyczną i pancytopenią, wynikającą z redukcji prekursorów krwiotwórczych w szpiku kostnym. Globalna zapadalność waha się od 0,7 do 7,4 przypadków na milion mieszkańców rocznie, z wyraźnym zróżnicowaniem geograficznym – niższą w Europie i Ameryce Północnej (około 2,0-2,83/milion/rok) oraz wyższą w Azji (3,9-8,3/milion/rok). Choroba wykazuje dwumodalny rozkład wiekowy z szczytami zachorowań w grupie 15-25 lat oraz powyżej 60. roku życia. Stosunek płci męskiej do żeńskiej jest zbliżony do 1:1. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na benzen, toksyczne chemikalia, leki, infekcje oraz czynniki społeczno-demograficzne, takie jak niski status społeczno-ekonomiczny i życie na obszarach wiejskich. Etiologia jest często idiopatyczna (75% przypadków), a w niektórych populacjach południowoazjatyckich wskazuje się także na czynniki genetyczne.
choroba autoimmunologiczna, ciężka niedokrwistość aplastyczna, cytokina, ekspozycja na benzen, epidemiologia molekularna, immunosupresja, komórka macierzysta, morfologia krwi, mutacja somatyczna, niedokrwistość aplastyczna, niewydolność szpiku, niewydolność szpiku kostnego, odpowiedź zapalna, pancytopenia, posocznica, przeszczep allogeniczny, przeszczep komórek macierzystych, remisja, szpik kostny, wariant germinalny, zakażenie grzybicze, zespół mielodysplastyczny - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Eltrombopag Glenmark
Eltrombopag Glenmark, dostępny w tabletkach powlekanych 25 mg i 50 mg, jest stosowany w leczeniu małopłytkowości, w tym u pacjentów z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu C (WZW C) oraz ciężką niedokrwistością aplastyczną (SAA). U pacjentów z zaawansowaną chorobą wątroby (albuminy ≤35 g/l lub MELD ≥10) leczonych eltrombopagiem w skojarzeniu z interferonem obserwuje się zwiększone ryzyko dekompensacji wątroby i zdarzeń zakrzepowo-zatorowych, w tym zakrzepicy żyły wrotnej (2% w grupie leczonej). Monitorowanie czynności wątroby (AlAT, AspAT, bilirubina) jest kluczowe, a leczenie należy przerwać przy wzroście AlAT ≥3 x GGN u pacjentów z prawidłową czynnością wątroby lub ≥3 x wartości wyjściowej u pacjentów z podwyższonymi transaminazami, zwłaszcza jeśli utrzymuje się ≥4 tygodni lub towarzyszy mu wzrost bilirubiny bezpośredniej lub objawy kliniczne. Eltrombopag może indukować pośrednią hiperbilirubinemię poprzez hamowanie UGT1A1 i OATP1B1. U pacjentów z SAA zaleca się niższą dawkę początkową i ścisłe monitorowanie morfologii krwi, ze względu na ryzyko progresji włókien retikulinowych w szpiku oraz pojawienia się nieprawidłowości cytogenetycznych (17-23% pacjentów w badaniach klinicznych). W przypadku nowych lub postępujących nieprawidłowości morfologicznych lub cytopenii konieczne jest przerwanie terapii i rozważenie biopsji szpiku.
agonista receptora trombopoetyny, aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, bilirubina w surowicy, ciężka niedokrwistość aplastyczna, czynnik V Leiden, dekompensacja wątroby, eltrombopag z olaminą, encefalopatia wątrobowa, krwawienie z żylaków, krwotok siatkówkowy, marskość wątroby, nieprawidłowości cytogenetyczne, nietolerancja fruktozy, ostra białaczka szpikowa, pierwotna małopłytkowość immunologiczna, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C, skala MELD, spontaniczne bakteryjne zapalenie otrzewnej, toksyczny wpływ na wątrobę, trwała odpowiedź wirusologiczna, wydłużenie odstępu QTc, zaawansowana choroba wątroby, zakrzepica żyły wrotnej, zdarzenia zakrzepowo-zatorowe, zespół antyfosfolipidowy, zespół mielodysplastyczny - Leksykon substancji czynnych
Eltrombopag – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Eltrombopag jest agonistą receptora trombopoetyny stosowanym w leczeniu małopłytkowości o różnej etiologii, w tym u pacjentów z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu C (WZW C) oraz pierwotną małopłytkowością immunologiczną (ITP) i ciężką niedokrwistością aplastyczną (SAA). U pacjentów z zaawansowaną chorobą wątroby (albuminy ≤35 g/l lub MELD ≥10) leczenie eltrombopagiem wiąże się ze zwiększonym ryzykiem dekompensacji wątroby i zdarzeń zakrzepowo-zatorowych, szczególnie podczas terapii interferonem. Monitorowanie parametrów wątrobowych (AlAT, AspAT, bilirubina) jest obowiązkowe przed i w trakcie leczenia, z koniecznością przerwania terapii przy wzroście aktywności AlAT ≥3 x GGN lub innych objawach uszkodzenia wątroby. Eltrombopag hamuje UGT1A1 i OATP1B1, co może powodować pośrednią hiperbilirubinemię, wymagającą frakcjonowania bilirubiny. U pacjentów z ITP i SAA zaleca się niższą dawkę początkową oraz ścisłe monitorowanie morfologii krwi, ze szczególną uwagą na rozwój włóknienia szpiku i nieprawidłowości cytogenetycznych, zwłaszcza u osób >60 lat.
agonista receptora trombopoetyny, aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, biopsja szpiku kostnego, ciężka niedokrwistość aplastyczna, dekompensacja czynności wątroby, dekompensacja wątroby, hepatotoksyczność, hiperbilirubinemia pośrednia, krwotok siatkówkowy, lek przeciwwirusowy o działaniu bezpośrednim, małopłytkowość, nieprawidłowość cytogenetyczna, nietolerancja fruktozy, ostra białaczka szpikowa, pierwotna małopłytkowość immunologiczna, powikłanie zakrzepowe, repolaryzacja mięśnia sercowego, trwała odpowiedź wirusologiczna, wirusowe zapalenie wątroby typu C, włóknienie szpiku kostnego, wydłużenie QTc, zaawansowana choroba wątroby, zakrzepica żyły wrotnej, zdarzenie zakrzepowo-zatorowe, zespół mielodysplastyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Niedokrwistość aplastyczna – Leczenie
Niedokrwistość aplastyczna to złożone schorzenie hematologiczne charakteryzujące się pancytopenią i hipoplazją szpiku kostnego, wymagające leczenia dostosowanego do stopnia ciężkości, wieku pacjenta oraz dostępności dawcy komórek macierzystych. Leczenie obejmuje eliminację czynników wywołujących, terapię wspomagającą (transfuzje koncentratu krwinek czerwonych przy Hb <6 g/dl oraz koncentratu płytek przy liczbie płytek <10×10⁹/l), leczenie przeciwinfekcyjne oraz immunosupresję. Standardowa immunosupresja to kombinacja końskiej globuliny antytymocytowej (ATG) podawanej dożylnie przez 4 dni oraz cyklosporyny stosowanej przez około rok, co daje około 70% odpowiedzi hematologicznej. Dodanie eltrombopagu, agonisty receptora trombopoetyny, zwiększa odsetek odpowiedzi do ponad 70%. Przeszczepienie komórek macierzystych od zgodnego w HLA rodzeństwa pozostaje złotym standardem u młodszych pacjentów, z odsetkiem wyleczeń sięgającym 90%.
agonista receptora trombopoetyny, androgen, choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi, ciężka niedokrwistość aplastyczna, cyklofosfamid, cyklosporyna, czynnik stymulujący kolonię granulocytów, eltrombopag, ewolucja klonalna, filgrastim, globulina antytymocytowa, hipoplazja szpiku kostnego, koncentrat krwinek czerwonych, koncentrat płytek krwi, kondycjonowanie, lek przeciwgrzybiczny, morfologia krwi, neutropenia, niedokrwistość aplastyczna, odpowiedź hematologiczna, przeciwciało monoklonalne, przeładowanie żelazem, przeszczepienie komórek macierzystych, romiplostim, strategia watch and wait, terapia immunosupresyjna, zespół mielodysplastyczny, zgodność HLA