heterozygotyczna hipercholesterolemia
Heterozygotyczna hipercholesterolemia (HeFH) to genetyczne zaburzenie metabolizmu lipidów, charakteryzujące się znacznie podwyższonym stężeniem cholesterolu LDL w osoczu od urodzenia. Jest to jedna z najczęstszych chorób genetycznych, występująca z częstością około 1:250-1:500 osób w populacji ogólnej.
Choroba spowodowana jest mutacją w jednym z trzech genów: LDLR (receptor LDL), APOB (apolipoproteina B) lub PCSK9 (konwertaza proproteinowa subtylizyny/keksyny typu 9). Najczęściej występują mutacje w genie LDLR, które prowadzą do nieprawidłowego funkcjonowania receptorów LDL i upośledzenia klirensu lipoprotein zawierających apolipoproteinę B.
Klinicznie HeFH objawia się podwyższonym stężeniem cholesterolu całkowitego (zazwyczaj 7-13 mmol/l) i LDL (zazwyczaj >4,9 mmol/l), żółtakami ścięgien, rąbkiem rogówkowym oraz przedwczesną miażdżycą tętnic wieńcowych. Nieleczona HeFH zwiększa ryzyko choroby wieńcowej 10-krotnie w porównaniu z populacją ogólną.
Diagnostyka opiera się na kryteriach klinicznych (np. kryteria Dutch Lipid Clinic Network, Simon Broome czy Make Early Diagnosis to Prevent Early Deaths), badaniach laboratoryjnych oraz, w wybranych przypadkach, badaniach genetycznych. Leczenie obejmuje modyfikację stylu życia oraz farmakoterapię, przede wszystkim statynami o dużej intensywności działania, często w skojarzeniu z ezetymibem. W przypadkach opornych na leczenie stosuje się inhibitory PCSK9 lub aferezę LDL.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Roxiper 10 mg + 8 mg + 2,5 mg
Roxiper to złożony lek hipolipemizujący i przeciwnadciśnieniowy, zawierający peryndopryl (inhibitor ACE), indapamid (tiazydopodobny diuretyk) oraz rozuwastatynę (inhibitor reduktazy HMG-CoA). Peryndopryl obniża ciśnienie tętnicze poprzez zmniejszenie oporu obwodowego i obciążenia serca, wykazując synergistyczne działanie z indapamidem, co potwierdzono w badaniu PICXEL, gdzie skojarzenie peryndoprylu 2-8 mg z indapamidem 0,625-2,5 mg/dobę istotnie redukowało przerost lewej komory (LVMI o -10,1 g/m² vs -1,1 g/m² dla enalaprylu) oraz obniżało ciśnienie skurczowe o 5,8 mmHg i rozkurczowe o 2,3 mmHg. Indapamid wykazuje działanie przeciwnadciśnieniowe utrzymujące się 24h, bez negatywnego wpływu na metabolizm lipidów i węglowodanów. Rozuwastatyna skutecznie obniża LDL-C (do -63% przy dawce 40 mg), cholesterol całkowity (-46%), triglicerydy (-28%) oraz podnosi HDL-C (do +14%), osiągając pełny efekt terapeutyczny w ciągu 4 tygodni. W badaniu JUPITER rozuwastatyna 20 mg/dobę zmniejszyła LDL-C o 45% i istotnie obniżyła ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych u pacjentów z podwyższonym ryzykiem.
aktywność reninowa osocza, angiotensyna I, angiotensyna II, całkowity opór obwodowy, chlorosulfamoilowy lek moczopędny, ciśnienie napełniania, diureza, frakcja LDL cholesterolu, grubość kompleksu intima-media, HDL cholesterol, heterozygotyczna hipercholesterolemia, hiperkaliemia, hipokaliemia, homozygotyczna hipercholesterolemia, indapamid, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor reduktazy HMG-CoA, kora nadnerczy, lipoproteina ApoB, miażdżyca tętnic, morfologia krwi, nefropatia cukrzycowa, niedociśnienie, niewydolność krążenia, obciążenie następcze serca, obciążenie wstępne serca, opór naczyniowy obwodowy, ostre uszkodzenie nerek, peryndopryl, peryndoprylat, pojemność minutowa serca, przerost lewej komory serca, rozuwastatyna, tachyfilaksja, tętnica szyjna, triglicerydy, udar mózgu, układ renina-angiotensyna-aldosteron, wskaźnik sercowy, wydalanie sodu i chlorków, wydzielanie aldosteronu, zawał mięśnia sercowego, zwężenie naczyń krwionośnych - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Valarox 160 mg + 10 mg
Valarox to lek łączący walsartan, selektywny antagonista receptora AT1 angiotensyny II, oraz rozuwastatynę, inhibitor reduktazy HMG-CoA. Walsartan obniża ciśnienie tętnicze bez wpływu na częstość tętna, z działaniem rozpoczynającym się w ciągu 2 godzin i utrzymującym się do 24 godzin po podaniu. Walsartan cechuje się niskim ryzykiem wystąpienia kaszlu (2,6%) w porównaniu do inhibitorów ACE (7,9%). Badania ONTARGET i VA NEPHRON-D wykazały, że jednoczesne stosowanie inhibitorów ACE i AIIRA zwiększa ryzyko hiperkaliemii, ostrego uszkodzenia nerek i niedociśnienia, bez poprawy wyników klinicznych, co wyklucza ich łączne stosowanie u pacjentów z nefropatią cukrzycową. Rozuwastatyna działa poprzez hamowanie reduktazy HMG-CoA, zwiększając ekspresję receptorów LDL w wątrobie, co skutkuje znacznym obniżeniem LDL-C (do 63% przy dawce 40 mg), cholesterolu całkowitego, triglicerydów oraz poprawą profilu lipidowego, w tym zwiększeniem HDL-C.
antagonista receptora angiotensyny II, bradykinina, choroba układu sercowo-naczyniowego, ciężka hipercholesterolemia, cukrzyca typu 2, dyslipidemia, działanie przeciwnadciśnieniowe, enzym konwertujący angiotensynę, frakcja nonHDL-C, heterozygotyczna hipercholesterolemia, hiperkaliemia, homozygotyczna rodzinna hipercholesterolemia, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor reduktazy HMG-CoA, kininaza II, kompleks intima-media tętnic szyjnych, lek hipolipemizujący, lipoproteina ApoA-I, lipoproteina ApoB, naczynia mózgowe, nadciśnienie tętnicze, nadciśnienie z odbicia, nefropatia cukrzycowa, niedociśnienie, niewydolność nerek, ostre uszkodzenie nerek, pierwotna hipercholesterolemia, przewlekła choroba nerek, receptor AT1, rodzinna hipercholesterolemia, ryzyko sercowo-naczyniowe, subkliniczna miażdżyca tętnic, suchy kaszel, tiazydowy lek moczopędny, triglicerydy, udar mózgu, układ renina-angiotensyna-aldosteron, VLDL-C, zapalenie nosa i gardła, zawał mięśnia sercowego, zdarzenie sercowo-naczyniowe - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Aporoza 10 mg
Aporoza, zawierająca rozuwastatynę wapniową w dawkach 5 mg, 10 mg, 20 mg i 40 mg, jest wskazana do leczenia pierwotnej hipercholesterolemii typu IIa (w tym rodzinnej heterozygotycznej) u dorosłych, młodzieży i dzieci powyżej 6. roku życia, a także mieszanej dyslipidemii typu IIb, gdy modyfikacja stylu życia i dieta są niewystarczające. Lek stosuje się również w rodzinnej homozygotycznej hipercholesterolemii jako terapię wspomagającą dietę i inne metody (np. afereza LDL) lub gdy inne metody są nieskuteczne. Ponadto, Aporoza jest zalecana w profilaktyce pierwszych zdarzeń sercowo-naczyniowych u pacjentów z wysokim ryzykiem, jako element kompleksowej strategii obejmującej modyfikację stylu życia i kontrolę innych czynników ryzyka, takich jak nadciśnienie czy cukrzyca.
afereza LDL, cholesterol LDL, dyslipidemia mieszana, funkcja wątroby, hepatotoksyczność statyn, heterozygotyczna hipercholesterolemia, homozygotyczna hipercholesterolemia, miażdżyca, mieszana dyslipidemia, miopatia, nadciśnienie tętnicze, nasycone kwasy tłuszczowe, pierwotna hipercholesterolemia, profil lipidowy, profilaktyka sercowo-naczyniowa, rozuwastatyna wapniowa, tabletka powlekana, zaburzenia lipidowe, zdarzenia sercowo-naczyniowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – SimvaHexal 10
Symwastatyna, jako inhibitor reduktazy HMG-CoA, niesie ryzyko miopatii, której objawy obejmują ból mięśni, osłabienie oraz wzrost aktywności kinazy kreatynowej (CK) powyżej 10-krotnej górnej granicy normy (GGN). W ciężkich przypadkach może dojść do rabdomiolizy z ostrą niewydolnością nerek. Ryzyko to jest dawkozależne: częstość miopatii wynosiła 0,03% przy dawce 20 mg, 0,08% przy 40 mg i 0,61% przy 80 mg, a u pacjentów po zawale serca przy dawce 80 mg wzrasta do około 1%. Zaleca się stosowanie dawki 80 mg wyłącznie u pacjentów z ciężką hipercholesterolemią i wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, którzy nie osiągnęli celów leczenia mniejszymi dawkami. Przed zastosowaniem dawki 80 mg wskazane jest wykonanie badania genetycznego w kierunku allelu SLCO1B1 c.521T>C, gdyż homozygoty CC mają ryzyko miopatii sięgające 15% rocznie. Monitorowanie aktywności CK jest kluczowe, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami ryzyka, a leczenie należy przerwać przy CK >5 x GGN lub ciężkich objawach mięśniowych.
aminotransferaza, białko transportujące aniony organiczne, ból mięśni, choroba śródmiąższowa płuc, czynnik predysponujący, działanie niepożądane, ekspozycja ogólnoustrojowa, heterozygotyczna hipercholesterolemia, hiperbilirubinemia, hipercholesterolemia, inhibitor CYP3A4, inhibitor reduktazy HMG-CoA, kinaza kreatynowa, martwicza miopatia immunologiczna, mioglobinuria, miopatia i rabdomioliza, niedoczynność tarczycy, nietolerancja galaktozy, niewydolność wątroby, powikłania sercowo-naczyniowe, rabdomioliza, uszkodzenie wątroby - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Simratio 40
Symwastatyna, jako inhibitor reduktazy HMG-CoA, niesie ryzyko miopatii objawiającej się bólami mięśni, osłabieniem i podwyższoną aktywnością kinazy kreatynowej (CK) powyżej 10-krotności górnej granicy normy. W ciężkich przypadkach może dojść do rabdomiolizy z ostrą niewydolnością nerek. Częstość miopatii jest dawkozależna: 0,03% przy 20 mg/dobę, 0,08% przy 40 mg/dobę i 0,61% przy 80 mg/dobę, a u pacjentów po zawale mięśnia sercowego przy dawce 80 mg wynosi około 1,0%. Czynniki zwiększające ryzyko to m.in. wiek ≥65 lat, płeć żeńska, pochodzenie azjatyckie, genotyp SLCO1B1 c.521T>C (zwłaszcza homozygoty CC z ryzykiem miopatii do 15% rocznie przy 80 mg), niewydolność nerek, niedoczynność tarczycy, wcześniejsze toksyczne reakcje na statyny lub fibraty oraz nadużywanie alkoholu. Monitorowanie aktywności CK jest kluczowe, zwłaszcza przy dawce 80 mg, a w przypadku podwyższenia powyżej 5-krotności normy lub nasilonych dolegliwości mięśniowych należy rozważyć odstawienie leku. Zgłaszano także rzadkie przypadki immunozależnej miopatii martwiczej utrzymującej się po odstawieniu statyn.
aminotransferaza, aminotransferaza alaninowa, ból mięśni, genotyp SLCO1B1, heterozygotyczna hipercholesterolemia, hiperbilirubinemia, hipercholesterolemia rodzinna, hiperglikemia, immunozależna miopatia martwicza, inhibitor CYP3A4, inhibitor proteazy HIV, inhibitor reduktazy HMG-CoA, kinaza kreatynowa, miastenia, miastenia oczna, mioglobinuria, niedobór laktazy, niedoczynność tarczycy, nietolerancja galaktozy, niewydolność wątroby, ostra niewydolność nerek, rabdomioliza, śródmiąższowa choroba płuc, statyna, zawał mięśnia sercowego, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, żółtaczka - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Rosufy 5 mg
Rozuwastatyna, będąca inhibitorem reduktazy HMG-CoA, działa głównie w wątrobie, hamując syntezę cholesterolu poprzez blokadę przemiany 3-hydroksy-3-metyloglutarylo-koenzymu A do mewalonianu. Mechanizm ten prowadzi do zwiększenia liczby receptorów LDL na hepatocytach, co intensyfikuje wychwyt i katabolizm LDL, a także do zmniejszenia produkcji lipoprotein VLDL. W efekcie obserwuje się istotne obniżenie stężeń LDL-C (do -63% przy dawce 40 mg), cholesterolu całkowitego, triglicerydów oraz apolipoproteiny B, a także wzrost HDL-C i apolipoproteiny A-I. Efekt terapeutyczny jest zależny od dawki, z szybkim początkiem działania (już po 1 tygodniu) i pełną odpowiedzią w ciągu 4 tygodni. Rozuwastatyna wykazuje skuteczność u pacjentów z hipercholesterolemią typu IIa i IIb, w tym w rodzinnej heterozygotycznej i homozygotycznej hipercholesterolemii, a także u dzieci i młodzieży, gdzie dawki 5-20 mg redukują LDL-C nawet o 50% bez wpływu na rozwój fizyczny.
3-hydroksy-3-metyloglutarylo-koenzym A, afereza, apolipoproteina A-I, apolipoproteina B, cholesterol całkowity, cholesterol HDL, cholesterol LDL, cholesterol nieHDL, cholesterol VLDL, choroba wieńcowa, działanie niepożądane, ezetymib, fenofibrat, grubość ściany tętnicy szyjnej, heterozygotyczna hipercholesterolemia, homozygotyczna hipercholesterolemia, incydent sercowo-naczyniowy, inhibitor kompetycyjny, inhibitor reduktazy HMG-CoA, kwas nikotynowy, lipoproteina VLDL, mewalonian, mialgia, miażdżyca tętnic, mieszana dyslipidemia, parametr lipidowy, pierwotna hipercholesterolemia, profil lipidowy, receptor LDL, reduktaza HMG-CoA, rodzinna hipercholesterolemia, rozuwastatyna, skala Framingham, skala Tannera, triglicerydy, triglicerydy VLDL, zaburzenie lipidowe, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Rosuvastatin/Ezetimib Zentiva 10 mg + 10 mg
Rosuvastatin/Ezetimib Zentiva to lek łączący rozuwastatynę, inhibitor reduktazy HMG-CoA, oraz ezetymib, stosowany w terapii hipercholesterolemii. Profil bezpieczeństwa wskazuje, że działania niepożądane są zazwyczaj łagodne i przemijające, a około 4% pacjentów przerwało terapię z powodu działań niepożądanych. Najczęściej obserwowane efekty to zwiększona aktywność aminotransferaz (AlAT, AspAT), zaburzenia żołądkowo-jelitowe oraz bóle mięśniowe. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko miopatii, w tym rabdomiolizy, zwłaszcza przy dawkach rozuwastatyny przekraczających 20 mg, gdzie aktywność kinazy kreatynowej (CK) może wzrosnąć powyżej 5-krotnej górnej granicy normy (GGN). Zwiększenie aktywności aminotransferaz występuje u 0,5-1,3% pacjentów, a ciężkie zdarzenia wątrobowe częściej przy dawce 40 mg. Białkomocz, głównie kanalikowego pochodzenia, obserwowany jest u mniej niż 1% pacjentów przy dawkach 10-20 mg i około 3% przy dawce 40 mg, zwykle ustępuje samoistnie.
aminotransferazy, białkomocz, ból mięśniowy, choroba śródmiąższowa płuc, cukrzyca typu 2, ezetymib, fenofibrat, ginekomastia, heterozygotyczna hipercholesterolemia, hipercholesterolemia, hiponatremia, kinaza kreatynowa, krwiomocz, mięśnie szkieletowe, miopatia, obrzęk naczynioruchowy, ostra niewydolność nerek, parestezja, polineuropatia, rabdomioliza, rozuwastatyna, rumień wielopostaciowy, symwastatyna, trombocytopenia, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zapalenie mięśni, zapalenie trzustki, zastój żółci, zespół Stevensa-Johnsona, zwiększenie aktywności aminotransferaz - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Rosuvastatin Medical Valley 10 mg
Rosuvastatin Medical Valley to lek z grupy statyn, dostępny w tabletkach powlekanych o dawkach 5 mg, 10 mg, 20 mg i 40 mg, zawierający rozuwastatynę w postaci soli wapniowej. Wskazany jest w leczeniu pierwotnej hipercholesterolemii typu IIa (w tym rodzinnej heterozygotycznej) oraz mieszanej dyslipidemii typu IIb u dorosłych, młodzieży i dzieci od 6 roku życia, gdy metody niefarmakologiczne są niewystarczające. Ponadto, stosowany jest w rodzinnej homozygotycznej hipercholesterolemii jako uzupełnienie diety i innych terapii obniżających stężenie lipidów, takich jak afereza LDL. Lek ma zastosowanie także w prewencji pierwotnej dużych zdarzeń sercowo-naczyniowych u pacjentów z wysokim ryzykiem, w połączeniu z kontrolą innych modyfikowalnych czynników ryzyka, np. nadciśnienia, nikotynizmu czy nieprawidłowej glikemii.
afereza LDL, cholesterol LDL, dieta w hipercholesterolemii, heterozygotyczna hipercholesterolemia, hipercholesterolemia, laktoza jednowodna, mieszana dyslipidemia, modyfikowalne czynniki ryzyka, nadciśnienie tętnicze, nieprawidłowa glikemia, nikotynizm, pierwotna hipercholesterolemia, prewencja pierwotna, prewencja sercowo-naczyniowa, rodzinna hipercholesterolemia, rodzinna homozygotyczna hipercholesterolemia, rozuwastatyna, ryzyko sercowo-naczyniowe, skala SCORE, statyna, zaburzenia gospodarki lipidowej, zdarzenie sercowo-naczyniowe