sialadenitis
Sialadenitis to zapalenie gruczołów ślinowych, najczęściej dotykające ślinianki przyusznej lub podżuchwowej. Schorzenie może występować w postaci ostrej lub przewlekłej, a jego etiologia obejmuje infekcje bakteryjne, wirusowe, autoimmunologiczne lub związane z niedrożnością przewodów ślinowych.
W ostrym sialadenitis dominuje infekcja bakteryjna, głównie Staphylococcus aureus lub bakterie beztlenowe. Pacjenci zgłaszają nagły ból, obrzęk, zaczerwienienie okolicy gruczołu oraz ogólne objawy infekcji. Przewlekła postać może być związana z chorobami autoimmunologicznymi (zespół Sjögrena), kamieniami ślinowymi lub nawracającymi infekcjami.
Diagnostyka obejmuje badanie fizykalne, badania obrazowe (USG, tomografia komputerowa, sialografia) oraz badania laboratoryjne. W przypadkach infekcyjnych wskazane jest pobranie wydzieliny do badania mikrobiologicznego. Leczenie zależy od przyczyny – w przypadkach bakteryjnych stosuje się antybiotykoterapię, leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, nawodnienie oraz stymulację wydzielania śliny. W cięższych przypadkach może być konieczny drenaż chirurgiczny.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Suchość w ustach – Etiologia i przyczyny
Kserostomia, czyli suchość w ustach, jest wynikiem niedostatecznej produkcji śliny przez gruczoły ślinowe, co może być spowodowane wieloma czynnikami, w tym farmakoterapią, chorobami autoimmunologicznymi (np. zespół Sjögrena), cukrzycą, infekcjami (HIV/AIDS, COVID-19), leczeniem przeciwnowotworowym (radioterapia, chemioterapia, immunoterapia) oraz uszkodzeniami nerwów w obrębie głowy i szyi. Ponad 400-600 leków, w tym przeciwdepresyjne, przeciwhistaminowe, diuretyki i leki na nadciśnienie, mogą wywoływać suchość w ustach poprzez blokadę receptorów muskarynowych M3 i działanie antycholinergiczne. Ryzyko nasila się przy polipragmazji, szczególnie u osób powyżej 55 roku życia, u których problem dotyczy nawet 40% populacji. Suchość pojawia się przy zmniejszeniu przepływu śliny do około 50% normy lub zmianie jej składu, co prowadzi do dyskomfortu i zwiększa ryzyko powikłań stomatologicznych.
acetylocholina, bezdech senny, chemioterapia, choroba Alzheimera, choroba autoimmunologiczna, choroba Parkinsona, choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi, choroba tarczycy, COVID-19, cukrzyca, diuretyk, działanie antycholinergiczne, gruczoł ślinowy, immunoterapia, kandydoza jamy ustnej, kortyzol, kserostomia, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwlękowy, lek przeciwpadaczkowy, lek rozszerzający oskrzela, marskość żółciowa, mukowiscydoza, nadciśnienie tętnicze, neuropatia cukrzycowa, odwodnienie, polipragmazja, przewlekła choroba nerek, radioterapia, receptor muskarynowy M3, reumatoidalne zapalenie stawów, sarkoidoza, sialadenitis, toczeń rumieniowaty układowy, udar mózgu, układ cholinergiczny, układ współczulny, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zespół Sjögrena - Leksykon chorób i schorzeń
Kamica ślinianek – Objawy
Kamica ślinianek (sialolithiasis) to schorzenie charakteryzujące się formowaniem złogów fosforanu wapnia i hydroksyapatytu w gruczołach ślinowych, najczęściej w śliniance podżuchwowej (80-90%), głównie w przewodzie Whartona. Objawy obejmują jednostronny ból i obrzęk gruczołu, nasilające się podczas posiłków (tzw. „zespół posiłkowy”), z dolegliwościami trwającymi 1-2 godziny. Ból jest tępy, nawracający, lokalizowany w okolicy gruczołu, a obrzęk może być widoczny i bolesny. Dodatkowo mogą wystąpić kserostomia, trudności w otwieraniu ust, halitoza oraz gorzki smak w ustach. Kamienie rosną średnio o 1 mm rocznie, a średni czas trwania objawów przed zgłoszeniem się do lekarza wynosi około 5 lat dla kamieni podżuchwowych i 4,8 roku dla przyusznych. Nawracające epizody bólu i obrzęku podczas posiłków określane są jako kolka ślinowa.
atrofia gruczołu, choroba dziąseł, dysfagia, fosforan wapnia, gruczoł ślinowy, halitoza, hydroksyapatyt, kamica ślinianek, kserostomia, obustronne występowanie, próchnica, przewód Whartona, sialadenitis, sialolit, ślinianka podjęzykowa, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, tomografia komputerowa, ultrasonografia, węzeł chłonny, włóknienie, wydzielina ropna - Leksykon chorób i schorzeń
Kamica ślinianek – Diagnostyka i diagnoza
Kamica ślinianek (sialolithiasis) charakteryzuje się tworzeniem złogów mineralnych w gruczołach ślinowych lub ich przewodach, co manifestuje się bólem i obrzękiem gruczołu nasilającym się podczas posiłków. Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu i badania fizykalnego, w tym oburęcznego badania palpacyjnego dna jamy ustnej i przewodów ślinowych oraz oceny wydzielania śliny. W diagnostyce obrazowej pierwszorzędową rolę odgrywa ultrasonografia, ze względu na wysoką czułość i bezpieczeństwo, natomiast tomografia komputerowa bez kontrastu (NCCT) z warstwą przekroju 0,2-0,5 mm stanowi złoty standard, szczególnie przy kamieniach słabo uwapnionych. MRI, w tym MR sialografia, jest przydatne w wykrywaniu małych kamieni i ocenie dystalnych odcinków przewodów, a sialendoskopia umożliwia bezpośrednią wizualizację i jednoczesne usunięcie kamieni, co czyni ją cenną metodą diagnostyczno-terapeutyczną.
badanie fizykalne, badanie palpacyjne, kamica ślinianek, obrzęk gruczołu ślinowego, promieniowanie jonizujące, przepływ śliny, przewód Stensena, przewód Whartona, przewód wyprowadzający, radioterapia głowy, rezonans magnetyczny, sarkoidoza, sialadenitis, sialagog, sialendoskopia, sialografia, tomografia komputerowa, ultrasonografia, zapalenie gruczołów ślinowych, zespół Sjögrena, złogi mineralne - Leksykon chorób i schorzeń
Suchość w ustach – Epidemiologia
Kserostomia, czyli subiektywne odczucie suchości w jamie ustnej, jest powszechnym problemem klinicznym, dotykającym około 22% populacji światowej (95% CI 17,0-26,0%), z dużą heterogenicznością w zaleacji od populacji i metod diagnostycznych. Częstość występowania w badaniach epidemiologicznych waha się od 0,9% do 64,8%, z wyższą częstością u kobiet (około 24%) niż u mężczyzn (około 18%), szczególnie po 50. roku życia. W populacji osób starszych (≥65 lat) kserostomia występuje u 17-39%, a u pacjentów powyżej 80 lat nawet do 40%. Szczególnie wysoka częstość jest obserwowana u pacjentów po radioterapii głowy i szyi (100%), z zespołem Sjögrena (około 90%) oraz u osób z zaawansowanymi chorobami nowotworowymi (77-78%). Przyjmowanie leków, zwłaszcza przeciwnadciśnieniowych, przeciwdepresyjnych, moczopędnych i przeciwhistaminowych, jest istotnym czynnikiem ryzyka kserostomii, niezależnie od wieku i płci (p<0,001). Występowanie suchości w ustach koreluje także z chorobami metabolicznymi i autoimmunologicznymi, takimi jak cukrzyca, choroba Alzheimera, udar mózgu czy zapalenie gruczołów ślinowych.
badanie fizykalne, choroba reumatologiczna, choroba tkanki łącznej, choroby współistniejące, jama ustna, kserostomia, lek moczopędny, lek przeciwbólowy, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwnadciśnieniowy, polipragmazja, przepływ śliny, radioterapia głowy i szyi, sialadenitis, sialolithiasis, toczeń rumieniowaty układowy, Xerostomia Inventory, zespół Sjögrena, zespół suchego oka - Leksykon chorób i schorzeń
Obrzęk węzłów chłonnych – Zapobieganie i profilaktyka
Limfadenopatia, definiowana jako powiększenie i bolesność węzłów chłonnych, jest najczęściej wynikiem aktywacji układu immunologicznego w odpowiedzi na infekcje lub inne patologie. Profilaktyka obejmuje przede wszystkim zapobieganie zakażeniom poprzez higienę rąk, unikanie kontaktu z osobami chorymi, dezynfekcję powierzchni, szczepienia (np. przeciw grypie, półpaścowi, gruźlicy, HPV, HBV) oraz stosowanie barier ochronnych w kontaktach seksualnych. Wspieranie odporności poprzez zdrowy styl życia, w tym odpowiednią ilość snu, zbilansowaną dietę, regularną aktywność fizyczną, prawidłowe nawodnienie oraz unikanie używek (alkohol, tytoń) jest kluczowe w redukcji ryzyka limfadenopatii. Szczególną uwagę należy zwrócić na obrzęk limfatyczny, który wymaga ochrony skóry, stosowania odzieży uciskowej, manualnego drenażu limfatycznego oraz unikania czynników nasilających obrzęk, takich jak nadmierne spożycie soli czy ekspozycja na ekstremalne temperatury.
alergia, alergia na leki, alergiczne zapalenie zatok, antybiotykoterapia, choroba nowotworowa, choroba przyzębia, infekcja bakteryjna, infekcja wirusowa, lek antyhistaminowy, lek przeciwalergiczny, lek przeciwbólowy, lek przeciwzapalny, limfadenopatia, limfedem, manualny drenaż limfatyczny, mononukleoza zakaźna, nadmierne spożycie alkoholu, obrzęk limfatyczny, obrzęk węzłów chłonnych, patogen, przepływ limfy, sialadenitis, trudność w oddychaniu, układ immunologiczny, układ limfatyczny, układ odpornościowy, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus zapalenia wątroby typu B, zapalenie ślinianek, zapalenie zatok - Leksykon chorób i schorzeń
Kamica ślinianek – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Kamica ślinianek (sialolitiasis) to schorzenie charakteryzujące się tworzeniem złogów mineralnych, głównie fosforanu i węglanu wapnia, w przewodach lub gruczołach ślinowych, najczęściej w śliniankach podżuchwowych (80-90% przypadków). Częstość występowania wynosi około 1 na 10 000 osób, z przewagą u mężczyzn i szczytem zachorowań w średnim wieku. Czynniki ryzyka obejmują odwodnienie, zaleganie śliny, anatomiczne uwarunkowania przewodów ślinowych, skład śliny, palenie tytoniu oraz choroby autoimmunologiczne. Klinicznie objawia się bólem i obrzękiem gruczołu nasilającym się podczas posiłków, suchością jamy ustnej, a w przypadku zakażenia – gorączką i ropnym wyciekiem. Nieleczona kamica może prowadzić do zapalenia gruczołów, zakażeń, zaniku gruczołu oraz przewlekłego bólu i nawracających infekcji.
antybiotykoterapia, badanie palpacyjne, fale uderzeniowe, fosforan wapnia, higiena jamy ustnej, kamica ślinianek, kserostomia, litotrypsja, nawracająca kamica ślinianek, obrzęk gruczołu ślinowego, przewód ślinowy, sialadenitis, sialagogi, sialendoskopia, sialografia, tomografia komputerowa, ultrasonografia, wysięk ropny, zapalenie ślinianek, złogi mineralne - Leksykon chorób i schorzeń
Kamica ślinianek – Patofizjologia i mechanizm
Kamica ślinianek (sialolithiasis) to schorzenie charakteryzujące się tworzeniem złogów w przewodach lub miąższu dużych gruczołów ślinowych, głównie podżuchwowego (80-90% przypadków), przyusznego (5-20%) oraz podjęzykowego (0-10%). Patogeneza jest wieloczynnikowa i obejmuje teorie mikrozłogów, ciała obcego, korka śluzowego oraz zmienionego składu biochemicznego śliny, w tym zwiększonej lepkości i zawartości białka. Kluczowe czynniki ryzyka to zastój śliny, anatomiczne cechy przewodu Whartona (dłuższy, łukowaty przebieg, przepływ przeciw grawitacji), odwodnienie, leki zmniejszające wydzielanie śliny, choroby autoimmunologiczne (np. zespół Sjögrena) oraz urazy lub radioterapia. Mikroorganizmy, zwłaszcza bakterie z rodzaju Streptococcus, odgrywają istotną rolę w inicjacji i rozwoju kamieni, co potwierdzają badania PCR i mikroskopia elektronowa wykazujące obecność biofilmu bakteryjnego w rdzeniu sialolitów. Nowe dane wskazują na udział zewnątrzkomórkowych pułapek neutrofilowych (NETs) w litogenezie, gdzie DNA neutrofilów sprzyja agregacji kryształów i mineralizacji, prowadząc do wzrostu kamieni.
atrofia gruczołu, gruczoł podjęzykowy, gruczoł podżuchwowy, gruczoł przyuszny, gruczoł ślinowy, hydroksyapatyt, immunofluorescencja, immunohistochemia, jama ustna, kamica ślinianek, korek śluzowy, mikroskopia elektronowa, NET, paciorkowiec, przewód Stensena, przewód Whartona, punktum, sialadenitis, sialendoskopia, sialolit, sialolithiasis, sialomikrolit, zastój śliny, zespół Sjögrena, zewnątrzkomórkowa pułapka neutrofilowa, zwłóknienie