enancjomery amfetaminy
Enancjomery amfetaminy to stereochemiczne formy tej samej cząsteczki amfetaminy, które są swoimi odbiciami lustrzanymi i nie nakładają się na siebie. Wyróżniamy dwa enancjomery: lewoamfetaminę (l-amfetamina) oraz dekstroamfetaminę (d-amfetamina). Posiadają one identyczne właściwości fizykochemiczne, ale różnią się aktywnością biologiczną.
Dekstroamfetamina (d-amfetamina) wykazuje silniejsze działanie ośrodkowe, stymulujące ośrodkowy układ nerwowy poprzez zwiększenie uwalniania katecholamin, głównie dopaminy i noradrenaliny. Jest stosowana w leczeniu ADHD oraz narkolepsji pod ścisłą kontrolą medyczną ze względu na potencjał uzależniający.
Lewoamfetamina (l-amfetamina) ma słabsze działanie ośrodkowe, natomiast wykazuje silniejsze efekty obwodowe, takie jak wzrost ciśnienia krwi czy przyspieszenie akcji serca. W preparatach farmaceutycznych często stosuje się mieszaninę racemiczną obu enancjomerów lub czyste d-izomery w zależności od pożądanego efektu terapeutycznego.
W diagnostyce i toksykologii klinicznej rozróżnienie enancjomerów amfetaminy ma istotne znaczenie przy ocenie pochodzenia wykrytej substancji – czy pochodzi ona z legalnych źródeł medycznych, czy z nielegalnej produkcji narkotyków. Metody chromatograficzne z użyciem kolumn chiralnych umożliwiają rozdzielenie i identyfikację poszczególnych enancjomerów.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Elvanse 30 mg
Przedkliniczne badania lisdeksamfetaminy dimezylanu (Elvanse) wykazały, że substancja ta wywołuje u zwierząt efekt pobudzający ośrodkowy układ nerwowy z opóźnionym początkiem i ograniczonym czasem trwania, a jej potencjał uzależniający jest niższy niż metylofenidatu czy kokainy. W badaniach toksyczności po wielokrotnym podaniu obserwowano zwiększoną aktywność, zmniejszenie masy ciała, redukcję apetytu oraz spowolnienie wzrostu, co wiązano z nasilonym działaniem farmakologicznym. Testy genotoksyczności (test Amesa, test komórek chłoniaka myszy, test mikrojądrowy) nie wykazały działania genotoksycznego. Brak jest bezpośrednich badań rakotwórczości dla lisdeksamfetaminy, jednak badania na myszach i szczurach z mieszaniną enancjomerów D i L amfetaminy (1:1) w dawkach do 30 mg/kg mc./dobę (myszy) i 5 mg/kg mc./dobę (szczury) nie wykazały działania rakotwórczego.
badanie przedkliniczne, badanie rakotwórczości, badanie toksyczności, działanie farmakologiczne, działanie genotoksyczne, enancjomery amfetaminy, funkcja seksualna, lisdeksamfetamina dimezylan, metylofenidat, neurotoksyczność, ośrodkowy układ nerwowy, potencjał uzależniający, środek psychostymulujący, test Amesa, test komórek chłoniaka, test mikrojądrowy, toksyczny wpływ na rozwój, uszkodzenie włókien nerwowych, zaburzenie pamięci, zaburzenie rozrodu, zaburzenie uczenia się, zmiana neurochemiczna - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Elvanse 70 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa lisdeksamfetaminy dimezylanu wykazały, że substancja ta posiada potencjał uzależniający o opóźnionym i przemijającym charakterze, mniejszy niż w przypadku metylofenidatu czy kokainy, co może mieć znaczenie kliniczne w ocenie ryzyka nadużywania. W badaniach toksyczności po podaniu wielokrotnym obserwowano zmiany behawioralne typowe dla psychostymulantów, takie jak zwiększona aktywność, a także zmniejszenie masy ciała, obniżenie apetytu i spowolnienie wzrostu, co jest konsekwencją działania farmakologicznego leku. Testy genotoksyczności (test Amesa, test komórek chłoniaka myszy, test mikrojądrowy) nie wykazały działania genotoksycznego. Dane dotyczące rakotwórczości pochodzą z badań mieszaniny enancjomerów D i L amfetaminy (1:1) i nie wskazują na działanie rakotwórcze przy dawkach do 30 mg/kg mc./dobę u myszy samców, 19 mg/kg mc./dobę u myszy samic oraz 5 mg/kg mc./dobę u szczurów obu płci.
deksamfetamina, działanie genotoksyczne, enancjomery amfetaminy, genotoksyczność, kokaina, lisdeksamfetaminy dimezylan, metylofenidat, neurotoksyczność, ośrodkowy układ nerwowy, rakotwórczość, test Amesa, test komórek chłoniaka, test mikrojądrowy, toksyczność reprodukcyjna, uszkodzenie włókien nerwowych, zaburzenia uczenia się, zmiany neurochemiczne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Elvanse 20 mg
Przedkliniczne badania lisdeksamfetaminy dimezylanu (Elvanse) wykazały, że substancja ta posiada potencjał uzależniający niższy niż metylofenidat czy kokaina, z opóźnionym i przemijającym działaniem pobudzającym na ośrodkowy układ nerwowy u szczurów i małp. W badaniach toksyczności po podaniu wielokrotnym obserwowano typowe dla psychostymulantów objawy, takie jak zwiększona aktywność, zmniejszenie masy ciała, apetytu oraz spowolnienie wzrostu, co wiązano z nasilonym działaniem farmakologicznym. Substancja nie wykazała działania genotoksycznego w testach in vitro (test Amesa, test komórek chłoniaka myszy) oraz in vivo (test mikrojądrowy mysich komórek szpiku). Brak jest bezpośrednich badań rakotwórczości lisdeksamfetaminy, jednak badania mieszaniny enancjomerów D i L amfetaminy (1:1) w dawkach do 30 mg/kg mc./dobę u myszy i 5 mg/kg mc./dobę u szczurów nie wykazały działania rakotwórczego.
badanie rakotwórczości, badanie toksyczności, działanie genotoksyczne, enancjomery amfetaminy, kokaina, lisdeksamfetaminy dimezylan, metylofenidat, ośrodkowy układ nerwowy, potencjał uzależniający, przeżywalność zarodków, samodzielne podawanie substancji, środek psychostymulujący, substancja psychostymulująca, test Amesa, test komórek chłoniaka myszy, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczność reprodukcyjna, uszkodzenie włókien nerwowych, zaburzenie funkcji seksualnych, zaburzenie pamięci, zaburzenie uczenia się, zmiana neurochemiczna