cięcie się
Cięcie się (autoagresja, samookaleczanie) to zachowanie polegające na celowym zadawaniu sobie ran, najczęściej poprzez nacinanie skóry ostrymi narzędziami. Jest to destrukcyjna metoda radzenia sobie z trudnymi emocjami, takimi jak lęk, napięcie, gniew czy poczucie odrętwienia emocjonalnego.
Z perspektywy medycznej samookaleczanie często wiąże się z zaburzeniami psychicznymi, w tym z zaburzeniami osobowości (szczególnie osobowością borderline), depresją, zaburzeniami lękowymi, zespołem stresu pourazowego czy zaburzeniami odżywiania. Mechanizm działania opiera się na tymczasowej redukcji napięcia emocjonalnego poprzez uwolnienie endorfin i innych neuroprzekaźników podczas doznawania bólu fizycznego.
Leczenie pacjentów z tendencjami do samookaleczania wymaga podejścia wielokierunkowego, obejmującego psychoterapię (szczególnie terapię dialektyczno-behawioralną, poznawczo-behawioralną), farmakoterapię współwystępujących zaburzeń psychicznych oraz naukę alternatywnych, zdrowych strategii radzenia sobie z trudnymi emocjami. Istotna jest również ocena ryzyka samobójczego, gdyż zachowania autoagresywne mogą, choć nie muszą, wiązać się z myślami suicydalnymi.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Samookaleczenie/cięcie się – Diagnostyka i diagnoza
Samookaleczenia (NSSI) definiowane są jako intencjonalne uszkodzenia tkanek własnego ciała bez intencji samobójczej, z cięciem jako najczęstszą formą (70-90% przypadków). W DSM-5 NSSI zostały umieszczone w sekcji „Conditions for Further Study” z proponowanymi kryteriami diagnostycznymi obejmującymi m.in. co najmniej 5 dni samouszkodzeń w ciągu roku, motywacje emocjonalne (ulga od negatywnych uczuć, rozwiązywanie trudności interpersonalnych, wywołanie pozytywnego stanu emocjonalnego) oraz klinicznie istotne zaburzenia funkcjonowania. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym i ocenie funkcji samookaleczeń, z uwzględnieniem różnicowania z próbami samobójczymi, zaburzeniami neurorozwojowymi, psychozą czy społecznie akceptowanymi praktykami modyfikacji ciała. Osoby samookaleczające się mają 6-9-krotnie wyższe ryzyko próby samobójczej, co podkreśla konieczność dokładnej oceny ryzyka i współistniejących zaburzeń psychicznych.
aleksytymia, anoreksja, bulimia, choroba afektywna dwubiegunowa, cięcie się, depresja, DSM-5, klasyfikacja ICD-10, NSSI, OCD, osobowość borderline, osobowość chwiejna emocjonalnie, próba samobójcza, PTSD, samookaleczenia, schizofrenia, self-injury, substancje psychoaktywne, terapia dialektyczno-behawioralna, terapia poznawczo-behawioralna, zaburzenia lękowe, zaburzenia nastroju, zaburzenia odżywiania, zaburzenia psychotyczne, zaburzenia ze spektrum autyzmu, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, zaburzenie osobowości, zachowania autoagresywne - Leksykon chorób i schorzeń
Samookaleczenie/cięcie się – Patofizjologia i mechanizm
Samookaleczenie (NSSI) definiuje się jako celowe uszkadzanie tkanek ciała bez intencji samobójczych, najczęściej w formie cięcia (70-90% przypadków). Mechanizm ten służy regulacji afektu, przynosząc chwilową ulgę w postaci zmniejszenia negatywnych emocji i wzrostu spokoju, co jest potwierdzone badaniami wykazującymi zmiany w walencji i pobudzeniu afektywnym przed i po akcie samookaleczenia. Kluczową rolę odgrywa uwalnianie β-endorfin, które poprawiają samopoczucie na krótki czas, co może prowadzić do uzależnienia od tego zachowania. Dysregulacja układu nerwowego autonomicznego, zwłaszcza zwiększona reaktywność układu współczulnego, oraz zaburzenia osi HPA są istotnymi elementami neurobiologicznymi patogenezy NSSI. Samookaleczenie może również pełnić funkcję uziemiania, pomagając przerwać dysocjację i emocjonalne odłączenie, szczególnie u osób z historią traumy.
aktywacja układu współczulnego, aleksytymia, beta-endorfina, choroba afektywna dwubiegunowa, cięcie się, dysocjacja, dysregulacja emocjonalna, dysregulacja układu autonomicznego, endogenne opioidy, endogenny układ opioidowy, objawy odstawienia, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osobowość borderline, przewodnictwo skórne, regulacja afektu, samookaleczanie, technika uziemiania, tolerancja, trauma, układ opioidowy, układ przywspółczulny, układ współczulny, uzależnienie behawioralne, zaburzenie dysocjacyjne, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zespół stresu pourazowego - Leksykon chorób i schorzeń
Samookaleczenie/cięcie się – Etiologia i przyczyny
Samookaleczenie (autoagresja) to celowe zadawanie sobie bólu lub obrażeń bez intencji samobójczej, najczęściej w formie cięcia, przypalania czy drapania. Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca zaburzenia regulacji emocji, niskie poczucie własnej wartości, traumę (zwłaszcza w dzieciństwie, w tym wykorzystanie seksualne, zaniedbanie emocjonalne, przemoc), a także czynniki biologiczne, takie jak dysfunkcje neuroprzekaźników (serotonina) i układu opioidowego. Samookaleczenie często współwystępuje z zaburzeniami psychicznymi, w tym zaburzeniami nastroju, lękowymi, osobowości (szczególnie borderline), odżywiania, dysocjacyjnymi oraz uzależnieniami. Mimo braku intencji samobójczej, osoby samookaleczające się mają podwyższone ryzyko prób samobójczych (w badaniu adolescentów 46% podjęło próbę samobójczą przed 21 r.ż.). Mechanizm samookaleczenia wiąże się z chwilową ulgą emocjonalną, uwalnianiem endorfin i poczuciem kontroli nad emocjami i ciałem.
aleksytymia, autoagresja, bulimia, cięcie się, dysforia płciowa, endorfiny, myśli samobójcze, odrętwienie emocjonalne, poczucie własnej wartości, próba samobójcza, PTSD, regulacja emocji, serotonina, trauma, uzależnienie od alkoholu, wykorzystanie seksualne, zaburzenia dysocjacyjne, zaburzenia lękowe, zaburzenia nastroju, zaburzenia neuroprzekaźników, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, zaburzenia odżywiania, zaburzenia psychiczne, zaburzenia używania substancji, zaburzenia ze spektrum autyzmu, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie lękowe uogólnione, zaburzenie osobowości borderline, zachowania samobójcze, zaniedbanie emocjonalne, zespół stresu pourazowego