inhibitor nukleozydowy
Inhibitory nukleozydowe to grupa leków przeciwwirusowych, które naśladują naturalne nukleozydy – związki składające się z cukru (rybozy lub deoksyrybozy) i zasady azotowej. Po wniknięciu do komórki, inhibitory nukleozydowe ulegają fosforylacji do trójfosforanów, które konkurują z naturalnymi nukleotydami o wbudowanie do nowopowstającego łańcucha DNA lub RNA wirusa.
Mechanizm działania inhibitorów nukleozydowych polega na zakłócaniu procesu replikacji wirusa poprzez wbudowanie się w powstający łańcuch kwasu nukleinowego, co prowadzi do przerwania syntezy lub powstania niefunkcjonalnego materiału genetycznego. Inhibitory te mogą działać jako terminatory łańcucha (po ich wbudowaniu dalsza synteza jest niemożliwa) lub mogą indukować mutacje letalne dla wirusa.
Inhibitory nukleozydowe znalazły szerokie zastosowanie w leczeniu wielu chorób wirusowych, w tym zakażeń HIV (np. zydowudyna, lamiwudyna, abakawir), wirusowego zapalenia wątroby typu B i C (np. entekawir, tenofowir, sofosbuwir) oraz zakażeń herpeswirusami (np. acyklowir, gancyklowir). Leki te stanowią ważny element terapii przeciwwirusowych, często stosowanych w schematach wielolekowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Tenofovir Synoptis 245 mg
Tenofovir Synoptis, będący fumaratem tenofowiru dizoproksylu, jest nukleozydowym/nukleotydowym inhibitorem odwrotnej transkryptazy, stosowanym w terapii zakażeń HIV-1 oraz HBV. Po wchłonięciu i przemianie do aktywnego metabolitu – difosforanu tenofowiru – lek działa jako obligatoryjny terminator łańcucha DNA, hamując odwrotną transkryptazę wirusa. Wewnątrzkomórkowy okres półtrwania difosforanu tenofowiru wynosi 10 godzin w pobudzonych PBMC oraz 50 godzin w PBMC w stanie spoczynku. EC₅₀ dla szczepu dzikiego HIV-1IIIB wynosi 1-6 μmol/l, a dla pierwotnych szczepów HIV-1 podtypu B w PBMC 1,1 μmol/l. Tenofovir wykazuje również aktywność przeciwwirusową wobec HIV-2 (EC₅₀ 4,9 μmol/l) oraz różnych podtypów HIV-1 w monocytach. W badaniach in vitro stężenia do 300 μmol/l nie wpływają na syntezę mitochondrialnego DNA ani produkcję kwasu mlekowego, co wskazuje na niski potencjał toksyczności mitochondrialnej.
difosforan tenofowiru, fumaran tenofowiru dizoproksylu, inhibitor nukleozydowy, jednojądrowe komórki krwi obwodowej, komórki limfoidalne, mitochondrialne DNA, mutacja K65R, mutacje związane z analogami tymidyny, nukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, odpowiedź na terapię, odwrotna transkryptaza HIV-1, PBMC, podtypy HIV-1, polimeraza HBV, TAM, Tenofovir Synoptis, terminator łańcucha DNA - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Tenofovir disoproxil Aurovitas 245 mg
Tenofowir disoproksyl fumaranu, będący nukleozydowym/nukleotydowym inhibitorem odwrotnej transkryptazy (ATC: J05AF07), jest prolekiem przekształcanym w aktywny metabolit – difosforan tenofowiru. Ten ostatni działa jako obligatoryjny terminator łańcucha DNA, hamując odwrotną transkryptazę HIV-1 oraz polimerazę HBV poprzez konkurowanie z naturalnym substratem deoksyrybonukleotydowym. Wewnątrzkomórkowy okres półtrwania difosforanu tenofowiru wynosi około 10 godzin w pobudzonych PBMC i do 50 godzin w komórkach spoczynkowych, co zapewnia długotrwałe działanie przeciwwirusowe. W badaniach in vitro EC50 dla szczepu HIV-1IIIB wynosi 1-6 μmol/l, a dla pierwotnych szczepów HIV-1 podtypu B w PBMC – 1,1 μmol/l. Tenofowir wykazuje również aktywność przeciwko różnym podtypom HIV-1 (A, C, D, E, F, G, O) oraz HIV-2 (EC50 = 4,9 μmol/l). Profil bezpieczeństwa jest korzystny, gdyż tenofowir nie wpływa na syntezę mitochondrialnego DNA ani produkcję kwasu mlekowego w stężeniach do 300 μmol/l.
aktywność przeciwwirusowa, deoksyrybonukleotyd, difosforan tenofowiru, inhibitor nukleozydowy, jednojądrowa komórka krwi obwodowej, mitochondrialne DNA, mutacja K65R, nukleozydowy i nukleotydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, odwrotna transkryptaza HIV-1, oporność krzyżowa, oporność wirusowa, PBMC, polimeraza HBV, TAM, tenofowir, tenofowir disoproksyl, terapia przeciwretrowirusowa, toksyczność mitochondrialna - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Entecavir Aurovitas 0,5 mg
Entekawir, będący nukleozydowym inhibitorem odwrotnej transkryptazy o kodzie ATC J05AF10, jest analogiem guanozyny wykazującym silne, selektywne hamowanie polimerazy DNA wirusa HBV. Po wewnątrzkomórkowej fosforylacji do trifosforanu (TP), entekawir-TP blokuje inicjację polimerazy HBV, odwrotną transkrypcję ujemnej nici DNA oraz syntezę dodatniej nici DNA, z wartością Ki wynoszącą 0,0012 μM, co świadczy o wysokiej specyficzności wobec enzymu wirusowego. W badaniach in vitro EC50 dla dzikiego typu HBV wynosi 0,004 μM, a dla szczepów opornych na lamiwudynę (rtL180M, rtM204V) wzrasta do 0,026 μM, pozostając w zakresie stężeń klinicznie osiągalnych. Entekawir wykazuje minimalny wpływ na polimerazy komórkowe DNA α, β, δ (Ki 18-40 μM) oraz mitochondrialne (Ki >160 μM), co wskazuje na niski potencjał toksyczności. Ponadto, lek zachowuje aktywność wobec szczepów opornych na adefowir (rtN236T, rtA181V) i nie wykazuje antagonistycznego działania w połączeniu z innymi NRTI stosowanymi w terapii HBV i HIV.
AlAT, antygen HBeAg, emtrycytabina, fosforylacja, HBV, inhibitor nukleozydowy, inhibitor odwrotnej transkryptazy, koinfekcja HBV/HIV, marskość wątroby, miano DNA HBV, mitochondrialne DNA, niewyrównana czynność wątroby, odwrotna transkrypcja, oporność na adefowir, oporność na lamiwudynę, polimeraza HBV, polimeraza komórkowa DNA, pregenomowe RNA, skala Knodella, stała hamowania, substytucja rtL180M, substytucja rtN236T, trifosforan, trifosforan deoksyguanozyny, wirusowe zapalenie wątroby typu B, zwłóknienie wątroby