osobowość borderline
Osobowość borderline, określana także jako osobowość z pogranicza lub zaburzenie osobowości typu borderline (BPD), to poważne zaburzenie psychiczne charakteryzujące się niestabilnością w relacjach interpersonalnych, obrazie siebie, emocjach oraz wyraźną impulsywnością. Pacjenci doświadczają intensywnych i często zmiennych stanów emocjonalnych, które mogą się gwałtownie zmieniać w krótkim czasie.
W obrazie klinicznym dominują: chroniczne uczucie pustki, trudności w kontrolowaniu gniewu, zachowania autodestrukcyjne, w tym samookaleczenia i próby samobójcze, oraz silny lęk przed porzuceniem. Pacjenci często idealizują, a następnie dewaluują innych, co prowadzi do niestabilnych i intensywnych relacji. Mogą również doświadczać krótkotrwałych epizodów dysocjacji lub paranoidalnych myśli.
Etiologia BPD jest złożona i obejmuje czynniki genetyczne, neurobiologiczne oraz środowiskowe, w tym traumatyczne doświadczenia z dzieciństwa. W leczeniu stosuje się głównie psychoterapię, szczególnie terapię dialektyczno-behawioralną (DBT), psychoterapię opartą na mentalizacji (MBT) oraz terapię schematów. Farmakoterapia ma charakter wspomagający, ukierunkowany na konkretne objawy, takie jak impulsywność czy zaburzenia nastroju.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Choroba psychiczna – Objawy
Choroby psychiczne obejmują szeroki zakres zaburzeń wpływających na nastrój, myślenie i zachowanie, manifestujące się zarówno objawami emocjonalnymi (np. uporczywy smutek, lęk, myśli samobójcze), jak i poznawczymi (np. problemy z koncentracją, urojenia, halucynacje) oraz fizycznymi (np. zmiany w apetycie, zaburzenia snu, bóle niewyjaśnione). Przebieg choroby jest progresywny i dzieli się na cztery stadia: od łagodnych objawów i sygnałów ostrzegawczych, przez nasilające się symptomy, poważne upośledzenie funkcjonowania, aż do stanu zagrażającego życiu, charakteryzującego się m.in. myślami samobójczymi i poważnymi zaburzeniami percepcji. Wczesna interwencja jest kluczowa, gdyż może zmniejszyć nasilenie objawów, zapobiec hospitalizacji i poprawić rokowanie, zwłaszcza w przypadku psychozy, gdzie czas nieleczonej choroby przekraczający rok znacząco pogarsza prognozę.
anhedonia, autoagresja, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba psychiczna, choroby współistniejące, dysregulacja emocjonalna, epizod maniakalny, epizod psychotyczny, halucynacja, impulsywność, insomnia, izolacja społeczna, lek psychiatryczny, myśli samobójcze, nieleczona psychoza, objaw emocjonalny, obniżony nastrój, okres prodromalny, osobowość borderline, progresja objawów, psychoterapia, schizofrenia, urojenie, zaburzenie behawioralne, zaburzenie depresyjne, zaburzenie lękowe, zaburzenie myślenia, zaburzenie poznawcze, zaburzenie zdrowia psychicznego - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie depersonalizacji i derealizacji – Objawy
Zaburzenie depersonalizacji-derealizacji (DPDR) to dysocjacyjne zaburzenie charakteryzujące się uporczywym lub nawracającym poczuciem odłączenia od własnego ciała, myśli lub otoczenia, z zachowaną prawidłową oceną rzeczywistości. Objawy depersonalizacji obejmują m.in. poczucie obserwowania siebie z zewnątrz, emocjonalne odrętwienie, aleksytymię oraz zaburzenia percepcji ciała, natomiast derealizacja manifestuje się jako poczucie nierealności świata, zniekształcenia percepcji wzrokowej i słuchowej oraz zaburzenia postrzegania czasu. Przebieg zaburzenia jest zmienny – objawy mogą trwać od kilku godzin do lat, występować epizodycznie lub stale, a średni wiek zachorowania to około 16 lat. Szacuje się, że DPDR dotyka 1-2% populacji, choć przejściowe objawy mogą pojawić się u 26-74% osób w odpowiedzi na stres lub traumę. Zaburzenie często współwystępuje z zaburzeniami lękowymi, depresją oraz PTSD, co komplikuje diagnozę i leczenie. Opóźnienie w rozpoznaniu wynosi średnio 7-12 lat, co negatywnie wpływa na rokowanie.
aleksytymia, ciało migdałowate, depersonalizacja, depersonalizacja i derealizacja, derealizacja, dysregulacja emocjonalna, dystymia, EMDR, interocepcja, kora przedczołowa, lamotrygina, leki przeciwlękowe, mindfulness, napad paniki, osobowość borderline, osobowość unikająca, przewlekły przebieg, remisja spontaniczna, stabilizatory nastroju, system serotoninergiczny, techniki ugruntowania, terapia poznawczo-behawioralna, terapia psychodynamiczna, układ limbiczny, zaburzenie depersonalizacji i derealizacji, zaburzenie depresyjne, zaburzenie dysocjacyjne, zaburzenie lękowe, zaburzenie stresu pourazowego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Alpraxil 0,5 mg
Alprazolam, substancja czynna preparatu Alpraxil, wykazuje działania niepożądane głównie związane z jego działaniem na ośrodkowy układ nerwowy. Najczęściej obserwuje się nadmierne uspokojenie, senność, zmęczenie, ataksję, zaburzenia koordynacji ruchowej oraz mowy, które mogą znacząco upośledzać funkcjonowanie pacjenta, zwłaszcza u osób starszych. Rzadziej występują zmiany nastroju, zaburzenia funkcji poznawczych, pamięci, czynności seksualnych oraz objawy gastroenterologiczne i dermatologiczne. Istotnym ryzykiem jest rozwój zależności fizycznej i psychicznej, a nagłe odstawienie leku, nawet w dawkach terapeutycznych, może prowadzić do objawów odstawienia o różnym nasileniu, włącznie z napadami padaczkowymi i omamami. Szczególnie narażeni są pacjenci z zaburzeniami osobowości typu borderline, historią agresji, nadużywający substancji psychoaktywnych oraz osoby z zespołem stresu pourazowego.
agranulocytoza, Alpraxil, alprazolam, ataksja, benzodiazepiny, bezsenność, depersonalizacja, derealizacja, drżenie, duszność, dystonia, działanie paradoksalne, hiperprolaktynemia, nadmierne uspokojenie, nadwrażliwość na światło, napad padaczkowy, nietrzymanie moczu, objawy niepożądane, objawy paranoidalne, obrzęk naczynioruchowy, omamy, osobowość borderline, ośrodkowy układ nerwowy, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, senność, stan splątania, uzależnienie, zaburzenia koordynacji ruchowej, zaburzenia motoryki, zależność fizyczna i psychiczna, zapalenie wątroby, zatrzymanie moczu, zawroty głowy, zespół odstawienia, zespół stresu pourazowego, żółtaczka - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Medikinet CR 5 mg 5 mg
Medikinet CR, zawierający chlorowodorek metylofenidatu, posiada liczne przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem terapii. Lek jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, w tym sacharozę (zawartość od 63,57 mg do 159,22 mg w zależności od dawki). Nie należy stosować go u chorych z jaskrą, guzem chromochłonnym, nadczynnością tarczycy, a także w trakcie lub w ciągu 14 dni po zakończeniu terapii nieselektywnymi, nieodwracalnymi inhibitorami MAO ze względu na ryzyko przełomu nadciśnieniowego. Ponadto, Medikinet CR jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami psychicznymi, takimi jak ciężka depresja, jadłowstręt psychiczny, skłonności samobójcze, objawy psychotyczne, ciężkie zaburzenia nastroju, mania, schizofrenia, zaburzenia osobowości typu borderline oraz niekontrolowana choroba afektywna dwubiegunowa typu I, ze względu na możliwość nasilenia objawów i destabilizacji stanu psychicznego.
antagonista receptora H2, bezkwaśność żołądka, chlorowodorek metylofenidatu, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba niedokrwienna serca, ciśnienie wewnątrzgałkowe, cukrzyca, depresja, guz chromochłonny, inhibitor pompy protonowej, inhibitory monoaminooksydazy, jadłowstręt psychiczny, jaskra, kanałopatia, kapsułka o zmodyfikowanym uwalnianiu, kardiomiopatia, mania, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, nietolerancja, niewydolność serca, objawy psychotyczne, osobowość borderline, pH żołądka, przełom nadciśnieniowy, schizofrenia, tętniak mózgu, tyreotoksykoza, udar mózgu, wada serca, zaburzenia nastroju, zaburzenia rytmu serca, zapalenie naczyń, zarostowa choroba tętnic, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Zomiren 0,5 mg
Produkt leczniczy Zomiren zawierający alprazolam w dawkach 0,25 mg, 0,5 mg oraz 1 mg wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które są szczególnie nasilone przy wysokich dawkach i u pacjentów z indywidualną podatnością. Najczęściej obserwowane działania niepożądane to nadmierne uspokojenie, senność, zmęczenie, ataksja, zaburzenia koordynacji i mowy. Rzadziej występują zmiany nastroju, zaburzenia pamięci, funkcji płciowych oraz reakcje skórne. Alprazolam może prowadzić do rozwoju zależności fizycznej i psychicznej, a nagłe odstawienie leku może wywołać zespół odstawienia objawiający się m.in. bólem głowy, nasilonym lękiem, pobudzeniem psychoruchowym, derealizacją, omamami oraz napadami padaczkowymi. Ryzyko działań niepożądanych jest wyższe u pacjentów z zaburzeniami osobowości typu borderline, agresywnych, nadużywających alkoholu lub leków oraz cierpiących na zespół stresu pourazowego.
agranulocytoza, alprazolam, anafilaksja, ataksja, benzodiazepina, ciśnienie wewnątrzgałkowe, depersonalizacja, derealizacja, dystonia, hiperprolaktynemia, hipomania, nadwrażliwość na światło, napad padaczkowy, nieregularne miesiączkowanie, nietrzymanie moczu, obrzęk naczynioruchowy, omamy, osobowość borderline, zaburzenia mowy, zaburzenia pamięci, zależność fizyczna i psychiczna, zapalenie wątroby, zatrzymanie moczu, zespół odstawienia, zespół stresu pourazowego, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Osobowość borderline – Patofizjologia i mechanizm
Osobowość borderline (BPD) to złożone zaburzenie psychiczne charakteryzujące się niestabilnością obrazu siebie, emocji i relacji interpersonalnych, którego patogeneza obejmuje interakcję czynników genetycznych (dziedziczność 40-60%) oraz środowiskowych, zwłaszcza traumatycznych doświadczeń z dzieciństwa. Neurobiologiczne podstawy BPD obejmują dysfunkcje osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA) z podwyższonym poziomem kortyzolu, zmiany w systemach neuroprzekaźnikowych (serotonina, dopamina, GABA, glutaminian) oraz genetyczne i epigenetyczne modyfikacje, m.in. w genie receptora oksytocyny (OXTR) i haplotypie TPH2. Badania neuroobrazowe wykazały zmniejszenie objętości istoty szarej w hipokampie, korze oczodołowo-czołowej, przedniej korze obręczy i ciele migdałowatym, a także dysfunkcje kory przedczołowej, co koreluje z impulsywnością, niestabilnością emocjonalną i zaburzeniami regulacji afektu. W BPD obserwuje się hiperaktywność ciała migdałowatego oraz upośledzenie kontroli „z góry na dół”, co prowadzi do dominacji reakcji emocjonalnych nad funkcjami poznawczymi.
ADHD, ciało migdałowate, czynnik uwalniający kortykotropinę, dopamina, dziedziczność zaburzeń osobowości, elektroencefalografia, endogenne opioidy, glutaminian, hipokamp, identyfikacja projekcyjna, kontrola poznawcza, kora oczodołowo-czołowa, kora przedczołowa, kortyzol, kwas gamma-aminomasłowy, mechanizm obronny, medytacja uważności, neuropeptyd Y, neuropeptydy, noradrenalina, oksytocyna, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osobowość borderline, proces zapalny, schizofrenia, serotonina, stres oksydacyjny, trauma dziecięca, układ limbiczny, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie osobowości, zaburzenie osobowości borderline, zaburzenie schizoafektywne, zaburzenie stresu pourazowego, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi - Leksykon chorób i schorzeń
Patologiczny hazard – Diagnostyka i diagnoza
Patologiczny hazard, sklasyfikowany w DSM-5 jako zaburzenie związane z używaniem substancji i uzależnieniami, charakteryzuje się nawracającym, uporczywym problemowym zachowaniem hazardowym prowadzącym do klinicznie istotnego upośledzenia funkcjonowania. Diagnoza wymaga spełnienia co najmniej 4 z 9 kryteriów w ciągu 12 miesięcy, co zwiększa czułość rozpoznania w porównaniu do DSM-IV. Kryteria obejmują m.in. potrzebę zwiększania kwot pieniędzy na hazard, objawy odstawienne, powtarzające się nieudane próby kontroli, zaabsorbowanie hazardem, „gonienie strat”, kłamstwa, utratę ważnych relacji i poleganie na innych w celu uzyskania środków finansowych. Stopnie nasilenia określa się jako łagodne (4-5 kryteriów), umiarkowane (6-7) i ciężkie (8-9), z możliwością oceny remisji (wczesnej i trwałej). Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie klinicznym oraz narzędziach przesiewowych takich jak SOGS, LIE/BET, PGSI, NODS-SA i 20 pytań Anonimowych Hazardzistów, jednak wyniki przesiewowe nie zastępują pełnej oceny specjalistycznej.
ADHD, brzuszne prążkowie, czynnik ryzyka, deficyt neuropsychologiczny, diagnostyka różnicowa, epizod maniakalny, klasyfikacja DSM-5, narzędzie przesiewowe, osobowość antyspołeczna, osobowość borderline, patologiczny hazard, przyśrodkowa kora przedczołowa, trwała remisja, uzależnienie od hazardu, współistniejące zaburzenie psychiczne, zaburzenie depresyjne, zaburzenie dwubiegunowe, zaburzenie hazardowe, zaburzenie kontroli impulsów, zaburzenie lękowe, zaburzenie osobowości, zaburzenie psychiczne, zaburzenie związane z używaniem substancji, zaburzenie związane z używaniem substancji psychoaktywnych - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie osobowości schizotypowe – Objawy
Schizotypowe zaburzenie osobowości (STPD) charakteryzuje się deficytami w umiejętnościach społecznych i interpersonalnych, ekscentrycznym zachowaniem oraz zniekształceniami poznawczymi i percepcyjnymi. Diagnoza wymaga obecności co najmniej pięciu objawów, takich jak idee odnoszące, myślenie magiczne, podejrzliwość, dziwaczne zachowanie i ograniczony afekt. Częstość występowania wynosi 1-4% populacji, z nieco wyższą zapadalnością u mężczyzn. Objawy utrzymują się przez całe życie, a ryzyko konwersji do schizofrenii lub innych zaburzeń psychotycznych wynosi 20-40%. Współistniejące zaburzenia to depresja (30-50%), lęk społeczny oraz zaburzenia osobowości i używania substancji. STPD powoduje znaczne trudności w relacjach społecznych, funkcjonowaniu zawodowym i edukacyjnym oraz zwiększa ryzyko zachowań autodestrukcyjnych, w tym prób samobójczych i samookaleczeń.
atypowy lek przeciwpsychotyczny, deficyt umiejętności społecznych, Diagnostyczny i Statystyczny Podręcznik Zaburzeń Psychicznych, duże zaburzenie depresyjne, ekscentryczne zachowanie, ekscentryczność, fobia społeczna, halucynacja, ideacja paranoidalna, iluzja cielesna, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwlękowy, myślenie magiczne, objaw psychotyczny, ograniczony afekt, olanzapina, osobowość borderline, próba samobójcza, psychoterapia wspierająca, risperidon, samookaleczenie, schizotypowe zaburzenie osobowości, spektrum schizofrenii, substancja psychoaktywna, terapia poznawczo-behawioralna, terapia rodzinna, trening umiejętności społecznych, urojenie, zaburzenie psychiczne, zachowanie autodestrukcyjne, zniekształcenie poznawcze - Leksykon chorób i schorzeń
Osobowość borderline – Etiologia i przyczyny
Osobowość borderline (BPD) to złożone zaburzenie psychiczne o etiologii wieloczynnikowej, obejmującej komponenty genetyczne, neurobiologiczne oraz środowiskowe. Dziedziczność BPD wynosi około 40-46%, a ryzyko rozwoju zaburzenia u krewnych pierwszego stopnia jest pięciokrotnie wyższe niż w populacji ogólnej. Neuroobrazowanie wykazuje zmiany w korze przedczołowej, ciele migdałowatym i hipokampie, które odpowiadają za regulację emocji, kontrolę impulsów i funkcje poznawcze. U osób z BPD obserwuje się zwiększoną aktywność obwodów związanych z bólem emocjonalnym oraz zmniejszoną aktywność obwodów regulujących emocje, a także zaburzenia w funkcjonowaniu neuroprzekaźników, zwłaszcza serotoniny, oraz podwyższony poziom kortyzolu.
ciało migdałowate, dysfunkcja rodzinna, dysregulacja emocjonalna, dziedziczność zaburzeń osobowości, funkcje poznawcze, hipokamp, kontrola impulsów, kora przedczołowa, kortyzol, model biopsychospołeczny, model diateza-stres, neuroobrazowanie, neuroprzekaźniki, osobowość borderline, predyspozycja genetyczna, przemoc emocjonalna, przemoc fizyczna, przemoc seksualna, regulacja emocji, serotonina, trauma psychiczna, zaburzenia przywiązania, zmiany hormonalne, zmiany neurobiologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Osobowość borderline – Leczenie
Osobowość borderline (BPD) to złożone zaburzenie charakteryzujące się niestabilnością emocjonalną, relacji interpersonalnych oraz impulsywnością. Podstawą leczenia jest psychoterapia, z dialektyczną terapią behawioralną (DBT) uznawaną za „złoty standard” i jedyną empirycznie potwierdzoną metodę, która skutecznie redukuje samookaleczenia, zachowania samobójcze i impulsywność. Inne efektywne metody to terapia oparta na mentalizacji (MBT), terapia poznawczo-behawioralna (CBT) oraz terapia skoncentrowana na schematach (SFT). Farmakoterapia pełni rolę uzupełniającą, głównie w leczeniu współistniejących zaburzeń, takich jak depresja czy lęk, jednak nie istnieją leki zatwierdzone specjalnie do leczenia BPD. Zaleca się unikanie leków o wysokim ryzyku uzależnienia i zwiększonej śmiertelności w przedawkowaniu (np. benzodiazepiny, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne). Leczenie jest długoterminowe i wymaga indywidualnego podejścia, uwzględniającego historię życia pacjenta oraz współwystępujące zaburzenia.
benzodiazepin, dialektyczna terapia behawioralna, farmakoterapia, impulsywność, inhibitor MAO, labilność emocjonalna, lek przeciwpsychotyczny, osobowość borderline, psychoterapia, psychoterapia psychodynamiczna, psychoterapia skupiona na przeniesieniu, samookaleczenie, selektywny inhibitor wychwytu serotoniny, stabilizator nastroju, terapia oparta na mentalizacji, terapia poznawczo-behawioralna, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, uzależnienie, zaburzenie odżywiania, zespół stresu pourazowego - Leksykon chorób i schorzeń
Osobowość borderline – Objawy
Osobowość borderline (BPD) to poważne zaburzenie psychiczne charakteryzujące się niestabilnością emocjonalną, zaburzeniami obrazu siebie oraz relacji interpersonalnych. Diagnoza opiera się na kryteriach DSM-5, wymagających obecności co najmniej 5 z 9 objawów, takich jak gwałtowne zmiany nastroju trwające od kilku godzin do dni, chroniczne uczucie pustki, impulsywne i autodestrukcyjne zachowania (np. samookaleczenia, próby samobójcze z ryzykiem 40-krotnie wyższym niż w populacji ogólnej), a także intensywny lęk przed porzuceniem i wzorzec „splittingu” w relacjach. Epidemiologicznie BPD dotyka 1,6-5,9% populacji ogólnej i stanowi do 20% pacjentów psychiatrycznych hospitalizowanych. Przebieg jest przewlekły, z epizodami zaostrzeń wywołanych stresem interpersonalnym, a objawy impulsywne ustępują szybciej niż afektywne. Współwystępowanie zaburzeń depresyjnych, lękowych, PTSD czy uzależnień jest powszechne, co komplikuje diagnostykę i leczenie. Ryzyko samobójstwa wynosi około 8-10%, a śmiertelność jest podwyższona.
choroba sercowo-naczyniowa, cukrzyca, dysocjacja, dysregulacja emocji, dystymia, epizod psychotyczny, kryteria DSM-5, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwpsychotyczny, myślenie czarno-białe, nadużywanie substancji psychoaktywnych, niestabilność emocjonalna, osobowość borderline, otyłość, próba samobójcza, regulacja emocji, remisja, ryzykowne zachowanie seksualne, samookaleczanie, stabilizator nastroju, terapia dialektyczno-behawioralna, terapia oparta na mentalizacji, terapia skoncentrowana na schematach, wahanie nastroju, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie depresyjne, zaburzenie lękowe, zaburzenie odżywiania, zaburzenie osobowości z pogranicza, zaburzenie tożsamości, zachowanie impulsywne, zespół stresu pourazowego - Leksykon chorób i schorzeń
Osobowość borderline – Diagnostyka i diagnoza
Osobowość borderline (BPD) to zaburzenie charakteryzujące się niestabilnością w relacjach interpersonalnych, obrazie siebie i afekcie oraz impulsywnością, które musi spełniać co najmniej 5 z 9 kryteriów DSM-5, takich jak unikanie porzucenia, niestabilne relacje, zaburzenia tożsamości, impulsywność w co najmniej dwóch obszarach, powtarzające się zachowania samobójcze lub samookaleczające, niestabilność afektywna, chroniczne uczucie pustki, nieadekwatny gniew oraz przejściowe objawy paranoiczne lub dysocjacyjne. Diagnoza jest trudna ze względu na nakładanie się objawów z innymi zaburzeniami psychicznymi (np. zaburzenie afektywne dwubiegunowe, PTSD) oraz brak specyficznych testów laboratoryjnych. Zaleca się stosowanie ustrukturyzowanych wywiadów diagnostycznych (np. DIB-R, SCID-5-AMPD) oraz kwestionariuszy samooceny (np. MSI-BPD) w celu poprawy trafności diagnozy. Wczesna diagnoza, nawet u osób poniżej 18 roku życia, jest istotna dla zapobiegania utrwalaniu się patologicznych wzorców zachowań i zmniejszenia błędnych diagnoz innych zaburzeń.
badanie przesiewowe, diagnoza kliniczna, diagnoza różnicowa, dialektyczna terapia behawioralna, DSM-5, impulsywność, kompulsywne objadanie się, objaw dysocjacyjny, osobowość borderline, psychoterapia, regulacja emocjonalna, samookaleczenie, stygmatyzacja, terapia oparta na mentalizacji, terapia psychodynamiczna, terapia skoncentrowana na schematach, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie nastroju, zaburzenie osobowości, zaburzenie osobowości z pogranicza, zaburzenie tożsamości, zespół stresu pourazowego - Leksykon chorób i schorzeń
Osobowość borderline – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Osobowość borderline (BPD) nie jest już postrzegana jako zaburzenie trwające całe życie z nieuchronną niepełnosprawnością. Badania długoterminowe, takie jak CLPS i MSAD, wykazały, że remisja objawów BPD jest częstsza niż wcześniej sądzono: po 2 latach remisję obserwuje około 25% pacjentów, a po 10 latach aż 91% doświadcza co najmniej 2-miesięcznej remisji, z czego 85% utrzymuje remisję przez 12 miesięcy lub dłużej. Wskaźniki remisji po 5 latach wynoszą 50-70%, a ryzyko nawrotu w ciągu 10 lat to około 30%. Czynniki negatywnie wpływające na rokowanie to impulsywność, negatywna afektywność, cechy antyspołeczne, współistniejąca depresja oraz subiektywne obciążenie dysocjacją. Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) przynosi lepsze wyniki u pacjentów z wyższym poziomem ugodowości, a wczesne zmiany w funkcjonowaniu osobowości w trakcie terapii są silnymi predyktorami końcowych rezultatów leczenia (proporcja wyjaśnionej wariancji 10,9-33,4%).
cecha antyspołeczna, depresja, dysocjacja, funkcjonowanie psychospołeczne, impulsywność, jadłowstręt psychiczny, kryterium diagnostyczne, myśl samobójcza, nawrót zaburzenia, nieufność interpersonalna, osobowość borderline, próba samobójcza, remisja objawów, samouszkodzenie, tendencja samobójcza, terapia dialektyczno-behawioralna, terapia poznawcza, zaburzenie odżywiania, zaburzenie psychiatryczne, zaburzenie używania substancji, zachowanie samobójcze - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół munchausena – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w zespole Munchausena jest generalnie niekorzystne, głównie z powodu niskiej gotowości pacjentów do przyznania się do nieprzystosowawczych zachowań, co utrudnia terapię. Współistniejące zaburzenia, takie jak uzależnienia od substancji psychoaktywnych, depresja, zaburzenia lękowe oraz zaburzenia osobowości (zwłaszcza borderline i histrioniczne), dodatkowo komplikują przebieg choroby i leczenia. Kluczowym czynnikiem prognostycznym jest akceptacja diagnozy i przestrzeganie planu terapeutycznego – pacjenci akceptujący diagnozę mają rokowanie bardziej korzystne, natomiast ci zaprzeczający diagnozie lub unikający leczenia są narażeni na poważne, nawet zagrażające życiu, konsekwencje. Przebieg choroby jest najczęściej przewlekły, z nawracającymi epizodami, co wymaga długoterminowego monitorowania i terapii.
brak wglądu w chorobę, choroba współistniejąca, czynnik prognostyczny, depresja, leczenie psychiatryczne, osobowość borderline, powikłanie zdrowotne, proces terapeutyczny, przebieg przewlekły, uzależnienie od substancji, wczesna interwencja, zaburzenie lękowe, zaburzenie osobowości, zaburzenie używania substancji psychoaktywnych, zachowanie manipulacyjne, zalecenie terapeutyczne, zespół Münchausena, znęcanie się nad dzieckiem - Leksykon chorób i schorzeń
Samookaleczenie/cięcie się – Diagnostyka i diagnoza
Samookaleczenia (NSSI) definiowane są jako intencjonalne uszkodzenia tkanek własnego ciała bez intencji samobójczej, z cięciem jako najczęstszą formą (70-90% przypadków). W DSM-5 NSSI zostały umieszczone w sekcji „Conditions for Further Study” z proponowanymi kryteriami diagnostycznymi obejmującymi m.in. co najmniej 5 dni samouszkodzeń w ciągu roku, motywacje emocjonalne (ulga od negatywnych uczuć, rozwiązywanie trudności interpersonalnych, wywołanie pozytywnego stanu emocjonalnego) oraz klinicznie istotne zaburzenia funkcjonowania. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym i ocenie funkcji samookaleczeń, z uwzględnieniem różnicowania z próbami samobójczymi, zaburzeniami neurorozwojowymi, psychozą czy społecznie akceptowanymi praktykami modyfikacji ciała. Osoby samookaleczające się mają 6-9-krotnie wyższe ryzyko próby samobójczej, co podkreśla konieczność dokładnej oceny ryzyka i współistniejących zaburzeń psychicznych.
aleksytymia, anoreksja, bulimia, choroba afektywna dwubiegunowa, cięcie się, depresja, DSM-5, klasyfikacja ICD-10, NSSI, OCD, osobowość borderline, osobowość chwiejna emocjonalnie, próba samobójcza, PTSD, samookaleczenia, schizofrenia, self-injury, substancje psychoaktywne, terapia dialektyczno-behawioralna, terapia poznawczo-behawioralna, zaburzenia lękowe, zaburzenia nastroju, zaburzenia odżywiania, zaburzenia psychotyczne, zaburzenia ze spektrum autyzmu, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, zaburzenie osobowości, zachowania autoagresywne - Leksykon chorób i schorzeń
Osobowość borderline – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Osobowość borderline (BPD) to zaburzenie charakteryzujące się niestabilnością w relacjach interpersonalnych, obrazie siebie i afekcie oraz impulsywnością, dotykające około 2% populacji ogólnej i do 60% pacjentów z zaburzeniami osobowości. Diagnoza według DSM-5 wymaga obecności co najmniej 5 z 9 kryteriów, takich jak intensywne lęki przed porzuceniem, impulsywność w obszarach samodestrukcyjnych, powtarzające się zachowania samobójcze lub samookaleczenia, niestabilny afekt i chroniczne uczucie pustki. Pacjenci z BPD często wykazują deficyty w rozwiązywaniu problemów i mają trudności w adaptacji społecznej, co wymaga kompleksowej oceny pielęgniarskiej, ze szczególnym uwzględnieniem ryzyka samobójstwa, samookaleczeń, zachowań impulsywnych oraz niestabilności emocjonalnej. Diagnozy pielęgniarskie obejmują m.in. ryzyko samobójstwa, ryzyko samookaleczenia, nieskuteczne radzenie sobie, izolację społeczną oraz zaburzenia tożsamości osobistej.
depresja, farmakoterapia, impulsywność, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, izolacja społeczna, kontrola impulsów, lęk, myśl samobójcza, nieskuteczne radzenie sobie, objaw dysocjacyjny, objaw paranoidalny, ocena ryzyka, osobowość borderline, psychoedukacja, regulacja emocjonalna, relacja terapeutyczna, restrukturyzacja poznawcza, rozszczepienie psychiczne, ryzyko samobójstwa, ryzyko samookaleczenia, terapia dialektyczno-behawioralna, terapia grupowa, terapia oparta na mentalizacji, terapia poznawczo-behawioralna, zaburzenie dysocjacyjne, zaburzenie osobowości, zaburzenie osobowości borderline, zaburzenie tożsamości, zachowanie samobójcze, zachowanie samookaleczające - Leksykon leków
Działania niepożądane – Xanax 500 mcg
Alprazolam, substancja czynna leku Xanax, wykazuje działania niepożądane głównie wynikające z jego nadmiernego działania farmakologicznego, których nasilenie jest zależne od indywidualnej podatności pacjenta oraz dawki. Najczęściej obserwowane działania niepożądane przy dużych dawkach to nadmierne uspokojenie, senność, zmęczenie, ataksja, upośledzona koordynacja i zaburzenia mowy. Rzadziej występują zmiany nastroju, zaburzenia pamięci, funkcji płciowych, poznawcze oraz zapalenie skóry. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko rozwoju zależności fizycznej i psychicznej, a nagłe odstawienie może wywołać objawy odstawienia, takie jak ból głowy, nasilony lęk, pobudzenie psychoruchowe, dezorientacja, omamy czy napady padaczkowe, zwłaszcza u pacjentów długotrwale leczonych dużymi dawkami.
agranulocytoza, alprazolam, anafilaksja, ataksja, benzodiazepiny, bezsenność, ciśnienie wewnątrzgałkowe, derealizacja, drżenie, dystonia, hiperprolaktynemia, hipomania, mania, nadmierne uspokojenie, napad padaczkowy, niepamięć, nieprawidłowa koordynacja, nieregularne miesiączkowanie, nietrzymanie moczu, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, omamy, osobowość borderline, pobudzenie psychoruchowe, stan splątania, zaburzenia czynności płciowych, zaburzenia koordynacji, zaburzenia mowy, zaburzenia pamięci, zaburzenia poznawcze, zaburzenia wątroby, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zależność lekowa, zatrzymanie moczu, zespół odstawienia, zespół stresu pourazowego, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Samookaleczenie/cięcie się – Patofizjologia i mechanizm
Samookaleczenie (NSSI) definiuje się jako celowe uszkadzanie tkanek ciała bez intencji samobójczych, najczęściej w formie cięcia (70-90% przypadków). Mechanizm ten służy regulacji afektu, przynosząc chwilową ulgę w postaci zmniejszenia negatywnych emocji i wzrostu spokoju, co jest potwierdzone badaniami wykazującymi zmiany w walencji i pobudzeniu afektywnym przed i po akcie samookaleczenia. Kluczową rolę odgrywa uwalnianie β-endorfin, które poprawiają samopoczucie na krótki czas, co może prowadzić do uzależnienia od tego zachowania. Dysregulacja układu nerwowego autonomicznego, zwłaszcza zwiększona reaktywność układu współczulnego, oraz zaburzenia osi HPA są istotnymi elementami neurobiologicznymi patogenezy NSSI. Samookaleczenie może również pełnić funkcję uziemiania, pomagając przerwać dysocjację i emocjonalne odłączenie, szczególnie u osób z historią traumy.
aktywacja układu współczulnego, aleksytymia, beta-endorfina, choroba afektywna dwubiegunowa, cięcie się, dysocjacja, dysregulacja emocjonalna, dysregulacja układu autonomicznego, endogenne opioidy, endogenny układ opioidowy, objawy odstawienia, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osobowość borderline, przewodnictwo skórne, regulacja afektu, samookaleczanie, technika uziemiania, tolerancja, trauma, układ opioidowy, układ przywspółczulny, układ współczulny, uzależnienie behawioralne, zaburzenie dysocjacyjne, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zespół stresu pourazowego - Leksykon chorób i schorzeń
Osobowość borderline – Zapobieganie i profilaktyka
Osobowość borderline (BPD) dotyka około 2,7% populacji i jest poważnym, ale możliwym do leczenia zaburzeniem psychicznym. Wczesna interwencja i profilaktyka wskazująca, ukierunkowana na osoby z wczesnymi objawami BPD, są obecnie uznawane za najskuteczniejsze strategie zapobiegania rozwojowi pełnoobjawowego zaburzenia. Kluczowe elementy tych działań obejmują wczesne rozpoznanie cech BPD u adolescentów i młodych dorosłych, natychmiastowe wdrożenie terapii oraz rozwijanie umiejętności regulacji emocji i poprawy relacji interpersonalnych. Programy takie jak HYPE i ERT wykazały skuteczność w redukcji objawów i poprawie funkcjonowania psychospołecznego. Profilaktyka powinna szczególnie uwzględniać grupy wysokiego ryzyka, w tym dzieci doświadczające traumy, zaniedbania, osoby z rodzinnym obciążeniem BPD oraz młodzież z zaburzeniami zachowania.
ćwiczenia uziemiające, impulsywność, kryteria diagnostyczne, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwpsychotyczny, mentalizacja, myśli samobójcze, niekorzystne doświadczenia z dzieciństwa, osobowość borderline, profilaktyka pierwotna, profilaktyka wskazująca, profilaktyka wtórna, regulacja emocji, remisja, samookaleczenie, stabilizator nastroju, terapia dialektyczno-behawioralna, terapia grupowa, terapia psychodynamiczna, terapia rodzinna, terapia schematów, trauma, wczesna interwencja, zaburzenie psychiczne, zaburzenie współwystępujące, zachowanie autodestrukcyjne - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Medikinet CR 60 mg 60 mg
Metylofenidat w postaci kapsułek o zmodyfikowanym uwalnianiu Medikinet CR jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, w tym sacharozę (139,20 mg – 159,22 mg w dawce 60 mg), co jest istotne u osób z nietolerancją cukrów. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest jaskra w każdej postaci ze względu na ryzyko podwyższenia ciśnienia wewnątrzgałkowego. Leku nie należy stosować u pacjentów z guzem chromochłonnym, nadczynnością tarczycy, tyreotoksykozą oraz w trakcie i przez co najmniej 14 dni po odstawieniu nieselektywnych, nieodwracalnych inhibitorów MAO z powodu ryzyka przełomu nadciśnieniowego. Ponadto, przeciwwskazania obejmują ciężkie zaburzenia psychiczne, takie jak ciężka depresja, jadłowstręt psychiczny, skłonności samobójcze, objawy psychotyczne, schizofrenia, choroba afektywna dwubiegunowa typu I oraz zaburzenia osobowości typu borderline.
ADHD, anomalia naczyniowa, antagonista receptora H2, bezkwaśność żołądka, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba niedokrwienna serca, ciężka depresja, ciśnienie wewnątrzgałkowe, dysfagia, guz chromochłonny, inhibitor pompy protonowej, inhibitory monoaminooksydazy, jadłowstręt psychiczny, jaskra, kanałopatia, kardiomiopatia, lek zobojętniający kwas żołądkowy, metylofenidat, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, nadwrażliwość na metylofenidat, nietolerancja cukrów, niewydolność serca, objawy psychotyczne, osobowość borderline, przełom nadciśnieniowy, schizofrenia, skłonności samobójcze, tętniak mózgu, tyreotoksykoza, udar, wrodzone wady serca, zaburzenia naczyń mózgowych, zaburzenia nastroju, zaburzenia odżywiania, zaburzenia osobowości, zaburzenia rytmu serca, zapalenie naczyń, zarostowa choroba tętnic, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Atenza 18 mg
Lek Atenza (metylofenidat) posiada liczne bezwzględne przeciwwskazania, które klinicysta musi uwzględnić przed rozpoczęciem terapii u pacjentów z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej. Należą do nich nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze, w tym laktozę jednowodną (3,4–6,8 mg w zależności od dawki: 18–54 mg). Przeciwwskazania endokrynologiczne obejmują guz chromochłonny nadnerczy oraz nadczynność tarczycy/tyreotoksykozę. Stosowanie leku jest bezwzględnie przeciwwskazane podczas terapii nieselektywnymi, nieodwracalnymi inhibitorami MAO lub w okresie krótszym niż 14 dni od ich odstawienia ze względu na ryzyko przełomu nadciśnieniowego. Ponadto, Atenza jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami psychicznymi (np. ciężka depresja, psychozy, mania, schizofrenia, choroba afektywna dwubiegunowa typu I), a także u osób z poważnymi schorzeniami układu sercowo-naczyniowego, takimi jak ciężkie nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, dławica piersiowa, kardiomiopatie, czy zaburzenia rytmu serca, ze względu na ryzyko zaostrzenia tych stanów.
anoreksja, arytmia, choroba afektywna dwubiegunowa, ciśnienie wewnątrzgałkowe, depresja, dławica piersiowa, działanie sympatykomimetyczne, guz chromochłonny nadnerczy, inhibitory monoaminooksydazy, jaskra, kanałopatia, kardiomiopatia, labilność emocjonalna, mania, metylofenidat, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, nadwrażliwość na metylofenidat, niedokrwienie mięśnia sercowego, nietolerancja laktozy, niewydolność serca, objawy psychotyczne, osobowość borderline, pheochromocytoma, przełom nadciśnieniowy, schizofrenia, skłonności samobójcze, skurcz naczyń, tętniak mózgu, tyreotoksykoza, udar mózgu, zaburzenia psychopatyczne, zaburzenia rytmu serca, zapalenie naczyń, zarostowa choroba tętnic, zawał mięśnia sercowego, zespół nadpobudliwości psychoruchowej - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba psychiczna – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Prognoza w chorobach psychicznych stanowi kluczowy element oceny klinicznej, uwzględniając indywidualne czynniki takie jak czas trwania nieleczonej choroby, nasilenie objawów, współistniejące schorzenia oraz odpowiedź na leczenie. Skrócenie czasu nieleczonej depresji koreluje z lepszymi wynikami terapeutycznymi, a wczesna odpowiedź na leczenie przeciwdepresyjne jest silnym predyktorem remisji. Współistniejące zaburzenia osobowości i wysoki poziom stresu negatywnie wpływają na rokowanie, zwiększając ryzyko nawrotów (OR: 1,13, 95% CI: 1,07-1,20). Biomarkery takie jak podwyższone poziomy CRP, TNF, IL-6 oraz zmniejszona objętość kory przedniej części zakrętu obręczy i kory oczodołowo-czołowej u pacjentów z depresją dostarczają dodatkowych informacji prognostycznych. Mimo to, heterogeniczność zaburzeń psychicznych i ograniczona dokładność obecnych modeli predykcyjnych (statystyka C około 0,60) wskazują na potrzebę dalszych badań i rozwoju narzędzi prognostycznych.
białko C-reaktywne, biomarker, choroba psychiczna, choroba współistniejąca, czynnik martwicy nowotworów alfa, depresja lekooporna, depresja przewlekła, elektroniczna dokumentacja medyczna, interleukina-6, interwencja rodzinna, kryzys zdrowia psychicznego, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwpsychotyczny, model predykcyjny, model uczenia maszynowego, nawrót choroby, neurotyzm, opieka środowiskowa, osobowość borderline, psychoterapia, remisja, schizofrenia, sztuczna inteligencja, uczenie maszynowe, wczesna interwencja, zaburzenie depresyjne, zaburzenie osobowości, zaburzenie snu - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Symkinet MR 20 mg
Metylofenidat w postaci kapsułek o zmodyfikowanym uwalnianiu (Symkinet MR) jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub substancje pomocnicze, w tym sacharozę (od 59,7 mg do 238,9 mg w zależności od dawki). Lek nie powinien być stosowany u chorych z jaskrą ze względu na ryzyko wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Przeciwwskazania obejmują także zaburzenia endokrynologiczne, takie jak guz chromochłonny nadnerczy (ryzyko przełomu nadciśnieniowego) oraz nadczynność tarczycy lub tyreotoksykozę, gdzie metylofenidat może nasilać objawy tachykardii, niepokoju i nadciśnienia tętniczego. Ponadto, stosowanie leku jest przeciwwskazane podczas terapii nieselektywnymi i nieodwracalnymi inhibitorami MAO oraz w ciągu 14 dni od ich odstawienia ze względu na ryzyko przełomu nadciśnieniowego.
ADHD, anomalia naczyniowa, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba niedokrwienna serca, ciężka depresja, guz chromochłonny nadnerczy, inhibitor monoaminooksydazy, jadłowstręt psychiczny, jaskra, kanałopatia, kapsułka o zmodyfikowanym uwalnianiu, kardiomiopatia, mania, metylofenidat, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, napad drgawkowy, niewydolność serca, objaw psychotyczny, osobowość borderline, padaczka, próg drgawkowy, schizofrenia, skłonność samobójcza, tętniak mózgu, tyreotoksykoza, udar mózgu, wrodzona wada serca, zaburzenie naczyń mózgowych, zaburzenie nastroju, zaburzenie rytmu serca, zapalenie naczyń, zarostowa choroba tętnic, zawał mięśnia sercowego - Leksykon chorób i schorzeń
Cyklotymia (zaburzenie cyklotymiczne) – Diagnostyka i diagnoza
Cyklotymia to przewlekłe zaburzenie nastroju, klasyfikowane w DSM-5 jako łagodniejsza forma zaburzenia dwubiegunowego, charakteryzujące się licznymi okresami objawów hipomaniakalnych i depresyjnych, które nie spełniają pełnych kryteriów epizodów maniakalnych, hipomaniakalnych lub dużej depresji. Objawy muszą utrzymywać się przez co najmniej 2 lata u dorosłych (1 rok u dzieci i młodzieży) i być obecne przez co najmniej połowę tego czasu, bez przerw dłuższych niż 2 miesiące. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie klinicznym, wykluczeniu innych zaburzeń psychicznych i medycznych (np. nadczynności tarczycy), a także na stosowaniu narzędzi takich jak HCL-32, MOODS-SR czy skale depresji Becka i Hamiltona. Cyklotymia dotyka około 0,4-1% populacji, z równym rozkładem między płciami, i jest często niedodiagnozowana ze względu na subtelny przebieg i nakładanie się objawów z innymi zaburzeniami, w tym zaburzeniami osobowości i lękowymi.
badanie stanu psychicznego, błędna diagnoza, choroba afektywna dwubiegunowa typu I, cyklotymia, DSM-5, duża depresja, duży epizod depresyjny, dysregulacja afektywna, dziennik nastrojów, epizod hipomaniakalny, epizod maniakalny, ICD-10, nadczynność tarczycy, niedoczynność tarczycy, niestabilność nastroju, ocena kliniczna, osobowość borderline, osobowość chwiejna emocjonalnie, reaktywność emocjonalna, Skala Depresji Becka, skala depresji Hamiltona, temperament cyklotymiczny, terapia poznawczo-behawioralna, wywiad kliniczny, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie depresyjne nawracające, zaburzenie dwubiegunowe, zaburzenie neurorozwojowe, zaburzenie psychotyczne, zaburzenie schizoafektywne, zaburzenie schizofreniformiczne, zaburzenie urojeniowe - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół munchausena – Objawy
Zespół Munchausena, czyli zaburzenie pozorowane narzucone sobie, charakteryzuje się celowym wywoływaniem lub symulowaniem objawów chorób somatycznych i psychicznych, motywowanym potrzebą przyjęcia roli chorego bez uzyskania zewnętrznych korzyści materialnych. Pacjenci często dysponują rozległą wiedzą medyczną, co umożliwia im wiarygodne odtwarzanie symptomatologii, obejmującej m.in. bóle (głowy, brzucha, klatki piersiowej), gorączkę, napady drgawkowe czy zaburzenia psychiczne (halucynacje, zaburzenia poznawcze). Metody symulacji obejmują manipulacje wynikami badań (np. podgrzewanie termometru), samookaleczenia, wstrzykiwanie insuliny czy wprowadzanie krwi do próbek. Typowe zachowania to tzw. „wędrówka szpitalna”, gotowość do bolesnych procedur, nieadekwatna reakcja na leczenie oraz manipulacyjny styl komunikacji. Zaburzenie ma zwykle przewlekły przebieg, rozpoczynający się we wczesnej dorosłości, i wiąże się z poważnymi powikłaniami, takimi jak uszkodzenia narządów, powikłania po zabiegach, ryzyko samobójstwa oraz znaczne obciążenie systemu opieki zdrowotnej.
anizokoria, astma, badanie krwi, ból, depresja, drgawka, duszność, farmakoterapia, gorączka, halucynacja, hipochondria, hipoglikemia, krwawienie, nadciśnienie, napad drgawkowy, niedokrwistość, niska samoocena, osobowość borderline, ostry brzuch, pogorszenie choroby, przedawkowanie, samookaleczenie, symulacja, terapia poznawczo-behawioralna, zaburzenie lękowe, zaburzenie osobowości, zaburzenie poznawcze, zaburzenie pozorowane, zaburzenie somatyczne, zakażenie, zatrucie pokarmowe, zespół Münchausena, zespół Munchausena przez pośrednika - Leksykon chorób i schorzeń
Osobowość borderline – Epidemiologia
Zaburzenie osobowości borderline (BPD) charakteryzuje się punktową częstością występowania w populacji ogólnej na poziomie około 0,7-2,7%, z medianą około 1%, natomiast rozpowszechnienie w ciągu życia sięga 5,9-6%. W populacjach klinicznych częstość ta jest znacznie wyższa: w podstawowej opiece zdrowotnej około 4-6%, w ambulatoryjnych ośrodkach psychiatrycznych 9,3-12%, a wśród hospitalizowanych pacjentów psychiatrycznych nawet 20-22%. Wśród młodzieży korzystającej z opieki psychiatrycznej rozpowszechnienie BPD wynosi około 11%, a wśród nastolatków z tendencjami samobójczymi na oddziałach ratunkowych sięga 78%. W populacji więziennej w USA odsetek ten wynosi około 17%. Istnieje znaczne niedodiagnozowanie BPD w praktyce klinicznej podstawowej opieki zdrowotnej, gdzie rozpoznanie jest rejestrowane u zaledwie 0,017% pacjentów, co jest wartością 82 razy niższą niż szacowane rozpowszechnienie. Różnice płciowe wskazują na wyższą częstość występowania u kobiet (około 3% vs 2,4% u mężczyzn), z bardziej wyraźnym przeważaniem kobiet w środowiskach klinicznych (stosunek do mężczyzn nawet 4:1). Kliniczna prezentacja różni się płciowo – kobiety częściej wykazują objawy internalizacyjne, lękowe i depresyjne, natomiast mężczyźni częściej manifestują objawy eksternalizacyjne, w tym używanie substancji i impulsywność.
ból przewlekły, choroba przewodu pokarmowego, choroba układu sercowo-naczyniowego, cukrzyca, depresja ciężka, hospitalizacja przymusowa, hospitalizacja psychiatryczna, infekcja przenoszona drogą płciową, nadciśnienie, napaść seksualna, objawy eksternalizacyjne, objawy internalizacyjne, osobowość borderline, osobowość chwiejna emocjonalnie, otyłość, podstawowa opieka zdrowotna, próba samobójcza, tendencje samobójcze, współwystępowanie chorób, zaburzenie afektywne, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie lękowe, zaburzenie narcystyczne, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, zaburzenie odżywiania, zaburzenie używania substancji, zachowanie autoagresywne, zachowanie samobójcze, zespół stresu pourazowego - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Symkinet MR 30 mg
Metylofenidat chlorowodorek, substancja czynna leku Symkinet MR (kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu), posiada liczne przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem terapii. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze (w tym sacharozę w dawkach od 59,7 mg do 238,9 mg w zależności od dawki kapsułki), jaskrę, guz chromochłonny nadnerczy, nadczynność tarczycy, a także stosowanie nieselektywnych i nieodwracalnych inhibitorów MAO w ciągu ostatnich 14 dni. Ponadto, lek jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami psychiatrycznymi, takimi jak ciężka depresja, jadłowstręt psychiczny, skłonności samobójcze, psychozy, ciężkie zaburzenia nastroju, mania, schizofrenia oraz zaburzenia osobowości typu borderline, ze względu na ryzyko nasilenia objawów i powikłań. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z ciężką i epizodyczną chorobą afektywną dwubiegunową typu I, która nie jest skutecznie kontrolowana, ze względu na ryzyko indukcji epizodu maniakalnego.
anomalia naczyniowa, choroba afektywna dwubiegunowa typu I, choroba niedokrwienna serca, ciężka depresja, ciężkie nadciśnienie tętnicze, ciśnienie wewnątrzgałkowe, guz chromochłonny nadnerczy, inhibitor MAO, inhibitor monoaminooksydazy, jadłowstręt psychiczny, jaskra, kanałopatia, kapsułka o zmodyfikowanym uwalnianiu, kardiomiopatia, metylofenidat, metylofenidat chlorowodorek, nadczynność tarczycy, niedobór sacharazy-izomaltazy, nietolerancja fruktozy, niewydolność serca, objawy psychotyczne, osobowość borderline, przełom nadciśnieniowy, sacharoza, schizofrenia, tętniak mózgu, tyreotoksykoza, udar mózgu, wrodzona wada serca, zaburzenia nastroju, zaburzenia psychopatyczne, zaburzenie rytmu serca, zapalenie naczyń, zarostowa choroba tętnic, zawał mięśnia sercowego, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon substancji czynnych
Metylofenidat – Przeciwwskazania stosowania
Metylofenidat, stosowany w terapii ADHD, posiada liczne przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem leczenia. Bezwzględnie przeciwwskazany jest u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub substancje pomocnicze, jaskrą, guzem chromochłonnym nadnerczy (pheochromocytoma), nadczynnością tarczycy lub tyreotoksykozą oraz przy jednoczesnym stosowaniu nieselektywnych i nieodwracalnych inhibitorów MAO lub w ciągu 14 dni od ich odstawienia. Ponadto, niezalecany jest u osób z ciężkimi zaburzeniami psychicznymi, takimi jak ciężka depresja, zaburzenia afektywne dwubiegunowe (typ I, niekontrolowane), schizofrenia, maniakalne epizody, zaburzenia osobowości borderline, anoreksja, skłonności samobójcze oraz objawy psychotyczne. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z zaburzeniami układu sercowo-naczyniowego, w tym ciężkim nadciśnieniem tętniczym, niewydolnością serca, chorobą niedokrwienną serca, kardiomiopatiami, zawałem mięśnia sercowego, kanałopatiami oraz u osób z zaburzeniami naczyń mózgowych, takimi jak tętniak czy udar. W przypadku preparatów o zmodyfikowanym uwalnianiu (np. Medikinet CR) przeciwwskazaniem jest przedłużona bezkwaśność żołądka z pH > 5,5 podczas stosowania leków zobojętniających kwas żołądkowy.
ADHD, anoreksja, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba niedokrwienna serca, ciężka depresja, dławica piersiowa, epizod maniakalny, guz chromochłonny nadnerczy, inhibitor MAO, inhibitor pompy protonowej, jadłowstręt psychiczny, jaskra, kanałopatia, kardiomiopatia, mania, metylofenidat, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, niewydolność serca, objawy psychotyczne, osobowość borderline, pheochromocytoma, przełom nadciśnieniowy, schizofrenia, tętniak mózgu, tiki, tyreotoksykoza, udar mózgu, zaburzenia nastroju, zaburzenia rytmu serca, zapalenie naczyń, zarostowa choroba tętnic, zawał mięśnia sercowego, zespół Tourette’a - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Atenza 27 mg
Metylofenidat, substancja czynna leku Atenza w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu, posiada liczne przeciwwskazania, które należy bezwzględnie uwzględnić przed rozpoczęciem terapii. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na chlorowodorek metylofenidatu lub substancje pomocnicze (w tym laktozę jednowodną w dawkach od 3,4 mg do 6,8 mg w zależności od dawki leku), jaskrę, guz chromochłonny nadnerczy, nadczynność tarczycy, stosowanie nieselektywnych i nieodwracalnych inhibitorów MAO (oraz okres 14 dni po ich odstawieniu), a także szereg poważnych zaburzeń psychiatrycznych (ciężka depresja, anoreksja, skłonności samobójcze, objawy psychotyczne, ciężkie zaburzenia nastroju, schizofrenia, zaburzenia osobowości borderline, niekontrolowana choroba afektywna dwubiegunowa typu I). Metylofenidat może nasilać objawy tych schorzeń oraz wywoływać poważne powikłania, w tym ryzyko przełomu nadciśnieniowego i destabilizacji stanu psychicznego.
Przeciwwskazania dotyczą również licznych schorzeń układu sercowo-naczyniowego, takich jak ciężkie nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, zarostowa choroba tętnic, dławica piersiowa, znaczące zaburzenia hemodynamiczne wrodzonych wad serca, kardiomiopatie, przebyty zawał mięśnia sercowego, zagrażające życiu zaburzenia rytmu serca oraz kanałopatie. Ponadto, lek jest przeciwwskazany u pacjentów z chorobami naczyniowymi mózgu, w tym z tętniakiem, zapaleniem naczyń, przebytym udarem czy innymi nieprawidłowościami naczyniowymi. W przypadku umiarkowanego nadciśnienia, zaburzeń rytmu o mniejszym nasileniu, choroby afektywnej dwubiegunowej typu II lub dobrze kontrolowanej typu I, a także padaczki i stanów obniżających próg drgawkowy, stosowanie leku wymaga szczególnej ostrożności i indywidualnej oceny korzyści i ryzyka, często z konsultacją specjalistyczną. Zawartość laktozy w preparacie (od 3,4 mg do 6,8 mg) wyklucza jego stosowanie u pacjentów z dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.
anoreksja, choroba afektywna dwubiegunowa, depresja, dławica piersiowa, guz chromochłonny nadnerczy, inhibitor monoaminooksydazy, jaskra, kanałopatia, kardiomiopatia, laktoza, metylofenidat, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, nadwrażliwość, napad drgawkowy, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, niewydolność serca, objawy psychotyczne, osobowość borderline, padaczka, przełom nadciśnieniowy, schizofrenia, skłonności samobójcze, tętniak mózgu, tyreotoksykoza, udar mózgu, zaburzenia łaknienia, zaburzenia nastroju, zaburzenia rytmu serca, zapalenie naczyń, zarostowa choroba tętnic, zawał mięśnia sercowego, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół munchausena – Epidemiologia
Zespół Munchausena, klasyfikowany jako faktyczne zaburzenie narzucone sobie, występuje u mniej niż 1% pacjentów klinicznych, z jednoroczną częstością szacowaną na 1-5%. Zaburzenie częściej dotyka mężczyzn w wieku 30-50 lat, a czynniki ryzyka obejmują m.in. pracę w ochronie zdrowia, zaburzenia osobowości typu borderline lub histrionicznego oraz historię wykorzystywania seksualnego. Występowanie zespołu jest zróżnicowane w zależności od specjalności medycznej, z najwyższym odsetkiem w psychiatrii (19%) i oddziałach ratunkowych (12%). Diagnoza jest utrudniona przez zaprzeczanie pacjentów, ich wrogość, częste zmiany placówek medycznych oraz stosowanie fałszywych danych osobowych, co komplikuje epidemiologiczne oszacowania.
bezdech, choroba zakaźna, depresja, dermatologia, diagnoza psychiatryczna, endokrynologia, fałszowanie objawów, kardiologia, nadużywanie substancji psychoaktywnych, nagła nieoczekiwana śmierć w padaczce, napad padaczkowy, neurologia, osobowość borderline, osobowość histrioniczna, psychiatria, wskaźnik nawrotu, wykorzystywanie seksualne, zaburzenie osobowości, zaburzenie pozorowane, zaburzenie pozorowane narzucone innej osobie, zaburzenie psychiczne, zachowanie autodestrukcyjne, zespół Münchausena, zespół Munchausena przez pośrednika, znęcanie się nad dzieckiem - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Concerta 18 mg
Metylofenidat chlorowodorek, substancja czynna leku Concerta (tabletki o przedłużonym uwalnianiu 18 mg i 36 mg), jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, w tym laktozę (6,5 mg w tabletce 18 mg i 16,7 mg w tabletce 36 mg). Bezwzględne przeciwwskazania obejmują jaskrę, guza chromochłonnego nadnerczy, nadczynność tarczycy, stosowanie nieselektywnych i nieodwracalnych inhibitorów MAO (oraz w ciągu 14 dni od ich odstawienia), a także ciężkie zaburzenia psychiatryczne (np. ciężka depresja, psychozy, schizofrenia, ciężka choroba afektywna dwubiegunowa). Ponadto, lek jest przeciwwskazany u pacjentów z poważnymi zaburzeniami układu sercowo-naczyniowego, takimi jak ciężkie nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, choroba niedokrwienna serca, kardiomiopatie, zawał mięśnia sercowego w wywiadzie, zaburzenia rytmu serca oraz u osób z wcześniejszymi chorobami naczyń mózgowych, tętniakami mózgu i po udarze mózgu.
anoreksja, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba niedokrwienna serca, ciężka depresja, ciśnienie wewnątrzgałkowe, guz chromochłonny nadnerczy, inhibitor monoaminooksydazy, jaskra, kanałopatia, kardiomiopatia, katecholaminy, łagodne nadciśnienie tętnicze, mania, metylofenidat chlorowodorek, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, nadwrażliwość na metylofenidat, nietolerancja laktozy, niewydolność serca, objaw psychotyczny, osobowość borderline, przełom nadciśnieniowy, schizofrenia, selektywny inhibitor MAO, skłonność samobójcza, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, tętniak mózgu, tyreotoksykoza, udar mózgu, wrodzona wada serca, zaburzenie czynności tarczycy, zaburzenie naczyń mózgowych, zaburzenie nastroju, zaburzenie odżywiania, zaburzenie rytmu serca, zapalenie naczyń, zarostowa choroba tętnic, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Xanax 1 mg
Działania niepożądane alprazolamu (Xanax) wynikają głównie z jego nadmiernego działania farmakologicznego i są zależne od indywidualnej podatności pacjenta oraz dawki leku. Najczęściej obserwuje się je na początku terapii, a ich nasilenie zwykle zmniejsza się przy kontynuacji leczenia lub redukcji dawki. Wśród często występujących działań niepożądanych (≥1/100 do <1/10) dominują zaburzenia psychiczne takie jak depresja, lęk, bezsenność, nerwowość, dezorientacja, stan splątania oraz zmniejszenie libido. Bardzo często (≥1/10) pojawiają się uspokojenie i senność. Inne objawy obejmują ataksję, zaburzenia pamięci, mowy, równowagi, a także zmniejszenie apetytu, zaparcia, suchość w jamie ustnej i zmęczenie. Działania niepożądane o nieznanej częstości, stwierdzone po wprowadzeniu leku do obrotu, obejmują m.in. hiperprolaktynemię, manię, omamy, agresywne zachowania, zaburzenia układu nerwowego autonomicznego, reakcje alergiczne oraz zaburzenia czynności płciowych.
agranulocytoza, alprazolam, anafilaksja, ataksja, benzodiazepiny, ciśnienie wewnątrzgałkowe, depersonalizacja, derealizacja, dystonia, działanie farmakologiczne, hiperprolaktynemia, hipomania, mania, napady padaczkowe, nietrzymanie moczu, objawy odstawienia, obniżone libido, obrzęk naczynioruchowy, obrzęki obwodowe, omamy, osobowość borderline, padaczka, paranoja, stan splątania, uzależnienie, uzależnienie fizyczne i psychiczne, zaburzenia pamięci, zaburzenia równowagi, zatrzymanie moczu, zespół odstawienia, zespół stresu pourazowego, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenia osobowości – Patofizjologia i mechanizm
Zaburzenia osobowości, definiowane w DSM-5 jako trwałe, sztywne wzorce zachowań i doświadczeń, dotykają około 9-10% populacji i wiążą się z wysoką współchorobowością oraz zwiększonym ryzykiem śmiertelności. Patofizjologia tych zaburzeń jest złożona i obejmuje interakcję czynników genetycznych (dziedziczność około 50%), neurobiologicznych (m.in. nieprawidłowości w płatach czołowych, skroniowych i ciemieniowych, dysfunkcje neuroprzekaźników takich jak serotonina, dopamina, norepinefryna) oraz środowiskowych, zwłaszcza traum dziecięcych. Specyficzne zmiany mózgowe obserwuje się w różnych klastrach zaburzeń osobowości, np. zmniejszenie objętości płata czołowego w zaburzeniach schizotypowych, anomalie w korze przedczołowej i ciele migdałowatym w klastrze B, czy dysfunkcje osi HPA w zaburzeniu borderline. Model pięcioczynnikowy osobowości podkreśla rolę neurotyczności i ugodowości w rozwoju tych zaburzeń, a czynniki psychospołeczne, takie jak niepewne przywiązanie i wczesne traumy, mają kluczowe znaczenie w etiologii.
antyspołeczne zaburzenie osobowości, badanie neuroobrazowe, biomarker zapalny, ciało migdałowate, ciało modzelowate, czynnik genetyczny, czynnik martwicy nowotworów, dysregulacja emocjonalna, dysregulacja serotoninergiczna, interleukina-10, istota biała, istota szara, jądro półleżące, kanał wapniowy, kora oczodołowo-czołowa, kora przedczołowa, lek przeciwpsychotyczny, marker genetyczny, model biopsychospołeczny, neurotransmisja serotoninergiczna, neurotroficzny czynnik pochodzenia mózgowego, neurotyczność, obwód czołowo-limbiczny, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, osobowość borderline, paranoidalne zaburzenie osobowości, płat czołowy, regulacja emocjonalna, stabilizator nastroju, struktura mózgu, szlak dopaminergiczny, transformujący czynnik wzrostu, transporter serotoniny, trauma, wariant genetyczny, współchorobowość psychiatryczna, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, zaburzenie osobowości - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Symkinet MR 40 mg
Metylofenidat w postaci kapsułek o zmodyfikowanym uwalnianiu (Symkinet MR) jest przeciwwskazany u pacjentów z jaskrą, guzami chromochłonnymi nadnerczy, nadczynnością tarczycy oraz w trakcie stosowania nieselektywnych i nieodwracalnych inhibitorów MAO (oraz przez co najmniej 14 dni po ich odstawieniu) ze względu na ryzyko poważnych powikłań, takich jak przełom nadciśnieniowy. Lek nie powinien być stosowany u osób z ciężkimi zaburzeniami psychicznymi, w tym ciężką depresją, jadłowstrętem psychicznym, skłonnościami samobójczymi, objawami psychotycznymi, maniakalnymi epizodami, schizofrenią, zaburzeniami osobowości typu borderline oraz niekontrolowaną chorobą afektywną dwubiegunową typu I. Ponadto, ze względu na działanie sympatykomimetyczne, Symkinet MR jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkim nadciśnieniem tętniczym, niewydolnością serca, chorobą niedokrwienną serca, kardiomiopatiami, przebytym zawałem mięśnia sercowego, zaburzeniami rytmu serca oraz innymi poważnymi schorzeniami sercowo-naczyniowymi i neurologicznymi, w tym przebytym udarem mózgu czy tętniakiem mózgu.
anomalia naczyniowa, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba niedokrwienna serca, ciężka depresja, ciężkie nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, działanie sympatykomimetyczne, epilepsja, guz chromochłonny nadnerczy, inhibitory monoaminooksydazy, jadłowstręt psychiczny, jaskra, kanałopatia, kardiomiopatia, mania, metylofenidat o zmodyfikowanym uwalnianiu, nadczynność tarczycy, nadwrażliwość na metylofenidat, niedobór sacharazy-izomaltazy, nietolerancja sacharozy, niewydolność serca, objawy psychotyczne, osobowość borderline, schizofrenia, skłonności samobójcze, tętniak mózgu, tyreotoksykoza, udar mózgu, wrodzone wady serca, zaburzenia naczyń mózgowych, zaburzenia nastroju, zaburzenia rytmu serca, zapalenie naczyń, zarostowa choroba tętnic, zawał mięśnia sercowego, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenia osobowości – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zaburzenia osobowości, definiowane według kryteriów DSM i ICD, charakteryzują się dezadaptacyjnymi cechami, które utrudniają funkcjonowanie społeczne i interpersonalne. Rokowanie jest zróżnicowane i zależy od typu zaburzenia, indywidualnych czynników oraz zastosowanego leczenia. Brak terapii wiąże się z niekorzystnymi konsekwencjami, takimi jak trudności w relacjach, problemy zawodowe, wyższe ryzyko bezrobocia, rozwodów, przemocy domowej, uzależnień, bezdomności oraz zachowań przestępczych, zwłaszcza w antyspołecznym zaburzeniu osobowości. Długoterminowe obserwacje w zaburzeniu borderline wskazują na poprawę kliniczną u 50-60% pacjentów, przy jednoczesnym ryzyku samobójstw na poziomie 3-9%. W przypadku osobowości antyspołecznej rokowanie jest szczególnie niekorzystne, zwłaszcza przy obecności cech psychopatycznych.
antyspołeczne zaburzenie osobowości, cecha psychopatyczna, dysfagia, dysfunkcja społeczna, integracja tożsamości, oddział ratunkowy, osobowość antyspołeczna, osobowość borderline, przemoc domowa, samobójstwo, substancja psychoaktywna, terapia poznawczo-behawioralna, terapia psychoanalityczna, zaburzenie lękowe, zaburzenie osobowości, zachowanie przestępcze - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Medikinet CR 30 mg 30 mg
Metylofenidat w postaci Medikinet CR, dostępny w kapsułkach o zmodyfikowanym uwalnianiu w dawkach od 5 do 60 mg, posiada liczne przeciwwskazania kliniczne. Lek jest niewskazany u pacjentów z nadwrażliwością na metylofenidat lub substancje pomocnicze, w tym sacharozę (zawartość od 63,57 do 159,22 mg w zależności od dawki). Przeciwwskazania obejmują jaskrę, guza chromochłonnego, nadczynność tarczycy, a także stosowanie nieselektywnych i nieodwracalnych inhibitorów MAO (oraz okres 14 dni po ich odstawieniu) ze względu na ryzyko przełomu nadciśnieniowego. Ponadto, lek jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami psychiatrycznymi, takimi jak ciężka depresja, zaburzenia psychotyczne, mania, schizofrenia, czy niekontrolowana choroba afektywna dwubiegunowa typu I, zarówno w przebiegu aktualnym, jak i w wywiadzie.
anomalia naczyniowa, antagonista receptora H2, bezkwaśność żołądka, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba niedokrwienna serca, ciężka depresja, ciśnienie wewnątrzgałkowe, guz chromochłonny, inhibitor monoaminooksydazy, inhibitor pompy protonowej, jadłowstręt psychiczny, jaskra, kanałopatia, kapsułka o zmodyfikowanym uwalnianiu, kardiomiopatia, lek zobojętniający kwas żołądkowy, mania, metylofenidat, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, niewydolność serca, objaw psychotyczny, osobowość borderline, phaeochromocytoma, przełom nadciśnieniowy, schizofrenia, tętniak mózgu, tyreotoksykoza, udar mózgu, wrodzona wada serca, zaburzenie anorektyczne, zaburzenie nastroju, zaburzenie rytmu serca, zapalenie naczyń, zarostowa choroba tętnic, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Medikinet CR 50 mg 50 mg
Lek Medikinet CR (chlorowodorek metylofenidatu) w formie kapsułek o zmodyfikowanym uwalnianiu jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, w tym sacharozę (63,57–159,22 mg na kapsułkę, w preparacie 50 mg: 116,00–132,68 mg). Bezwzględne przeciwwskazania obejmują jaskrę, guz chromochłonny, nadczynność tarczycy, stosowanie nieselektywnych i nieodwracalnych inhibitorów MAO oraz stany po ich odstawieniu przez minimum 14 dni. Ponadto lek jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami psychicznymi (np. ciężka depresja, psychozy, choroba afektywna dwubiegunowa typu I niekontrolowana), poważnymi schorzeniami układu sercowo-naczyniowego (np. ciężkie nadciśnienie, niewydolność serca, choroba niedokrwienna, kardiomiopatie, zawał mięśnia sercowego w wywiadzie) oraz patologią naczyń mózgowych (np. tętniak, udar, zapalenia naczyń). Przeciwwskazaniem jest także przedłużona bezkwaśność żołądka (pH > 5,5) podczas terapii antagonistami receptora H2, inhibitorami pompy protonowej lub lekami zobojętniającymi kwas żołądkowy.
antagoniści receptora H2, bezkwaśność żołądka, chlorowodorek metylofenidatu, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba niedokrwienna serca, ciężka depresja, guz chromochłonny, inhibitory monoaminooksydazy, inhibitory pompy protonowej, jadłowstręt psychiczny, jaskra, kanałopatia, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, kardiomiopatia, mania, miażdżyca, migrena, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, nadwrażliwość na substancję czynną, napad drgawkowy, nietolerancja sacharozy, niewydolność serca, objawy psychotyczne, osobowość borderline, padaczka, przełom nadciśnieniowy, schizofrenia, skłonności samobójcze, tętniak mózgu, tyreotoksykoza, udar, wrodzone wady serca, zaburzenia lękowe, zaburzenia naczyń mózgowych, zaburzenia nastroju, zaburzenia rytmu serca, zapalenie naczyń, zarostowa choroba tętnic, zawał mięśnia sercowego - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie osobowości schizotypowe – Epidemiologia
Zaburzenie osobowości schizotypowej (STPD) charakteryzuje się zmiennym rozpowszechnieniem, szacowanym globalnie na około 3,9%, z różnicami zależnymi od regionu i metodologii badań (np. 0,6% według DSM-5, 0,044% według ICD-10 w Szwecji). Występuje nieco częściej u mężczyzn (4,2% vs 3,7% u kobiet według NESARC). STPD wykazuje wysoką współchorobowość z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD), OCD, ADHD, ciężką depresją (67,6% pacjentów), zaburzeniami lękowymi i innymi zaburzeniami osobowości z klastra A. Zaburzenie jest często niedodiagnozowane w populacjach klinicznych (do 1,9%), co wynika m.in. z niskiej skłonności pacjentów do poszukiwania pomocy. Czynniki socjodemograficzne, takie jak niski status ekonomiczny, bezrobocie i brak stałych związków, korelują z wyższym ryzykiem STPD.
ADHD, ciężka depresja, duże zaburzenie depresyjne, fobia społeczna, leki przeciwdepresyjne, leki przeciwpsychotyczne atypowe, objawy psychotyczne, osobowość borderline, spektrum autyzmu, spektrum schizofrenii, trauma dziecięca, upośledzenie funkcjonowania społecznego, zaburzenia lękowe, zaburzenia nastroju, zaburzenia osobowości, zaburzenia psychotyczne, zaburzenia używania substancji, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenie osobowości schizotypowej, zespół deficytu uwagi, zespół łamliwego chromosomu X - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Concerta 36 mg
Lek Concerta, zawierający metylofenidat chlorowodorek w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu (18 mg, 36 mg), posiada liczne przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem terapii. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze, w tym laktozę (6,5 mg w tabletce 18 mg, 16,7 mg w tabletce 36 mg). Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z jaskrą, guzem chromochłonnym nadnerczy, nadczynnością tarczycy, a także podczas stosowania nieselektywnych i nieodwracalnych inhibitorów MAO lub w ciągu 14 dni od ich odstawienia ze względu na ryzyko przełomu nadciśnieniowego. Ponadto, Concerta nie powinna być stosowana u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami psychicznymi, takimi jak ciężka depresja, anoreksja, skłonności samobójcze, objawy psychotyczne, mania, schizofrenia, zaburzenia osobowości typu borderline oraz niekontrolowana choroba afektywna dwubiegunowa typu I, ze względu na ryzyko nasilenia objawów lub destabilizacji stanu klinicznego.
anoreksja, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba niedokrwienna serca, ciężka depresja, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, ciśnienie wewnątrzgałkowe, epizod maniakalny, guz chromochłonny nadnerczy, incydent naczyniowy, inhibitor MAO, inhibitor monoaminooksydazy, jaskra, kanałopatia, kardiomiopatia, mania, metylofenidat chlorowodorek, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, nadwrażliwość na metylofenidat, nietolerancja laktozy, niewydolność serca, objaw psychotyczny, osobowość borderline, ośrodkowy układ nerwowy, pheochromocytoma, przełom nadciśnieniowy, schizofrenia, skłonność samobójcza, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, tętniak mózgu, tyreotoksykoza, udar mózgu, wrodzona wada serca, wydzielanie katecholamin, zaburzenie naczyń mózgowych, zaburzenie nastroju, zaburzenie odżywiania, zaburzenie psychopatyczne, zaburzenie rytmu serca, zapalenie naczyń, zarostowa choroba tętnic, zawał mięśnia sercowego