ultrasonografia
Ultrasonografia, znana również jako USG lub badanie ultrasonograficzne, to nieinwazyjna metoda diagnostyczna wykorzystująca fale ultradźwiękowe do obrazowania struktur wewnętrznych organizmu. Technika ta opiera się na zjawisku odbicia fal dźwiękowych o wysokiej częstotliwości (powyżej 20 kHz) od granic między tkankami o różnej gęstości.
Podczas badania lekarz przykłada do ciała pacjenta głowicę ultrasonograficzną, która emituje fale ultradźwiękowe i odbiera ich echo. Następnie specjalny komputer przetwarza otrzymane sygnały na obraz wyświetlany na monitorze w czasie rzeczywistym. Dzięki temu możliwe jest dynamiczne obserwowanie narządów wewnętrznych i procesów fizjologicznych zachodzących w organizmie.
Ultrasonografia znajduje szerokie zastosowanie w diagnostyce medycznej, pozwalając na ocenę narządów jamy brzusznej, układu moczowego, tarczycy, gruczołów piersiowych, układu rozrodczego, struktur powierzchniowych (np. ścięgien, więzadeł), a także w kardiologii (echokardiografia) i położnictwie. Jest badaniem bezpiecznym, niewymagającym użycia promieniowania jonizującego, co umożliwia jego wielokrotne powtarzanie bez ryzyka dla pacjenta.
Współczesne aparaty USG oferują różnorodne techniki obrazowania, takie jak obrazowanie w skali szarości (B-mode), badanie dopplerowskie (umożliwiające ocenę przepływu krwi), elastografia (oceniająca sztywność tkanek) czy obrazowanie 3D/4D, co znacząco poszerza możliwości diagnostyczne tej metody.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Ciąża ektopowa – Diagnostyka i diagnoza
Ciąża ektopowa, definiowana jako implantacja zapłodnionej komórki jajowej poza jamą macicy (najczęściej w jajowodzie – ponad 90% przypadków), stanowi poważne zagrożenie życia i jest główną przyczyną zgonów matek w pierwszym trymestrze. Diagnostyka opiera się na kompleksowej ocenie klinicznej, oznaczeniach biochemicznych (β-hCG, progesteron) oraz obrazowaniu ultrasonograficznym, przede wszystkim przezpochwowym USG (czułość 87-99%, swoistość 94-99%). Kluczowe jest monitorowanie dynamiki β-hCG – prawidłowa ciąża charakteryzuje się podwojeniem poziomu co 48 godzin, natomiast w ciąży ektopowej wzrost jest wolniejszy (<66%) lub poziomy mogą spadać (<13%). W przypadku braku widocznej ciąży wewnątrzmacicznej przy stężeniu β-hCG powyżej 1500-2000 mIU/ml (tzw. strefa dyskryminacyjna) istnieje wysokie prawdopodobieństwo ciąży ektopowej. Diagnostyka różnicowa obejmuje m.in. poronienie, zapalenie narządów miednicy mniejszej oraz endometriozę. W sytuacjach niestabilnych hemodynamicznie z podejrzeniem pęknięcia jajowodu konieczna jest pilna interwencja chirurgiczna.
badanie dopplerowskie, badanie fizykalne, ciąża brzuszna, ciąża ektopowa, ciąża heterotopowa, ciąża jajnikowa, ciąża o nieznanej lokalizacji, ciąża szyjkowa, ciąża w bliźnie po cięciu cesarskim, endometrioza, gonadotropina kosmówkowa, jajowód, krwawienie wewnętrzne, laparoskopia, laparotomia, metotreksat, morfologia krwi, niedociśnienie, nieżyt żołądkowo-jelitowy, objawy wstrząsu, pęknięcie jajowodu, podrażnienie otrzewnej, poronienie, progesteron, rezonans magnetyczny, trofoblast, ultrasonografia, USG przezbrzuszne, USG przezpochwowe, wstrząs hipowolemiczny, zapalenie narządów miednicy mniejszej, zapalenie wyrostka robaczkowego - Leksykon chorób i schorzeń
Łokieć tenisisty – Diagnostyka i diagnoza
Łokieć tenisisty (lateral epicondylitis) to schorzenie dotykające 1-3% populacji rocznie, głównie osoby w wieku 30-50 lat, charakteryzujące się bólem w okolicy bocznego nadkłykcia kości ramiennej, nasilającym się podczas aktywności angażujących mięśnie prostowników nadgarstka i palców. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na wywiadzie i badaniu fizykalnym, z wykorzystaniem testów klinicznych takich jak test Cozensa (czułość 91%), test Millsa, test Maudsley’a (czułość około 70%) oraz ocenie siły chwytu (różnica 8% siły chwytu ma 80% czułości i 85% swoistości). Badania obrazowe, w tym RTG, USG i MRI, nie są rutynowo wymagane, ale mogą być pomocne w wykluczeniu innych patologii lub w przypadku braku poprawy po leczeniu zachowawczym. USG umożliwia dynamiczną ocenę ścięgien i wykrycie zmian zwyrodnieniowych, natomiast MRI pozwala na szczegółową ocenę tkanek miękkich i wykluczenie patologii szyjnych. Diagnostyka różnicowa obejmuje m.in. łokieć golfisty, radikulopatię szyjną, zespoły uciskowe nerwów oraz zmiany zwyrodnieniowe stawu łokciowego.
artroskopia, badanie przewodnictwa nerwowego, boczny nadkłykieć kości ramiennej, DASH, elektromiografia, lateral epicondylitis, łokieć golfisty, łokieć tenisisty, medial epicondylitis, nadkłykieć boczny, nadkłykieć przyśrodkowy, neowaskularyzacja, Patient-Rated Tennis Elbow Evaluation, PRTEE, radikulopatia szyjna, rezonans magnetyczny, tendinoza, ultrasonografia, zdjęcie rentgenowskie, zespół kanału nerwu łokciowego, zespół nerwu międzykostnego tylnego - Leksykon chorób i schorzeń
Mesenteritis stwardniająca – Epidemiologia
Stwardniające zapalenie krezki (SM) to rzadkie, przewlekłe schorzenie zapalno-włóknieniowe obejmujące głównie krezkę jelita cienkiego, charakteryzujące się zapaleniem, martwicą tkanki tłuszczowej i zwłóknieniem. Częstość występowania w badaniach obrazowych waha się od 0,16% do 7,8%, z medianą wieku diagnozy około 65 lat i przewagą mężczyzn (stosunek 2-3:1). Etiologia pozostaje niejasna, choć istotne czynniki ryzyka to wcześniejsze operacje lub urazy jamy brzusznej (28,6-35%), choroby autoimmunologiczne (5,7%) oraz potencjalny związek z chorobą IgG4-zależną. Kontrowersyjny jest związek SM z nowotworami złośliwymi, zwłaszcza chłoniakami, gdzie odsetek współwystępowania w różnych badaniach waha się od 1% do 75%, jednak metaanalizy i badania kohortowe nie potwierdzają jednoznacznie takiego powiązania.
azatiopryna, chłoniak nieziarniczy, choroba autoimmunologiczna, choroba IgG4-zależna, cyklofosfamid, glikokortykoidy, IgG4-zależne stwardniające zapalenie krezki, immunosupresja, kolchicyna, krezka jelita cienkiego, kryteria radiologiczne, martwica tkanki tłuszczowej, mesenteric panniculitis, niedokrwienie jelit, nowotwór złośliwy, potwierdzenie biopsyjne, przewlekłe zapalenie, pseudotorebka, samoograniczający się przebieg, spontaniczna remisja, stwardniające zapalenie krezki, talidomid, tamoksyfen, tomografia komputerowa jamy brzusznej, ultrasonografia, zespół paraneoplastyczny, zwłóknienie, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy – Diagnostyka i diagnoza
Guzy to zmiany o różnej konsystencji (miękkie, twarde, sprężyste), które mogą występować w dowolnej lokalizacji ciała i mieć charakter łagodny lub złośliwy. Diagnostyka guzów opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz badaniach obrazowych takich jak USG, TK, MRI, mammografia i PET-CT, które pozwalają ocenić lokalizację, rozmiar, strukturę i unaczynienie zmiany. Biopsje (cienkoigłowa, gruboigłowa, chirurgiczna) stanowią złoty standard w potwierdzeniu charakteru guza i umożliwiają ocenę histopatologiczną, w tym typ komórek i stopień zróżnicowania. W diagnostyce różnicowej uwzględnia się cechy kliniczne i obrazowe sugerujące łagodność (np. powolny wzrost, dobrze odgraniczone brzegi) lub złośliwość (szybki wzrost, nieregularne granice, objawy systemowe). Markery nowotworowe (CEA, AFP, hCG, PSA, CA 15-3, CA 125) wspomagają diagnostykę, ale nie są specyficzne.
alfa-fetoproteina, antygen karcynoembrionalny, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, biopsja chirurgiczna, biopsja cienkoigłowa, biopsja gruboigłowa, biopsja nacinająca, chemioterapia, dysfagia, gonadotropina kosmówkowa, guz łagodny, guz tkanki miękkiej, hormonoterapia, immunoterapia, limfadenopatia, mammografia, marker nowotworowy, nowotwór złośliwy, orchidektomia, patomorfolog, radioterapia, rak jajnika, rak piersi, rak prostaty, rak wątrobowokomórkowy, rezonans magnetyczny, ropień, swoisty antygen sterczowy, terapia celowana, tomografia komputerowa, torbiel, ultrasonografia, węzeł chłonny regionalny - Leksykon chorób i schorzeń
Rak pęcherza moczowego – Diagnostyka i diagnoza
Rak pęcherza moczowego, stanowiący szósty najczęstszy nowotwór złośliwy globalnie, charakteryzuje się dominującą postacią urotelialną. Kluczowym objawem jest bezobjawowy krwiomocz, który wymaga diagnostyki zwłaszcza u pacjentów powyżej 35. roku życia lub z czynnikami ryzyka. Diagnostyka opiera się na badaniu ogólnym moczu, cytologii (czułość 80-90% dla guzów wysokiego stopnia, 4-31% dla niskiego stopnia) oraz markerach nowotworowych (NMP22, BTA stat, UroVysion i inne). Złotym standardem pozostaje cystoskopia, wskazana u pacjentów z makroskopowym krwiomoczem oraz z czynnikami ryzyka niezależnie od wieku. Biopsja i przezcewkowa resekcja guza (TURBT) umożliwiają potwierdzenie histopatologiczne, ocenę stopnia złośliwości (low-grade vs. high-grade) oraz zaawansowania (system TNM), co jest niezbędne do planowania leczenia. Powtórna TURBT zalecana jest w ciągu 2-6 tygodni u pacjentów z guzami T1 lub niecałkowicie wyciętymi zmianami.
badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie ogólne moczu, badanie per rectum, carcinoma in situ, cystoskopia, cytologia moczu, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, marker epigenetyczny, przezcewkowa resekcja guza pęcherza moczowego, rak in situ, rak pęcherza moczowego, rak urotelialny, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, stopień złośliwości nowotworu, system TNM, test molekularny, TK urografia, TURBT, ultrasonografia, urografia dożylna, wąskopasmowe obrazowanie, wieloparametryczny rezonans magnetyczny, wodonercze - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie ścięgna rzepki – Epidemiologia
Zapalenie ścięgna rzepki (patellar tendinitis) stanowi istotny problem zdrowotny, szczególnie w populacji sportowców, gdzie częstość występowania sięga 18,3%, a w dyscyplinach skocznych, takich jak siatkówka i koszykówka, może dochodzić do 45% i 32% odpowiednio. W populacji ogólnej częstość występowania wynosi od 0,1% do 1,6/1000 osobolat. Schorzenie dotyka głównie osoby w wieku 16-40 lat, ze szczytem zachorowań w przedziale 25-40 lat, a ryzyko jest dwukrotnie wyższe u sportowców powyżej 18 roku życia (21,3% vs 10,1%, p=0,004). Wśród sportowców obserwuje się przewagę mężczyzn (17% vs 11,2% u kobiet), choć różnice nie zawsze są istotne statystycznie. Czynniki ryzyka obejmują udział w sportach wymagających powtarzalnego obciążenia mechanizmu wyprostnego kolana, wysoki wolumen treningowy (>20 godzin tygodniowo zwiększa ryzyko 8,94-krotnie), słabą elastyczność mięśni czworogłowych i kulszowo-goleniowych, anatomiczne nieprawidłowości (np. patella alta/baja, płaskostopie, koślawość kolan) oraz trening na twardych nawierzchniach.
interwencja chirurgiczna, jumper’s knee, kolano skoczka, koślawość kolan, leczenie zachowawcze, mechanizm wyprostny kolana, mięsień czworogłowy, mięsień kulszowo-goleniowy, nadmierna pronacja stopy, nierówna długość kończyn, patella alta, patellar tendinitis, pes planus, płaskostopie, pronacja stopy, rezonans magnetyczny, ścięgno Achillesa, skok wzrostowy, szpotawość kolan, tendinopatia, tendinopatia ścięgna Achillesa, ultrasonografia, zapalenie ścięgna rzepki - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba peyroniego – Epidemiologia
Choroba Peyroniego (PD) to włóknisty proces patologiczny tunica albuginea ciał jamistych prącia, charakteryzujący się bólem, tworzeniem blaszek, krzywizną prącia i zwapnieniami. Epidemiologia PD jest zróżnicowana, z częstością występowania od 0,3% do 20,3% w zależności od populacji i metodologii badań. Najczęściej podawane wskaźniki to około 9-10% dorosłych mężczyzn, z wyższą częstością u pacjentów po radykalnej prostatektomii (15,9-16%) oraz u mężczyzn z cukrzycą i zaburzeniami erekcji (20,3%). Choroba najczęściej diagnozowana jest w wieku 50-60 lat, z rozpowszechnieniem rosnącym wraz z wiekiem (np. 6,5% u mężczyzn ≥70 lat). Występują także różnice etniczne – najwyższa zapadalność u mężczyzn rasy białej, najniższa u Azjatów. Czynniki ryzyka obejmują uraz prącia (21,6% przypadków), cukrzycę, nadciśnienie, hiperlipidemię, palenie tytoniu, otyłość oraz predyspozycje genetyczne (współwystępowanie z chorobą Dupuytrena u 20% pacjentów). Naturalny przebieg PD obejmuje fazę ostrą (1-18 miesięcy) i stabilną, z progresją krzywizny u 30-50% pacjentów oraz ustępowaniem bólu u 90% w ciągu roku.
badanie fizykalne, choroba Dupuytrena, choroba Peyroniego, choroby współistniejące, ciała jamiste prącia, cukrzyca, faza włóknienia, faza zapalna, funkcja erekcyjna, hiperlipidemia, inhibitory fosfodiesterazy typu 5, korekcja chirurgiczna, kryteria diagnostyczne, krzywizna prącia, nadciśnienie tętnicze, nikotynizm, płytka włóknista, radykalna prostatektomia, tunica albuginea, ultrasonografia, uraz prącia, zaburzenia erekcji, zaburzenia lipidowe - Leksykon chorób i schorzeń
Naczyniak – Diagnostyka i diagnoza
Naczyniak niemowlęcy to najczęstszy łagodny nowotwór okresu niemowlęcego, wynikający z proliferacji komórek śródbłonka naczyniowego, charakteryzujący się szybkim wzrostem w pierwszych 6-9 miesiącach życia (faza proliferacji) i powolną inwolucją. Diagnostyka opiera się głównie na badaniu klinicznym, uwzględniającym wiek wystąpienia (90% do 6 miesiąca życia), charakterystyczny kolor (różowy do czerwonego dla naczyniaków powierzchownych, niebieskawy dla głębokich) oraz lokalizację (60% głowa i szyja). Wskazane jest wykonanie badań obrazowych, takich jak USG z Dopplerem (czułość do 97% dla naczyniaków wątroby), MRI (czułość 92-100%, swoistość 85,7-99,4%) oraz CT z kontrastem, zwłaszcza w przypadku głębokich lub segmentalnych zmian, podejrzenia powikłań lub różnicowania z innymi guzami. Biopsja i badanie immunohistochemiczne z markerem GLUT-1 są zarezerwowane dla wątpliwych przypadków diagnostycznych, gdyż GLUT-1 jest specyficzny dla naczyniaków niemowlęcych.
angiosarcoma, badanie dopplerowskie, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, badanie kliniczne, badanie obrazowe, faza inwolucji, faza proliferacji, malformacja naczyniowa, naczyniak, naczyniak naczyniówki oka, naczyniak niemowlęcy, naczyniak powierzchowny, naczyniak wątroby, niedoczynność tarczycy, rezonans magnetyczny, scyntygrafia, tomografia komputerowa, ultrasonografia, ultrasonografia kontrastowa, zaburzenia krzepnięcia, zespół PHACE - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi zapalny – Diagnostyka i diagnoza
Rak zapalny piersi (IBC) to rzadki (1-5% przypadków) i agresywny nowotwór piersi, klasyfikowany jako T4d w systemie TNM, charakteryzujący się szybkim początkiem objawów (rumień, obrzęk, „skórka pomarańczy”) trwających do 6 miesięcy i zajęciem co najmniej 1/3 powierzchni piersi. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, obrazowym (mammografia o czułości ~68%, USG, MRI z czułością do 98-100%) oraz biopsji (gruboigłowa, skóry, węzłów chłonnych). Typowe cechy histopatologiczne to zatory nowotworowe w naczyniach limfatycznych skóry, choć ich brak nie wyklucza rozpoznania. IBC jest zwykle diagnozowany w stadium co najmniej III (IIIB, IIIC lub IV), z około 33% pacjentek mających przerzuty odległe przy rozpoznaniu. Kompleksowa ocena zaawansowania obejmuje badania laboratoryjne, CT, scyntygrafię kości i PET/CT.
antracykliny, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, biopsja gruboigłowa, biopsja skóry, biopsja węzła wartowniczego, chemioterapia neoadjuwantowa, docetaksel, hormonoterapia, inhibitory aromatazy, klasyfikacja AJCC, klasyfikacja TNM, leczenie chirurgiczne, limfadenektomia, lumpektomia, mammografia, mastektomia, morfologia krwi, obrzęk, paklitaksel, PET-CT, potrójnie ujemny rak piersi, radioterapia, rak inwazyjny, rak zapalny piersi, receptory hormonalne, rezonans magnetyczny, rumień, scyntygrafia kości, skórka pomarańczowa, status HER2, taksany, tamoksyfen, terapia celowana, tomografia komputerowa, trastuzumab, ultrasonografia, zapalenie piersi, zator nowotworowy - Leksykon chorób i schorzeń
Adenomyoza – Zapobieganie i profilaktyka
Adenomyoza, dotykająca 20-30% kobiet w wieku rozrodczym, charakteryzuje się objawami takimi jak obfite miesiączki, bolesne miesiączkowanie, niepłodność oraz powikłania ciąży. Profilaktyka opiera się na minimalizacji ekspozycji na estrogeny zewnątrzpochodne, ograniczeniu urazów macicy (np. redukcja niepotrzebnych łyżeczkowań), stosowaniu skutecznej antykoncepcji oraz unikaniu substancji zaburzających gospodarkę hormonalną. Regulacja hormonalna, zwłaszcza hamowanie owulacji i stosowanie terapii hormonalnych (tabletki antykoncepcyjne, LNG-IUS), jest kluczowa w zapobieganiu rozrostowi tkanki endometrialnej. Wkładka wewnątrzmaciczna uwalniająca lewonorgestrel (LNG-IUS) stanowi podstawową strategię leczenia i profilaktyki adenomyozy.
ablacja częstotliwością radiową, adenomyoza, akupunktura, analogi GnRH, bolesne miesiączkowanie, dieta przeciwzapalna, dyskomfort w miednicy, embolizacja tętnic macicznych, gospodarka hormonalna, hamowanie owulacji, histerektomia, histeroskopia, LNG-IUS, łyżeczkowanie macicy, niepłodność, obfite miesiączki, powiększona macica, powikłania ciąży, stan przedrzucawkowy, stan zapalny, system wewnątrzmaciczny uwalniający lewonorgestrel, terapia hormonalna, ultrasonografia, wielorództwo, wkładka wewnątrzmaciczna, zogniskowana ultrasonografia - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ursofalk
Leczenie produktem Ursofalk wymaga ścisłego nadzoru lekarskiego oraz regularnego monitorowania parametrów czynnościowych wątroby, w tym AspAT (GOT), AlAT (GPT) i γ-GT. Badania te powinny być wykonywane co 4 tygodnie przez pierwsze 3 miesiące terapii, a następnie co 3 miesiące przez cały okres leczenia. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z pierwotną żółciową marskością wątroby (PBC), u których systematyczna kontrola biochemiczna pozwala na wczesne wykrycie potencjalnego uszkodzenia wątroby oraz ocenę odpowiedzi na terapię. W przypadku stosowania Ursofalk do rozpuszczania cholesterolowych kamieni żółciowych, konieczne jest wykonywanie badań obrazowych, takich jak cholecystografia doustna po 6-10 miesiącach leczenia oraz regularne ultrasonograficzne monitorowanie złogów, uwzględniając zdjęcia przeglądowe i po podaniu kontrastu w różnych pozycjach pacjenta.
badanie obrazowe, badanie radiologiczne, biegunka, cholecystografia doustna, dekompensacja wątroby, dysfunkcja pęcherzyka żółciowego, działanie niepożądane, enzymy wątrobowe, kamienie żółciowe cholesterolowe, kolka żółciowa, parametry wątrobowe, pęcherzyk żółciowy, pierwotna żółciowa marskość wątroby, świąd, ultrasonografia, uszkodzenie wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Złamana noga – Diagnostyka i diagnoza
Złamania kości nogi, obejmujące kość udową, rzepkę, piszczelową lub strzałkową, stanowią poważne urazy wymagające natychmiastowej diagnostyki i leczenia. Klasyfikacja złamań uwzględnia m.in. złamania otwarte, zamknięte, kompletne, niekompletne, przemieszone oraz typu „zielonej gałązki”. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, ocenie funkcji naczyń i nerwów oraz szerokim spektrum badań obrazowych: RTG, TK, MR, scyntygrafii kości oraz ultrasonografii i angiografii w wybranych przypadkach. Szczególną uwagę zwraca się na wykrywanie złamań przeciążeniowych i powikłań takich jak zespół przedziału powięziowego, uszkodzenia naczyń i nerwów, a także na ocenę gęstości mineralnej kości (BMD) u pacjentów z podejrzeniem osteoporozy. Wczesna i precyzyjna diagnoza jest kluczowa dla zapobiegania powikłaniom, takim jak brak zrostu, martwica naczyniowa czy zapalenie kości i stawów.
angiografia, badanie fizykalne, badanie obrazowe, brak zrostu, chirurg ortopeda, gęstość mineralna kości, kość piszczelowa, kość strzałkowa, kość udowa, martwica naczyniowa, nastawienie złamania, rezonans magnetyczny, rzepka, scyntygrafia kości, tomografia komputerowa, ultrasonografia, zapalenie kości i stawów, zdjęcie rentgenowskie, zespół przedziału powięziowego, złamana noga, złamanie kompletne, złamanie kości, złamanie osteoporotyczne, złamanie otwarte, złamanie przeciążeniowe, złamanie przemieszczone, złamanie typu zielonej gałązki, złamanie zamknięte, zrost opóźniony - Leksykon chorób i schorzeń
Złamany palec lub kciuk – Diagnostyka i diagnoza
Złamania palców i kciuka stanowią jedne z najczęstszych urazów ortopedycznych kończyny górnej, wymagające precyzyjnej diagnostyki klinicznej i obrazowej. Typowe objawy to ostry ból, obrzęk, zasinienie, ograniczona ruchomość, deformacja i niestabilność stawów, a także objawy alarmowe takie jak ustawienie palca pod nienaturalnym kątem, bladość czy zasinienie wskazujące na zaburzenia ukrwienia, złamania otwarte oraz intensywny obrzęk. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym (ocena stabilności, zakresu ruchomości, czucia i ukrwienia) oraz badaniu RTG w projekcjach AP, bocznej i skośnej, które pozwalają określić lokalizację, typ złamania (poprzeczne, skośne, spiralne, wieloodłamowe), stopień przemieszczenia (przemieszczenie >2 mm, angulacja >10-15°), zajęcie powierzchni stawowych oraz stabilność. W przypadku wątpliwości lub złamań skomplikowanych wskazane jest wykonanie TK (szczególnie przy złamaniach śródstawowych i wieloodłamowych) oraz MRI (ocena uszkodzeń tkanek miękkich).
badanie fizykalne, badanie RTG, brak zrostu, chirurg ręki, deformacja palca, kciuk narciarza, kość łódeczkowata, kość śródręcza, obrzęk i zasinienie, palec młoteczkowaty, paliczek bliższy, paliczek dalszy, paliczek środkowy, repozycja, rezonans magnetyczny, sztywność stawu, tomografia komputerowa, ultrasonografia, uraz ortopedyczny, zasinienie, zespół bólowy, złamanie awulsyjne, złamanie boksera, złamanie kciuka, złamanie niestabilne, złamanie otwarte, złamanie palca, złamanie śródstawowe, złamanie stabilne, zmiana zwyrodnieniowa, znieczulenie miejscowe, zrost nieprawidłowy, zwichnięcie stawu - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiele nerek – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Torbiele nerek to płynowe struktury, które mogą występować pojedynczo (torbiele proste) lub mnogo, np. w wielotorbielowatości nerek (PKD). Torbiele proste, o cienkich ścianach i jednorodnym wnętrzu, są zwykle bezobjawowe i nie wpływają na funkcję nerek, natomiast torbiele złożone cechują się nieregularnościami, takimi jak przegrody czy zwapnienia, co zwiększa ryzyko nowotworowe. Diagnostyka opiera się na USG, TK i MRI, a klasyfikacja Bosniak (I-IV) pomaga ocenić ryzyko złośliwości. Objawy pojawiają się głównie przy dużych torbielach lub powikłaniach i obejmują ból w okolicy lędźwiowej, krwiomocz, gorączkę czy nadciśnienie tętnicze. Powikłania to m.in. zakażenie, pęknięcie torbieli, wodonercze i ucisk na sąsiednie narządy.
antybiotykoterapia, badanie obrazowe, bloker kanału wapniowego, bloker receptora angiotensyny, dializa otrzewnowa, dializoterapia, hemodializa, inhibitor ACE, kamica nerkowa, klasyfikacja Bosniak, krwiomocz, leczenie nerkozastępcze, nadciśnienie tętnicze, nefrektomia, niewydolność nerek, przeszczep nerki, rezonans magnetyczny, skleroterapia, tolwaptan, tomografia komputerowa, torbiel nerki, torbiel prosta, torbiel złożona, ultrasonografia, wielotorbielowatość nerek, wodonercze - Leksykon chorób i schorzeń
Ektazja przewodów piersiowych – Leczenie
Ektazja przewodów piersiowych to łagodne, nieproliferacyjne schorzenie charakteryzujące się poszerzeniem przewodów mlekowych i zapaleniem otaczającej tkanki. W większości przypadków nie wymaga specyficznego leczenia, a objawy ustępują samoistnie. Postępowanie zachowawcze obejmuje ciepłe okłady, odpowiednie podtrzymanie piersi, higienę brodawki oraz unikanie wyciskania wydzieliny. W przypadku infekcji stosuje się antybiotykoterapię przez 10-14 dni, celując w patogeny takie jak Staphylococcus aureus, beztlenowe Streptococcus, Enterococcus i Bacteroides. Dolegliwości bólowe łagodzi się lekami przeciwbólowymi i NLPZ, a w wybranych przypadkach stosuje się leczenie hormonalne (bromokryptyna, kabergolina). U dzieci preferowane jest leczenie zachowawcze z obserwacją przez 6-9 miesięcy przed rozważeniem interwencji chirurgicznej.
acetaminofen, antybiotyk, aspiracja, biopsja, brodawka sutkowa, bromokryptyna, ektazja przewodów piersiowych, gruczoł piersiowy, ibuprofen, infekcja, kabergolina, lek przeciwbólowy, mammografia, mikrodochektomia, nacięcie i drenaż, niesteroidowy lek przeciwzapalny, otoczka brodawki, paracetamol, podwyższony poziom prolaktyny, posiew bakteryjny, poszerzenie przewodów mlekowych, ropień, stan zapalny, Staphylococcus aureus, ultrasonografia, wyciek z brodawki sutkowej, zaburzenie hormonalne, znieczulenie ogólne - Leksykon chorób i schorzeń
Przemijające zapalenie błony maziowej stawu biodrowego – Diagnostyka i diagnoza
Przemijające zapalenie błony maziowej stawu biodrowego (irritable hip) jest najczęstszą przyczyną bólu biodra i utykania u dzieci w wieku 3-10 lat, z przewagą chłopców (stosunek 2:1). Charakteryzuje się nagłym, jednostronnym bólem biodra, ograniczeniem ruchomości (szczególnie rotacji wewnętrznej) oraz obecnością wysięku w stawie widocznym w USG. Parametry zapalne, takie jak CRP, OB i leukocytoza, są zwykle prawidłowe lub nieznacznie podwyższone (CRP < 20 mg/l, OB < 40 mm/h, leukocyty ≤ 12 000/mm³). Diagnostyka opiera się na wykluczeniu septycznego zapalenia stawu biodrowego, które cechuje się gorączką > 38,5°C, znacznie podwyższonymi parametrami zapalnymi, złym stanem ogólnym dziecka oraz ropnym płynem stawowym (> 50 000 leukocytów/mm³). RTG jest zwykle prawidłowe, ale służy do wykluczenia innych patologii, natomiast USG jest złotym standardem w wykrywaniu wysięku i prowadzeniu aspiracji płynu stawowego.
antybiotykoterapia, aspiracja płynu stawowego, badanie fizykalne, badanie mikrobiologiczne, białko C-reaktywne, choroba Perthesa, irritable hip, kryteria Kochera, leukocyty, martwica jałowa głowy kości udowej, młodzieńcza spondyloartropatia, morfologia krwi, niesteroidowe leki przeciwzapalne, obrzęk szpiku kostnego, odczyn Biernackiego, parametry zapalne, przemijające zapalenie błony maziowej stawu biodrowego, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, septyczne zapalenie stawu biodrowego, ultrasonografia, utykanie, wysięk w stawie, zapalenie kości i szpiku, złoty standard, złuszczenie głowy kości udowej - Leksykon chorób i schorzeń
Wgłobienie jelita – Leczenie
Wgłobienie jelita to stan nagły wymagający szybkiej interwencji, polegający na wsunięciu się jednego odcinka jelita w sąsiedni, co prowadzi do niedrożności przewodu pokarmowego i grozi powikłaniami takimi jak niedokrwienie, perforacja czy zapalenie otrzewnej. U dzieci w stabilnym stanie klinicznym pierwszym wyborem jest niechirurgiczna redukcja za pomocą wlewki powietrznej (ciśnienie do 120 mm Hg) lub hydrostatycznej (wysokość słupa płynu do 100 cm), skuteczna w 80-90% przypadków. Wlewki pod kontrolą USG zyskują na popularności ze względu na brak ekspozycji na promieniowanie, a badania sugerują wyższą skuteczność wlewki powietrznej. Leczenie chirurgiczne jest konieczne przy nieskuteczności redukcji, obecności perforacji, niedokrwienia, patologicznego miejsca wiodącego lub niestabilnym stanie pacjenta. U dorosłych, ze względu na częste podłoże nowotworowe, leczenie operacyjne jest standardem, z preferencją resekcji bez wcześniejszej próby redukcji w przypadku wgłobienia jelita grubego.
antybiotykoterapia, blokada ogonowa, floroglucinol, fluoroskopia, ketamina, kortykosteroidy, laparoskopia, laparotomia, martwica jelita, nawadnianie dożylne, niedokrwienie jelita, niedrożność przewodu pokarmowego, perforacja jelita, redukcja wgłobienia, resekcja jelita, sepsa, ultrasonografia, wgłobienie jelita, wgłobienie krętniczo-kątnicze, wodobrzusze, zapalenie otrzewnej, zespół krótkiego jelita, zespolenie jelitowe - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy drobne, okrągłe z desmoplastyczną stroma – Diagnostyka i diagnoza
Desmoplastic Small Round Cell Tumor (DSRCT) to rzadki, wysoce agresywny nowotwór tkanek miękkich, najczęściej występujący u młodych mężczyzn, lokalizujący się głównie w jamie brzusznej i miednicy. Charakterystyczne cechy obrazowe w tomografii komputerowej (CT) obejmują liczne masy tkankowe w jamie otrzewnej/sieci (95% przypadków) bez wyraźnego narządu pochodzenia, heterogenne wzmocnienie kontrastowe, obecność wodobrzusza oraz powiększone węzły chłonne. Diagnostyka wymaga biopsji z oceną histopatologiczną, immunohistochemiczną (ekspresja cytokeratyn KL1, AE1/AE3, EMA, wimentyny, desminy z punktową ekspresją okołojądrową oraz markerów neuralnych NSE i CD56) oraz potwierdzenia obecności translokacji t(11;22)(p13;q12) prowadzącej do genu fuzyjnego EWSR1-WT1, wykrywanej metodami FISH, RT-PCR lub NGS. Różnicowanie obejmuje mięsak Ewinga, neuroblastoma, chłoniaki i inne nowotwory drobnokomórkowe.
badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, badanie molekularne, badanie obrazowe, DSRCT, FISH, GIST, jama brzuszna, leczenie wielomodalne, marker mezenchymalny, marker nabłonkowy, mediana przeżycia całkowitego, międzybłoniak złośliwy, mięsak Ewinga, mięsak maziówkowy, mięśniakomięsak prążkowanokomórkowy, neuroblastoma, nowotwór tkanki miękkiej, PET-CT, przerzut do wątroby, przeżycie wolne od choroby, rezonans magnetyczny, RT-PCR, sekwencjonowanie nowej generacji, stopień zaawansowania, szlak sygnałowy, tomografia komputerowa, translokacja chromosomowa, ultrasonografia - Leksykon chorób i schorzeń
Powiększenie śledziony (splenomegalia) – Objawy
Splenomegalia definiowana jest jako powiększenie śledziony przekraczające jej fizjologiczne rozmiary (masa >400-500 g, długość 12-20 cm), z masywną splenomegalią powyżej 1000 g lub >20 cm. Stan ten jest objawem wtórnym do różnych chorób podstawowych, takich jak infekcje, nowotwory czy schorzenia wątroby. Diagnostyka opiera się na badaniu palpacyjnym oraz potwierdzeniu obrazowym (USG, TK, MRI). Klinicznie splenomegalia może przebiegać bezobjawowo lub manifestować się bólem i uczuciem pełności w lewym podżebrzu, wczesną sytością, dyskomfortem przy oddychaniu oraz objawami hipersplenizmu, takimi jak anemia, leukopenia i trombocytopenia. Powiększona śledziona może powodować ucisk na sąsiednie narządy, co prowadzi do dodatkowych dolegliwości, a jej pęknięcie stanowi poważne zagrożenie życia.
anemia, badanie fizykalne, badanie palpacyjne, białe krwinki, choroba autoimmunologiczna, cytopenia, czerwone krwinki, hipersplenizm, infekcja wirusowa, leukopenia, masywna splenomegalia, morfologia krwi, nocne poty, pęknięcie śledziony, płytki krwi, powiększenie brzucha, rezonans magnetyczny, śledziona, splenektomia, splenomegalia, tomografia komputerowa, trombocytopenia, ucisk narządów, ultrasonografia, wodobrzusze, zaburzenia krzepnięcia, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Naprawa przepukliny pępkowej – Objawy
Przepuklina pępkowa u dzieci najczęściej manifestuje się bezbolesnym uwypukleniem w okolicy pępka, które nasila się podczas płaczu czy kaszlu i zwykle ulega samoistnemu zamknięciu do 4-5 roku życia. Interwencja chirurgiczna jest wskazana, gdy przepuklina utrzymuje się po 5 roku życia, przekracza 1,5 cm średnicy, powoduje ból lub powikłania jelitowe. U dorosłych przepuklina pępkowa rzadko ulega samoistnemu zamknięciu, ma tendencję do progresji i powiększania się, a około 65% pacjentów wymaga leczenia operacyjnego, z czego 3-5% zabiegów jest pilnych z powodu ryzyka uwięźnięcia lub zadzierzgnięcia. Objawy alarmowe obejmują nagły, silny ból, zmiany koloru skóry, nudności, wymioty, gorączkę oraz niemożność oddania stolca lub gazów, co wymaga natychmiastowej interwencji chirurgicznej.
badanie fizykalne, ból brzucha, ból jamy brzusznej, defekacja, dyskomfort, infekcja przewlekła, martwica tkanki, mięśnie brzucha, naprawa przepukliny pępkowej, nawrót przepukliny, niedrożność jelita, operacja przepukliny, powikłania, rekonwalescencja, skala ASA, tomografia komputerowa, ultrasonografia, uwięźnięcie przepukliny, uwypuklenie pępka, worek przepuklinowy, zaburzenia wypróżniania, zadzierzgnięcie przepukliny - Leksykon chorób i schorzeń
Łokieć golfisty – Diagnostyka i diagnoza
Łokieć golfisty (medial epicondylitis) to zapalne schorzenie ścięgien przyczepiających się do przyśrodkowego nadkłykcia kości ramiennej, wywołane powtarzającymi się skurczami mięśni przedramienia, prowadzącymi do mikropęknięć i bólu w wewnętrznej części łokcia. Diagnostyka opiera się głównie na szczegółowym wywiadzie i badaniu fizykalnym, w tym na teście przyśrodkowego nadkłykcia, który wywołuje ból przy zgięciu grzbietowym nadgarstka i wyproście łokcia. Różnicowanie obejmuje wykluczenie uszkodzeń więzadła pobocznego łokciowego, uwięźnięcia nerwu łokciowego, złamań, zapalenia stawów i innych patologii. Współistnienie zapalenia nerwu łokciowego może występować nawet u 50% pacjentów. Badania obrazowe, takie jak RTG (wykluczenie złamań i zapalenia stawów, obecność zwapnień u 25% pacjentów), USG (czułość 95%, swoistość 92%) oraz MRI (złoty standard do oceny tkanek miękkich i stopnia uszkodzenia ścięgien), są stosowane w przypadkach niejasnych lub podejrzenia współistniejących schorzeń.
badanie fizykalne, badanie przewodnictwa nerwowego, elektromiografia, łokieć golfisty, łokieć tenisisty, mikropęknięcie ścięgna, osteochondritis dissecans, pronacja przedramienia, radiografia, rezonans magnetyczny, staw międzypaliczkowy bliższy, tendinoza, test iniekcyjny, ultrasonografia, więzadło poboczne łokciowe, zapalenie nerwu łokciowego, zginanie nadgarstka, złóg wapniowy - Leksykon chorób i schorzeń
Wgłobienie jelita – Diagnostyka i diagnoza
Wgłobienie jelita, będące najczęstszą przyczyną ostrej niedrożności jelit u dzieci poniżej 3 roku życia (szczyt zachorowań między 5 a 9 miesiącem życia), charakteryzuje się wsunięciem się jednego odcinka jelita w sąsiedni, prowadząc do niedrożności. Typowa triada objawów obejmuje napadowy, kolkowy ból brzucha, wymioty oraz krwiste stolce o wyglądzie „galaretki z czerwonej porzeczki”, jednak występuje tylko u 15-21% pacjentów. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na ultrasonografii (USG) z czułością 97,9-100% i swoistością 97,8-99,1%, gdzie charakterystyczne są objawy tarczy (target sign) i pseudo-nerki (pseudo-kidney sign). USG z badaniem dopplerowskim pozwala ocenić przepływ krwi i przewidzieć możliwość redukcji wgłobienia. Wlew powietrzny lub kontrastowy pełni funkcję diagnostyczno-terapeutyczną, z powodzeniem redukcji na poziomie 70-90% u dzieci bez przeciwwskazań. U dorosłych, gdzie wgłobienie jest rzadsze (1-5% przyczyn niedrożności), preferowaną metodą diagnostyczną jest tomografia komputerowa (TK) o dokładności 58-100%, umożliwiająca identyfikację punktu wiodącego i powikłań.
algorytm głębokiego uczenia, czułość diagnostyczna, krwisty stolec, krzywa ROC, martwica ściany jelita, niedokrwienie jelita, objaw Dance’a, objaw tarczy, objawy otrzewnowe, patologiczny punkt wiodący, perforacja jelita, plamica Schönleina-Henocha, POCUS, posocznica, rezonans magnetyczny, skręt esicy, tomografia komputerowa, ultrasonografia, USG dopplerowskie, wgłobienie jelita, wlew kontrastowy, wlew powietrzny, wstrząs, zapalenie otrzewnej, zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej, zespół hemolityczno-mocznicowy - Leksykon chorób i schorzeń
Artretyzm – Diagnostyka i diagnoza
Artretyzm to heterogenna grupa chorób stawów, obejmująca ponad 100 typów, z których najczęstsze to choroba zwyrodnieniowa stawów, reumatoidalne zapalenie stawów (RA) oraz dna moczanowa. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz kompleksowej ocenie laboratoryjnej i obrazowej. Kluczowe badania serologiczne to czynnik reumatoidalny (RF) obecny u 70-80% pacjentów z RA, przeciwciała anty-CCP o wysokiej specyficzności dla RA, a także markery stanu zapalnego, takie jak CRP i OB/ESR. Badanie płynu stawowego pozwala na ocenę zapalenia, wykluczenie infekcji oraz identyfikację kryształów w dnie moczanowej. Obrazowanie, w tym RTG, USG, MRI i CT, umożliwia ocenę zmian strukturalnych i zapalnych, przy czym MRI i USG są bardziej czułe we wczesnych stadiach choroby. Kryteria klasyfikacyjne ACR/EULAR pomagają w standaryzacji diagnozy RA, przyznając punkty za zajęcie stawów, wyniki serologiczne, markery ostrej fazy i czas trwania objawów.
artretyzm, artrocenteza, artroskopia, badanie fizykalne, badanie płynu stawowego, białko C-reaktywne, błona maziowa, choroba zwyrodnieniowa stawów, chrząstka, czynnik reumatoidalny, dna moczanowa, infekcyjne zapalenie stawów, łuszczycowe zapalenie stawów, morfologia krwi, nadżerki kostne, odczyn Biernackiego, osteofity, osteopenia okołostawowa, płyn maziowy, przeciwciała anty-CCP, przeciwciała przeciwjądrowe, remisja choroby, reumatoidalne zapalenie stawów, rezonans magnetyczny, spondyloartropatia, staw śródręczno-paliczkowy, szpara stawowa, sztywność poranna, toczeń rumieniowaty układowy, tomografia komputerowa, ultrasonografia, wirusowe zapalenie wątroby, wywiad medyczny, zapalenie błony maziowej, zapalenie ścięgien, zapalenie skórno-mięśniowe, zapalenie wielomięśniowe, zapalne zapalenie stawów, zespół cieśni nadgarstka, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, zwyrodnieniowe zapalenie stawów - Leksykon chorób i schorzeń
Rak migdałków – Diagnostyka i diagnoza
Rak migdałków, stanowiący około 23% nowotworów jamy ustnej i gardła, jest najczęstszą formą raka gardła środkowego. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, endoskopii (giętki endoskop przez nos, laryngoskopia, panendoskopia) oraz biopsji, w tym cienkoigłowej (FNA), kleszczykowo-wycinkowej, szczoteczkowej lub tonsillektomii diagnostycznej. Kluczowe jest oznaczenie statusu HPV, który ma istotne znaczenie prognostyczne i terapeutyczne – HPV-dodatni rak migdałków charakteryzuje się lepszym rokowaniem (5-letnie przeżycie około 71% vs. 46% w HPV-ujemnych) oraz lepszą odpowiedzią na radioterapię. Ocena zaawansowania choroby odbywa się według systemu TNM (AJCC/UICC), uwzględniającego rozmiar guza (T), przerzuty do węzłów chłonnych (N) oraz przerzuty odległe (M), z dodatkowym uwzględnieniem statusu HPV w najnowszej, ósmej edycji klasyfikacji.
asymetria migdałków, badanie endoskopowe, badanie fizykalne, biopsja, biopsja cienkoigłowa, biopsja szczoteczkowa, chemioradioterapia, chirurgia laserowa, chirurgia robotyczna, de-eskalacja leczenia, endoskopia, immunoterapia, kserostomia, laryngoskopia, nawrót choroby, neuropatia, nowotwór złośliwy gardła środkowego, otolaryngolog, panendoskopia, PET-CT, pozytonowa tomografia emisyjna, radioterapia, rak gardła środkowego, rak migdałków, rezonans magnetyczny, system TNM, terapia celowana, tomografia komputerowa, ultrasonografia, węzeł chłonny, wirus brodawczaka ludzkiego, wywiad medyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiele nerek – Diagnostyka i diagnoza
Torbiele nerek to płynowe struktury, które mogą być pojedyncze lub mnogie, wykrywane głównie przypadkowo podczas badań obrazowych, takich jak USG, TK i MRI. Proste torbiele charakteryzują się anechogenicznością, cienkimi ścianami i brakiem wzmocnienia kontrastowego, z gęstością płynu w TK około 10-20 HU. Diagnostyka opiera się na klasyfikacji Bosniaka, która kategoryzuje torbiele od I (łagodne, bez leczenia) do IV (wysokie ryzyko złośliwości 80-90%, wymagające interwencji chirurgicznej). Badania laboratoryjne, w tym oznaczenia kreatyniny, eGFR, elektrolitów oraz analiza moczu, wspomagają ocenę funkcji nerek i wykrycie powikłań. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić m.in. wodonercze, ropień nerki, guzy lite oraz wielotorbielowatość nerek.
autosomalnie dominująca wielotorbielowatość nerek, badanie genetyczne, badanie laboratoryjne, badanie moczu, badanie obrazowe, biopsja przezskórna, diagnostyka różnicowa, funkcja nerki, hematuria, klasyfikacja Bosniaka, miąższ nerki, morfologia krwi, mutacja genu PKD, nabyta torbielowatość nerek, osad moczu, proteinuria, rezonans magnetyczny, ropień nerki, skleroterapia, tomografia komputerowa, torbiel nerki, układ kielichowo-miedniczkowy, ultrasonografia, ultrasonografia z kontrastem, urynaliza, wodonercze, współczynnik filtracji kłębuszkowej - Leksykon chorób i schorzeń
Ciąża ektopowa – Epidemiologia
Ciąża ektopowa, definiowana jako implantacja zapłodnionego jaja poza jamą macicy, występuje w około 1-2% ciąż w krajach rozwiniętych, z wyższą częstością u pacjentek korzystających z technik wspomaganego rozrodu (2-5%). Najczęstszą lokalizacją jest jajowód (93-97% przypadków), z ryzykiem pęknięcia około 15%. Inne lokalizacje to szyjka macicy (~1%), jajnik (~3%), ciąża brzuszna (0,9-1,4%, śmiertelność ~10%), śródmiąższowa (do 4%) oraz blizna po cięciu cesarskim (~1%). Czynniki ryzyka obejmują przebyte zakażenia miednicy mniejszej (PID, OR 3,02), wcześniejszą ciążę ektopową (OR 6,34), operacje jajowodów, stosowanie wkładki wewnątrzmacicznej (częstość ciąży ektopowej do 53% w przypadku zajścia w ciążę), palenie tytoniu, wiek >35 lat (śmiertelność 3,5-krotnie wyższa) oraz techniki wspomaganego rozrodu. Ciąża heterotopowa, łącząca ciążę wewnątrzmaciczną i ektopową, jest rzadka (1:4000-1:30000), ale częstsza przy IVF (1:100). Epidemiologia wskazuje na wzrost częstości ciąży ektopowej do około 25 na 1000 ciąż w krajach rozwiniętych, z różnicami demograficznymi i rasowymi, gdzie ryzyko jest wyższe u kobiet rasy czarnej i w starszych grupach wiekowych.
badanie ultrasonograficzne, beta-hCG, chlamydia, chorobowość, ciąża brzuszna, ciąża ektopowa, ciąża heterotopowa, ciąża jajnikowa, ciąża jajowodowa, ciąża szyjkowa, ciąża w bliźnie po cięciu cesarskim, embolizacja tętnicy macicznej, krwawienie wewnętrzne, laparoskopowa resekcja, markery surowicze, metotreksat, pęknięcie jajowodu, rzeżączka, salpingektomia, salpingostomia, techniki wspomaganego rozrodu, ultrasonografia, wkładka wewnątrzmaciczna, wyłyżeczkowanie macicy, zapalenie miednicy mniejszej, zapłodnienie in vitro - Leksykon chorób i schorzeń
Siameczki – Objawy
Bliźnięta syjamskie to jednojajowe bliźnięta fizycznie połączone, najczęściej w okolicy klatki piersiowej (thoracopagus – 75% przypadków), pępka (omphalopagus), pośladków (pygopagus – 20%), miednicy (ischiopagus <5%) lub czaszki (craniopagus – 2%). Często dzielą wspólne narządy, zwłaszcza serce (w 75% thoracopagus), wątrobę i przewód pokarmowy. Częstość występowania wynosi około 1 na 50 000 żywych urodzeń, z przewagą płci żeńskiej (3:1). Diagnostyka prenatalna opiera się na ultrasonografii (7.-12. tydzień), echokardiografii płodowej i MRI, które pozwalają ocenić zakres połączenia i funkcję narządów. Ciąża z bliźniętami syjamskimi charakteryzuje się zwiększonym ryzykiem powikłań, takich jak wielowodzie (50%), poronienie, poród przedwczesny i śmierć wewnątrzmaciczna. Poród odbywa się przez cesarskie cięcie ze względu na anatomię bliźniąt.
bliźnięta jednojajowe, bliźnięta syjamskie, cesarskie cięcie, craniopagus, echokardiografia płodowa, ischiopagus, mózgowe porażenie dziecięce, narząd wewnętrzny, niedrożność przewodu pokarmowego, omphalopagus, poronienie, problemy oddechowe, przedwczesny poród, pygopagus, rezonans magnetyczny, skolioza, śmierć wewnątrzmaciczna płodu, thoracopagus, ultrasonografia, wada wrodzona, wielowodzie - Leksykon chorób i schorzeń
Agenezja pochwy – Epidemiologia
Agenezja pochwy, czyli zespół Mayera-Rokitansky’ego-Küstera-Hausera (MRKH), to rzadkie wrodzone zaburzenie charakteryzujące się brakiem rozwoju pochwy i często macicy, występujące u około 1 na 4500-5000 żywych urodzeń płci żeńskiej. Stan ten jest drugą najczęstszą przyczyną pierwotnej amenorrhea, odpowiadającą za około 10% przypadków. Diagnoza zwykle następuje w okresie dojrzewania, gdy brak pierwszej miesiączki współistnieje z prawidłowym rozwojem cech płciowych wtórnych. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, MRI, ultrasonografii oraz procedurach inwazyjnych jak laparoskopii czy histeroskopii. Współistniejące wady rozwojowe, zwłaszcza układu moczowego (około 30%) i szkieletu (około 12%), są powszechne, co wymaga kompleksowej oceny pacjentek. Agenezja pochwy klasyfikowana jest w ramach anomalii przewodów Müllera, a u około 90% pacjentek występuje klasyczny zespół MRKH z brakiem macicy i szyjki macicy oraz możliwymi wadami nerek, słuchu i kręgosłupa.
agenezja pochwy, amenorrhea pierwotna, anomalia Müllerowska, anomalia przewodów Müllera, anomalia szkieletowa, aplazja przewodów Müllera, badanie cytologiczne, badanie fizykalne, drugorzędowa cecha płciowa, dysgenezja gonad, histerosalpingografia, histeroskopia, infekcja przenoszona drogą płciową, laparoskopia, neowagina, pierwotny brak miesiączki, przeszczep macicy, rezonans magnetyczny, technika chirurgiczna, tożsamość płciowa, ultrasonografia, wrodzona wada rozwojowa, zespół Mayera-Rokitansky’ego-Küstera-Hausera, zespół niewrażliwości na androgeny - Leksykon chorób i schorzeń
Kamica nerkowa – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka kamicy nerkowej opiera się na szczegółowym wywiadzie i badaniu fizykalnym, uwzględniającym objawy takie jak ostry, napadowy ból (kolka nerkowa), krwiomocz oraz bolesność w okolicy kątów żebrowo-kręgosłupowych. Podstawę stanowią badania moczu (ogólne, posiew, dobowy zbiór) oraz krwi (morfologia, parametry nerkowe, elektrolity, kwas moczowy, PTH), które pozwalają ocenić obecność krwinkomoczu, zakażeń, funkcję nerek oraz czynniki metaboliczne predysponujące do powstawania kamieni. Kluczową rolę w diagnostyce obrazowej pełni tomografia komputerowa bez kontrastu, cechująca się czułością 95-100% i specyficznością 94-96%, umożliwiająca precyzyjne określenie lokalizacji, wielkości i gęstości kamieni oraz ocenę ewentualnej obstrukcji i powikłań. USG jest preferowane u kobiet w ciąży i dzieci, natomiast zdjęcie przeglądowe KUB ma ograniczoną wartość diagnostyczną, wykrywając głównie kamienie wapniowe. Analiza składu chemicznego kamieni (wapniowe ~80%, struwitowe, moczanowe, cystynowe) jest niezbędna do planowania leczenia i profilaktyki, a pełna ocena metaboliczna zalecana jest w przypadkach nawrotów, kamicy wieloogniskowej lub u pacjentów z grup wysokiego ryzyka.
badanie ogólne moczu, badanie podmiotowe i przedmiotowe, cytrynian potasu, dobowa zbiórka moczu, hiperkalciuria, hiperoksaluria, hiperurykozuria, kamica nerkowa, kamienie cystynowe, kamienie moczanowe, kamienie struwitowe, kamienie wapniowe, kolka nerkowa, krwinkomocz, krwiomocz, litotrypsja zewnątrzustrojowa, morfologia krwi, nadczynność przytarczyc, parathormon, posiew moczu, przezskórna nefrolitotrypsja, rezonans magnetyczny, tętniak aorty brzusznej, tomografia komputerowa bez kontrastu, ultrasonografia, ureteroskopia, urografia dożylna, wodonercze - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Perindanor 8 mg
Inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE), takie jak peryndopryl w dawce 8 mg (preparat Perindanor), wymagają szczególnej ostrożności u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych oraz karmiących piersią. W pierwszym trymestrze ciąży ryzyko teratogenności nie jest jednoznaczne, jednak stosowanie leku nie jest zalecane, a u pacjentek planujących ciążę należy rozważyć zmianę terapii na bezpieczniejsze leki przeciwnadciśnieniowe. Po potwierdzeniu ciąży konieczne jest natychmiastowe odstawienie peryndoprylu i wdrożenie alternatywnego leczenia. W drugim i trzecim trymestrze stosowanie inhibitora ACE jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na ryzyko poważnych powikłań u płodu, takich jak pogorszenie czynności nerek, małowodzie oraz opóźnienie kostnienia czaszki, a także u noworodków – niewydolność nerek, niedociśnienie i hiperkaliemia. Zaleca się regularną ultrasonograficzną kontrolę czynności nerek i budowy czaszki płodu w przypadku ekspozycji od drugiego trymestru.
- Leksykon chorób i schorzeń
Ektazja przewodów piersiowych – Epidemiologia
Ektazja przewodów piersiowych to łagodny stan zapalny charakteryzujący się rozszerzeniem przewodów mlecznych, głównie podotoczkowych, z pogrubieniem ich ścian. Częstość występowania w populacji waha się od 1,1% do 75%, zależnie od metody diagnostycznej, z badaniami mammograficznymi wskazującymi na 2,9-8%. Schorzenie najczęściej dotyczy kobiet w wieku 40-55 lat, choć może wystąpić także u młodszych kobiet, dzieci i mężczyzn. Czynniki ryzyka obejmują palenie tytoniu (trzykrotnie zwiększone ryzyko), nadwagę, wrodzone wady brodawek, zmiany hormonalne okołomenopauzalne oraz hiperprolaktynemię. Diagnostyka opiera się na ultrasonografii (przewody >5 mm), mammografii, duktografii, badaniu histopatologicznym oraz MRI i nowoczesnych technikach jak CEUS czy fiberduktoskopia. Kluczowe jest różnicowanie zmian łagodnych od złośliwych, gdyż 15% zmian ektazji może mieć charakter nowotworowy, głównie DCIS niskiego stopnia, z charakterystycznym niewyraźnym obrysem i pogrubieniem ściany przewodu.
badanie histopatologiczne, duktografia, ektazja przewodów piersiowych, hiperprolaktynemia, hipoechogeniczność, inwersja brodawki sutkowej, komórka plazmatyczna, mammografia, naciek limfocytarny, okres okołomenopauzalny, otyłość, palenie tytoniu, rak przewodowy in situ, rezonans magnetyczny, rozszerzenie przewodów mlecznych, stan zapalny, ultrasonografia, wyciek z brodawki sutkowej, zakażenie bakteryjne, zapalenie okołoprzewodowe - Leksykon chorób i schorzeń
Ból piersi – Epidemiologia
Mastalgia, obejmująca ból piersi, dotyka do 70% kobiet w ciągu życia, z dominacją bólu cyklicznego u kobiet w wieku 20-30 lat oraz bólu niecyklicznego u kobiet 30-40-letnich. Epidemiologicznie częstość występowania zmniejsza się z wiekiem, a także po menopauzie i wczesnej ciąży. Ból piersi, choć najczęściej łagodny, u około 11% pacjentek ma umiarkowane do ciężkiego nasilenie, wpływając negatywnie na jakość życia, aktywność seksualną (40%), fizyczną (30%) oraz społeczną (10%). Mastalgia cykliczna stanowi około 66% przypadków, a ból niecykliczny, szczególnie u kobiet po menopauzie, wymaga diagnostyki obrazowej ze względu na potencjalne ryzyko nowotworu. Ryzyko raka piersi u pacjentek z izolowanym bólem piersi po prawidłowym badaniu klinicznym i mammografii wynosi około 0,5%, co potwierdza niskie powiązanie mastalgii z nowotworem. Diagnostyka powinna opierać się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz, w razie potrzeby, obrazowaniu piersi zgodnie z kryteriami ACR, zwłaszcza u pacjentek z bólem niecyklicznym i w starszym wieku.
- Leksykon chorób i schorzeń
Fascyjitis podeszwowy – Objawy
Fascyjitis podeszwowy to zapalenie powięzi podeszwowej, będące jedną z najczęstszych przyczyn bólu pięty u dorosłych, dotykające około 2 miliony pacjentów rocznie. Charakterystycznym objawem jest ból w okolicy przyczepu powięzi do kości piętowej, nasilający się szczególnie rano przy pierwszych krokach po wstaniu z łóżka (tzw. „ból pierwszego kroku”) oraz po dłuższym okresie odpoczynku. Ból może mieć charakter ostry, kłujący lub tępy i często promieniuje wzdłuż łuku stopy. Typowy przebieg obejmuje zmienność nasilenia bólu w ciągu dnia, z jego wzrostem po długotrwałym staniu lub aktywności fizycznej. Dodatkowo mogą występować objawy takie jak sztywność, obrzęk, tkliwość w okolicy pięty oraz uczucie napięcia w ścięgnie Achillesa. W diagnostyce kluczowe jest badanie fizykalne oraz wywiad, a w przewlekłych przypadkach pomocne mogą być badania obrazowe, np. ultrasonografia.
badanie fizykalne, badanie obrazowe, ból pięty, choroba zwyrodnieniowa stawów, fascyjitis podeszwowy, leczenie chirurgiczne, leczenie zachowawcze, lek przeciwzapalny, łuk stopy, mikrouszkodzenie, ograniczona ruchomość stawu skokowego, ostroga piętowa, patomechanizm, płaskostopie, powięź podeszwowa, przewlekły ból, reumatoidalne zapalenie stawów, ścięgno Achillesa, stan zapalny, tkanka łączna, tkliwość palpacyjna, ultrasonografia, złogi wapnia - Leksykon chorób i schorzeń
Naczyniakomłoniak – Objawy
Naczyniakomłoniak (angiosarcoma) to rzadki, wysoce złośliwy nowotwór wywodzący się z komórek śródbłonka naczyń krwionośnych lub limfatycznych, charakteryzujący się szybkim wzrostem, agresywnym przebiegiem oraz wysokim ryzykiem przerzutów, najczęściej do płuc, węzłów chłonnych, kości, wątroby i mózgu. Objawy kliniczne są zróżnicowane i zależą od lokalizacji guza – od zmian skórnych przypominających siniaki, przez guzy piersi (pierwotne u młodszych kobiet i wtórne po radioterapii u starszych), po objawy narządowe, takie jak ból brzucha i żółtaczka w przypadku zajęcia wątroby czy duszność i ból w klatce piersiowej przy lokalizacji sercowej. Mediana przeżycia waha się od 6 do 16 miesięcy, z 5-letnim wskaźnikiem przeżycia na poziomie 30-38%, przy czym rokowanie jest gorsze w przypadku choroby z przerzutami (mediana przeżycia 3-12 miesięcy, 5-letnie przeżycie około 15%). Lokalizacja narządowa, wielkość guza powyżej 5 cm, starszy wiek pacjenta, wysoki stopień złośliwości oraz obecność przerzutów to czynniki niekorzystne prognostycznie. Naczyniakomłoniak wątroby cechuje się szczególnie złym rokowaniem (mediana przeżycia poniżej 6 miesięcy, 2-letnie przeżycie 3%), a naczyniakomłoniak serca – mediana przeżycia 10-16 miesięcy i 5-letnie przeżycie 14%.
biopsja, ból w klatce piersiowej, brodawka sutkowa, czerniak anaplastyczny, duszność, echokardiogram, hepatomegalia, immunoterapia, jama otrzewnowa, krwioplucie, lokalizacja guza, margines chirurgiczny, mózg, naczyniakomłoniak, nawrót choroby, niedokrwistość, nowotwór wtórny, objawy neurologiczne, omdlenie, owrzodzenie, płuco, popromienne zapalenie skóry, poty nocne, pozytonowa tomografia emisyjna, przerzut nowotworowy, radiodermatitis, radioterapia, rak nabłonkowy, rak piersi, rezonans magnetyczny, śródbłonek naczyń, stadium zaawansowania choroby, stopień zróżnicowania, tomografia komputerowa, ucisk na rdzeń kręgowy, ultrasonografia, utrata masy ciała, węzeł chłonny, wyciek z brodawki, wysięk opłucnowy, złamanie patologiczne, zmiana skórna, zmiany satelitarne, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn – Epidemiologia
Rak piersi u mężczyzn (MBC) stanowi mniej niż 1% wszystkich przypadków raka piersi, z zapadalnością około 1,0-1,2/100 000 mężczyzn rocznie. W 2025 roku w USA przewiduje się około 2800 nowych diagnoz i 510 zgonów, przy wskaźniku śmiertelności 0,29-0,34/100 000, znacznie niższym niż u kobiet (19,88/100 000). Średni wiek diagnozy to 67-72 lata, a 5-letnia przeżywalność względna wynosi około 84,7%, z istotnym spadkiem do 25,9% w stadium rozsianym. Główne czynniki ryzyka to mutacje BRCA2 (6-8-krotny wzrost ryzyka), zespół Klinefeltera (20-60-krotny wzrost), zaburzenia hormonalne, choroby wątroby oraz wcześniejsza radioterapia klatki piersiowej. Mężczyźni często diagnozowani są w późniejszych stadiach, co pogarsza rokowanie, a brak programów przesiewowych i niska świadomość kliniczna utrudniają wczesne wykrycie.
biopsja, depresja, ginekomastia, guz piersi, lęk, lumpektomia, mammografia, marskość wątroby, mutacja BRCA2, mutacja genetyczna, nadekspresja HER2, owrzodzenie skóry, pasożytnicza choroba wątroby, radioterapia klatki piersiowej, rak piersi u mężczyzn, rak przewodowy naciekający, rak zrazikowy naciekający, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, rezonans magnetyczny, stadium zaawansowania nowotworu, tkanka gruczołowa, ultrasonografia, wciągnięcie brodawki sutkowej, wyciek z brodawki sutkowej, zapalenie jąder, zespół Klinefeltera - Leksykon chorób i schorzeń
Uraz mięśnia uda – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Uraz mięśnia uda, obejmujący mięśnie półścięgnisty, półbłoniasty oraz dwugłowy uda (hamstring), jest częstym problemem u sportowców, szczególnie w dyscyplinach wymagających sprintów. Urazy klasyfikuje się na trzy stopnie: I – niewielkie naderwanie włókien z bólem i zachowaną funkcją, gojące się w ciągu kilku dni; II – częściowe naderwanie z umiarkowanym bólem, obrzękiem i ograniczoną funkcją, wymagające kilku tygodni do miesięcy rekonwalescencji; III – całkowite przerwanie mięśnia lub awulsja, z silnym bólem, obrzękiem i utratą funkcji, często wymagające leczenia chirurgicznego. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym oraz badaniach obrazowych, takich jak MRI i ultrasonografia, które precyzyjnie oceniają zakres uszkodzenia tkanek miękkich. Leczenie zachowawcze obejmuje protokół RICE (Rest, Ice, Compression, Elevation), farmakoterapię NLPZ lub paracetamolem oraz stopniową rehabilitację z naciskiem na ćwiczenia ekscentryczne i stabilizację tułowia. W przypadku urazów stopnia III wskazana jest operacja w ciągu 2-3 tygodni od urazu, po której następuje długotrwała rehabilitacja pod kontrolą fizjoterapeuty.
awulsja, badanie fizykalne, ćwiczenia rozciągające, dysbalans mięśniowy, elektrostymulacja, fizjoterapia, iniekcje kortykosteroidowe, kule ortopedyczne, mięsień dwugłowy uda, mięsień półbłoniasty, mięsień półścięgnisty, naderwanie mięśnia, niesteroidowe leki przeciwzapalne, obrzęk, orteza kolana, paracetamol, profilaktyka urazów, protokół RICE, przerwanie mięśnia, rehabilitacja, rezonans magnetyczny, staw biodrowy, staw kolanowy, terapia plazmą bogatopłytkową, tkanka bliznowata, trening ekscentryczny, trening siłowy, ultradźwięki, ultrasonografia - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi zapalny – Objawy
Zapalny rak piersi (IBC) to rzadki, ale wysoce agresywny nowotwór stanowiący 1-5% wszystkich przypadków raka piersi, charakteryzujący się szybkim zajęciem naczyń limfatycznych skóry piersi przez komórki nowotworowe. Klinicznie manifestuje się nagłym zaczerwienieniem obejmującym co najmniej jedną trzecią piersi, obrzękiem, skórką pomarańczową (peau d’orange), ociepleniem oraz zmianami w obrębie brodawki sutkowej (inwersja, spłaszczenie, zmiana zabarwienia). Typowe jest również powiększenie węzłów chłonnych pachowych i nadobojczykowych. Objawy rozwijają się gwałtownie, zwykle w ciągu 3-6 miesięcy, co odróżnia IBC od innych postaci raka piersi. Diagnostyka wymaga różnicowania z mastitis, zwłaszcza w kontekście braku odpowiedzi na antybiotykoterapię. Rozpoznanie opiera się na kryteriach klinicznych, obrazowych (mammografia, USG, MRI) oraz histopatologicznych, potwierdzających obecność inwazyjnego raka piersi.
biopsja gruboigłowa, biopsja skóry, ból piersi, chemioterapia neoadjuwantowa, hipertermia miejscowa, inwersja brodawki sutkowej, komórki nowotworowe, mammografia, mutacja genu p53, naczynia limfatyczne, obrzęk piersi, przerzuty, przerzuty do węzłów chłonnych, przerzuty odległe, rak potrójnie ujemny, receptor HER2, receptory estrogenowe, receptory progesteronowe, rezonans magnetyczny, rumień skóry, skórka pomarańczowa, stadium zaawansowania raka, ultrasonografia, węzły chłonne nadobojczykowe, węzły chłonne pachowe, wskaźnik przeżycia, zajęcie naczyń limfatycznych, zapalenie piersi, zapalny rak piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Zakrzepica żył głębokich – Epidemiologia
Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) jest powszechnym schorzeniem o częstości występowania około 1-2 przypadków na 1000 osób rocznie w populacji ogólnej, z roczną zapadalnością na poziomie 80/100 000 osób. ZŻG dotyczy głównie kończyn dolnych (88,5% przypadków), a ryzyko wzrasta znacząco z wiekiem, szczególnie po 45 roku życia, osiągając 56/1000 rocznie u osób w wieku 80 lat. W grupach wysokiego ryzyka, takich jak pacjenci hospitalizowani (20-70%), osoby na oddziałach intensywnej terapii (do 37,2%) oraz pacjenci onkologiczni (stanowiący 20% wszystkich przypadków), częstość występowania jest znacznie wyższa. Kobiety w ciąży mają 5-krotnie zwiększone ryzyko ZŻG, z częstością około 1,2 na 1000 porodów. Zakrzepica ma charakter nawrotowy – u 33% pacjentów dochodzi do nawrotu w ciągu 10 lat, a czynniki predykcyjne obejmują wiek, płeć męską, otyłość, aktywną chorobę nowotworową i choroby neurologiczne. ZŻG wiąże się z poważnymi powikłaniami, w tym zespołem pozakrzepowym (dotyczącym 50% pacjentów) oraz zatorowością płucną, która zwiększa śmiertelność nawet 10-krotnie.
antykoagulacja, apiksaban, choroba nowotworowa, czynnik V Leiden, dabigatran, doustne środki antykoncepcyjne, enoksaparyna, heparyna drobnocząsteczkowa, hospitalizacja, niedobór białka C, owrzodzenie żylne, pończochy uciskowe, profilaktyka przeciwzakrzepowa, rywaroksaban, tomografia komputerowa, trombofilia, ultrasonografia, warfaryna, zakrzepica wysiłkowa, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zespół Pageta-Schroettera, zespół pozakrzepowy, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół policystycznych jajników – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zespół policystycznych jajników (PCOS) dotyka 4-12% kobiet w wieku reprodukcyjnym i jest jedną z głównych przyczyn niepłodności, zwiększając ryzyko niepłodności aż 15-krotnie. Kobiety z PCOS mają trzykrotnie wyższe ryzyko wczesnej utraty ciąży, co wiąże się z zaburzeniami środowiska endometrialnego, hiperinsulinemią i hiperandrogenizmem. W trakcie ciąży obserwuje się u nich około trzykrotnie wyższe ryzyko powikłań, takich jak cukrzyca ciążowa (często diagnozowana już w I trymestrze), nadciśnienie indukowane ciążą, stan przedrzucawkowy, poród przedwczesny oraz zwiększone ryzyko cięcia cesarskiego. Ryzyko martwego urodzenia wynosi 3,3% w porównaniu do 1,6% w populacji kontrolnej. Noworodki matek z PCOS częściej mają niższą ocenę Apgar w 5. minucie, aspirację smółki, są duże względem wieku ciążowego (LGA) oraz wykazują podwyższone ryzyko wad wrodzonych, w tym serca, cewy nerwowej i układu moczowo-płciowego.
aspiracja smółki, bezdech senny, cięcie cesarskie, cukrzyca ciążowa, cukrzyca typu 2, czynnik ryzyka sercowo-naczyniowy, hiperandrogenizm, hiperinsulinemia, insulinooporność, komórka beta trzustki, makrosomia płodu, martwe urodzenie, metformina, nadciśnienie indukowane ciążą, niepłodność kobieca, PCOS, poród przedwczesny, powikłanie ciążowe, przepuklina pępowinowa, rak endometrium, rozrost endometrium, ścieżka molekularna, skala Apgar, stan przedrzucawkowy, technika wspomaganego rozrodu, ultrasonografia, wada wrodzona, zaburzenie endokrynologiczne, zawał serca, zespół policystycznych jajników - Leksykon chorób i schorzeń
Tasiemczyca – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka tasiemczycy opiera się na wieloaspektowym podejściu, uwzględniającym badania kału, serologiczne oraz obrazowe, dostosowanych do postaci klinicznej i lokalizacji pasożyta. W przypadku tasiemczycy jelitowej podstawą jest mikroskopowe badanie 2-3 próbek kału pobranych w różnych dniach, celem wykrycia jaj lub segmentów tasiemca, z uwzględnieniem, że jaja pojawiają się zwykle 2-3 miesiące po zakażeniu. Badanie koproantygenowe wykazuje czułość 98% i swoistość 99%, przewyższając mikroskopię (czułość 38%), a metody molekularne (PCR) pozwalają na identyfikację gatunku z czułością 97-100% i swoistością do 100%. W diagnostyce cysticerkozy kluczowe są testy serologiczne, zwłaszcza immunoblot (EITB) o czułości i swoistości odpowiednio 100% i 98%, oraz badania obrazowe (CT, MRI, USG) umożliwiające wykrycie torbieli, zwapnień i zmian obrzękowych w mózgu i tkankach miękkich.
anemia megaloblastyczna, bąblowica, badanie kału, bruzdogłowiec szeroki, cysticerkoza, Diphyllobothrium latum, dysfagia, Echinococcus granulosus, ELISA, immunoblot, neurocysticerkoza, padaczka, PCR, płyn mózgowo-rdzeniowy, rezonans magnetyczny, Taenia saginata, Taenia solium, tasiemczyca, tasiemiec nieuzbrojony, tasiemiec uzbrojony, tomografia komputerowa, torbiel bąblowcowa, ultrasonografia, wodogłowie - Leksykon chorób i schorzeń
Toxoplazmoza – Diagnostyka i diagnoza
Toksoplazmoza, wywołana przez Toxoplasma gondii, wymaga kompleksowej diagnostyki obejmującej metody serologiczne, molekularne, obrazowe oraz histopatologiczne. Diagnostyka serologiczna opiera się na oznaczaniu przeciwciał IgG i IgM, gdzie obecność IgM wskazuje na ostre zakażenie, a test awidności IgG pozwala różnicować czas zakażenia. Metody molekularne, zwłaszcza PCR z wykorzystaniem genów B1 i sekwencji 529 bp, są kluczowe w diagnostyce prenatalnej, toksoplazmozy OUN oraz ocznej, charakteryzując się wysoką czułością i swoistością (PCR w płynie owodniowym: czułość 92%, swoistość 100%). Badania obrazowe (TK, MRI, USG) wspomagają diagnozę i monitorowanie, szczególnie u pacjentów z AIDS i wrodzoną toksoplazmozą, gdzie obserwuje się zmiany pierścieniowate i zwapnienia wewnątrzczaszkowe. Diagnostyka histopatologiczna, choć rzadziej stosowana, umożliwia identyfikację tachyzoitów i cyst tkankowych, zwłaszcza przy użyciu barwienia immunoperoksydazowego.
amniopunkcja, autofluorescencja, badanie histopatologiczne, biomarkery immunologiczne, diagnostyka molekularna, diagnostyka serologiczna, immunoblot, limfocyty CD4, martwicze zapalenie siatkówki, obniżona odporność, paracenteza, płyn mózgowo-rdzeniowy, płyn owodniowy, przeciwciała IgG i IgM, punkcja lędźwiowa, reakcja łańcuchowa polimerazy, reaktywacja zakażenia, real-time PCR, rezonans magnetyczny, tachyzoity, test ELISA, test IGRA, test immunofluorescencyjny, test point-of-care, toksoplazmoza mózgu, toksoplazmoza oczna, toksoplazmoza OUN, tomografia komputerowa, Toxoplasma gondii, ultrasonografia, wodogłowie, wrodzona toksoplazmoza, zahamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego, zakażenie pasożytnicze, zakażenie wewnątrzmaciczne, zwapnienia wewnątrzczaszkowe - Leksykon chorób i schorzeń
Zablokowanie moczowodu – Diagnostyka i diagnoza
Zablokowanie moczowodu (ureteral obstruction) stanowi poważne zagrożenie dla funkcji nerek, prowadząc do objawów takich jak ból, gorączka, infekcje, a w skrajnych przypadkach do sepsy i śmierci. Diagnostyka opiera się na badaniach laboratoryjnych, w tym oznaczeniu poziomów mocznika (BUN), kreatyniny oraz elektrolitów (potas, fosforany, wapń zjonizowany), a także analizie moczu i posiewie w przypadku podejrzenia infekcji. Obrazowanie jest kluczowe i obejmuje ultrasonografię (USG) jako badanie pierwszego wyboru, tomografię komputerową (CT), rezonans magnetyczny (MRI), cystoskopię oraz skany nuklearne nerek. Szczególną uwagę zwraca się na wykrywanie wodonercza (hydronephrosis) i wodniaka moczowodu (hydroureter), które są typowymi objawami niedrożności. W diagnostyce różnicowej stosuje się bezkontrastową tomografię komputerową (NCCT) do wykrywania kamieni oraz urografię rezonansu magnetycznego (MRU) do identyfikacji zmian bezkamicznych. U noworodków z wodonerczem zalecane jest wykonanie cystouretrografii mikcyjnej (VCUG) i diuretycznego skanu nerek w celu oceny funkcji i stopnia niedrożności.
cewnikowanie pęcherza moczowego, cystoskopia, cystouretrografia mikcyjna, hematuria, infekcja, kolka nerkowa, kreatynina, mocznik, nefrolog, niedrożność dolnych dróg moczowych, niewydolność nerek, odpływ moczu, posiew moczu, radiolog interwencyjny, refluks pęcherzowo-moczowodowy, rezonans magnetyczny, sepsa, tomografia komputerowa, ultrasonografia, urografia rezonansu magnetycznego, urolog, uropatia obstrukcyjna, uszkodzenie nerek, wodonercze, zablokowanie moczowodu, zakażenie układu moczowego - Leksykon chorób i schorzeń
Kamienie żółciowe – Diagnostyka i diagnoza
Kamienie żółciowe (cholelithiasis) to twarde złogi powstające w pęcherzyku żółciowym lub przewodach żółciowych, zbudowane z kryształów cholesterolu jednowodnego lub polimeryzowanego bilirubinianu wapnia. W populacjach zachodnich częstość występowania wynosi 10-14%, jednak objawy pojawiają się u 1-4% pacjentów. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym (w tym teście Murphy’ego) oraz badaniach laboratoryjnych oceniających morfologię, panel wątrobowy, bilirubinę całkowitą, fosfatazę alkaliczną, amylazę i lipazę. Ultrasonografia jamy brzusznej jest podstawową metodą obrazową o czułości 84-89% i swoistości do 99%, szczególnie skuteczną w wykrywaniu kamieni >2 mm oraz cech ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego (powiększenie, pogrubienie ściany, płyn okołopęcherzykowy, ultrasonograficzny objaw Murphy’ego). W diagnostyce kamieni w przewodzie żółciowym wspólnym (choledocholithiasis) stosuje się MRCP (czułość 90-94%, swoistość 95-99%) oraz endoskopową ultrasonografię (EUS), które uzupełniają USG, zwłaszcza gdy kamienie nie są widoczne w badaniu przezbrzusznym.
amylaza i lipaza, badanie fizykalne, bilirubina, bilirubinian wapnia, cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego, cholecystektomia laparoskopowa, choledocholithiasis, cholelithiasis, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, endoskopowa ultrasonografia, ERCP, fosfataza alkaliczna, kamica przewodowa, kamica żółciowa, kamień żółciowy, kolka żółciowa, kryształ cholesterolu, morfologia krwi, MRCP, objaw Murphy’ego, ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego, pęcherzyk żółciowy, przewód żółciowy, przezskórna cholecystostomia, scyntygrafia wątrobowo-żółciowa, tomografia komputerowa, ultrasonografia, zapalenie dróg żółciowych, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie trzustki, żółtaczka, zwężenie przewodu żółciowego