bezsenność późna
Bezsenność późna (insomnia terminalis lub late insomnia) to zaburzenie snu charakteryzujące się zbyt wczesnym budzeniem się w stosunku do zamierzonej pory wstania, z niemożnością ponownego zaśnięcia. Pacjenci zwykle zasypiają bez większych problemów, ale budzą się przedwcześnie, często w godzinach wczesnoporannych (3-5 nad ranem).
Jest to częsty objaw zaburzeń depresyjnych, szczególnie w depresji endogennej, gdzie stanowi jeden z klasycznych objawów somatycznych. W przeciwieństwie do bezsenności początkowej (trudności z zasypianiem) i środkowej (wybudzanie się w nocy), bezsenność późna silnie koreluje z zaburzeniami rytmu okołodobowego i dysregulacją osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, prowadzącą do podwyższonego poziomu kortyzolu w godzinach wczesnoporannych.
Leczenie bezsenności późnej powinno uwzględniać terapię choroby podstawowej (szczególnie depresji), regularną higienę snu oraz interwencje behawioralne. W farmakoterapii skuteczne mogą być leki przeciwdepresyjne o działaniu sedatywnym, a w wybranych przypadkach – melatonina lub agoniści receptorów melatoninowych, które pomagają regulować zaburzony rytm dobowy.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Elvanse 40 mg
Lisdeksamfetamina dimezylan, substancja czynna leku Elvanse, wykazuje profil działań niepożądanych typowy dla psychostymulantów, z bardzo częstymi objawami takimi jak zmniejszenie łaknienia, bezsenność, suchość w jamie ustnej, bóle głowy, ból w nadbrzuszu oraz redukcja masy ciała. W badaniach klinicznych u dzieci (6-12 lat) i młodzieży (13-17 lat) odnotowano dawkozależne zmniejszenie masy ciała: w 4-tygodniowym okresie odpowiednio do 1,1 kg i 2,3 kg, a w długoterminowych obserwacjach (12-24 miesiące) istotne spowolnienie rozwoju fizycznego wyrażone spadkiem wartości centylowych masy ciała nawet o 16,9 punktu. Ponadto, często obserwuje się zaburzenia snu o różnym charakterze (bezsenność ogólna, początkowa, śródsenna, późna), co wymaga dostosowania pory podawania leku. Profil bezpieczeństwa obejmuje także często występujące objawy ze strony układu nerwowego (bóle głowy, zawroty głowy, pobudzenie, niepokój) oraz układu sercowo-naczyniowego (częstoskurcz, kołatania serca), co wskazuje na konieczność regularnego monitorowania tych parametrów.
agresja, aktywność psychoruchowa, bezsenność, bezsenność początkowa, bezsenność późna, biegunka, ból głowy, ból nadbrzusza, bruksizm, chwiejność emocjonalna, częstoskurcz, dermatillomania, drgawka, drżenie, duszność, dysforia, dyskineza, działanie niepożądane, eozynofilowe zapalenie wątroby, epizod psychotyczny, euforia, kardiomiopatia, kołatanie serca, krwawienie z nosa, lek psychostymulujący, lisdeksamfetamina dimezylan, mania, nadmierna senność, nadmierne pocenie, nadwrażliwość, niepokój ruchowy, niewyraźne widzenie, nudność, objaw Raynauda, obrzęk naczynioruchowy, omam, omdlenie, pobudzenie, poszerzenie źrenic, psychostymulant, reakcja anafilaktyczna, słowotok, suchość jamy ustnej, tik nerwowy, wydłużenie odstępu QTc, wymioty, zaburzenie smaku, zaparcie, zawrót głowy, zespół Stevensa-Johnsona, zmniejszenie łaknienia, zmniejszenie masy ciała, zmniejszenie popędu płciowego