sialolithiasis
Sialolithiasis to schorzenie polegające na tworzeniu się kamieni (sialolitów) w przewodach wyprowadzających ślinianek. Najczęściej dotyczy ślinianki podżuchwowej (80-90% przypadków), rzadziej przyusznej (5-10%), a sporadycznie podjęzykowej i małych ślinianek. Kamienie powstają wskutek odkładania się soli wapnia, głównie fosforanów, wokół jądra utworzonego z komórek nabłonka, bakterii lub ciał obcych.
Objawy sialolithiasis obejmują ból i obrzęk ślinianki, nasilające się podczas jedzenia (szczególnie kwaśnych pokarmów), gdyż kamień blokuje odpływ śliny. W przypadkach długotrwałego utrzymywania się kamienia może dojść do wtórnego zakażenia i rozwoju sialoadenitis (zapalenia ślinianki). Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, USG, sialografii, tomografii komputerowej lub rezonansie magnetycznym.
Leczenie sialolithiasis zależy od wielkości i lokalizacji kamienia. Małe kamienie mogą być usunięte poprzez masaż ślinianki, stymulację wydzielania śliny lub sialendoskopię. Większe kamienie lub te położone głębiej mogą wymagać interwencji chirurgicznej, takiej jak wewnątrzustne nacięcie przewodu lub, w skrajnych przypadkach, usunięcie całej ślinianki. Nieleczona sialolithiasis może prowadzić do przewlekłego zapalenia i upośledzenia funkcji ślinianki.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Suchość w ustach – Epidemiologia
Kserostomia, czyli subiektywne odczucie suchości w jamie ustnej, jest powszechnym problemem klinicznym, dotykającym około 22% populacji światowej (95% CI 17,0-26,0%), z dużą heterogenicznością w zaleacji od populacji i metod diagnostycznych. Częstość występowania w badaniach epidemiologicznych waha się od 0,9% do 64,8%, z wyższą częstością u kobiet (około 24%) niż u mężczyzn (około 18%), szczególnie po 50. roku życia. W populacji osób starszych (≥65 lat) kserostomia występuje u 17-39%, a u pacjentów powyżej 80 lat nawet do 40%. Szczególnie wysoka częstość jest obserwowana u pacjentów po radioterapii głowy i szyi (100%), z zespołem Sjögrena (około 90%) oraz u osób z zaawansowanymi chorobami nowotworowymi (77-78%). Przyjmowanie leków, zwłaszcza przeciwnadciśnieniowych, przeciwdepresyjnych, moczopędnych i przeciwhistaminowych, jest istotnym czynnikiem ryzyka kserostomii, niezależnie od wieku i płci (p<0,001). Występowanie suchości w ustach koreluje także z chorobami metabolicznymi i autoimmunologicznymi, takimi jak cukrzyca, choroba Alzheimera, udar mózgu czy zapalenie gruczołów ślinowych.
badanie fizykalne, choroba reumatologiczna, choroba tkanki łącznej, choroby współistniejące, jama ustna, kserostomia, lek moczopędny, lek przeciwbólowy, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwnadciśnieniowy, polipragmazja, przepływ śliny, radioterapia głowy i szyi, sialadenitis, sialolithiasis, toczeń rumieniowaty układowy, Xerostomia Inventory, zespół Sjögrena, zespół suchego oka - Leksykon chorób i schorzeń
Kamica ślinianek – Leczenie
Kamica ślinianek (sialolithiasis) jest najczęstszą przyczyną obrzęku głównych gruczołów ślinowych (przyusznego, podżuchwowego, podjęzykowego). Współczesne leczenie opiera się na minimalnie inwazyjnych metodach oszczędzających gruczoł, co zmniejszyło konieczność resekcji z 40-50% do poniżej 5%. Terapia dobierana jest w zależności od wielkości, lokalizacji kamienia oraz funkcji gruczołu. Leczenie zachowawcze, obejmujące zwiększone nawodnienie, stymulację wydzielania śliny, masaż i ciepłe okłady, jest skuteczne zwłaszcza przy kamieniach <5 mm w przewodzie wyprowadzającym. W przypadku zakażenia stosuje się antybiotyki (np. amoksycylina 2 g/dobę przez 6 dni), leki przeciwbólowe, spazmolityki (floroglucinol 80 mg, 2 tabl./dobę) oraz płukanki z chlorheksydyną. Jeśli leczenie zachowawcze zawodzi, stosuje się metody inwazyjne, takie jak sialendoskopia, litotrypsja (ESWL, ISWL) czy chirurgia wewnątrzustna.
amoksycylina, antybiotyk, cefalosporyna, chlorheksydyna, dikloksacylina, dylatacja balonowa, floroglucinol, gruczoł podjęzykowy, gruczoł podżuchwowy, gruczoł przyuszny, gruczoł ślinowy, ibuprofen, kamica ślinianek, kamień ślinowy, klindamycyna, lek przeciwzapalny, litotrypsja, litotrypsja laserowa, litotrypsja zewnątrzustrojowa, marsupializacja, paracetamol, przewód wyprowadzający, sialadenektomia, sialagog, sialendoskopia, sialolithiasis, uszkodzenie nerwu twarzowego - Leksykon chorób i schorzeń
Kamica ślinianek – Epidemiologia
Kamica ślinianek (sialolithiasis) jest najczęstszą przyczyną obrzęku dużych gruczołów ślinowych, odpowiadającą za około 50% ich patologii. Częstość występowania szacuje się na 1-6 przypadków na 100 000 osób rocznie, z przewagą u mężczyzn w wieku 30-60 lat. Najczęściej dotyczy gruczołu podżuchwowego (72-95% przypadków), rzadziej przyuszniczego (4-28%) i podjęzykowego (0,4-7%). Kamienie mają zwykle średnicę poniżej 10 mm, choć mogą osiągać rozmiary kilku centymetrów. Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca odwodnienie, palenie tytoniu, stosowanie leków zmniejszających wydzielanie śliny (np. przeciwhistaminowe, antycholinergiczne, diuretyki), choroby współistniejące (cukrzyca, nadciśnienie, kamica nerkowa) oraz predyspozycje genetyczne. Charakterystyczne dla gruczołu podżuchwowego są anatomiczne i biochemiczne cechy sprzyjające tworzeniu kamieni, takie jak długi przewód Whartona, lepka i alkaliczna ślina o wysokim stężeniu mucyny, wapnia i fosforu.
badanie radiologiczne, badanie ultrasonograficzne, choroba przyzębia, fosforan wapnia, gruczoł podjęzykowy, gruczoł podżuchwowy, gruczoł ślinowy, hiperkalcemia, kamica nerkowa, kamica ślinianek, kamień ślinowy, laktoferyna, lek antycholinergiczny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwnadciśnieniowy, lizozym, mały gruczoł ślinowy, mięsień żuchwowo-gnykowy, nefrolitiaza, obrzęk gruczołu ślinowego, przewód Stensena, przewód Whartona, rezonans magnetyczny, sialoendoskopia, sialografia, sialolit, sialolithiasis, tomografia komputerowa - Leksykon chorób i schorzeń
Kamica ślinianek – Patofizjologia i mechanizm
Kamica ślinianek (sialolithiasis) to schorzenie charakteryzujące się tworzeniem złogów w przewodach lub miąższu dużych gruczołów ślinowych, głównie podżuchwowego (80-90% przypadków), przyusznego (5-20%) oraz podjęzykowego (0-10%). Patogeneza jest wieloczynnikowa i obejmuje teorie mikrozłogów, ciała obcego, korka śluzowego oraz zmienionego składu biochemicznego śliny, w tym zwiększonej lepkości i zawartości białka. Kluczowe czynniki ryzyka to zastój śliny, anatomiczne cechy przewodu Whartona (dłuższy, łukowaty przebieg, przepływ przeciw grawitacji), odwodnienie, leki zmniejszające wydzielanie śliny, choroby autoimmunologiczne (np. zespół Sjögrena) oraz urazy lub radioterapia. Mikroorganizmy, zwłaszcza bakterie z rodzaju Streptococcus, odgrywają istotną rolę w inicjacji i rozwoju kamieni, co potwierdzają badania PCR i mikroskopia elektronowa wykazujące obecność biofilmu bakteryjnego w rdzeniu sialolitów. Nowe dane wskazują na udział zewnątrzkomórkowych pułapek neutrofilowych (NETs) w litogenezie, gdzie DNA neutrofilów sprzyja agregacji kryształów i mineralizacji, prowadząc do wzrostu kamieni.
atrofia gruczołu, gruczoł podjęzykowy, gruczoł podżuchwowy, gruczoł przyuszny, gruczoł ślinowy, hydroksyapatyt, immunofluorescencja, immunohistochemia, jama ustna, kamica ślinianek, korek śluzowy, mikroskopia elektronowa, NET, paciorkowiec, przewód Stensena, przewód Whartona, punktum, sialadenitis, sialendoskopia, sialolit, sialolithiasis, sialomikrolit, zastój śliny, zespół Sjögrena, zewnątrzkomórkowa pułapka neutrofilowa, zwłóknienie