ryzyko zakażenia
Ryzyko zakażenia określa prawdopodobieństwo nabycia infekcji podczas ekspozycji na czynniki zakaźne. W praktyce klinicznej ocena tego ryzyka jest kluczowym elementem profilaktyki zakażeń, zarówno w aspekcie zakażeń związanych z opieką zdrowotną (HAI), jak i zakażeń przenoszonych drogą krwi czy kontaktu bezpośredniego.
Czynniki wpływające na ryzyko zakażenia można podzielić na związane z pacjentem (wiek, stan odporności, choroby współistniejące), czynniki środowiskowe (warunki sanitarne, procedury szpitalne) oraz czynniki związane z patogenem (wirulencja, droga transmisji, dawka zakaźna). Szczególnie istotne jest ryzyko zakażenia u pacjentów immunosupresyjnych, po zabiegach inwazyjnych oraz z implantami medycznymi.
Redukcja ryzyka zakażenia w placówkach medycznych opiera się na przestrzeganiu standardowych środków ostrożności, w tym higieny rąk, stosowania środków ochrony osobistej, właściwej sterylizacji i dezynfekcji narzędzi oraz racjonalnej antybiotykoterapii. Monitorowanie i analiza czynników ryzyka zakażenia stanowi podstawę skutecznych programów kontroli zakażeń szpitalnych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Cefotaxim-MIP 2 g 2 g
Cefotaxim-MIP (cefotaksym) jest dostępny w dawkach 1 g i 2 g do sporządzania roztworu do wstrzykiwań i infuzji. Standardowe dawkowanie u dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat wynosi 1-2 g na dobę, podawane co 12 godzin, z możliwością zwiększenia do 12 g w ciężkich zakażeniach. Dawki do 6 g dzieli się na co najmniej dwie dawki podawane co 12 godzin, natomiast dawki powyżej 6 g na 3-4 dawki co 6-8 godzin. W leczeniu rzeżączki stosuje się dawkę jednorazową 500 mg (kobiety) lub 1 g (mężczyźni, zakażenia mniej wrażliwe). Profilaktyka okołooperacyjna wymaga podania 1 g cefotaksymu 30-90 minut przed zabiegiem. U dzieci do 12 lat dawka wynosi 50-100 mg/kg mc./dobę, a u noworodków maksymalnie 50 mg/kg mc./dobę, z podziałem na 2-4 dawki. W ciężkich zakażeniach dziecięcych dawka może wzrosnąć do 200 mg/kg mc./dobę.
cefotaksym, ciężkie zakażenie, ciężkość zakażenia, czynność nerek, dawka nasycająca, drobnoustrój wrażliwy, eliminacja pozanerkowa, kiła, kreatynina w surowicy, niewydolność nerek, pacjent pediatryczny, podanie domięśniowe, podanie dożylne, posocznica, profilaktyka okołooperacyjna, przesączanie kłębuszkowe, roztwór do wstrzykiwań i infuzji, ryzyko zakażenia, rzeżączka, rzeżączka odbytnicy, wrażliwość drobnoustrojów, zakażenie niepowikłane, zakażenie zagrażające życiu - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Softasept N niezabarwiony (78,83 g + 10 g)/100 g
Softasept N niezabarwiony to roztwór do odkażania skóry zawierający 78,83 g etanolu 96% oraz 10 g alkoholu izopropylowego w 100 g preparatu. Produkt przeznaczony jest wyłącznie do stosowania przez wykwalifikowany personel medyczny i powinien być aplikowany w postaci nierozcieńczonej. Aplikacja polega na naniesieniu roztworu bezpośrednio na skórę, rozprowadzeniu go jałowym wacikiem, dokładnym zwilżeniu całej powierzchni oraz pozostawieniu do wyschnięcia. Nadmiar preparatu należy usunąć wacikiem, aby uniknąć nadmiernej ekspozycji.
- Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Imovax Polio 29 jednostek antygenu D wirusa poliomyelitis typ 1, szczep Mahoney, 7 jednostek antygenu D wirusa poliomyelitis typ 2, szczep MEF-1 i 26 jednostek antygenu D wirusa poliomyelitis typ 3, szczep Saukett/0,5 ml; Szczepionka 1-dawkowa, 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka IMOVAX POLIO, zawierająca inaktywowane wirusy poliomyelitis typów 1 (szczep Mahoney), 2 (szczep MEF-1) oraz 3 (szczep Saukett), może być stosowana w okresie ciąży, jednak zalecana jest jedynie w sytuacjach wysokiego ryzyka ekspozycji na wirusa polio, np. w rejonach endemicznych lub podczas podróży do takich obszarów. Nie wykazano negatywnego wpływu szczepienia na przebieg laktacji ani na zdrowie dziecka karmionego piersią, co potwierdza bezpieczeństwo stosowania preparatu w tym okresie. Brak jest natomiast danych dotyczących wpływu szczepionki na płodność zarówno u kobiet, jak i mężczyzn, co należy uwzględnić podczas kwalifikacji pacjentów do szczepienia.
charakterystyka produktu leczniczego, ciąża, fenyloalanina, IMOVAX POLIO, inaktywowany wirus poliomyelitis, karmienie piersią, laktacja, nadwrażliwość na substancje, neomycyna, płodność, polimyksyna B, ryzyko zakażenia, streptomycyna, szczep Mahoney, szczep MEF-1, szczep Saukett, wirus poliomyelitis, wirus poliomyelitis typ 1, wirus poliomyelitis typ 2, wirus poliomyelitis typ 3, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Netenax 3 mg/ml
Netylmycyna w stężeniu 3 mg/ml, dostępna w postaci kropli do oczu (Netenax), jest stosowana w leczeniu bakteryjnych zakażeń oczu. Standardowe dawkowanie obejmuje aplikację 1-2 kropli do worka spojówkowego trzy razy dziennie przez 5 dni, z możliwością wydłużenia terapii w przypadku zakażeń opornych lub powikłanych, decyzję o czym podejmuje lekarz na podstawie oceny klinicznej. Nie określono bezpieczeństwa i skuteczności stosowania u dzieci w wieku 3-12 lat oraz młodzieży 12-18 lat, co należy uwzględnić przy kwalifikacji do leczenia. Preparat zawiera chlorek benzalkoniowy (0,05 mg/ml), co wymaga usunięcia soczewek kontaktowych przed aplikacją i odczekania co najmniej 15 minut przed ich ponownym założeniem.
chlorek benzalkoniowy, działanie ogólnoustrojowe, efekt terapeutyczny, krople do oczu Netenax, miękka soczewka kontaktowa, Netenax, osmolalność, przewód nosowo-łzowy, przyśrodkowy kąt oka, ryzyko zakażenia, siarczan, śluzówka nosa i gardła, substancja pomocnicza, ucisk woreczka łzowego, wchłanianie ogólnoustrojowe, worek spojówkowy, zakażenie, zakażenie bakteryjne oka, zakażenie oporne, zakażenie oporne na leczenie - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Vivotif ≥ 2x10E9 CFU
Produkt leczniczy Vivotif zawiera co najmniej 2×10 żywych komórek Salmonella enterica serowar Typhi Ty21a w kapsułkach dojelitowych i wymaga szczególnej ostrożności przy stosowaniu u kobiet w okresie reprodukcyjnym. Brak jest danych dotyczących wpływu szczepionki na rozród u zwierząt oraz bezpieczeństwa stosowania u kobiet w ciąży, a także brakuje wystarczających informacji o potencjalnym ryzyku uszkodzenia płodu. W związku z tym, Vivotif nie powinien być podawany kobietom ciężarnym, chyba że istnieje bezwzględna konieczność, np. w przypadku wysokiego ryzyka zakażenia S. Typhi, gdy korzyści przewyższają potencjalne ryzyko. Podobnie, brak jest danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania u kobiet karmiących piersią, jednak ze względu na brak ogólnoustrojowego wchłaniania szczepionki i nieoczekiwane przenikanie do mleka, podanie Vivotif w okresie laktacji jest dopuszczalne tylko w sytuacjach koniecznych.
ciąża, dur brzuszny, kapsułki dojelitowe, karmienie piersią, obszar endemiczny, okres reprodukcyjny, profilaktyka duru brzusznego, przenikanie do mleka, ryzyko zakażenia, Salmonella enterica, Salmonella typhi, szczep Ty21a, uszkodzenie płodu, wchłanianie ogólnoustrojowe, wiek rozrodczy, wpływ na rozród, zdolność rozrodcza - Leksykon chorób i schorzeń
Gorączka doliny – Zapobieganie i profilaktyka
Gorączka doliny (coccidioidomycosis) jest grzybiczą chorobą wywoływaną przez Coccidioides, występującą w suchych, pustynnych regionach. Profilaktyka opiera się głównie na ograniczeniu ekspozycji na zarodniki grzyba poprzez unikanie przebywania na zewnątrz podczas burz pyłowych, stosowanie masek ochronnych typu N95 (certyfikowanych przez NIOSH) z prawidłowym dopasowaniem, nawilżanie gleby przed pracami ziemnymi oraz stosowanie filtracji powietrza z filtrami HEPA. Wskazane jest także pokrywanie otwartych powierzchni gleby roślinnością lub materiałami stabilizującymi oraz zachowanie higieny osobistej, w tym dokładne mycie ran i zmiana ubrań po ekspozycji na pył. Profilaktyczne stosowanie leków przeciwgrzybiczych, takich jak itrakonazol lub flukonazol w dawce 400 mg/dobę przez 6 tygodni, może być rozważane u osób z obniżoną odpornością lub po ekspozycji, jednak decyzja ta powinna być indywidualnie oceniana przez lekarza.
biorca przeszczepu narządu, choroba grzybicza, ciąża, coccidioides, cukrzyca, filtr HEPA, flukonazol, gorączka doliny, grupa wysokiego ryzyka, HIV/AIDS, itrakonazol, lek przeciwgrzybiczny, leki immunosupresyjne, maska N95, obniżona odporność, oczyszczacz powietrza, osłabiony układ odpornościowy, powikłanie, profilaktyka farmakologiczna, progresja choroby, ryzyko zakażenia, zarodniki grzyba - Leksykon chorób i schorzeń
Gorączka tyfoidowa – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Gorączka tyfoidowa, wywołana przez Salmonella typhi, manifestuje się wysoką gorączką, osłabieniem, bólami głowy oraz objawami żołądkowo-jelitowymi. Podstawą leczenia jest antybiotykoterapia, z zastosowaniem fluorochinolonów (ciprofloksacyna, lewofloksacyna, ofloksacyna), cefalosporyn III generacji (ceftriakson, cefotaksym, cefiksym), azytromycyny oraz karbapenemów, dostosowana do oporności szczepu i miejsca zakażenia. Leczenie ambulatoryjne jest możliwe u pacjentów z niepowikłaną postacią choroby, natomiast ciężkie przypadki wymagają hospitalizacji, dożylnego podawania leków, intensywnej terapii płynowej i monitorowania parametrów życiowych. Kluczowe jest pełne ukończenie kuracji antybiotykowej, aby zapobiec nawrotom i rozwojowi oporności. Wspomagająco stosuje się nawadnianie, leczenie przeciwgorączkowe, dietę łatwostrawną oraz odpowiedni odpoczynek.
antybiotykoterapia, azytromycyna, bilans płynów, ból głowy, cefalosporyny trzeciej generacji, choroby zakaźne, dochodzenie epidemiologiczne, działanie niepożądane leku, fluorochinolony, gorączka tyfoidowa, hipertermia, izolacja kontaktowa, karbapenemy, krwawienie z przewodu pokarmowego, leki przeciwgorączkowe, nadzór epidemiologiczny, nawrót choroby, nosicielstwo przewlekłe, objawy żołądkowo-jelitowe, odleżyny, odwodnienie, organomegalia, pęcherzyk żółciowy, perforacja jelit, powikłania pozajelitowe, ryzyko zakażenia, Salmonella typhi, szczepionka koniugowana, wysoka gorączka, zaburzenia odżywiania - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Cefazolin Phagecon 1 g
Cefazolin Phagecon (1 g proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań/infuzji) wymaga indywidualnego dostosowania dawkowania w zależności od ciężkości zakażenia, wrażliwości patogenów oraz stanu klinicznego pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem funkcji nerek. U dorosłych i młodzieży ≥12 lat o masie ciała ≥40 kg dawki wahają się od 1-2 g/dobę (drobnoustroje wrażliwe), przez 3-4 g/dobę (drobnoustroje mniej wrażliwe), do 6-12 g/dobę w ciężkich zakażeniach, podawane w 2-4 dawkach. Profilaktyka okołooperacyjna obejmuje podanie 1 g dożylnie lub domięśniowo 30-60 minut przed zabiegiem, z ewentualnym uzupełnieniem dawkami 0,5-1 g podczas i po operacji (co 6-8 godzin przez 24 godziny lub 3-5 dni przy wysokim ryzyku zakażenia). U dzieci powyżej 30 miesięcy dawka wynosi 25-50 mg/kg/dobę w 3-4 dawkach, z możliwością zwiększenia do 100 mg/kg/dobę w ciężkich zakażeniach. Nie zaleca się stosowania u wcześniaków i niemowląt poniżej 1 miesiąca życia ze względu na brak danych bezpieczeństwa.
cefazolina sodowa, ciężkie zakażenie, dawka przedoperacyjna, dializoterapia, drobnoustrój, drobnoustrój mniej wrażliwy, drobnoustrój wrażliwy, hemodializa, infuzja dożylna, klirens kreatyniny, kreatynina w surowicy, kumulacja leku, niewydolność nerek, podanie domięśniowe, podanie dożylne, profilaktyka okołooperacyjna, proszek do sporządzania roztworu, roztwór do wstrzykiwań, ryzyko zakażenia, stężenie antybiotyku, zaburzenie czynności nerek - Leksykon leków
Skład i postać leku – Dentocaine (40 mg + 0,005 mg)/ml
DENTOCAINE to roztwór do wstrzykiwań stosowany w stomatologii jako miejscowy środek znieczulający, zawierający 40 mg/ml artykainy chlorowodorku oraz 5 mikrogramów/ml adrenaliny (w postaci adrenaliny winianu). Każdy wkład o objętości 1,8 ml zawiera 72 mg artykainy i 9 mikrogramów adrenaliny. Preparat charakteryzuje się pH w zakresie 3,0-5,0, osmolalnością około 290 mOsm/kg oraz jest bezbarwny i klarowny. Substancje pomocnicze to m.in. sodu chlorek (0,83 mg/ml), sodu pirosiarczyn (E223), monohydrat kwasu cytrynowego oraz regulatory pH. Produkt dostępny jest w różnych opakowaniach, w tym strzykawkach samoaspirujących i z aspiracją manualną, a okres ważności wynosi 24 miesiące przy przechowywaniu poniżej 30°C w oryginalnym opakowaniu chroniącym przed światłem.
adrenalina, adrenalina winian, artykaina chlorowodorek, aspiracja manualna, kwas solny, lek miejscowo znieczulający, monohydrat kwasu cytrynowego, niezgodność farmaceutyczna, obkurczenie naczyń krwionośnych, okres ważności leku, osmolalność, przeciwutleniacz, roztwór do wstrzykiwań, ryzyko zakażenia, sodu pirosiarczyn, sodu wodorotlenek, stabilizator pH, strzykawka samoaspirująca, substancja znieczulająca miejscowo, woda do wstrzykiwań, zapalenie wątroby, zawartość sodu - Leksykon leków
Skład i postać leku – balance 2,3% z 2,3% glukozą i wapniem 1,75 mmol/l 2,3% glukozy + 1,75 mmol/l wapnia
Produkty lecznicze z serii Balance do dializy otrzewnowej są dostarczane w postaci dwukomorowych worków, zawierających oddzielnie zasadowy roztwór mleczanu (15,69 g/l sodu (S)-mleczanu) oraz kwaśny roztwór elektrolitów i glukozy o różnych stężeniach glukozy (1,5%, 2,3%, 4,25%) i wapnia (1,25 lub 1,75 mmol/l). Po wymieszaniu uzyskuje się obojętny roztwór o pH około 7,0, zawierający m.in. 134 mmol/l Na⁺, 1,25 lub 1,75 mmol/l Ca²⁺, 0,5 mmol/l Mg²⁺, 100,5–101,5 mmol/l Cl⁻, 35 mmol/l (S)-mleczanu oraz glukozę w stężeniach od 83,2 do 235,8 mmol/l, w zależności od preparatu. Osmolarność roztworów waha się od 356 do 511 mOsm/l. Produkty są dostępne w różnych systemach podawania (stay•safe, sleep•safe, Safe•Lock) i pojemnościach worków (od 2000 ml do 6000 ml), umożliwiając zastosowanie zarówno w ciągłej ambulatoryjnej dializie otrzewnowej (CADO), jak i automatycznej dializie otrzewnowej (ADO).
automatyczna dializa otrzewnowa, cefazolina, ceftazydym, chlorek magnezu, chlorek wapnia, ciągła ambulatoryjna dializa otrzewnowa, dializa otrzewnowa, gentamycyna, glukoza jednowodna, heparyna, mleczan sodu, osmolarność, roztwór elektrolitów, roztwór mleczanu, ryzyko zakażenia, system safe lock, system sleep safe, system stay safe, teikoplanina, wankomycyna, warunki aseptyczne, worek dwukomorowy - Leksykon chorób i schorzeń
Trachoma – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Trachoma, wywoływana przez Chlamydia trachomatis, jest przewlekłą, zakaźną chorobą oczu i główną przyczyną zakaźnej ślepoty globalnie, szczególnie w społecznościach z ograniczonym dostępem do czystej wody i sanitariatów. Choroba przebiega przez fazy od zapalenia pęcherzykowego (TF) i intensywnego zapalenia (TI), przez bliznowacenie spojówki (TS), trichiasis (nieprawidłowy wzrost rzęs) aż do zmętnienia rogówki, prowadzącego do nieodwracalnej utraty wzroku. Diagnostyka opiera się głównie na badaniu klinicznym, z możliwością potwierdzenia testami molekularnymi (NAAT) lub wykrywaniem antygenu. Leczenie obejmuje antybiotykoterapię – preferowaną azytromycynę w dawce jednorazowej 20 mg/kg (maksymalnie 1 g u dzieci i 1 g u dorosłych) lub maść tetracyklinową 1% stosowaną dwa razy dziennie przez 6 tygodni, szczególnie u niemowląt poniżej 6 miesiąca życia. W zaawansowanych stadiach konieczna jest interwencja chirurgiczna, najczęściej bilamelarna rotacja tarczki, mająca na celu korekcję trichiasis i zapobieganie dalszemu uszkodzeniu rogówki.
azytromycyna, badanie bakteriologiczne, bliznowacenie powiek, bliznowacenie spojówki, Chlamydia trachomatis, edukacja pacjenta, epilacja, higiena osobista, intensywne zapalenie, krioterapia, masowe podawanie antybiotyków, masowe podawanie leków, przeszczep rogówki, ryzyko zakażenia, ślepota infekcyjna, strategia SAFE, test amplifikacji kwasów nukleinowych, trachoma, trichiasis, uszkodzenie rogówki, zaburzenie percepcji sensorycznej, zakażenie spojówek, zapalenie pęcherzykowe, zmętnienie rogówki - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Posorutin 50 mg/ml
Posorutin to krople do oczu zawierające 50 mg/ml trokserutyny, przeznaczone do długotrwałej terapii okulistycznej. Standardowe dawkowanie to aplikacja 1 kropli do worka spojówkowego każdego leczonego oka, 3 razy na dobę. Prawidłowa technika podawania obejmuje odciągnięcie dolnej powieki, skierowanie wzroku ku górze, uniknięcie kontaktu końcówki zakraplacza z okiem lub skórą oraz staranne zamknięcie butelki po użyciu, co minimalizuje ryzyko zakażenia i zanieczyszczenia leku. Terapia wymaga systematyczności i świadomości pacjenta co do długoterminowego charakteru leczenia.
- Leksykon substancji czynnych
Fiolet gencjanowy – Wskazania do stosowania
Fiolet gencjanowy (Methylrosanilinii chloridum) jest substancją o właściwościach antyseptycznych, stosowaną miejscowo w dermatologii i leczeniu ran. Preparaty dostępne są w postaci roztworów spirytusowych i wodnych o stężeniach 1% (10 mg/g) oraz 2% (20 mg/g). Roztwory spirytusowe, zawierające etanol, wykazują dodatkowe działanie odkażające i są zalecane w intensywnych zakażeniach bakteryjnych skóry, stanach wymagających szybkiego wysuszenia zmian oraz zakażeniach grzybiczych powierzchniowych. Roztwory wodne preferowane są u pacjentów z wrażliwą lub uszkodzoną skórą, w pediatrii, przy podrażnieniach oraz gdy niepożądane jest działanie wysuszające etanolu.
działanie odkażające, działanie przeciwbakteryjne, działanie przeciwgrzybicze, działanie przeciwzapalne, fiolet gencjanowy, infekcja skórna, infekcja wtórna, leczenie ran, metylorozanilinowy chlorek, odleżyna, otarcie naskórka, owrzodzenie, owrzodzenie cukrzycowe, owrzodzenie żylne, pacjent pediatryczny, płyn na skórę, proces gojenia, rana pooperacyjna, rana sącząca, roztwór spirytusowy, roztwór wodny, ryzyko zakażenia, stan zapalny skóry, tkanka martwicza, właściwość antyseptyczna, wyprzenie, zakażenie bakteryjne skóry, zapalenie mieszków włosowych - Leksykon leków
Skład i postać leku – Aqua pro injectione Baxter
Aqua pro injectione Baxter to jałowy, przezroczysty i bezbarwny roztwór wody do wstrzykiwań o pH 4,5-7,0, stosowany jako rozpuszczalnik do sporządzania leków parenteralnych. Produkt dostępny jest w workach Viaflo o pojemnościach 50 ml, 100 ml, 250 ml, 500 ml oraz 1000 ml, wykonanych z poliolefina/poliamid, z określonymi objętościami wypełnienia odpowiednio 59 ml, 111 ml, 271 ml, 530 ml i 1040 ml, co jest istotne przy kalkulacji stężeń dodawanych substancji leczniczych. Okres ważności waha się od 18 miesięcy (50 ml) do 3 lat (250-1000 ml). Produkt nie zawiera substancji pomocniczych i jest przeznaczony do jednorazowego użytku, z koniecznością natychmiastowego zużycia roztworu po dodaniu leków, chyba że sporządzono go w kontrolowanych warunkach aseptycznych. Przed podaniem należy zweryfikować stabilność chemiczną i fizyczną dodanych leków w pH roztworu oraz ich wzajemną zgodność, aby uniknąć niezgodności i zapewnić bezpieczeństwo terapii.
chlorek potasu, infuzja, izotoniczność, jałowość produktu, niezgodność farmaceutyczna, podanie pozajelitowe, port do dodawania leku, port samouszczelniający, przezroczysty roztwór, rozpuszczalnik do leków parenteralnych, ryzyko zakażenia, warunki aseptyczne, woda do wstrzykiwań, zator powietrzny, zestaw do przetaczania - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Vivotif ≥ 2x10E9 CFU
Vivotif to doustna szczepionka zawierająca co najmniej 2×10^9 żywych komórek Salmonella enterica serowar Typhi Ty21a, podawana w postaci kapsułek dojelitowych. Standardowy schemat szczepienia obejmuje trzy dawki podawane w dniach 1, 3 i 5, co jest niezbędne do uzyskania optymalnej odpowiedzi immunologicznej i skutecznej ochrony przed durem brzusznym. Ochrona rozwija się 7-10 dni po ostatniej dawce, dlatego zaleca się ukończenie pełnego cyklu co najmniej tydzień przed planowanym wyjazdem do rejonów endemicznych. Schemat dawkowania jest identyczny u dorosłych i dzieci powyżej 5. roku życia, natomiast szczepionka nie jest zalecana u dzieci poniżej 5 lat ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności. Po trzech latach od szczepienia podstawowego wskazane jest podanie dawki przypominającej, również w schemacie 3 dawek w dniach 1, 3 i 5.
cykl szczepienia, dur brzuszny, kapsułka dojelitowa twarda, odpowiedź immunologiczna, przewód pokarmowy, rejon endemiczny, ryzyko zakażenia, S. Typhi Ty21a, Salmonella enterica, schemat dawkowania, schemat szczepienia podstawowego, serowar Typhi, szczepienie przypominające, szczepionka Vivotif, wywiad medyczny, żywe komórki bakteryjne