szlak Hedgehog
Szlak sygnałowy Hedgehog (Hh) to wysoko konserwowany mechanizm komunikacji międzykomórkowej, który odgrywa kluczową rolę w embriogenezie, regulując procesy różnicowania komórek, proliferacji oraz organogenezy. U ssaków występują trzy homologi białka Hedgehog: Sonic Hedgehog (SHH), Indian Hedgehog (IHH) oraz Desert Hedgehog (DHH), z których SHH ma najszersze znaczenie kliniczne.
Transdukcja sygnału w szlaku Hedgehog rozpoczyna się od wiązania ligandu Hh do receptora błonowego Patched (PTCH), co znosi jego hamujący wpływ na białko Smoothened (SMO). Aktywowane SMO inicjuje kaskadę sygnałową prowadzącą do aktywacji czynników transkrypcyjnych rodziny GLI, które regulują ekspresję genów docelowych.
Dysfunkcje szlaku Hedgehog wiążą się z licznymi patologiami. Mutacje prowadzące do jego konstytutywnej aktywacji przyczyniają się do rozwoju nowotworów, takich jak rak podstawnokomórkowy skóry, rdzeniak (medulloblastoma) czy rhabdomyosarcoma. Z kolei niedobór sygnalizacji Hh podczas rozwoju embrionalnego może skutkować wadami wrodzonymi, w tym holoprozencefalią, polidaktylią czy nieprawidłowościami w rozwoju szkieletu.
W praktyce klinicznej stosuje się inhibitory szlaku Hedgehog, takie jak wismodegib czy sonidegib, które blokują białko SMO. Leki te znalazły zastosowanie w terapii zaawansowanych raków podstawnokomórkowych skóry oraz innych nowotworów zależnych od aktywności tego szlaku sygnałowego.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołów łojowych – Patofizjologia i mechanizm
Rak łojowy (sebaceous carcinoma, SC) to rzadki, agresywny nowotwór skóry wywodzący się z gruczołów łojowych, stanowiący 0,2-4,6% wszystkich złośliwych nowotworów skóry, z 5-10% śmiertelnością. Etiopatogeneza obejmuje ekspozycję na promieniowanie UV, immunosupresję (np. po przeszczepach narządów, AIDS), infekcje HPV i HIV oraz tło genetyczne, zwłaszcza zespół Muira-Torre’a (MTS) – wariant zespołu Lyncha z mutacjami w genach naprawy DNA (MLH1, MSH2, MSH6, PMS2). Molekularnie wyróżnia się trzy klasy raka łojowego: związany z uszkodzeniem UV, z niestabilnością mikrosatelitarną (MSI) oraz pauci-mutacyjny, co koreluje z lokalizacją i przebiegiem klinicznym. Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w patogenezę to Wnt/β-katenina, PI3K/AKT/mTOR, Sonic Hedgehog, TGF-β oraz CASPASE-3/YAP, a także ekspresja HER2 i VEGF, co wskazuje na potencjalne cele terapii celowanej. Histopatologicznie rak łojowy wykazuje zróżnicowane wzorce wzrostu i różnicowania, z dominacją wzorca zrazikowego i obecnością komórek bazaloidalnych oraz sebocytów, a immunohistochemicznie cechuje się ekspresją EMA, BerEp4, AR, CK7, Ki-67 (mediana 35%, zakres 5-80%) i p53 (mediana 10%, zakres 0-80%), gdzie ekspresja p53 ≥10% i Ki-67 ≥25% wspierają rozpoznanie.
choroba Bowena, czynnik transformujący wzrostu beta, ekspresja PTEN, ekspresja VEGF, gen p53, gen PTCH1, HPV, immunosupresja, inwazja naczyniowo-limfatyczna, limfangiogeneza, mismatch repair, naczyniowy czynnik wzrostu śródbłonka, naprawa niesparowanych zasad DNA, niepolipowaty rak jelita grubego, niestabilność mikrosatelitarna, nowotwór skóry, promieniowanie ultrafioletowe, przerzut odległy, przeszczep narządu, radioterapia głowy i szyi, rak łojowy, receptor androgenowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, retinoblastoma, rogowacenie słoneczne, szlak Hedgehog, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak Sonic Hedgehog, szlak sygnałowy, szlak TGF-β, szlak Wnt/β-katenina, zakażenie HPV, zespół Lyncha, zespół Muira-Torre’a, znamię łojowe - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi nawrotowy – Patofizjologia i mechanizm
Nawrót raka piersi, obejmujący nawroty lokalne, regionalne i przerzuty odległe, jest główną przyczyną zgonów w tej chorobie. Kluczową rolę w mechanizmach nawrotu odgrywają komórki macierzyste raka (CD44+/CD24-), które wykazują oporność na chemioterapię i radioterapię, pozostając w stanie uśpienia (minimalna choroba resztkowa, MRD). Zaangażowane są liczne szlaki sygnałowe, m.in. Notch, Wnt, Hedgehog i PI3K/AKT, a także proces przejścia nabłonkowo-mezenchymalnego (EMT) regulowany przez czynniki transkrypcyjne SNAIL, TWIST i ZEB. Mikrośrodowisko guza, w tym makrofagi typu M2 i cytokiny takie jak IL-6 oraz G-CSF, moduluje rozwój nawrotu. Mutacje genów BRCA1/2, CHEK2, PALB2 i innych zwiększają ryzyko nawrotu, podobnie jak utrata receptorów hormonalnych ER/PR i nadekspresja HER2. Różne podtypy raka piersi wykazują odmienne wzorce nawrotu, z potrójnie ujemnym rakiem piersi (TNBC) cechującym się niższym 5-letnim przeżyciem (77%) w porównaniu do innych typów (93%).
chemioterapia adjuwantowa, chemioterapia neoadjuwantowa, czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów, czynnik transkrypcyjny, immunoterapia, interleukina-6, komórki macierzyste raka, macierz zewnątrzkomórkowa, makrofagi związane z guzem, mikrośrodowisko guza, minimalna choroba resztkowa, mutacje genetyczne, nawrót lokalny, nawrót odległy, nawrót regionalny, potrójnie ujemny rak piersi, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, przerzuty do węzłów chłonnych, rak piersi nawrotowy, receptor estrogenowy, szlak Hedgehog, szlak Notch, szlak PI3K/AKT, szlak Wnt, terapia celowana, terapia hormonalna, zapalny rak piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (dcis) – Patofizjologia i mechanizm
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (DCIS) to nowotwór przedinwazyjny piersi, charakteryzujący się proliferacją nieinwazyjnych komórek nabłonkowych ograniczonych do przewodów mlekowych, bez przekroczenia błony podstawnej. DCIS jest heterogenną jednostką chorobową, klasyfikowaną na trzy stopnie złośliwości (niski, pośredni, wysoki) oraz różne wzorce architektoniczne (comedo, cribriform, micropapillary, solid, mieszany), które mają znaczenie prognostyczne. Zmiany genetyczne, takie jak mutacje w genach BRCA1/2 (obecne u 3,3-5,9% pacjentek z DCIS), utrata heterozygotyczności (>70% przypadków wysokiego stopnia), nadekspresja HER2/neu oraz mutacje p53, odgrywają kluczową rolę w patogenezie i progresji DCIS. Ryzyko progresji do inwazyjnego raka piersi (IDC) wynosi 20-50%, przy czym DCIS wysokiego stopnia częściej i szybciej ulega inwazji. Wskaźniki nawrotów miejscowych po leczeniu sięgają 40% w 15-letniej obserwacji, z 28% nawrotów jako choroba inwazyjna. Czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, wiek (szczyt 65-69 lat), historię rodzinną, mutacje genetyczne, ekspozycję na estrogen, otyłość, wysoką gęstość mammograficzną oraz wcześniejszą radioterapię klatki piersiowej.
błona podstawna, czynnik wzrostu fibroblastów, ekspozycja na estrogen, hormonalna terapia zastępcza, inhibitor aromatazy, inwazyjny rak piersi, inwazyjny rak przewodowy, komórki mioepitelialne, lumpektomia, macierz pozakomórkowa, margines chirurgiczny, markery molekularne, mastektomia, metylacja DNA, mikrośrodowisko nowotworowe, mutacja BRCA, mutacja DNA, mutacja p53, nadekspresja HER2, profil genomowy, rak przedinwazyjny, rak wewnątrzprzewodowy in situ, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, sekwencjonowanie pojedynczych komórek, szlak Hedgehog, szlak Wnt, terapia endokrynna, terapia hormonalna, trastuzumab, zmiana genetyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Chondrosarcoma – Patofizjologia i mechanizm
Chrzęstniakomięsak (CS) to złośliwy nowotwór kości, stanowiący około 20% pierwotnych mięsaków kostnych, najczęściej lokalizujący się w miednicy i kościach długich. Wyróżnia się chrzęstniakomięsaki pierwotne i wtórne, z których większość (90%) to konwencjonalne formy u osób powyżej 40. roku życia. Patogeneza obejmuje liczne zmiany genetyczne, m.in. mutacje IDH1/2 (50-58%), TP53 (20-50%), amplifikacje c-myc, CDK4, MDM2 oraz charakterystyczne fuzje genów w podtypach mezenchymalnym (HEY1-NCOA2) i pozaszkieletowym śluzowatym (t(9;22)(q22;q12)). Mutacje IDH prowadzą do akumulacji onkometabolitu D-2-hydroksyglutaranu, który powoduje hipermetylację DNA i sprzyja transformacji nowotworowej. Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w rozwój CS to Hedgehog, PI3K/mTOR, YAP oraz mechanizmy odpowiedzi na stres retikulum endoplazmatycznego, które wpływają na proliferację, inwazję i przeżycie komórek nowotworowych. Mikrootoczenie guza, w tym hipoksja i polaryzacja makrofagów do fenotypu M2, wspiera progresję i przerzuty.
białko BCL2, choroba Olliera, choroba Pageta, chrzęstniakomięsak, chrzęstniakomięsak mezenchymalny, chrzęstniakomięsak odróżnicowany, dehydrogenaza izocytrynianowa, dysplazja nasadowa, macierz zewnątrzkomórkowa, mutacja IDH, mutacja TP53, nieprawidłowość chromosomowa, stres retikulum endoplazmatycznego, szlak Hedgehog, szlak PD-1/PD-L1, szlak PI3K-mTOR, szlak Wnt/β-katenina, zespół Maffucciego, złośliwy guz kości, zmiana genetyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Niezróżnicowany mięsak pleomorficzny – Etiologia i przyczyny
Niezróżnicowany mięsak pleomorficzny (UPS) to agresywny mięsak tkanek miękkich o złożonym podłożu genetycznym, charakteryzujący się mutacjami w genach supresorowych nowotworów (TP53, CDKN2A, RB1), regulatorowym ATRX, fuzjami genów PRDM10-TRIO oraz utratą PTEN z nadekspresją pAKT w szlaku PIK3/PTEN/AKT/mTOR. W około 30% przypadków obserwuje się ekspresję PD-1, a w UPS skóry mutacje genu TERT występują w 76% przypadków, co wiąże się z uszkodzeniami wywołanymi promieniowaniem UV. Kluczowe zaburzenia dotyczą szlaków sygnałowych Hedgehog, Notch, Hippo (amplifikacja kofaktorów VGLL3 i YAP1) oraz Wnt/β-katenina (nadekspresja DKK1). Tumorogenezę inicjują komórki populacji bocznej (SP), wykazujące zdolność samoodnowy i proliferacji, co potwierdzają modele ksenograftów. Etiologia UPS pozostaje niejasna, z dwiema głównymi teoriami: dedyferencjacji mięsaków lub transformacji mezenchymalnych komórek macierzystych (MSC). Wtórny UPS (28% przypadków) wiąże się z chorobami kości, takimi jak zawał kości, choroba Pageta, czy obecność metalowych implantów.
choroba Pageta, czynnik prognostyczny, gen supresorowy nowotworów, histiocyt, mezenchymalna komórka macierzysta, mięsak tkanek miękkich, miofibroblast, model ksenograftu, mutacja genetyczna, mutacja molekularna, neurofibromatoza typu 1, niezróżnicowany mięsak pleomorficzny, obrzęk limfatyczny, osteoklast, promieniowanie UV, przerzut, przewlekłe zapalenie, radioterapia, siatkówczak, stwardnienie guzowate, szlak Hedgehog, szlak Hippo, szlak sygnałowy, szlak Wnt/β-katenina, terapia celowana, zespół Gorlina, zespół Li-Fraumeni, zespół Wernera, złośliwy włóknisty histiocytoma - Leksykon chorób i schorzeń
Kraniosynostoza – Patofizjologia i mechanizm
Kraniosynostoza to przedwczesne zarastanie szwów czaszkowych, prowadzące do zaburzeń morfologii czaszki i potencjalnych deficytów neurorozwojowych. Etiologia obejmuje mutacje genetyczne, głównie w genach FGFR2 (32% przypadków genetycznych), FGFR3 (25%), TWIST1 (19%) i EFNB1 (7%), z dominującym mechanizmem gain-of-function w receptorach FGFR, co skutkuje nadmierną aktywacją szlaku FGF/FGFR i ekspresją RUNX2, prowadzącą do przedwczesnego różnicowania osteoblastów i zamknięcia szwów. Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w patogenezę to FGF/FGFR, TGF-β (szczególnie TGF-β2 indukujący zamknięcie szwu przez fosforylację Erk1/2), Wnt oraz Hedgehog. Utrata mezenchymalnych komórek macierzystych (MSC) szwu, nadmierna autofagia oraz zaburzenia mechanotransdukcji przez rzęskę pierwotną również odgrywają istotną rolę. Czynniki środowiskowe, takie jak zaawansowany wiek rodziców, palenie matki (15 papierosów/dzień), zapłodnienie in vitro, leki (kwas walproinowy, nitrofurantoina, sertralina), ograniczenia przestrzeni wewnątrzmacicznej oraz choroby metaboliczne (krzywica, hiperkalcemia) mogą modulować penetrację i ekspresję fenotypu.
autofagia, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, dziedziczenie autosomalnie dominujące, hiperkalcemia, interakcja gen-środowisko, komórka grzebienia nerwowego, kostnienie śródchrzęstne, kraniosynostoza strzałkowa, kraniosynostoza wtórna, mezenchymalna komórka macierzysta, mutacja gain-of-function, ośrodek kostnienia, receptor czynnika wzrostu fibroblastów, szlak Hedgehog, szlak TGF-β, szlak Wnt, transformujący czynnik wzrostu, zaburzenie neurorozwojowe, zespół Aperta - Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry nieczerniakowy – Patofizjologia i mechanizm
Nowotwory skóry niebędące czerniakiem (NMSC), w tym rak podstawnokomórkowy (BCC) i rak kolczystokomórkowy (SCC), są najczęściej diagnozowanymi nowotworami u ludzi, a ich patogeneza jest wieloczynnikowa. Kluczowym czynnikiem ryzyka jest skumulowana ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV), zwłaszcza UVA (320–400 nm) i UVB (280–320 nm), które indukuje mutacje DNA, m.in. w genie supresorowym TP53, oraz prowadzi do immunosupresji i produkcji reaktywnych form tlenu (ROS). W BCC dominują mutacje w genach PTCH1 i TP53, a w SCC dodatkowo obserwuje się zmiany w CDKN2A, RAS i innych loci. Mechanizmy naprawy DNA, takie jak fotoliaza i naprawa przez wycinanie nukleotydów (NER), są istotne w przeciwdziałaniu uszkodzeniom wywołanym UV. Ponadto, zaburzenia szlaku sygnałowego Sonic Hedgehog oraz rola układu immunologicznego, zwłaszcza w kontekście immunosupresji (np. u pacjentów po przeszczepach), mają kluczowe znaczenie w karcynogenezie NMSC.
aktywność telomerazy, białko Bak, choroba Bowena, cyklooksygenaza-2, ekspozycja na promieniowanie UV, gen supresorowy TP53, gen TP53, hormon stymulujący melanocyty, karcynogeneza skóry, komórka T regulatorowa, mikrośrodowisko guza, naprawa przez wycinanie nukleotydów, naprawa uszkodzeń DNA, onkoproteina E6 i E7, pluripotencjalna komórka macierzysta, poliomawirus komórek Merkla, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UV, promieniowanie UVA i UVB, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, reaktywne formy tlenu, rogowacenie słoneczne, szlak Hedgehog, szlak sygnałowy - Leksykon chorób i schorzeń
Ekstrofia pęcherza moczowego – Etiologia i przyczyny
Ekstrofia pęcherza moczowego to rzadka wada wrodzona o częstości występowania od 1:10 000 do 1:50 000 żywych urodzeń, z przewagą u płci męskiej (stosunek 3:1). Patogeneza opiera się na nieprawidłowym rozwoju dolnej części powłok brzusznych, układu moczowego, narządów płciowych oraz struktur kostnych miednicy, najczęściej wynikającym z przedwczesnego pęknięcia błony kloakalnej, co uniemożliwia prawidłową migrację mezenchymy i fuzję wtórnego mezodermu. Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca czynniki genetyczne (mikroduplikacje w regionie 22q11.21 i 22q11.2, mutacje w genach ISL1, Hedgehog, Wnt, FGF, BMP4, Alx4, Gli3, CASPR3, p63), epigenetyczne oraz środowiskowe (wiek matki >35 lat, palenie tytoniu, leki takie jak kwas walproinowy, techniki wspomaganego rozrodu, ekspozycja na teratogeny). Ekspresja genu ISL1 w okresie embrionalnym potwierdza jego rolę w rozwoju pęcherza moczowego.
czynnik teratogenny, diastaza spojenia łonowego, ectopia vesicae, ekstrofia kloaki, ekstrofia pęcherza moczowego, gen ISL1, guzek płciowy, kwas foliowy, kwas walproinowy, metylacja DNA, modyfikacje histonów, powłoki brzuszne, progesteron, progestyny, sekwencjonowanie genomu, szlak Hedgehog, szlak Wnt, tkanka mezenchymalna, zapłodnienie in vitro - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy neuroendokrynne – Patofizjologia i mechanizm
Guzy neuroendokrynne (NETs) to heterogeniczna grupa nowotworów wywodzących się z komórek neuroendokrynnych, najczęściej lokalizujących się w przewodzie pokarmowym, trzustce i płucach, stanowiąca około 2% wszystkich nowotworów złośliwych w USA. Klasyfikacja WHO z 2022 roku rozróżnia dobrze zróżnicowane NETs od słabo zróżnicowanych raków neuroendokrynnych (NECs) na podstawie liczby mitoz (na 2 mm²) oraz indeksu Ki-67, co ma istotne znaczenie prognostyczne i terapeutyczne. Patogeneza NETs obejmuje kluczowe szlaki sygnałowe, takie jak PI3K/AKT/mTOR, angiogenezę zależną od VEGF oraz szlaki Notch, Hedgehog i Wnt. W trzustkowych NETs (PNETs) dominują mutacje genów MEN1, ATRX, DAXX, TSC2, PTEN i PIK3CA, a epigenetyczne modyfikacje odgrywają istotną rolę w regulacji wzrostu i progresji guza. Mikrośrodowisko guza, w tym fibroblasty związane z rakiem (CAFs) i makrofagi związane z guzem (TAMs), wpływa na rozwój zwłóknienia i immunosupresję, co ma znaczenie dla odpowiedzi na terapię.
amina biogenna, angiogeneza, choroba von Hippla-Lindaua, fibroblasty związane z rakiem, guz neuroendokrynny, guz neuroendokrynny trzustki, hybrydyzacja genomowa, indeks Ki-67, inhibitor VEGF, krążąca komórka nowotworowa, macierz zewnątrzkomórkowa, makrofagi związane z guzem, naskórkowy czynnik wzrostu, neurofibromatoza typu 1, nowotwór neuroendokrynny, rak neuroendokrynny, rakowiak, serotonina, stwardnienie guzowate, szlak Hedgehog, szlak Notch, szlak PI3K/AKT/mTOR, zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 1, zespół rakowiaka - Leksykon chorób i schorzeń
Niezróżnicowany mięsak pleomorficzny – Patofizjologia i mechanizm
Niezróżnicowany mięsak pleomorficzny (UPS) to agresywny nowotwór tkanek miękkich, stanowiący 15-40% przypadków mięsaków u dorosłych, charakteryzujący się złożonymi zmianami genetycznymi i epigenetycznymi. W patogenezie UPS obserwuje się delecje i mutacje genów supresorowych, takich jak TP53, RB1, CDKN2A, oraz amplifikacje genów VGLL3, YAP1 i CCNE1. Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w rozwój guza to PI3K/Akt/mTOR, Hippo, Wnt/β-katenina, Hedgehog i Notch. Epigenetyczne modyfikacje wpływają na ekspresję białek TRIO i RICTOR, aktywując szlaki RAC/PAK i Akt/mTOR. Mikrootoczenie guza, zwłaszcza makrofagi związane z nowotworem (TAM), poprzez cytokiny TGFβ i IL6, wspiera proliferację i inwazję komórek nowotworowych. UPS jest diagnozą z wykluczenia, bez specyficznych cech immunofenotypowych, a jego histogeneza wskazuje na pochodzenie z prymitywnej komórki mezenchymalnej o potencjale różnicowania fibroblastycznego i miofibroblastycznego.
apoptoza, białko p53, białko retinoblastoma, chromotrypsja, dysfunkcja telomerów, gen fuzyjny, immunoterapia, inhibitor punktu kontrolnego immunologicznego, interleukina-6, kancerogeneza, kariotyp, kostniakomięsak pozaszkieletowy, makrofag związany z nowotworem, mięsak tkanek miękkich, modyfikacja epigenetyczna, mutacja genu, niezróżnicowany mięsak pleomorficzny, odróżnicowanie, pembrolizumab, przerzut, przeżycie wolne od choroby, radioterapia, rearanżacja genomowa, regulator transkrypcyjny, supresor nowotworowy, szlak Hedgehog, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak sygnałowy Hippo, szlak Wnt/β-katenina, transformujący czynnik wzrostu beta, złośliwy włóknisty histiocytoma - Leksykon chorób i schorzeń
Meningioma – Patofizjologia i mechanizm
Meningioma stanowi około 36% pierwotnych guzów OUN, wywodząc się z komórek meningothelialnych opony pajęczej. Najczęstszą aberracją genetyczną jest utrata chromosomu 22, szczególnie regionu 22q12.2 kodującego gen supresorowy NF2, którego mutacje inicjują tumorogenezę poprzez utratę funkcji białka merlin. Meningiomy atypowe i anaplastyczne wykazują większą niestabilność chromosomalną, z dodatkowymi zyskami i stratami na chromosomach 9, 10, 14, 17 i 18, co koreluje z agresywnością i ryzykiem nawrotu. Oprócz NF2, mutacje w genach TRAF7, KLF4, AKT1, POLR2A, TERT, SMO i PIK3CA są istotne, zwłaszcza w guzach stopnia I. Aktywacja szlaków sygnałowych takich jak PI3K/Akt/mTOR, MAPK, Wnt/β-katenina, Notch, Hedgehog oraz angiogeneza (VEGF/VEGFR) odgrywają kluczową rolę w proliferacji, migracji i progresji meningiomów. Dysregulacja cyklu komórkowego, m.in. przez utratę p16INK4a, p15INK4b, p14ARF oraz nadekspresję MDM2, sprzyja agresji guza. Epigenetyczne mechanizmy, w tym metylacja DNA i mutacje w kompleksie SWI/SNF, wpływają na ekspresję genów i mogą determinować podtypy meningiomów oraz ich rokowanie.
aberracja chromosomalna, angiogeneza, białaczka OUN, cabozantinib, cykl komórkowy, czynnik wzrostu, czynnik wzrostu pochodzący z płytek krwi, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, dysfagia, H3K27me3, hipermetylacja, inhibitor kinazy tyrozynowej, kaskada krzepnięcia, kinaza aktywowana mitogenami, kinaza fosfatydyloinozytolu, meningioma, neurofibromatoza typu 2, obrzęk okołoguzowy, ośrodkowy układ nerwowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, płytka krwi, promieniowanie jonizujące, receptor czynnika wzrostu naskórka, receptorowa kinaza tyrozynowa, resekcja, skala Simpsona, szlak Hedgehog, szlak molekularny, szlak Notch, telomeraza odwrotna transkryptaza, transformujący czynnik wzrostu alfa - Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (cholangiocarcinoma okolicy wątrobowo-dwunastniczej) – Patofizjologia i mechanizm
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (hilar cholangiocarcinoma) to złośliwy nowotwór wywodzący się z nabłonka dróg żółciowych w obrębie wnęki wątroby, charakteryzujący się powolnym wzrostem i naciekaniem tkanek nerwowych oraz podnabłonkowych. Patogeneza tego nowotworu jest wieloetapowa i związana z przewlekłym stanem zapalnym oraz cholestazą, które indukują mutacje w onkogenach (np. KRAS 22-53%) i genach supresorowych (np. TP53, SMAD4). Kluczową rolę odgrywają cytokiny prozapalne, zwłaszcza IL-6, oraz aktywacja receptorów kinazy tyrozynowej (IL-6R, c-MET, EGFR), które poprzez szlaki JAK/STAT3, PI3K/Akt i ERK1/2 promują proliferację, unikanie apoptozy i progresję guza. Mikrośrodowisko guza, bogate w fibroblasty związane z rakiem (CAF), limfocyty T i makrofagi, wspiera angiogenezę i inwazję, a także umożliwia ucieczkę nowotworu spod nadzoru immunologicznego poprzez mechanizmy takie jak ekspresja FasL i aktywacja punktów kontrolnych immunologicznych (PD-1/PD-L1, CTLA-4).
chemioterapia adjuwantowa, cholangiocarcinoma, cholestaza, cyklooksygenaza-2, czynnik martwicy nowotworu, czynnik wzrostu pochodzący z płytek krwi, drogi żółciowe, fibroblasty związane z rakiem, indukowalna syntaza tlenku azotu, interleukina-6, kamica dróg żółciowych, kwasy żółciowe, limfocyty CD8+, makrofagi związane z guzem, marskość wątroby, mutacja KRAS, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, nowotwór złośliwy, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, przeszczep wątroby, przywry wątrobowe, rak dróg żółciowych, reaktywne formy azotu, receptory kinazy tyrozynowej, resekcja chirurgiczna, szlak Hedgehog, szlak Notch, terapia fotodynamiczna, torbiele przewodów żółciowych, transformacja nowotworowa, wewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, wnęka wątroby