Rak skóry nieczerniakowy
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w nieczerniakowym raku skóry (NMSC) jest generalnie bardzo dobre, z 5-letnią względną przeżywalnością wynoszącą 100% dla raka podstawnokomórkowego (BCC) oraz 95% dla raka kolczystokomórkowego (SCC). Czynniki wpływające na rokowanie obejmują nawroty, stopień zróżnicowania histologicznego, inwazję okołonerwową, stan układu odpornościowego, głębokość naciekania, obecność przerzutów, wielkość guza (>2 cm) oraz lokalizację (głowa i szyja wiążą się z wyższym ryzykiem nawrotu). Zaawansowane postaci NMSC, zwłaszcza BCC, są rzadkie (<1% pacjentów) i charakteryzują się złym rokowaniem (mediana przeżycia 8-14 miesięcy, 5-letnia przeżywalność 10%). W takich przypadkach stosuje się leczenie systemowe, w tym immunoterapię anty-PD-1 (cemiplimab, pembrolizumab), która wykazuje trwałe odpowiedzi i jest standardem opieki w miejscowo zaawansowanym i przerzutowym SCC oraz w zaawansowanym BCC po niepowodzeniu inhibitorów szlaku Hedgehog.
Prognozy i przeżywalność w nieczerniakowym raku skóry (Rak skóry nieczerniakowy)
Rokowanie w nieczerniakowym raku skóry (NMSC – Non-Melanoma Skin Cancer) jest generalnie bardzo dobre. Prognoza oznacza najlepsze oszacowanie przez lekarza, jak nowotwór wpłynie na pacjenta i jak odpowie na leczenie. Przeżywalność natomiast to odsetek osób z daną chorobą, które żyją w określonym czasie po diagnozie.12 Należy podkreślić, że w przypadku większości nieczerniakowych raków skóry przeżywalność jest doskonała – wskaźnik 5-letniej względnej przeżywalności dla raka podstawnokomórkowego (BCC) wynosi 100%, a dla raka kolczystokomórkowego (SCC) 95%.3
Czynniki wpływające na rokowanie
Rokowanie w nieczerniakowym raku skóry zależy od wielu czynników. Do najważniejszych należą:14
- Nawrót choroby – rak skóry nieczerniakowy, który nawraca po leczeniu, ma mniej korzystne rokowanie niż przypadki diagnozowane po raz pierwszy
- Stopień zróżnicowania – nowotwory o niskim stopniu złośliwości mają lepsze rokowanie niż raki wysokiego stopnia
- Naciekanie nerwów (inwazja okołonerwowa) – pogarsza rokowanie
- Stan układu odpornościowego – osoby z osłabionym układem immunologicznym mają gorsze rokowanie
- Głębokość naciekania – rak, który głębiej wrasta w skórę lub rozprzestrzenia się na okoliczne tkanki, ma mniej korzystne rokowanie
- Przerzuty odległe – rak, który dał przerzuty do odległych części ciała, ma bardzo złe rokowanie
- Wielkość guza – guzy większe niż 2 cm wiążą się ze zwiększonym ryzykiem nawrotu lub przerzutów
- Lokalizacja guza – umiejscowienie na głowie lub szyi wiąże się z wyższym ryzykiem nawrotu
Statystyki przeżywalności
Nieczerniakowy rak skóry jest często wykrywany i leczony wcześnie, co znacząco wpływa na bardzo dobre rokowanie.3 Warto zauważyć, że:
- Rak podstawnokomórkowy (BCC) – wskaźnik 5-letniej względnej przeżywalności wynosi 100%, co oznacza, że osoby z tym rozpoznaniem mają takie same szanse na przeżycie co najmniej 5 lat jak populacja ogólna3
- Rak kolczystokomórkowy (SCC) – wskaźnik 5-letniej względnej przeżywalności wynosi 95%3
- Lekarze mogą prawie zawsze wyleczyć raka podstawnokomórkowego, a przerzuty tego typu nowotworu są skrajnie rzadkie5
- Większość osób z rakiem kolczystokomórkowym również może być wyleczona; niewielka liczba pacjentów może mieć SCC z przerzutami do węzłów chłonnych lub innych części ciała, ale nawet wtedy wyleczenie jest często możliwe5
Ogółem, nieczerniakowy rak skóry bardzo rzadko daje przerzuty, co przyczynia się do ogólnie bardzo dobrego rokowania.4 Warto jednak zaznaczyć, że w badaniach obejmujących wszystkie złośliwe nowotwory skóry (włączając bardziej agresywne typy) 3-letnia i 5-letnia przeżywalność całkowita wynosiła odpowiednio 51,4% i 33,8%.67
Zaawansowane przypadki NMSC
Chociaż NMSC zwykle jest wyleczalny poprzez wycięcie chirurgiczne, w rzadkich przypadkach może postępować do miejscowo zaawansowanej lub przerzutowej postaci.8 Zaawansowany rak podstawnokomórkowy występuje rzadko (mniej niż 1% pacjentów), ale jest trudny do leczenia i wiąże się z bardzo złym rokowaniem – mediana przeżycia wynosi 8-14 miesięcy, a wskaźnik 5-letniej przeżywalności to zaledwie 10%.9
W przypadku gdy operacja i radioterapia nie są możliwe, zaawansowany NMSC może wymagać leczenia systemowego. Ze względu na wysoką liczbę mutacji w NMSC, zbadano zastosowanie immunoterapii. Dwa przeciwciała anty-PD-1, cemiplimab i pembrolizumab, zostały zatwierdzone do leczenia zaawansowanego raka kolczystokomórkowego, który nie może być wyleczony przez operację lub radioterapię. Oba wykazały trwałe odpowiedzi z dobrą tolerancją u pacjentów w badaniach fazy II.8 Terapia anty-PD-1 jest obecnie standardem opieki w miejscowo zaawansowanym i przerzutowym SCC.9
Blokada PD-1 została również zatwierdzona jako terapia drugiej linii w zaawansowanym BCC, z częstymi i trwałymi odpowiedziami po niepowodzeniu terapii inhibitorami szlaku Hedgehog.9
Czynniki prognostyczne długoterminowe
Badania wykazały, że niezależnymi czynnikami prognostycznymi w raku skóry są:67
- Wiek – osoby powyżej 65 roku życia mają gorsze rokowanie
- Pochodzenie etniczne – biała rasa wiąże się z krótszym przeżyciem całkowitym
- Stan cywilny – osoby będące w związku małżeńskim mają dłuższe przeżycie całkowite niż osoby niezamężne/nieżonate
- Historia chirurgiczna – brak interwencji chirurgicznej wiąże się z gorszym rokowaniem
Szczególnie istotne są historia chirurgiczna i wiek jako najważniejsze czynniki predykcyjne przeżycia całkowitego.7 Nomogramy (specjalne modele prognostyczne) okazały się skutecznymi narzędziami do przewidywania przeżywalności, wykazując wysoką dokładność i spójność w określaniu rokowania.10
Ryzyko nawrotu i kolejnych zachorowań
W ciągu pierwszych pięciu lat po diagnozie nieczerniakowego raka skóry, od 30% do 50% pacjentów rozwinie kolejny nieczerniakowy rak skóry.4 Osoby, które miały nieczerniakowego raka skóry, są również narażone na zwiększone ryzyko rozwoju czerniaka.4
Należy podkreślić, że nieczerniakowy rak skóry jest bardzo powszechny, a umieralność z jego powodu jest niska. Rocznie diagnozuje się ponad 3 miliony przypadków nieczerniakowego raka skóry, a około 3500 osób umiera z tego powodu każdego roku.11
Inne zaskakujące powiązania
Interesujące są wyniki badań sugerujące, że pacjenci z rakiem skóry mogą mieć zmniejszone ryzyko choroby Alzheimera. Ta hipoteza jest najlepiej rozwinięta dla nieczerniakowego raka skóry (NMSC). Duże ogólnokrajowe badanie sugeruje skromne odwrotne powiązania między NMSC a chorobą Alzheimera i otępieniem o dowolnej przyczynie – z redukcją względnego ryzyka o odpowiednio 5% i 8%.1213 Jednak obserwowane małe wielkości efektu, dowody na stronniczość rozpoznania i możliwość resztkowych czynników zakłócających związanych ze stylem życia sugerują alternatywną interpretację, że NMSC może nie być związany ani z chorobą Alzheimera, ani z otępieniem o dowolnej przyczynie.13
Indywidualizacja rokowania
Ważne jest, aby pamiętać, że rokowanie określa, co jest prawdopodobne lub możliwe. Nie jest to przewidywanie tego, co na pewno się wydarzy. Żaden lekarz nie może być w pełni pewny co do wyniku.11 Lekarz, który najlepiej zna stan zdrowia pacjenta, jest w najlepszej pozycji, aby omówić rokowanie i wyjaśnić, co statystyki mogą oznaczać w indywidualnym przypadku.11
Należy również mieć na uwadze, że rokowanie może się zmienić. Wyniki leczenia raka są trudne do przewidzenia. Na przykład korzystne rokowanie (które oznacza, że pacjent prawdopodobnie będzie miał dobre wyniki) może się zmienić, jeśli nowotwór rozprzestrzeni się na kluczowe narządy lub nie zareaguje na leczenie. Niekorzystne rokowanie również może się zmienić, na przykład jeśli leczenie zmniejszy i kontroluje raka, zapobiegając jego wzrostowi lub rozprzestrzenianiu.11
Indywidualne rokowanie zależy od: wielkości raka, jego głębokości, miejsca wzrostu na ciele, szybkości wzrostu oraz typu raka skóry.5 Jeśli układ odpornościowy pacjenta jest osłabiony z innych przyczyn medycznych, istnieje nieco wyższe ryzyko nawrotu raka.5
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.