Działania niepożądane
Olpinat 5 mg

Działania niepożądane leku Olpinat (olanzapina)

Olpinat zawierający substancję czynną olanzapinę charakteryzuje się specyficznym profilem bezpieczeństwa, który wymaga szczególnej uwagi lekarza prowadzącego terapię. Działania niepożądane, jakie mogą wystąpić podczas stosowania tego leku, obejmują szeroki zakres zaburzeń dotyczących różnych układów i narządów organizmu.¹

Ogólny profil bezpieczeństwa

Najczęściej zgłaszane działania niepożądane związane ze stosowaniem olanzapiny u dorosłych pacjentów to: senność, zwiększenie masy ciała, eozynofilia, zwiększenie stężenia prolaktyny, podwyższone parametry lipidowe (cholesterolu i triglicerydów), zaburzenia gospodarki węglowodanowej (podwyższenie stężenia glukozy), cukromocz oraz zwiększenie apetytu. Istotne klinicznie są również zaburzenia neurologiczne takie jak zawroty głowy, akatyzja, parkinsonizm i dyskineza. U pacjentów obserwowano również leukopenię, neutropenię, niedociśnienie ortostatyczne oraz działania antycholinergiczne.²

Z punktu widzenia bezpieczeństwa terapii należy zwrócić szczególną uwagę na zmiany parametrów laboratoryjnych, takie jak przejściowe, bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT, AspAT), zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej, podwyższenie aktywności gammaglutamylotransferazy i fosfokinazy kreatyninowej oraz zwiększenie stężenia kwasu moczowego. Obserwowano także wysypkę, astenię, zmęczenie, gorączkę, ból stawu i obrzęki.³

Szczegółowe działania niepożądane według układów i narządów

Działania niepożądane olanzapiny sklasyfikowano według częstości występowania: bardzo często (≥10%), często (≥1% do <10%), niezbyt często (≥0,1% do <1%), rzadko (≥0,01% do <0,1%), bardzo rzadko (<0,01%) oraz z częstością nieznaną (nie może być określona na podstawie dostępnych danych).<sup data-drug="Olpinat" data-section="Działania niepożądane" title="W poniższej tabeli przedstawiono objawy niepożądane i wyniki badań diagnostycznych ze zgłoszeń spontanicznych oraz obserwowane podczas badań klinicznych. W obrębie każdej grupy o określonej częstości występowania objawy niepożądane są wymienione zgodnie ze zmniejszającym się nasileniem. Częstości występowania określono następująco: bardzo często (≥ 10%), często (≥ 1% do < 10%), niezbyt często (≥ 0,1% do < 1%), rzadko (≥ 0,01% do < 0,1%), bardzo rzadko (4

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

W zakresie układu krwiotwórczego najczęściej obserwowanymi zaburzeniami są: eozynofilia, leukopenia i neutropenia (często). Rzadko może wystąpić małopłytkowość. Zmiany parametrów morfologii krwi wymagają regularnej kontroli podczas leczenia, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka.⁵

Zaburzenia układu immunologicznego

Niezbyt często u pacjentów może wystąpić nadwrażliwość, która może manifestować się różnymi objawami alergicznymi.⁶

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Zwiększenie masy ciała jest bardzo częstym działaniem niepożądanym. Istotne klinicznie zwiększenie masy ciała (≥7%) występuje we wszystkich wyjściowych kategoriach BMI. Po krótkotrwałym leczeniu (mediana 47 dni) zwiększenie masy ciała o ≥7% występuje bardzo często (22,2%), o ≥15% często (4,2%), a o ≥25% niezbyt często (0,8%). Długotrwałe stosowanie produktu (≥48 tygodni) wiąże się z jeszcze większym ryzykiem przyrostu masy ciała: o ≥7% (64,4%), ≥15% (31,7%) i ≥25% (12,3%).⁷

Często występującymi zaburzeniami metabolicznymi są: zwiększenie stężenia cholesterolu, glukozy i triglicerydów, cukromocz oraz zwiększenie apetytu. Średni wzrost stężenia lipidów na czczo (cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i triglicerydów) jest większy u pacjentów bez wyjściowych zaburzeń przemiany lipidów.⁸

Niezbyt często obserwuje się rozwój lub nasilenie cukrzycy, sporadycznie związane z kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym przypadki śmiertelne. Rzadko może wystąpić hipotermia.⁹

Zaburzenia układu nerwowego

Senność występuje bardzo często i jest jednym z najbardziej charakterystycznych działań niepożądanych olanzapiny. Często występują: zawroty głowy, akatyzja, parkinsonizm i dyskineza.¹⁰

Niezbyt często mogą wystąpić napady drgawek (głównie u pacjentów z drgawkami lub czynnikami ryzyka w wywiadzie), dystonia (w tym rotacja gałek ocznych), późna dyskineza, amnezja, dyzartria oraz zespół niespokojnych nóg.¹¹

Rzadko występującym, ale potencjalnie zagrażającym życiu działaniem niepożądanym jest złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN). Po nagłym odstawieniu leku mogą pojawić się objawy odstawienne.¹²

Zaburzenia serca

Niezbyt często obserwuje się bradykardię oraz wydłużenie odstępu QTc. Rzadko mogą wystąpić poważne zaburzenia rytmu serca: częstoskurcz komorowy, migotanie komór oraz nagła śmierć.¹³

Zaburzenia naczyniowe

Niedociśnienie ortostatyczne występuje bardzo często. Niezbyt często obserwuje się zakrzepy z zatorami, w tym zator tętnicy płucnej oraz zakrzepicę żył głębokich.¹⁴

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Niezbyt często może wystąpić krwawienie z nosa.¹⁵

Zaburzenia żołądka i jelit

Często obserwuje się łagodne, przemijające działanie antycholinergiczne, obejmujące zaparcia i suchość błony śluzowej jamy ustnej. Niezbyt często występują wzdęcia i nadmierne wydzielanie śliny. Rzadko może rozwinąć się zapalenie trzustki.¹⁶

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Często występuje przejściowe, bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT, AspAT), zwłaszcza w początkowej fazie leczenia. Rzadko może rozwinąć się zapalenie wątroby (wątrobowokomórkowe, cholestatyczne lub mieszane).¹⁷

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Często obserwuje się wysypkę. Niezbyt często występuje nadwrażliwość na światło i łysienie. Z nieznaną częstością może wystąpić polekowa reakcja z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS).¹⁸

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

Często występuje ból stawu. Rzadko może dojść do rozpadu mięśni poprzecznie prążkowanych (rabdomiolizy).¹⁹

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Niezbyt często występują: nietrzymanie moczu, zatrzymanie moczu i uczucie parcia na pęcherz.²⁰

Ciąża, połóg i okres okołoporodowy

Z nieznaną częstością może wystąpić zespół odstawienny u noworodków, których matki stosowały olanzapinę w czasie ciąży.²¹

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

Często występują: zaburzenia erekcji u mężczyzn oraz zmniejszone libido u mężczyzn i kobiet. Niezbyt często obserwuje się: brak miesiączki, powiększenie piersi, wydzielanie mleka u kobiet poza okresem karmienia oraz ginekomastię lub powiększenie piersi u mężczyzn. Rzadko może wystąpić priapizm.²²

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Często występują: astenia, zmęczenie, obrzęk i gorączka.²³

Nieprawidłowe wyniki badań laboratoryjnych

Bardzo często obserwuje się zwiększenie stężenia prolaktyny w osoczu. W badaniach klinicznych trwających do 12 tygodni stężenie prolaktyny przekroczyło górną granicę normy u około 30% pacjentów. U większości pacjentów zwiększenie to było łagodne i nie przekraczało dwukrotnej górnej granicy normy.²⁴

Często występują: zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej, duża aktywność fosfokinazy kreatyninowej, duża aktywność gammaglutamylotransferazy i duże stężenie kwasu moczowego. Niezbyt często obserwuje się zwiększenie całkowitego stężenia bilirubiny.²⁵

Długotrwałe stosowanie leku

Długotrwałe stosowanie olanzapiny (przez co najmniej 48 tygodni) wiąże się ze zwiększonym ryzykiem istotnych klinicznie zmian dotyczących masy ciała, stężenia glukozy, cholesterolu całkowitego i frakcji LDL, HDL oraz triglicerydów. U dorosłych pacjentów po 9-12 miesiącach leczenia tempo wzrostu średniego stężenia glukozy we krwi zmniejsza się po około 6 miesiącach.²⁶

Szczególne grupy pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem

U pacjentów w podeszłym wieku z rozpoznaniem otępienia obserwowano zwiększoną częstotliwość występowania zgonów oraz niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych w porównaniu z grupą placebo. Bardzo częstymi działaniami niepożądanymi w tej grupie są: nieprawidłowy chód i upadki. Często występują: zapalenie płuc, podwyższona temperatura ciała, letarg, rumień, omamy wzrokowe i nietrzymanie moczu.²⁷

Pacjenci z chorobą Parkinsona

U pacjentów z chorobą Parkinsona, u których wystąpiła psychoza polekowa (po agonistach dopaminy), bardzo często stwierdzano nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy, występujące częściej niż w grupie placebo.²⁸

Pacjenci z chorobą afektywną dwubiegunową

W przypadku jednoczesnego stosowania olanzapiny z walproinianem może wystąpić neutropenia (u 4,1% osób); duże stężenie walproinianu w osoczu może wpływać na jej wystąpienie. Podczas stosowania olanzapiny z litem lub walproinianem częściej (>10%) występują: drżenie, suchość błony śluzowej jamy ustnej, zwiększony apetyt i zwiększenie masy ciała. Często obserwowano też zaburzenia mowy. ^{10%) występowanie drżenia, suchości błony śluzowej jamy ustnej, zwiększonego apetytu i zwiększenia masy ciała. Często stwierdzano również zaburzenia mowy.”>29}

Długotrwałe stosowanie olanzapiny w celu zapobiegania nawrotom u pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową było związane ze zwiększeniem masy ciała o ≥7% w stosunku do początkowej masy ciała u 39,9% pacjentów.³⁰

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest wskazana do stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia. Jednakże u młodzieży (13-17 lat) występują działania niepożądane z większą częstością niż u dorosłych lub specyficzne dla tej grupy wiekowej:³¹

• Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: bardzo często – zwiększenie masy ciała, zwiększenie stężenia triglicerydów, zwiększenie apetytu; często – zwiększenie stężenia cholesterolu.
• Zaburzenia układu nerwowego: bardzo często – uspokojenie polekowe (w tym: nadmierna potrzeba normalnego snu, letarg, senność).
• Zaburzenia żołądka i jelit: często – suchość błony śluzowej jamy ustnej.
• Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych: bardzo często – zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT, AspAT).
• Badania diagnostyczne: bardzo często – zmniejszenie całkowitego stężenia bilirubiny, zwiększenie aktywności gammaglutamylotransferazy, zwiększenie stężenia prolaktyny w osoczu.

Wielkość przyrostu masy ciała i odsetek pacjentów w wieku młodzieńczym z istotnym klinicznie zwiększeniem masy ciała są większe podczas długotrwałego stosowania (≥24 tygodnie) w porównaniu z krótkotrwałym leczeniem.³²

Przedawkowanie

W przypadku przedawkowania olanzapiny występują istotne objawy kliniczne, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej. ^{10%) po przedawkowaniu są: częstoskurcz, pobudzenie lub agresywność, dyzartria, różne objawy pozapiramidowe i obniżony poziom świadomości, od sedacji do śpiączki włącznie.”>33}

Bardzo częste objawy (>10%) po przedawkowaniu to: częstoskurcz, pobudzenie lub agresywność, dyzartria, różne objawy pozapiramidowe i obniżony poziom świadomości (od sedacji do śpiączki włącznie). ^{10%) po przedawkowaniu są: częstoskurcz, pobudzenie lub agresywność, dyzartria, różne objawy pozapiramidowe i obniżony poziom świadomości, od sedacji do śpiączki włącznie.”>34}

Do innych klinicznie istotnych objawów przedawkowania należą: delirium, drgawki, śpiączka, złośliwy zespół neuroleptyczny, depresja oddechowa, zachłyśnięcie, nadciśnienie lub niedociśnienie, zaburzenia rytmu serca oraz zatrzymanie krążenia i oddychania. Odnotowano przypadki śmierci po przyjęciu nawet jednorazowej dawki nie większej niż 450 mg, ale również powrotu do zdrowia po przyjęciu dawki około 2 g olanzapiny.<sup data-drug="Olpinat" data-section="Działania niepożądane" title="Innymi znaczącymi klinicznie objawami przedawkowania są: delirium, drgawki, śpiączka, prawdopodobny złośliwy zespół neuroleptyczny, depresja oddechowa, zachłyśnięcie, nadciśnienie lub niedociśnienie, zaburzenia rytmu serca (35

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁶