komórki Schwanna
Komórki Schwanna to specjalistyczne komórki glejowe obwodowego układu nerwowego, które odgrywają kluczową rolę w tworzeniu osłonki mielinowej wokół aksonów nerwów obwodowych. Proces mielinizacji umożliwia szybsze przewodzenie impulsów nerwowych poprzez skok impulsu elektrycznego między węzłami Ranviera.
W procesie regeneracji nerwów obwodowych komórki Schwanna wykazują niezwykłe właściwości adaptacyjne. Po uszkodzeniu nerwu, ulegają one dedyferencjacji, proliferacji, a następnie migrują do miejsca uszkodzenia, tworząc tak zwane pasma Büngera, które stanowią rusztowanie dla regenerujących się aksonów. Wydzielają również czynniki neurotroficzne stymulujące wzrost aksonów.
Zaburzenia funkcji komórek Schwanna są związane z wieloma chorobami neurologicznymi, w tym z neuropatiami dziedzicznymi (np. choroba Charcot-Marie-Tooth), nerwiakami (schwannoma) oraz nerwiakowłókniakowatością typu 1 i 2. Badania nad biologią komórek Schwanna mają istotne znaczenie dla rozwoju terapii regeneracyjnych w urazach nerwów obwodowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Schwannomatosis – Zapobieganie i profilaktyka
Schwannomatosis to genetycznie uwarunkowane schorzenie charakteryzujące się obecnością licznych schwannomów, które są guzami wywodzącymi się z komórek Schwanna. Nie istnieje skuteczna prewencja pierwotna tego schorzenia, podobnie jak neurofibromatozy typu 2 (NF2), z którą schwannomatosis jest powiązana. Wczesne rozpoznanie i leczenie chirurgiczne mają kluczowe znaczenie dla poprawy rokowania, zwłaszcza u krewnych pierwszego stopnia pacjentów z rozpoznaniem schwannomatosis. Zalecany protokół monitorowania obejmuje coroczne badania MRI z protokołem akustycznym (przekroje 1-3 mm przez przewód słuchowy wewnętrzny) od 10-12 roku życia, coroczne badania słuchu z wykorzystaniem potencjałów wywołanych pnia mózgu (BAER) oraz pełne badania okulistyczne. Poradnictwo genetyczne jest rekomendowane dla osób z historią rodzinną w celu oceny ryzyka dziedziczenia choroby.
badanie genetyczne, badanie MRI, badanie obrazowe, badanie okulistyczne, ból przewlekły, choroba genetyczna, grupa ryzyka, komórki Schwanna, nerw słuchowy, neurofibromatoza typu 2, poradnictwo genetyczne, potencjały wywołane, prewencja pierwotna, proces zapalny, profilaktyka wtórna, przewód słuchowy wewnętrzny, schwannoma, schwannoma przedsionkowe, schwannomatosis, siltuximab, słuchowe potencjały wywołane pnia mózgu, stan zapalny - Leksykon chorób i schorzeń
Nerwiakowłókniak – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Nerwiakowłókniak (neurofibroma) to łagodny guz obwodowego układu nerwowego, wywodzący się z komórek Schwanna, fibroblastów i komórek okołonerwowych. Występuje zarówno jako pojedyncza zmiana, jak i w postaci mnogiej, szczególnie w nerwiakowłókniakowatości typu 1 (NF1). Choć 90-95% guzów ma charakter łagodny, ich lokalizacja i rozmiar mogą powodować ucisk na struktury nerwowe, prowadząc do objawów takich jak ból, parestezje, osłabienie mięśni czy zaburzenia funkcji narządów. Diagnostyka i leczenie wymagają interdyscyplinarnego podejścia, obejmującego neurologów, neurochirurgów, genetyków klinicznych, dermatologów, ortopedów, specjalistów leczenia bólu, fizjoterapeutów, psychologów oraz pielęgniarki koordynującej. Regularne monitorowanie, w tym coroczne badania kontrolne, ocena ciśnienia tętniczego, badania okulistyczne (u dzieci z NF1 co roku, u dorosłych co 2 lata) oraz obrazowanie (np. MRI), jest kluczowe dla wczesnego wykrywania powikłań i oceny progresji zmian.
ból neuropatyczny, gabapentyna, genetyk kliniczny, guz chromochłonny, guz łagodny, guz nerwu wzrokowego, inhibitor MEK, kabozantynib, komórki Schwanna, mirdametinib, MPNST, nerw obwodowy, nerw rdzeniowy, nerwiakowłókniak, nerwiakowłókniak splotowaty, nerwiakowłókniakowatość typu 1, neuroonkolog, parestezja, pregabalina, radioterapia stereotaktyczna, rdzeń kręgowy, resekcja guza, selumetinib, skolioza, terapia zajęciowa, trametinib, zniekształcenie - Leksykon chorób i schorzeń
Herpetyczne białaczki palców – Patofizjologia i mechanizm
Herpetyczne białaczki palców (whitlow finger) to bolesna infekcja wirusowa wywołana przez HSV-1 (60% przypadków) lub HSV-2 (40%), manifestująca się zaczerwienieniem, obrzękiem i pęcherzykami na dystalnych paliczkach. Zakażenie następuje przez bezpośrednią inokulację wirusa uszkodzoną skórą, często w wyniku kontaktu z wydzielinami zawierającymi wirusa lub autoinokulacji. Okres inkubacji wynosi 2-20 dni, a przebieg kliniczny dzieli się na fazy: początkową (1-3 dni), pęcherzykową (4-7 dni), owrzodzeniową (7-14 dni), gojenia (14-28 dni) i ustąpienia (po 28 dniach). Charakterystyczne są pęcherzyki wokół paznokcia, które mogą się zlewać i obejmować łożysko paznokcia. Nawrót choroby występuje u 30-50% pacjentów, wywołany reaktywacją latentnego wirusa w zwojach nerwowych, a czynniki wyzwalające to m.in. stres, gorączka, urazy czy immunosupresja. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym, rozmazie Tzancka, PCR oraz posiewie wirusologicznym, z koniecznością różnicowania z bakteryjnym zapaleniem tkanek około paznokciowych (zanokcica) i zastrzałem.
acyklowir, badanie PCR, Herpes Simplex Virus, herpetyczny białaczek palców, HSV-1, HSV-2, infekcja latentna, inokulacja wirusa, komórki Schwanna, latencja wirusa, nadkażenie bakteryjne, neuropatia cukrzycowa, okres inkubacji, opryszczka narządów płciowych, opryszczka wargowa, posiew wirusologiczny, rozmaz Tzancka, uszkodzenie skóry, walacyklowir, wirus opryszczki pospolitej, zanokcica, zapalenie mózgu, zapalenie naczyń limfatycznych, zastrzał, zwoje korzeni grzbietowych - Leksykon chorób i schorzeń
Schwannoma – Objawy
Schwannoma to łagodny, wolno rosnący guz wywodzący się z komórek Schwanna, odpowiedzialnych za osłonkę mielinową nerwów obwodowych. Objawy kliniczne są zróżnicowane i zależą od lokalizacji guza oraz ucisku na nerwy, obejmując m.in. ból, parestezje, osłabienie mięśni, a w przypadku schwannoma przedsionkowego (nerwiaka akustycznego) typowe są jednostronna, postępująca utrata słuchu, szumy uszne, zawroty głowy i zaburzenia równowagi. Tempo wzrostu schwannoma przedsionkowego wynosi zwykle 1-2 mm rocznie, choć około 30% guzów pozostaje stabilnych, a 1-2% może ulegać regresji. Histologicznie guz wykazuje zmiany między tkanką Antoni A i B, z istotną rolą makrofagów modulujących mikrośrodowisko guza. Powikłania obejmują ucisk na pień mózgu, wodogłowie obstrukcyjne, a w przypadku guzów rdzeniowych – porażenia i utratę funkcji neurologicznych.
aktywacja makrofagów, całkowita resekcja, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, częściowa resekcja, degeneracja Wallera, dysfagia, komórki Schwanna, nerwiak akustyczny, nerwiak osłonkowy, neuralgia trójdzielna, neurochirurgia, obwodowy układ nerwowy, osłonka mielinowa, parestezje, przepuklina dysku, resekcja, schwannoma, szumy uszne, wodogłowie obstrukcyjne, zapalenie powięzi podeszwy, zespół cieśni nadgarstka, zespół kanału stępu - Leksykon chorób i schorzeń
Schwannoma – Patofizjologia i mechanizm
Schwannoma to łagodny guz osłonek nerwowych, powstający w wyniku utraty funkcji białka merliny kodowanego przez gen NF2 na chromosomie 22q12.2, co prowadzi do aktywacji onkogennych szlaków sygnałowych, takich jak Ras/Raf/MEK/ERK, PI3K/Akt/mTORC1, Wnt/β-katenina oraz Hippo/YAP/TAZ. Mutacje somatyczne w genie NF2 odpowiadają za 53-76% przypadków sporadycznych schwannoma przedsionkowego, a mechanizm onkogenezy opiera się na hipotezie „dwóch uderzeń” (Knudsona), obejmującej mutacje i utratę heterozygotyczności (LOH) 22q. Schwannoma charakteryzuje heterogenne mikrośrodowisko guza (TME) z udziałem komórek Schwanna, makrofagów, limfocytów T, fibroblastów i naczyń krwionośnych, gdzie makrofagi odgrywają kluczową rolę w progresji guza. Model patogenezy opiera się na koncepcji przewlekłej rany nerwów obwodowych, gdzie uszkodzenie nerwu i zaburzone procesy regeneracyjne prowadzą do odróżnicowania komórek Schwanna i rozwoju guza.
białko merlin, białko supresorowe nowotworu, czynnik wzrostu, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, fosfatydyloinozytolo-3-kinaza, gen NF2, gen supresorowy guza, guz osłonek nerwowych, insulinopodobny czynnik wzrostu, integryna, komórki Schwanna, krwiak podtwardówkowy, krwotok podpajęczynówkowy, macierz zewnątrzkomórkowa, martwica guza, merlina, mikrośrodowisko guza, neurofibromatoza typu 2, osłonka mielinowa, płytkopochodny czynnik wzrostu, schwannoma przedsionkowe, schwannomatoza, schwannomina, sekwencjonowanie RNA pojedynczych komórek, szlak Hippo, szlak sygnałowy RAS, teoria dwóch uderzeń, utrata heterozygotyczności, zespół Carneya - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy nerwu słuchowego (schwannoma przedsionkowa) – Objawy
Nerwiak osłonkowy nerwu przedsionkowo-ślimakowego (vestibular schwannoma) to łagodny guz wywodzący się z komórek Schwanna nerwu VIII, najczęściej z części przedsionkowej. Objawy dominujące to jednostronna, postępująca utrata słuchu (90-98% przypadków), często z towarzyszącymi jednostronnymi szumami usznymi (50-70%) oraz zaburzeniami równowagi (46-59%). W około 10% przypadków może wystąpić nagła utrata słuchu. W miarę wzrostu guza pojawiają się objawy ucisku na nerwy czaszkowe V i VII, takie jak parestezje twarzy, neuralgia, osłabienie mięśni twarzy czy zaburzenia smaku. Duże guzy (>2 cm) mogą powodować bóle głowy (19-29%), ataksję, dysfagię, zaburzenia widzenia oraz wodogłowie z objawami wzmożonego ciśnienia śródczaszkowego. Tempo wzrostu guza wynosi przeciętnie 1-2 mm rocznie, z możliwością stabilizacji lub nagłego przyspieszenia wzrostu. Diagnostyka opiera się na MRI, audiologii oraz badaniach funkcji przedsionkowej i nerwu twarzowego.
ataksja, bóle głowy, dysfagia, elektroneurografia, kanał słuchowy wewnętrzny, kąt mostowo-móżdżkowy, komórki Schwanna, nerw przedsionkowo-ślimakowy, nerw trójdzielny, nerw twarzowy, nerwiak nerwu słuchowego, neuralgia nerwu trójdzielnego, porażenie nerwu twarzowego, przedsionkowe miogenne potencjały wywołane, radiochirurgia, radioterapia stereotaktyczna, rehabilitacja przedsionkowa, szumy uszne, tinnitus, ucisk na pień mózgu, utrata słuchu, videonystagmografia, VIII nerw czaszkowy, wodogłowie, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, zaburzenia równowagi, zaburzenia smaku, zaburzenia widzenia, zawroty głowy - Leksykon chorób i schorzeń
Nerwiakowłókniak – Diagnostyka i diagnoza
Nerwiakowłókniak (neurofibroma) to łagodny guz osłonek nerwów obwodowych, zbudowany z komórek Schwanna, fibroblastów, komórek podobnych do perineurium, komórek tucznych oraz aksonów zmielinizowanych i niezmielinizowanych. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, obrazowym (MRI jako metoda z wyboru, CT oraz PET/CT z 18F-FDG w różnicowaniu zmian łagodnych i złośliwych) oraz histopatologicznym potwierdzeniu biopsją. W badaniu MRI charakterystyczny jest tzw. „objaw tarczy” – hiperintensywne centrum guza w obrazach T2-zależnych, sugerujące łagodny charakter zmiany. W kontekście nerwiakowłókniakowatości typu 1 (NF1) istotne są kryteria diagnostyczne obejmujące m.in. obecność ≥6 plam café-au-lait o średnicy >5 mm u dzieci przed dojrzewaniem lub >15 mm po, piegów w okolicach pach/pachwin, nerwiakowłókniaków, guzków Lischa, dysplazji kości klinowej oraz mutacji w genie NF1 na chromosomie 17. Badania genetyczne (sekwencjonowanie DNA, MLPA) mają kluczowe znaczenie w potwierdzeniu diagnozy, zwłaszcza w przypadkach niepełnych objawów klinicznych, z wykrywalnością mutacji do 95%.
amniocenteza, badania genetyczne, badania przesiewowe, badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, białko zasadowe mieliny, biopsja kosmówki, diagnostyka preimplantacyjna, dysplazja kości klinowej, glejak nerwu wzrokowego, guzki Lischa, hamartoma tęczówki, komórki Schwanna, mielinizacja, MPNST, nerwiakowłókniak, nerwiakowłókniak pleksiformowy, nerwiakowłókniakowatość typu 1, neurofilamenty, osłonki nerwów obwodowych, PET-CT, plamy café-au-lait, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie DNA, sekwencjonowanie genu, tomografia komputerowa, zespół Legiusa, złośliwa transformacja - Leksykon chorób i schorzeń
Schwannoma – Diagnostyka i diagnoza
Schwannoma to łagodny, wolno rosnący guz wywodzący się z komórek Schwanna nerwów obwodowych, którego diagnostyka jest wyzwaniem ze względu na niespecyficzne objawy i różnorodne lokalizacje. Podstawą rozpoznania jest obrazowanie MRI, które wykazuje izointensywny lub hipointensywny sygnał w T1, heterogenicznie hiperintensywny w T2 oraz intensywne wzmocnienie po podaniu kontrastu gadolinowego, często z charakterystycznym „objawem tarczy” (target sign). CT jest pomocne w ocenie zmian kostnych, a USG w diagnostyce guzów powierzchownych. Diagnostyka uzupełniana jest badaniami neurologicznymi, elektrofizjologicznymi (EMG, badanie przewodnictwa nerwowego, słuchowe potencjały wywołane pnia mózgu) oraz audiologicznymi, szczególnie w przypadku nerwiaków nerwu przedsionkowo-ślimakowego, gdzie obserwuje się jednostronny niedosłuch odbiorczy i zaburzenia równowagi. Ostateczne potwierdzenie rozpoznania uzyskuje się na podstawie badania histopatologicznego, wykazującego obecność obszarów Antoni A i B, ciałek Verocaya oraz silną ekspresję białka S-100.
audiogram, badanie audiologiczne, badanie dopplerowskie, badanie histopatologiczne, badanie neurologiczne, badanie przedsionkowe, badanie ultrasonograficzne, białko S-100, biopsja cienkoigłowa, biopsja gruboigłowa, dysfagia, elektromiografia, komórki Schwanna, kontrast gadolinowy, MPNST, nerw przedsionkowo-ślimakowy, nerwiak nerwu słuchowego, nerwiakowłókniak, nerwy obwodowe, neurofibromatoza typu 2, objaw tarczy, obrazy T1-zależne, obrazy T2-zależne, oponiak, parestezje, potencjały wywołane, przewodnictwo nerwowe, przyzwojak, radioterapia stereotaktyczna, rezonans magnetyczny, schwannoma, schwannomatoza, tomografia komputerowa, tympanometria - Leksykon chorób i schorzeń
Neurofibromatoza typu 1 – Patofizjologia i mechanizm
Neurofibromatoza typu 1 (NF1) jest jednogenowym zaburzeniem spowodowanym mutacjami w genie NF1 na chromosomie 17q11.2, kodującym neurofibrominę – białko o funkcji supresora nowotworowego regulującego aktywność Ras poprzez stymulację jego aktywności GTPazowej. Utrata funkcji neurofibrominy prowadzi do dysregulacji kluczowych szlaków sygnałowych, w tym Ras/MAPK oraz PI3K-Akt-mTOR, co skutkuje niekontrolowaną proliferacją komórek i rozwojem charakterystycznych dla NF1 guzów, takich jak nerwiakowłókniaki (cNF, pNF) oraz glejaki nerwu wzrokowego (OPG). Patogeneza guzów opiera się na utracie heterozygotyczności (LOH) drugiego allelu NF1, co prowadzi do całkowitej utraty funkcji neurofibrominy w komórkach Schwanna i innych typach komórek. Dodatkowe mutacje w genach TP53, CDKN2A, PTEN czy komponentach kompleksu PRC2 są niezbędne do transformacji łagodnych guzów w złośliwe nowotwory osłonek nerwów obwodowych (MPNST), które stanowią główną przyczynę zgonów u pacjentów z NF1.
aktywacja komórek tucznych, gen CDKN2A, gen NF1, gen TP53, glejak nerwu wzrokowego, grzebień nerwowy, inhibitor MEK, inhibitor mTOR, inhibitor punktów kontrolnych immunologicznych, inhibitor szlaku Hippo, komórki Schwanna, ligand PD-L1, makrofagi, mastocyty, melanocyty, mikroglej, mutacja CDKN2A, nerwiakowłókniak, nerwiakowłókniak pleksiformowy, nerwiakowłókniak rdzeniowy, nerwiakowłókniak skórny, neurofibromatoza typu 1, neurofibromina, neuron, nowotwór osłonek nerwów obwodowych, plamy café-au-lait, progresja nowotworowa, skolioza, supresor nowotworowy, szlak Hippo, szlak JAK-STAT, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak RAS, szlak RAS/MAPK, szlak Wnt/β-katenina, szlaki sygnałowe, teoria dwóch uderzeń, utrata heterozygotyczności, złośliwy nowotwór osłonek nerwów obwodowych