wycięcie chirurgiczne
Wycięcie chirurgiczne (ekscyzja) to procedura medyczna polegająca na usunięciu tkanki, narządu lub zmiany patologicznej z organizmu pacjenta przy użyciu technik chirurgicznych. Jest to jedna z podstawowych metod terapeutycznych w chirurgii, stosowana zarówno w celach diagnostycznych, jak i leczniczych.
W zależności od charakteru zmiany i jej lokalizacji, wycięcie chirurgiczne może być wykonane różnymi technikami: od klasycznej operacji z dostępem otwartym, przez techniki małoinwazyjne (laparoskopia, torakoskopia), aż po mikrochirurgię czy chirurgię robotyczną. Zakres wycięcia może obejmować usunięcie całkowite narządu (np. cholecystektomia – wycięcie pęcherzyka żółciowego), częściowe (np. resekcja żołądka), lub ograniczać się do konkretnej zmiany (np. wycięcie guza).
Główne wskazania do wycięcia chirurgicznego obejmują nowotwory złośliwe i łagodne, zmiany zapalne, torbiele, ciała obce, tkanki martwicze czy nieprawidłowo funkcjonujące narządy. W kontekście onkologicznym szczególnie istotne jest zachowanie odpowiedniego marginesu tkanek zdrowych wokół usuwanej zmiany, co zmniejsza ryzyko wznowy lokalnej.
Wycięcie chirurgiczne, choć powszechnie stosowane, wiąże się z ryzykiem powikłań takich jak krwawienie, infekcja, uszkodzenie sąsiednich struktur anatomicznych czy powikłania związane ze znieczuleniem. Dlatego kwalifikacja do zabiegu powinna uwzględniać potencjalne korzyści i ryzyko dla konkretnego pacjenta.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry nieczerniakowy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Nieczerniakowy rak skóry (NMSC) stanowi najczęstszy nowotwór złośliwy na świecie, z ponad 5,4 milionami diagnoz rocznie w USA. Dominują dwa główne typy: rak podstawnokomórkowy (BCC, 70-80%) oraz rak kolczystokomórkowy (SCC, 20-30%), z ekspozycją na promieniowanie UV jako głównym czynnikiem etiologicznym. Diagnostyka obejmuje badanie fizykalne, biopsję i ocenę histopatologiczną, a leczenie jest wielodyscyplinarne, obejmujące chirurgię (wycięcie z marginesem 4-6 mm, chirurgia Mohsa z wskaźnikiem wyleczenia do 99%), radioterapię, leczenie miejscowe (5-fluorouracyl, imikwimod, terapia fotodynamiczna) oraz terapie systemowe (immunoterapia z inhibitorami PD-1, inhibitory szlaku Hedgehog, chemioterapia). Koszt leczenia w USA wynosi około 4,8 mld USD rocznie. Szczególną uwagę wymaga opieka nad pacjentami z immunosupresją, np. biorcami przeszczepów, u których ryzyko agresywnego SCC jest 100-krotnie wyższe.
5-fluorouracyl, badanie histopatologiczne, biopsja, biorca przeszczepu narządu, cemiplimab, chirurg onkologiczny, chirurg plastyczny, chirurgia mikrograficzna Mohsa, choroba Bowena, czynnik ryzyka, dermatolog, dermatologia, imikwimod, immunomodulacja, immunosupresja, inhibitor punktów kontrolnych, inhibitor szlaku Hedgehog, komórka nowotworowa, krem z filtrem, krioterapia, lek immunosupresyjny, łyżeczkowanie i elektrokoagulacja, NMSC, obraz ciała, onkolog kliniczny, patolog, pembrolizumab, pielęgniarka onkologiczna, promieniowanie jonizujące, promieniowanie ultrafioletowe, przeciwciało anty-PD-1, przewlekła białaczka limfocytowa, radioterapeuta, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak skóry nieczerniakowy, rak z komórek Merkla, rogowacenie słoneczne, sonidegib, terapia fotodynamiczna, układ odpornościowy, wismodegib, wycięcie chirurgiczne, zespół znamion dysplastycznych, znamię dysplastyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry nieczerniakowy – Leczenie
Rak skóry nieczerniakowy, obejmujący głównie raka podstawnokomórkowego (BCC) i kolczystokomórkowego (SCC), stanowi najczęstszy nowotwór złośliwy skóry z odsetkiem wyleczeń przekraczającym 90% przy wczesnym wykryciu. Podstawą leczenia jest chirurgia, w tym proste wycięcie z marginesem 4-6 mm (skuteczność >95%) oraz chirurgia mikrograficzna Mohsa, która osiąga wskaźnik wyleczeń do 99% w nowotworach wysokiego ryzyka. Alternatywne metody to łyżeczkowanie z elektrodesykacją, kriochirurgia, terapia fotodynamiczna oraz radioterapia (SXRT, HDR), stosowana zwłaszcza w lokalizacjach trudnych chirurgicznie lub u pacjentów niekwalifikujących się do zabiegu. Miejscowe terapie, takie jak 5-fluorouracyl i imikwimod, wykazują skuteczność powyżej 70% w leczeniu powierzchownych zmian i rogowacenia słonecznego.
5-fluorouracyl, brachyterapia, cemiplimab, cetuximab, chemioterapia miejscowa, chemioterapia systemowa, chirurgia laserowa, chirurgia mikrograficzna Mohsa, choroba Bowena, choroba współistniejąca, cisplatyna, diklofenak, imikwimod, immunoterapia miejscowa, ingenol mebutate, inhibitor EGFR, inhibitor punktów kontrolnych, inhibitor szlaku Hedgehog, inwazja naczyniowa, inwazja okołonerwowa, karboplatyna, kriochirurgia, kwas trichlorooctowy, łyżeczkowanie i elektrodesykacja, nowotwór złośliwy skóry, paklitaksel, peeling chemiczny, pembrolizumab, pochodna platyny, przeciwciało anty-PD-1, radioterapia, radioterapia powierzchniowa, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak skóry nieczerniakowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, rogowacenie słoneczne, SCC in situ, sonidegib, stan przedrakowy, terapia adjuwantowa, terapia fotodynamiczna, terapia neoadjuwantowa, vismodegib, wycięcie chirurgiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Leukoplakia – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Leukoplakia, manifestująca się jako białe zmiany na błonie śluzowej jamy ustnej, niesie ryzyko transformacji złośliwej, które w populacjach klinicznych wynosi od 1% do 12,9%. Kluczowymi czynnikami ryzyka są płeć żeńska, długi czas trwania zmiany, lokalizacja na języku lub dnie jamy ustnej, wielkość przekraczająca 200 mm, typ niehomogenny, obecność Candida albicans oraz dysplazja nabłonkowa. Szczególnie istotna jest obecność dysplazji, która w długoterminowych analizach pozostaje jedynym statystycznie istotnym predyktorem rozwoju raka. Wskaźnik przeżycia wolnego od raka jamy ustnej (OCFS) wynosi około 96,3% po 5 latach i spada do 73,9% po 11 latach, zróżnicowany w zależności od stopnia dysplazji i lokalizacji zmian. W porównaniu do leukoplakii jamy ustnej, leukoplakia krtani charakteryzuje się trzykrotnie wyższym ryzykiem transformacji złośliwej (42,0% vs 15,1% w ciągu 10 lat, p < 0,0001).
Candida albicans, cytologia złuszczeniowa, dysplazja nabłonkowa, leukoplakia jamy ustnej, leukoplakia niehomogenna, nowotwór jamy ustnej, przedział ufności, rak jamy ustnej, rak płaskonabłonkowy jamy ustnej, transformacja złośliwa, wskaźnik przeżycia, współczynnik ryzyka, wycięcie chirurgiczne, zmiana dysplastyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawki narządów płciowych – Leczenie
Brodawki płciowe (kłykciny kończyste) wywoływane są przez HPV, głównie typy 6 i 11, i choć często ustępują samoistnie w ciągu 2 lat, leczenie jest wskazane przy nasilonych objawach, wzroście lub licznych zmianach. Metody terapeutyczne obejmują preparaty miejscowe (imiquimod 5% lub 3,75%, podofilotoksyna 0,5%, sinekatechiny 15%), stosowane przez pacjenta, oraz procedury wykonywane przez lekarza, takie jak podofilina, kwas trójchlorooctowy (TCA 80-90%), krioterapia, elektrokoagulacja, wycięcie chirurgiczne, leczenie laserowe i LEEP. Wskaźniki skuteczności leczenia wahają się od około 50% dla terapii miejscowych do ponad 90% dla metod chirurgicznych, przy nawrotach od 20% do 67%. Leczenie usuwa zmiany, ale nie eliminuje wirusa HPV, co wiąże się z ryzykiem nawrotów i dalszą zakaźnością. Szczególną ostrożność należy zachować w ciąży, gdzie preferowane są krioterapia i TCA, a przeciwwskazane są podofilina, podofilotoksyna i fluorouracyl.
brodawki płciowe, choroby przenoszone drogą płciową, ciekły azot, elektrokoagulacja, imikwimod, interferon alfa, kolposkopia, krioterapia, kwas trójchlorooctowy, leczenie laserowe, martwica tkanek, modulator odpowiedzi immunologicznej, podofilina, podofilotoksyna, procedura LEEP, rak płaskonabłonkowy, rak szyjki macicy, szczepionka czterowalentna, wirus brodawczaka ludzkiego, wulwodynia, wycięcie chirurgiczne, zakażenie HIV, zmiany wysokiego stopnia - Leksykon chorób i schorzeń
Keratoza aktyniczna (solar keratoza) – Leczenie
Rogowacenie słoneczne (keratosis actinica) stanowi zmiany przedrakowe skóry wywołane przewlekłą ekspozycją na promieniowanie UV, z ryzykiem transformacji w raka kolczystokomórkowego (SCC) w 5-10% przypadków. Leczenie zależy od liczby, lokalizacji i charakterystyki zmian oraz stanu pacjenta. Metody ukierunkowane na pojedyncze zmiany obejmują krioterapię ciekłym azotem (skuteczność 67-99%, czas gojenia 5-10 dni na twarzy, do 6 tygodni na nogach), łyżeczkowanie z elektrodestrukcją (wymaga znieczulenia, umożliwia ocenę histopatologiczną) oraz wycięcie chirurgiczne przy podejrzeniu inwazji nowotworowej. Terapie powierzchniowe, stosowane przy licznych zmianach, obejmują miejscowe preparaty: 5-fluorouracyl (0,5-5%, stosowany 2-8 tygodni), imikwimod (3,75-5%, 4-16 tygodni), diklofenak 3% w 2,5% kwasie hialuronowym (60-90 dni), ingenol mebutate (0,015-0,05%, 2-3 dni) oraz tirbanibulin (5 dni). Terapia fotodynamiczna (PDT) z 5-ALA lub MAL jest skuteczna w leczeniu klinicznych i subklinicznych zmian na dużych powierzchniach skóry, zapewniając dobre efekty kosmetyczne. Skuteczność poszczególnych metod wynosi: krioterapia 67-88%, 5-FU redukcja zmian o 80%, imikwimod 40-50%, PDT 70-73%.
5-fluorouracyl, badanie histopatologiczne, ciekły azot, cyklooksygenaza-2, dermabrazja, diklofenak, elektrodestrukcja, fotowrażliwość, hiperkeratoza, imikwimod, ingenol mebutate, krioterapia, kwas 5-aminolewulinowy, kwas hialuronowy, kwas trójchlorooctowy, laser CO2, laseroterapia, lek cytotoksyczny, łyżeczkowanie, modulator odpowiedzi immunologicznej, niacynamid, niesteroidowy lek przeciwzapalny, peeling chemiczny, promieniowanie ultrafioletowe, rak kolczystokomórkowy, retinoid doustny, rogowacenie słoneczne, terapia fotodynamiczna, terapia skojarzona, tirbanibulin, wycięcie chirurgiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiel galaretowata – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Torbiele galaretowate (ganglion cyst) są najczęstszą przyczyną guzków w obrębie ręki i nadgarstka, charakteryzując się łagodnym przebiegiem i dobrym rokowaniem. Nie są zmianami nowotworowymi ani złośliwymi, nie dają przerzutów i zwykle nie prowadzą do trwałej niepełnosprawności. Część torbieli ustępuje samoistnie, zwłaszcza u pacjentów bezobjawowych, u których zaleca się jedynie okresowe monitorowanie. Czynniki prognostyczne korzystne dla leczenia to czas trwania objawów krótszy niż 1 rok oraz płeć męska, co może wspomagać decyzje terapeutyczne. Aspiracja torbieli wykazuje skuteczność około 34% dla torbieli nadgarstka i 58% dla torbieli palców, natomiast leczenie chirurgiczne zapewnia wyższe wskaźniki powodzenia, z ustąpieniem objawów u większości pacjentów.
Najczęstszym powikłaniem po chirurgicznym usunięciu torbieli jest nawrót, który występuje u 5-20% pacjentów, z wyższą częstością nawrotów w torbielach nadgarstka, zwłaszcza po stronie dłoniowej. Wskaźnik niepowodzeń po zabiegu chirurgicznym wynosi około 7% dla torbieli nadgarstka i 4% dla torbieli palców. W przypadku nawrotu możliwe jest wykonanie zabiegu rewizyjnego, który zwykle przynosi dobre efekty kliniczne. Podsumowując, rokowanie jest bardzo dobre, a leczenie chirurgiczne jest metodą z wyboru u pacjentów z objawowymi torbielami, podczas gdy u pacjentów bezobjawowych rekomendowana jest obserwacja bez interwencji.
aspiracja torbieli, czynnik prognostyczny, decyzja terapeutyczna, dysfagia, interwencja medyczna, leczenie interwencyjne, naturalny przebieg choroby, pacjent bezobjawowy, samoistne ustąpienie, torbiel galaretowata, torbiel nadgarstka, usunięcie chirurgiczne, wskaźnik nawrotu, wycięcie chirurgiczne, zabieg chirurgiczny, zmiana nowotworowa, zmiana złośliwa - Leksykon chorób i schorzeń
Znamiona – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Znamiona (nevi) to skupiska melanocytów, które mogą występować pojedynczo lub w grupach, najczęściej pojawiają się w pierwszych 20 latach życia, a ich liczba u dorosłych wynosi zwykle od 10 do 40. Wyróżnia się kilka typów znamion: zwykłe, dysplastyczne (atypowe), wrodzone, nabyte oraz znamiona Spitza, które mogą imitować czerniaka i wymagają biopsji. Kluczowe jest regularne monitorowanie znamion, zwłaszcza u pacjentów z ponad 50 znamionami, atypowymi zmianami, jasną karnacją, historią oparzeń słonecznych lub rodzinnym wywiadem czerniaka. System ABCDE (Asymetria, Brzeg, Kolor, Średnica >6 mm, Ewolucja) oraz zasada „brzydkiego kaczątka” pomagają w ocenie ryzyka transformacji znamion w czerniaka. Wskazaniem do konsultacji lekarskiej są zmiany takie jak krwawienie, szybki wzrost, świąd, ból czy zmiana wyglądu znamienia.
biopsja, bliznowacenie, chirurgia mikrograficzna Mohsa, ciekły azot, czerniak, dermatoskop, ekspozycja słoneczna, elektrochirurgia, mapowanie znamion, melanina, melanocyty, metoda ABCDE, nowotwór skóry, objaw brzydkiego kaczątka, promieniowanie ultrafioletowe, uszkodzenie DNA, wycięcie chirurgiczne, wydzielina ropna, zmiany przedrakowe - Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry nieczerniakowy – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Nieczerniakowy rak skóry (NMSC), obejmujący głównie raka podstawnokomórkowego (BCC) i kolczystokomórkowego (SCC), charakteryzuje się bardzo dobrym rokowaniem przy wczesnym wykryciu i leczeniu. 5-letnia względna przeżywalność wynosi 100% dla BCC oraz 95% dla SCC. Jednakże, w przypadku zaawansowanych postaci, zwłaszcza przerzutowego BCC, mediana przeżycia wynosi od 8 do 14 miesięcy do 3,6 lat, a 5-letnie przeżycie spada do 10%. Czynniki prognostyczne wpływające na rokowanie obejmują typ histologiczny, stopień zróżnicowania, obecność inwazji okołonerwowej, stan układu odpornościowego, głębokość nacieku, obecność przerzutów odległych, wiek pacjenta (powyżej 66 lat), płeć męską, stan cywilny oraz stadium zaawansowania (III). Leczenie chirurgiczne znacząco poprawia rokowanie, zmniejszając ryzyko śmiertelności (współczynnik ryzyka 0,318; P≤0,05).
cemiplimab, chirurgia mikrograficzna Mohsa, elektrodestrukcja, immunoterapia, inhibitor szlaku Hedgehog, inwazja okołonerwowa, krioterapia, leczenie systemowe, mediana przeżycia, miejscowo zaawansowany nowotwór, naciekanie okołonerwowe, nieczerniakowy rak skóry, nomogram, osłabiony układ odpornościowy, pembrolizumab, przeciwciało anty-PD-1, przerzut odległy, przerzutowy rak podstawnokomórkowy, radioterapia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, stadium zaawansowania nowotworu, stopień złośliwości nowotworu, wskaźnik przeżycia, wskaźnik śmiertelności, wycięcie chirurgiczne, względna przeżywalność, wznowa nowotworu, zaawansowana choroba nowotworowa - Leksykon chorób i schorzeń
Rak podstawnokomórkowy – Leczenie
Rak podstawnokomórkowy (BCC) jest najczęstszym nowotworem skóry o wysokim wskaźniku wyleczenia przy wczesnym rozpoznaniu i leczeniu. Standardem terapii są metody chirurgiczne, z chirurgią mikrograficzną Mohsa jako złotym standardem, osiągającą wskaźnik nawrotów na poziomie 1,0% po 5 latach. Standardowe wycięcie z 4-mm marginesem klinicznym rekomendowane jest dla BCC niskiego ryzyka, z odsetkiem nawrotów około 10,1%. Alternatywne metody, takie jak łyżeczkowanie i elektrokoagulacja (7,7% nawrotów), krioterapia (7,5% nawrotów), radioterapia (8,7% nawrotów) oraz terapia fotodynamiczna i leczenie miejscowe (5-FU, imikwimod) są stosowane w zależności od lokalizacji, wielkości i podtypu histologicznego guza. Wybór metody leczenia uwzględnia także czynniki ryzyka, takie jak lokalizacja (obszary L, M, H), typ histologiczny, granice guza, ryzyko nawrotu oraz stan ogólny pacjenta.
5-fluorouracyl, cemiplimab, chirurgia laserowa, chirurgia Mohsa, ciekły azot, imikwimod, immunoterapia, inhibitor PD-1, inhibitor szlaku Hedgehog, krioterapia, leczenie miejscowe, łyżeczkowanie i elektrokoagulacja, radioterapia, rak podstawnokomórkowy, sonidegib, terapia fotodynamiczna, terapia neoadjuwantowa, wismodegib, wycięcie chirurgiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy – Leczenie
Guzy skórne, w większości przypadków łagodne i niekancerogenne, nie wymagają rutynowego leczenia, jednak konieczna jest ich obserwacja pod kątem zmian w rozmiarze, kolorze czy konsystencji. Wskazania do konsultacji lekarskiej obejmują guz utrzymujący się ponad 2 tygodnie, szybki wzrost, ból, twardość, objawy ogólne jak gorączka czy niezamierzona utrata masy ciała. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, ultrasonografii oraz biopsji, co pozwala na różnicowanie między łagodnymi zmianami (lipomy, torbiele) a nowotworami złośliwymi. Leczenie zachowawcze obejmuje obserwację, stosowanie zimnych lub ciepłych okładów, farmakoterapię (antybiotyki, NLPZ, kortykosteroidy) oraz mniej inwazyjne procedury takie jak aspiracja igłowa, krioterapia, elektrokoagulacja, liposukcja czy terapia laserowa. W przypadku guzów złośliwych stosuje się chirurgię, radioterapię, chemioterapię, terapię hormonalną i immunoterapię, podkreślając znaczenie wczesnej diagnozy i leczenia.
antybiotyk, aspiracja igłowa, biopsja, biopsja wycinająca, blizna keloidowa, chemioterapia, choroba Dupuytrena, drenaż chirurgiczny, elektrokoagulacja, fibroadenoma, fosfatydylocholina, guz skórny, guz złośliwy, immunoterapia, iniekcja kortykosteroidowa, krioterapia, lipom, liposukcja, lumpektomia, mastektomia, nerwiak Mortona, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nowotwór piersi, radioterapia, seroma, terapia hormonalna, terapia laserowa, torbiel, torbiel ganglionowa, torbiel piersi, USG, wycięcie chirurgiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Złośliwe nowotwory osłonek nerwowych obwodowych – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Złośliwe nowotwory osłonek nerwowych obwodowych (MPNST) stanowią 5-10% mięsaków tkanek miękkich, charakteryzując się agresywnym przebiegiem, szybkim wzrostem oraz wysokim ryzykiem nawrotów (~40%) i przerzutów, szczególnie do płuc. Około 50% przypadków występuje u pacjentów z neurofibromatozą typu 1 (NF1), gdzie ryzyko transformacji nerwiakowłókniaków w MPNST wynosi 10-15%. Podstawą leczenia jest szerokie wycięcie chirurgiczne z marginesem zdrowych tkanek, co często wymaga skomplikowanych zabiegów ze względu na bliskość struktur nerwowych, a w 32% przypadków konieczna jest amputacja kończyny. Radioterapia, w tym nowoczesne techniki VMAT, stosowana jest jako terapia neoadjuwantowa, adjuwantowa lub paliatywna, choć jej wpływ na przeżycie długoterminowe pozostaje niejednoznaczny. Chemioterapia, oparta głównie na doksorubicynie i ifosfamidzie, ma ograniczoną skuteczność, ale może być stosowana w neoadjuwancji, adjuwancji oraz w leczeniu paliatywnym zaawansowanych przypadków.
amputacja kończyny, apoptoza, ból przewlekły, chemioterapia adjuwantowa, chemioterapia neoadjuwantowa, chemioterapia paliatywna, doksorubicyna, gabapentyna, ifosfamid, inhibitor punktów kontrolnych, inhibitory punktów kontrolnych, mięsak tkanek miękkich, MPNST, nawrót miejscowy, nerwiakowłókniak, neurofibromatoza typu 1, NF1, opieka paliatywna, osłonki nerwów obwodowych, pembrolizumab, przerzuty, radioterapia adjuwantowa, radioterapia neoadjuwantowa, radioterapia paliatywna, szlak MAPK, szlak mTOR, szlak Wnt, terapia celowana, wycięcie chirurgiczne, złośliwy nowotwór osłonek nerwowych obwodowych - Leksykon chorób i schorzeń
Rak podstawnokomórkowy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak podstawnokomórkowy (BCC) jest najczęstszym nowotworem skóry, stanowiącym około 80% wszystkich przypadków nowotworów skóry w USA, z 3,6 mln nowych rozpoznań rocznie. BCC rozwija się z komórek podstawnych naskórka, cechuje się powolnym wzrostem i rzadko daje przerzuty. Lokalizuje się głównie na obszarach eksponowanych na promieniowanie UV, takich jak twarz, szyja i ręce. Wyróżnia się cztery główne warianty kliniczne: guzkowy, powierzchownie szerzący się, twardzinopodobny oraz barwnikowy. Diagnostyka opiera się na biopsji skóry z oceną histopatologiczną. Leczenie najczęściej jest chirurgiczne, obejmujące wycięcie z marginesem 4 mm dla guzów <2 cm, chirurgię Mohsa (wskaźnik wyleczenia do 99%) oraz łyżeczkowanie z elektrokoagulacją. Alternatywnie stosuje się radioterapię, krioterapię, terapię fotodynamiczną, leczenie miejscowe, terapię celowaną i chemioterapię w wybranych przypadkach.
badania kontrolne, badanie histopatologiczne, biopsja skóry, chemioterapia, chirurgia mikrograficzna Mohsa, ciśnienie tętnicze, filtr przeciwsłoneczny, infekcja, krioterapia, łyżeczkowanie i elektrokoagulacja, naskórek, nikotynamid, nowotwór złośliwy, opieka paliatywna, przerzut, radioterapia, rak podstawnokomórkowy, rak podstawnokomórkowy skóry, samobadanie skóry, sepsa, skóra właściwa, teleangiektazja, terapia celowana, terapia fotodynamiczna, wycięcie chirurgiczne, zaburzenie integralności skóry - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiel naskórkowa – Leczenie
Torbiele naskórkowe to łagodne zmiany podskórne wypełnione keratyną, które najczęściej nie wymagają leczenia, o ile nie powodują dolegliwości, zakażenia lub problemów kosmetycznych. Postępowanie terapeutyczne zależy od wielkości, lokalizacji, objawów oraz preferencji pacjenta. Małe, bezobjawowe torbiele można obserwować, natomiast torbiele zapalne, ale niezakażone, skutecznie leczy się iniekcjami glikokortykosteroidów, np. triamcynolonem w stężeniu 3-10 mg/ml. Nacięcie i drenaż stosuje się doraźnie w stanach zapalnych lub zakażonych, jednak ze względu na wysokie ryzyko nawrotu, ostatecznym leczeniem jest całkowite chirurgiczne wycięcie torbieli wraz z jej ścianą, co znacząco zmniejsza ryzyko nawrotu (ok. 11% w badaniu długoterminowym). Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, stosując techniki dostosowane do wielkości i lokalizacji zmiany, z dbałością o linie napięcia skóry i wielowarstwowe zamknięcie rany dla optymalnych efektów kosmetycznych.
antybiotykoterapia, biopsja sztancowa, drenaż przezskórny, flukloksacylina, fosfatydylocholina, fosfolipidy, gamma knife, glikokortykosteroid, gronkowiec złocisty, hialuronidaza, keratyna, kraniotomia, laminektomia, laser CO2, laseroterapia, nacięcie i drenaż, objawy zapalenia, radiochirurgia stereotaktyczna, samoistny drenaż, środki sklerotyzujące, torbiel dermoidalna, torbiel naskórkowa, triamcynolon, wycięcie chirurgiczne, znieczulenie miejscowe - Leksykon chorób i schorzeń
Keratoza aktyniczna (solar keratoza) – Zapobieganie i profilaktyka
Rogowacenie słoneczne (actinic keratosis) jest przewlekłą dermatozą wywołaną głównie przez długotrwałą ekspozycję na promieniowanie UV, co podkreśla kluczową rolę ochrony przeciwsłonecznej w profilaktyce. Zaleca się stosowanie preparatów z wysokim filtrem SPF 30+ lub 50+ o szerokim spektrum działania, aplikowanych 15-30 minut przed ekspozycją i odnawianych co 2 godziny, unikanie ekspozycji w godzinach 10:00-15:00 oraz noszenie odzieży ochronnej. U pacjentów z rozpoznanym rogowaceniem słonecznym wskazane jest regularne monitorowanie dermatologiczne oraz suplementacja nikotynamidem w dawce 500 mg dwa razy dziennie, co w badaniach klinicznych wykazało redukcję liczby zmian o około 35%. Ponadto, skuteczne są retinoidy (acytretyna, izotretynoina) oraz miejscowe terapie, takie jak 5% 5-fluorouracyl stosowany dwa razy dziennie przez 4 tygodnie, które zmniejszają częstość nowych zmian przez ponad dwa lata. W profilaktyce pomocne są także preparaty zawierające antyoksydanty (witamina C, E, kwas ferulowy) oraz enzymy naprawcze DNA.
5-fluorouracyl, antyoksydant, badanie dermatologiczne, diklofenak, filtr przeciwsłoneczny, imikwimod, immunosupresja, izotretynoina, krioterapia, laseroterapia, leczenie immunosupresyjne, nieczerniakowy rak skóry, nikotynamid, peeling chemiczny, promieniowanie ultrafioletowe, rak kolczystokomórkowy skóry, retinoid, rogowacenie słoneczne, samobadanie skóry, szczepienie przeciwko HPV, terapia fotodynamiczna, tirbanibulin, wycięcie chirurgiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Bliznowiec – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Bliznowiec (keloid) to łagodny guz skóry o wysokim wskaźniku nawrotów, który znacząco wpływa na prognozę pacjentów. Wskaźnik nawrotów po leczeniu chirurgicznym z uzupełniającą radioterapią wynosi około 52,5%, z medianą czasu wolnego od nawrotu miejscowego (LRFI) 9,7 miesiąca, podczas gdy monoterapia chirurgiczna charakteryzuje się nawrotami w zakresie 45-100%. Lokalizacja anatomiczna bliznowca jest kluczowym czynnikiem prognostycznym – zmiany na głowie i uszach wykazują niższy wskaźnik nawrotów (p = 0,011) i dłuższy czas wolny od nawrotu (p = 0,028) w porównaniu z innymi lokalizacjami, co może być związane z różnicami w aktywności fibroblastów i napięciu skóry. Nadmierne napięcie skóry jest główną przyczyną nawrotów pooperacyjnych, co podkreśla znaczenie precyzyjnego planowania chirurgicznego i stosowania terapii uzupełniających.
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry nieczerniakowy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Nieczerniakowy rak skóry (NMSC), obejmujący głównie rak podstawnokomórkowy (BCC, 70-80% przypadków) oraz rak kolczystokomórkowy (SCC), jest najczęstszym nowotworem skóry o rocznej częstości diagnoz w USA około 5,4 miliona przypadków u ponad 3,3 miliona osób. BCC rozwija się z komórek warstwy podstawnej naskórka, cechuje się powolnym wzrostem i niskim ryzykiem przerzutów, natomiast SCC wywodzi się z warstwy kolczystej, często w obszarach eksponowanych na promieniowanie UV. Kluczowe czynniki ryzyka to nadmierna ekspozycja na UV, jasna karnacja, wcześniejsze nowotwory skóry, osłabiony układ odpornościowy oraz palenie tytoniu. Profilaktyka opiera się na stosowaniu kremów z filtrem SPF ≥30, ograniczeniu ekspozycji na słońce, noszeniu odzieży ochronnej oraz unikaniu solariów. Diagnostyka obejmuje badanie dermatologiczne, biopsję oraz w razie potrzeby badania obrazowe (USG, TK, MRI). Pielęgniarki odgrywają istotną rolę w wczesnym wykrywaniu zmian, edukacji pacjentów oraz koordynacji opieki interdyscyplinarnej.
badanie dermatologiczne, badanie histopatologiczne, badanie obrazowe, biopsja skóry, chirurgia laserowa, chirurgia mikrograficzna Mohsa, dermatolog, edukacja pacjenta, immunoterapia, inhibitor punktów kontrolnych, komórka podstawna naskórka, krem z filtrem przeciwsłonecznym, krioterapia, nawrót choroby, nieczerniakowy rak skóry, ocena skóry, oparzenie słoneczne, opieka długoterminowa, pielęgnacja rany pooperacyjnej, profilaktyka wtórna, promieniowanie jonizujące, promieniowanie ultrafioletowe, przerzut, radioterapia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, remisja, samobadanie skóry, terapia celowana, terapia fotodynamiczna, układ odpornościowy, wskaźnik wyleczenia, wycięcie chirurgiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Płaskonabłonkowy rak skóry – Leczenie
Płaskonabłonkowy rak skóry (SCC) stanowi drugi co do częstości nowotwór skóry, z wysokim potencjałem wyleczenia przy wczesnym rozpoznaniu i odpowiednio dobranym leczeniu. Standardem terapii jest chirurgiczne usunięcie zmiany, z metodami dostosowanymi do ryzyka i lokalizacji guza: proste wycięcie z marginesem 4-6 mm dla zmian niskiego ryzyka, chirurgia mikrograficzna Mohsa dla SCC wysokiego ryzyka (wskaźnik wyleczenia do 97-99%), a także łyżeczkowanie z elektrodesykacją i kriochirurgia dla powierzchownych zmian. Radioterapia jest wskazana w przypadkach niekwalifikujących się do zabiegu chirurgicznego, obejmując leczenie uzupełniające i guzy z naciekaniem nerwów, realizowana zwykle w seriach przez 4-6 tygodni. Leczenie miejscowe obejmuje 5-fluorouracyl i imikwimod, stosowane głównie w SCC in situ, a terapia fotodynamiczna (PDT) jest efektywna w powierzchownych postaciach, zwłaszcza na twarzy i skórze głowy, oferując dobre efekty kosmetyczne.
5-fluorouracyl, badanie histopatologiczne, cemiplimab, cetuksymab, chemioterapia systemowa, chirurgia mikrograficzna Mohsa, choroba Bowena, cisplatyna, doksorubicyna, imikwimod, immunoterapia, inhibitor receptora naskórkowego czynnika wzrostu, inwazja okołonerwowa, kapecytabina, kriochirurgia, kwas 5-aminolewulinowy, łyżeczkowanie i elektrodesykacja, naciekanie nerwów, nikotynamid, pembrolizumab, płaskonabłonkowy rak skóry, radioterapia, rogowacenie słoneczne, SCC in situ, stopień zaawansowania, terapia fotodynamiczna, wczesne wykrycie, wycięcie chirurgiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiel naskórkowa – Patofizjologia i mechanizm
Torbiel naskórkowa (epidermoid cyst) to łagodna zmiana skórna wywodząca się z nabłonka wielowarstwowego płaskiego, najczęściej z lejkowej części mieszka włosowego, charakteryzująca się nagromadzeniem keratyny w warstwie podnaskórkowej lub skórze właściwej. Klinicznie manifestuje się jako dobrze odgraniczony guzek podskórny o średnicy od kilku milimetrów do 5 cm, z punktem centralnym, lokalizujący się najczęściej na twarzy, szyi, tułowiu i plecach. Patogeneza jest wieloczynnikowa i obejmuje mechanizmy takie jak zaczopowanie ujścia mieszka włosowego, urazowa implantacja nabłonka w skórze właściwej, zakażenie HPV (szczególnie typ 57) oraz ekspozycja na promieniowanie UV. W badaniach histopatologicznych torbiel wykazuje wyściółkę z nabłonka wielowarstwowego płaskiego z warstwą ziarnistą, wypełnioną warstwowo ułożoną keratyną, a w obrazowaniu MRI często obserwuje się obwodową strukturę wyściełającą o niskiej intensywności sygnału w obrazach T2-zależnych (w 76% przypadków). Transformacja złośliwa jest rzadka (ok. 1%), a przewlekły stan zapalny i urazy mogą predysponować do rozwoju raka płaskonabłonkowego.
badanie obrazowe, cewa nerwowa, cytokeratyna, enzym hydrolityczny, hialuronidaza, HPV, inhibitor BRAF, kolagenaza, lejek mieszka włosowego, nabłonek wielowarstwowy płaski, nabłoniak znamionowy podstawnokomórkowy, nacięcie i drenaż, polipowatość gruczolakowata, prezentacja antygenów, przeciwciało monoklonalne, rak płaskonabłonkowy, szlak PI3K/AKT/mTOR, torbiel łojowa, torbiel naskórkowa, torbiel wewnątrzczaszkowa, trądzik pospolity, transformacja złośliwa, uszkodzenie słoneczne, wirus brodawczaka ludzkiego, wycięcie chirurgiczne, zaczopowanie mieszka włosowego, zespół Favre-Racouchot, zespół Gardnera, zespół Gorlina - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak tłuszczakowaty – Zapobieganie i profilaktyka
Mięsak tłuszczakowaty (liposarcoma) to rzadki, złośliwy nowotwór wywodzący się z tkanki tłuszczowej, którego etiologia pozostaje w większości przypadków idiopatyczna, bez jednoznacznie zidentyfikowanych modyfikowalnych czynników ryzyka. Profilaktyka pierwotna opiera się głównie na ograniczeniu ekspozycji na promieniowanie jonizujące oraz toksyczne substancje chemiczne, takie jak chlorek winylu, dioksyny, polichlorowane bifenyle (PCB) i niektóre herbicydy, a także na zaprzestaniu palenia tytoniu i ochronie przed nadmiernym promieniowaniem UV. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z predyspozycjami genetycznymi (np. zespół Li-Fraumeni, nerwiakowłókniakowatość, dziedziczny siatkówczak), u których wskazane są konsultacje genetyczne oraz regularne badania kontrolne w celu wczesnego wykrycia zmian nowotworowych.
badanie przesiewowe, chemioterapia uzupełniająca, chlorek winylu, czynnik ryzyka, dioksyna, guz podskórny, komórka nowotworowa, konsultacja genetyczna, margines chirurgiczny, mięsak tkanek miękkich, mięsak tłuszczakowaty, nerwiakowłókniakowatość, nowotwór złośliwy, polichlorowane bifenyle, predyspozycja genetyczna, profilaktyka pierwotna, profilaktyka wtórna, promieniowanie jonizujące, promieniowanie słoneczne, przerzut nowotworowy, radioterapia, radioterapia uzupełniająca, siatkówczak dziedziczny, środek ochrony indywidualnej, strategia profilaktyczna, test genetyczny, tkanka tłuszczowa, układ odpornościowy, wycięcie chirurgiczne, zespół genetyczny, zespół Li-Fraumeni - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawki narządów płciowych – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Brodawki płciowe (condylomata acuminata) są wywoływane głównie przez HPV typ 6 i 11, odpowiadające za ponad 90% przypadków, i manifestują się jako miękkie, mięsiste zmiany o różnej wielkości i kolorze, lokalizujące się głównie na narządach płciowych, odbycie i cewce moczowej. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, a w razie wątpliwości na biopsji i testach DNA HPV. Leczenie jest indywidualizowane i obejmuje metody miejscowe (imiquimod 5%, podofilotoksyna 0,5%, synekatechiny 15%) oraz procedury wykonywane przez personel medyczny, takie jak krioterapia, kwas trójchlorooctowy (TCA 80-90%), elektrokoagulacja, wycięcie chirurgiczne i terapia laserowa. Skuteczność terapii waha się od 30% do 100%, zależnie od metody, a leczenie u kobiet ciężarnych ogranicza się do bezpiecznych procedur fizycznych. Należy pamiętać, że leczenie usuwa zmiany, ale nie eliminuje wirusa HPV, co wiąże się z ryzykiem nawrotów, szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością.
badanie cytologiczne, badanie histopatologiczne, biopsja, brodawka płciowa, choroba Bowena, ciekły azot, działanie teratogenne, elektrokoagulacja, HPV, imikwimod, immunosupresja, infekcja przenoszona drogą płciową, kłykcina kończysta, kłykcina płaska, krioterapia, kwas trójchlorooctowy, mięczak zakaźny, modulator odpowiedzi immunologicznej, perłowa grudka prącia, podofilotoksyna, rak kolczystokomórkowy in situ, rak szyjki macicy, szczepionka Gardasil 9, szyjka macicy, terapia laserowa, test DNA HPV, typ wysokoonkogenny HPV, wirus brodawczaka ludzkiego, wycięcie chirurgiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry nieczerniakowy – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w nieczerniakowym raku skóry (NMSC) jest generalnie bardzo dobre, z 5-letnią względną przeżywalnością wynoszącą 100% dla raka podstawnokomórkowego (BCC) oraz 95% dla raka kolczystokomórkowego (SCC). Czynniki wpływające na rokowanie obejmują nawroty, stopień zróżnicowania histologicznego, inwazję okołonerwową, stan układu odpornościowego, głębokość naciekania, obecność przerzutów, wielkość guza (>2 cm) oraz lokalizację (głowa i szyja wiążą się z wyższym ryzykiem nawrotu). Zaawansowane postaci NMSC, zwłaszcza BCC, są rzadkie (<1% pacjentów) i charakteryzują się złym rokowaniem (mediana przeżycia 8-14 miesięcy, 5-letnia przeżywalność 10%). W takich przypadkach stosuje się leczenie systemowe, w tym immunoterapię anty-PD-1 (cemiplimab, pembrolizumab), która wykazuje trwałe odpowiedzi i jest standardem opieki w miejscowo zaawansowanym i przerzutowym SCC oraz w zaawansowanym BCC po niepowodzeniu inhibitorów szlaku Hedgehog.
cemiplimab, choroba Alzheimera, czynniki prognostyczne, immunoterapia, inhibitory szlaku Hedgehog, inwazja okołonerwowa, leczenie systemowe, miejscowo zaawansowany nowotwór, naciekanie nowotworowe, nawrót choroby, nieczerniakowy rak skóry, nomogram, osłabiony układ immunologiczny, otępienie, pembrolizumab, przerzuty do węzłów chłonnych, przerzuty odległe, przeżycie całkowite, radioterapia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, stopień zróżnicowania nowotworu, terapia anty-PD-1, wycięcie chirurgiczne, względna przeżywalność, zaawansowany rak podstawnokomórkowy - Leksykon chorób i schorzeń
Znamiona – Diagnostyka i diagnoza
Znamiona (nevi) to skupiska melanocytów, które u większości dorosłych występują w liczbie 10-40, pojawiając się głównie w pierwszych 20 latach życia. Kluczowe jest monitorowanie znamion, zwłaszcza u pacjentów z ponad 50 znamionami lub znamionami atypowymi, ze względu na zwiększone ryzyko rozwoju czerniaka. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym dermatologicznym, dermatoskopii (która jest 9-krotnie bardziej czuła niż badanie gołym okiem i zmniejsza liczbę biopsji o 42%) oraz mapowaniu znamion i sekwencyjnym cyfrowym obrazowaniu dermatoskopowym (SDDI). Reguła ABCDE (Asymetria, Brzegi, Kolor, Średnica >6 mm, Ewolucja) oraz koncepcja „brzydkiego kaczątka” służą do oceny znamion. Biopsja wycinająca pozostaje złotym standardem diagnostycznym, umożliwiając ocenę grubości guza i wskaźnika mitotycznego, co jest kluczowe dla określenia stadium czerniaka. Alternatywne metody, takie jak test DermTech Melanoma (DMT) z wartością predykcyjną negatywną >99% oraz panele ekspresji genów (GEP), wspierają diagnostykę, ale nie zastępują biopsji.
badanie dermatologiczne, biopsja ścinająca, biopsja sztancowa, biopsja węzła wartowniczego, biopsja wycinająca, czerniak, dehydrogenaza mleczanowa, dermatoskopia, filtr przeciwsłoneczny, mapowanie znamion, melanocyt, objaw brzydkiego kaczątka, panel ekspresji genów, pozytonowa tomografia emisyjna, promieniowanie ultrafioletowe, reguła ABCDE, rezonans magnetyczny, samobadanie skóry, terapia celowana, test DermTech Melanoma, tomografia komputerowa, układ odpornościowy, wycięcie chirurgiczne, znamię atypowe - Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry – Leczenie
Rak skóry, będący najczęstszym nowotworem u ludzi, wymaga zindywidualizowanego podejścia terapeutycznego zależnego od typu, lokalizacji, rozmiaru, głębokości inwazji oraz stanu ogólnego pacjenta. Podstawową metodą leczenia jest chirurgia, w tym wycięcie chirurgiczne z marginesem zdrowej tkanki, chirurgia mikrograficzna Mohsa z wskaźnikiem wyleczenia 98-99%, łyżeczkowanie i elektrodesykacja oraz kriochirurgia. Radioterapia stanowi alternatywę lub uzupełnienie leczenia chirurgicznego, szczególnie w trudnych lokalizacjach, z efektywnością około 90%. Miejscowe terapie, takie jak 5-fluorouracyl, imikwimod czy terapia fotodynamiczna, są stosowane w powierzchownych zmianach z wskaźnikami wyleczenia 80-90%. W zaawansowanych przypadkach stosuje się chemioterapię systemową, immunoterapię (np. inhibitory PD-1) oraz terapię celowaną, w tym inhibitory szlaku Hedgehog (wismodegib, sonidegib) dla zaawansowanego raka podstawnokomórkowego.
5-fluorouracyl, cemiplimab, chemioterapia systemowa, chirurg onkologiczny, chirurg plastyczny, chirurgia laserowa, chirurgia mikrograficzna Mohsa, dermabrazja, fotouczulacz, hipopigmentacja, imikwimod, immunoterapia miejscowa, inhibitor PD-1, inhibitor szlaku Hedgehog, kriochirurgia, łyżeczkowanie i elektrodesykacja, miejscowa chemioterapia, onkolog kliniczny, patolog, peeling chemiczny, pielęgniarka onkologiczna, promieniowanie UV, przerzut do węzłów chłonnych, psychoonkolog, radioterapeuta, radioterapia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak skóry, rogowacenie słoneczne, teleangiektazja, terapia celowana, terapia fotodynamiczna, wycięcie chirurgiczne, zespół wielodyscyplinarny, zmiana przedrakowa - Leksykon chorób i schorzeń
Niezróżnicowany mięsak pleomorficzny – Diagnostyka i diagnoza
Niezróżnicowany mięsak pleomorficzny (UPS) to rzadki, agresywny mięsak tkanek miękkich, występujący głównie u osób w wieku 50-70 lat, najczęściej w kończynach dolnych i tułowiu. Charakteryzuje się brakiem specyficznej linii różnicowania komórkowego, co czyni diagnozę wykluczeniową i wymaga zaawansowanych badań histopatologicznych, immunohistochemicznych oraz molekularnych. Diagnostyka obrazowa opiera się głównie na MRI, CT i PET-CT, które oceniają lokalizację, wielkość guza oraz obecność przerzutów, zwłaszcza do płuc. Biopsja gruboigłowa i otwarta są kluczowe dla potwierdzenia rozpoznania, a immunofenotyp UPS obejmuje pozytywną ekspresję wimentyny i negatywne markery nabłonkowe, melanocytarne oraz mięśniowe. W diagnostyce różnicowej należy wykluczyć inne nowotwory pleomorficzne, takie jak pleomorficzny mięsak prążkowanokomórkowy, tłuszczakomięsak czy mięsak maziówkowy. Pięcioletni wskaźnik przeżycia wynosi 65-70%, a rokowanie zależy od wielkości guza (>5 cm), lokalizacji, stopnia histologicznego (zwykle G3-G4) oraz marginesu resekcji.
amplifikacja MDM2, badanie genomiczne, badanie histologiczne, badanie immunohistochemiczne, badanie mikroskopowe, badanie ultrastrukturalne, biopsja gruboigłowa, biopsja otwarta, biopsja węzła wartowniczego, chemioterapia, czerniak amelanotyczny, inhibitor NTRK, klasyfikacja TNM, kostniakomięsak pozaszkieletowy, mięsak tkanek miękkich, niezróżnicowany mięsak pleomorficzny, płynna biopsja, porównawcza hybrydyzacja genomowa, pozytronowa tomografia emisyjna, profilowanie ekspresji genów, przerzut do płuc, radioterapia, rezonans magnetyczny, różnicowanie komórkowe, sekwencjonowanie nowej generacji, stopień histologiczny, terapia celowana, tomografia komputerowa, wycięcie chirurgiczne, wznowa miejscowa, zdjęcie rentgenowskie, złośliwy nowotwór osłonek nerwów obwodowych, złośliwy włóknisty histiocytoma - Leksykon chorób i schorzeń
Rak szyjki macicy – Zapobieganie i profilaktyka
Rak szyjki macicy jest nowotworem niemal całkowicie zależnym od przewlekłego zakażenia wysokoonkogennymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV), głównie typami 16 i 18, które odpowiadają za ponad 99% przypadków. Profilaktyka pierwotna opiera się na szczepieniach przeciwko HPV, które wykazują wysoką skuteczność, redukując zachorowalność na raka szyjki macicy nawet o 90% u zaszczepionych przed rozpoczęciem aktywności seksualnej. Szczepionka Gardasil 9, stosowana m.in. w USA, chroni przed 7 typami HPV wysokiego ryzyka (16, 18, 31, 33, 45, 52, 58) oraz typami 6 i 11 odpowiedzialnymi za brodawki narządów płciowych. Zalecenia CDC i WHO wskazują na szczepienie dzieci w wieku 9-14 lat, z rozszerzeniem do 26. roku życia, a także indywidualną decyzję o szczepieniu w wieku 27-45 lat. Profilaktyka wtórna obejmuje regularne badania przesiewowe: cytologię co 3 lata u kobiet 21-29 lat oraz cytologię, test hrHPV co 5 lat lub ich ko-testowanie u kobiet 30-65 lat. Test hrHPV wykazuje wyższą czułość (96,1%) niż cytologia (53,0%) w wykrywaniu zmian przednowotworowych. Wysokiej jakości badania przesiewowe i leczenie zmian CIN2/3 (ablacja termiczna, wycięcie chirurgiczne) stanowią profilaktykę trzeciorzędową, skutecznie zapobiegającą progresji do raka inwazyjnego.
ablacja termiczna, badanie przesiewowe, chemioterapia, CIN, co-testing, histerektomia, HPV wysokiego ryzyka, metylacja DNA, odporność stadna, rak szyjki macicy, szczepienie przeciwko HPV, terapia ablacyjna, test cytologiczny, test HPV, wirus brodawczaka ludzkiego, wycięcie chirurgiczne, zmiana przedinwazyjna, zmiana przedrakowa szyjki macicy