neuropatia wywołana chemioterapią
Neuropatia wywołana chemioterapią (ang. chemotherapy-induced peripheral neuropathy, CIPN) to powikłanie neurologiczne będące następstwem leczenia przeciwnowotworowego, charakteryzujące się uszkodzeniem obwodowego układu nerwowego. Pojawia się u 30-40% pacjentów poddawanych chemioterapii, szczególnie przy zastosowaniu leków z grupy taksanów, pochodnych platyny, alkaloidów barwinka, talidomidu i bortezomibu.
Klinicznie CIPN manifestuje się parestezjami, drętwieniem, bólem neuropatycznym o charakterze pieczenia lub mrowienia, zaburzeniami czucia głębokiego oraz osłabieniem siły mięśniowej, głównie w dystalnych częściach kończyn. Dolegliwości często mają charakter symetryczny i nasilają się wraz z kumulacją dawki chemioterapeutyku. U części pacjentów objawy mogą utrzymywać się miesiące, a nawet lata po zakończeniu leczenia.
Patofizjologia CIPN obejmuje bezpośrednie uszkodzenie neuronów czuciowych, zaburzenia transportu aksonalnego, dysfunkcję mitochondriów oraz stres oksydacyjny. Mechanizmy te różnią się w zależności od zastosowanego leku. Diagnostyka opiera się na badaniu neurologicznym, elektromiografii, badaniu przewodnictwa nerwowego oraz skalach oceny nasilenia objawów.
Leczenie CIPN pozostaje wyzwaniem klinicznym. Stosuje się leki przeciwdrgawkowe (gabapentyna, pregabalina), przeciwdepresyjne (duloksetyna, wenlafaksyna), opioidy oraz miejscowe środki znieczulające. Istotna jest profilaktyka polegająca na modyfikacji dawek chemioterapeutyków w przypadku pojawienia się wczesnych objawów neuropatii. Badania nad czynnikami neuroprotekcyjnymi, takimi jak glutamina, witamina E czy erytropoetyna, nie przyniosły jednoznacznych wyników potwierdzających ich skuteczność.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Leczenie
Rak nadnerczy to rzadki, ale agresywny nowotwór wymagający kompleksowego, wielodyscyplinarnego podejścia terapeutycznego. Leczenie z wyboru stanowi całkowita adrenalektomia z usunięciem otaczającej tkanki tłuszczowej, przy czym laparoskopia jest przeciwwskazana ze względu na ryzyko mikroskopowego rozsiewu i wczesnych nawrotów. Przed operacją konieczna jest ocena hormonalna, zwłaszcza w kierunku nadprodukcji kortyzolu, co wymaga perioperacyjnego pokrycia glikokortykosteroidami. W leczeniu adiuwantowym i zaawansowanym stosuje się mitotan w dawkach do 10-12 g/dzień, z docelowym stężeniem we krwi 14-20 mg/L, który działa cytotoksycznie na komórki nadnerczy i hamuje produkcję hormonów. Chemioterapia skojarzona z mitotanem (np. z etopozydem, doksorubicyną i cisplatyną) wykazuje skuteczność w zaawansowanym stadium choroby, potwierdzoną badaniem klinicznym fazy III (NCT00924144). Radioterapia, głównie wiązką zewnętrzną (ERBT) w dawkach 50-70 Gy przez około 4 tygodnie, jest stosowana jako leczenie uzupełniające lub paliatywne, zwłaszcza w przypadku miejscowo nieresekcyjnych guzów lub przerzutów kostnych.
ablacja guza, adrenalektomia, avelumab, cisplatyna, doksorubicyna, etopozyd, glikokortykosteroid, hiperkortyzolemia, karboplatyna, ketokonazol, metyrapon, mifepriston, mitotan, neuropatia wywołana chemioterapią, niewydolność nadnerczy, niwolumab, ocena hormonalna, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, pembrolizumab, przerzut do kości, radioterapia wiązką zewnętrzną, rak nadnerczy, spironolakton, streptozotocyna, szczepionka z komórek dendrytycznych, terapia adiuwantowa, zespół Cushinga