uszkodzenie ekscytotoksyczne
Uszkodzenie ekscytotoksyczne to proces patologiczny zachodzący w układzie nerwowym, spowodowany nadmierną stymulacją receptorów dla neuroprzekaźników pobudzających, głównie glutaminianu. Mechanizm ten prowadzi do zaburzenia homeostazy wapniowej w neuronach, co skutkuje aktywacją enzymów degradujących błony komórkowe, białka cytoszkieletu oraz DNA.
W warunkach fizjologicznych glutaminian pełni funkcję głównego neuroprzekaźnika pobudzającego w ośrodkowym układzie nerwowym. Jednak jego nadmierne stężenie w przestrzeni synaptycznej prowadzi do przedłużonej aktywacji receptorów NMDA, AMPA i kainowych, co skutkuje masowym napływem jonów wapnia do wnętrza komórki i uruchomieniem kaskady procesów prowadzących do śmierci neuronu.
Uszkodzenie ekscytotoksyczne odgrywa kluczową rolę w patogenezie wielu chorób neurologicznych, w tym udaru niedokrwiennego mózgu, traumatycznego uszkodzenia mózgu, padaczki oraz chorób neurodegeneracyjnych jak choroba Alzheimera, Huntingtona czy stwardnienie zanikowe boczne. W przypadku niedokrwienia mózgu, niedobór tlenu i glukozy prowadzi do depolaryzacji błon komórkowych i uwolnienia nadmiernych ilości glutaminianu.
Strategie neuroprotekcyjne ukierunkowane na hamowanie ekscytotoksyczności obejmują antagonistów receptorów glutaminianergicznych, blokery kanałów wapniowych oraz związki przeciwutleniające. Mimo obiecujących wyników badań przedklinicznych, skuteczność tych metod w praktyce klinicznej pozostaje ograniczona, co podkreśla złożoność mechanizmów ekscytotoksyczności i potrzebę dalszych badań w tym zakresie.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Transwersalne zapalenie rdzenia – Patofizjologia i mechanizm
Transwersalne zapalenie rdzenia (TZR) to rzadkie, nabyte ogniskowe zapalenie rdzenia kręgowego o ostrym lub podostrym początku, charakteryzujące się deficytami ruchowymi, czuciowymi oraz dysfunkcją autonomiczną. Etiologia jest heterogenna, z dominującą przyczyną idiopatyczną, ale także związana z infekcjami (np. enterowirusy, wirus Zachodniego Nilu, herpeswirusy, HIV, HTLV-1, neuroborelioza), chorobami autoimmunologicznymi (stwardnienie rozsiane, zespół Sjögrena, toczeń rumieniowaty układowy) oraz innymi stanami zapalnymi i naczyniowymi. Patofizjologia obejmuje okołonaczyniową infiltrację limfocytów i monocytów, demielinizację oraz uszkodzenie aksonów, z mechanizmami immunologicznymi takimi jak mimikra molekularna, efekt superantygenów i produkcja autoprzeciwciał (np. przeciw akwaporynie-4). W płynie mózgowo-rdzeniowym obserwuje się podwyższony poziom IL-6, co może nasilać demielinizację i uszkodzenie aksonów poprzez aktywację szlaku JAK/STAT i iNOS.
aktywacja mikrogleju, cyklofosfamid, deficyt ruchowy, demielinizacja, dysfunkcja autonomiczna, glikokortykosteroid, indeks IgG, indukowalna syntaza tlenku azotu, infiltracja limfocytów, interleukina-6, mimikra molekularna, mykofenolan, płyn mózgowo-rdzeniowy, prążki oligoklonalne, przeciwciało antyfosfolipidowe, przeciwciało przeciwko akwaporynie 4, przyczyna idiopatyczna, rdzeń kręgowy, rezonans magnetyczny, rytuksymab, sarkoidoza, stwardnienie rozsiane, terapia immunomodulująca, toczeń rumieniowaty układowy, transwersalne zapalenie rdzenia, twardzina, uszkodzenie aksonu, uszkodzenie ekscytotoksyczne, uszkodzenie neuronu, wymiana osocza, zaburzenie autoimmunologiczne, zespół antyfosfolipidowy, zespół klinicznie izolowany, zespół Sjögrena, zmiana histopatologiczna - Leksykon chorób i schorzeń
Kwasica glutarowa typu 1 – Etiologia i przyczyny
Kwasica glutarowa typu 1 (GA1) jest autosomalnie recesywnym zaburzeniem metabolicznym spowodowanym mutacjami w genie GCDH na chromosomie 19p13.2, prowadzącym do deficytu dehydrogenazy glutarylo-CoA. Enzym ten katalizuje oksydacyjną dekarboksylację glutarylo-CoA do krotonylo-CoA w katabolizmie L-lizyny, L-hydroksylizyny i L-tryptofanu. Deficyt GCDH skutkuje akumulacją neurotoksycznych metabolitów, takich jak kwas glutarowy i kwas 3-hydroksyglutarowy, których stężenia w mózgu mogą przekraczać stężenia w osoczu nawet 10- do 1000-krotnie. Fenotyp choroby jest zmienny i nie koreluje bezpośrednio z typem mutacji, co potwierdza heterogeniczność kliniczną nawet w obrębie jednej rodziny. Najczęstsze mutacje, takie jak p.Arg402Trp w Europie, wykazują zróżnicowanie geograficzne i populacyjne, co ma znaczenie dla diagnostyki molekularnej i poradnictwa genetycznego.
aktywność resztkowa enzymu, aminokwasy rozgałęzione, ciała ketonowe, cykl Krebsa, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, dehydrogenaza 2-oksoglutaranowa, dehydrogenaza glutarylo-CoA, dysfunkcja mitochondrialna, dystonia, dziedziczenie autosomalne recesywne, encefalopatia, gen GCDH, glukoneogeneza, hipoglikemia, katabolizm aminokwasów, kwas 3-hydroksyglutarowy, kwas glutarowy, kwasica glutarowa typu 1, łańcuch oddechowy, nosiciel genu, prążkowie, reaktywne formy tlenu, receptor glutaminianowy, uszkodzenie ekscytotoksyczne, zaburzenia ruchowe