hipogonadyzm wtórny
Hipogonadyzm wtórny to stan kliniczny charakteryzujący się nieprawidłowym wydzielaniem hormonów płciowych spowodowanym zaburzeniami na poziomie przysadki mózgowej lub podwzgórza. W przeciwieństwie do hipogonadyzmu pierwotnego, w którym dysfunkcja dotyczy bezpośrednio gonad (jąder lub jajników), w postaci wtórnej dochodzi do niedoboru gonadotropin – hormonu folikulotropowego (FSH) i luteinizującego (LH).
Etiologia hipogonadyzmu wtórnego jest zróżnicowana i obejmuje: guzy przysadki (w tym gruczolaki), stany zapalne, urazy głowy, napromienianie okolicy podwzgórzowo-przysadkowej, zespół pustego siodła, hiperprolaktynemię, niedoczynność przysadki, zaburzenia genetyczne (np. zespół Kallmanna), a także stany ogólnoustrojowe jak niedożywienie, zaburzenia odżywiania czy przewlekły stres.
Objawy kliniczne hipogonadyzmu wtórnego u mężczyzn obejmują zmniejszenie libido, zaburzenia erekcji, zmniejszenie owłosienia typu męskiego, ginekomastię, osteoporozę, zmniejszenie masy mięśniowej i zwiększenie tkanki tłuszczowej. U kobiet obserwuje się brak miesiączki lub oligomenorrheę, niepłodność, suchość pochwy, zmniejszenie libido, zaburzenia nastroju oraz osteoporozę.
Diagnostyka hipogonadyzmu wtórnego opiera się na oznaczeniach hormonalnych (obniżone stężenie FSH i LH oraz obniżony poziom testosteronu u mężczyzn lub estradiolu u kobiet), badaniach obrazowych (MRI przysadki), testach stymulacyjnych oraz ocenie nasienia u mężczyzn. Leczenie polega na suplementacji hormonów płciowych oraz, jeśli to możliwe, usunięciu przyczyny zaburzeń podwzgórzowo-przysadkowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Wirus hiv i aids – Objawy
Zakażenie wirusem HIV przebiega w trzech stadiach: ostrym zakażeniu (2-4 tygodnie po ekspozycji), przewlekłym zakażeniu (latencja kliniczna trwająca średnio 8-10 lat) oraz AIDS, definiowanym jako spadek liczby limfocytów CD4 poniżej 200 komórek/mm³ lub wystąpienie zakażeń oportunistycznych bądź nowotworów związanych z HIV. Ostre zakażenie charakteryzuje się objawami grypopodobnymi u 40-90% pacjentów, m.in. gorączką (75%), zmęczeniem (68%), wysypką (48%) i powiększeniem węzłów chłonnych (39%). W okresie przewlekłym wirus namnaża się na niskim poziomie, często bezobjawowo, ale dochodzi do stopniowego spadku CD4. W stadium AIDS pojawiają się poważne objawy kliniczne, takie jak szybka utrata masy ciała, nawracające gorączki, przewlekła biegunka, zakażenia oportunistyczne (np. Pneumocystis jirovecii, CMV, kandydoza) oraz nowotwory (mięsak Kaposiego, chłoniaki). Bez leczenia progresja do AIDS następuje zwykle w ciągu 8-10 lat, a średni czas przeżycia w stadium AIDS wynosi około 3 lat, skracając się do roku przy ciężkich infekcjach oportunistycznych.
AIDS, ART, chłoniak Burkitta, demencja, dysfagia, gruźlica, hipogonadyzm wtórny, infekcje oportunistyczne, kandydoza jamy ustnej, komórki CD4, kryptosporydioza, leukoplakia włochata, limfocyty CD4, limfocyty T pomocnicze, łojotokowe zapalenie skóry, mięsak Kaposiego, osteoporoza, ostre zakażenie HIV, owrzodzenia jamy ustnej, pleśniawki, Pneumocystis jirovecii, półpasiec, poty nocne, powiększone węzły chłonne, przewlekłe zakażenie HIV, terapia antyretrowirusowa, toksoplazmoza, transmisja wertykalna, układ odpornościowy, wiremia, wirus cytomegalii, wirus HIV, wysypka skórna, zapalenie płuc, zapalenie siatkówki, zespół nabytego niedoboru odporności - Leksykon chorób i schorzeń
Hipogonadyzm męski – Leczenie
Hipogonadyzm męski charakteryzuje się niedoborem testosteronu, prowadzącym do zaburzeń funkcji płciowych i objawów ogólnoustrojowych. Terapia zastępcza testosteronem (TRT) ma na celu przywrócenie fizjologicznych stężeń testosteronu (docelowo w środkowej części zakresu referencyjnego) oraz poprawę cech płciowych, funkcji seksualnych, składu ciała, gęstości kości, nastroju i jakości życia. Preparaty testosteronu dostępne są w formach przezskórnych (żele 1-2%, plastry, roztwory), iniekcyjnych (cypionian, enantan co 1-2 tygodnie; undekanian co 10-12 tygodni; autoiniektory), implantów podskórnych, donosowych, podpoliczkowych oraz doustnych kapsułek undekanianu. Wybór formy zależy od farmakokinetyki, preferencji pacjenta, kosztów i działań niepożądanych. Terapia wymaga monitorowania poziomu testosteronu, hematokrytu i PSA, a przeciwwskazania obejmują m.in. aktywny rak prostaty, hematokryt >50-54%, nieleczone obturacyjne bezdechy senne oraz planowanie ojcostwa.
cytrynian klomifenu, czerwienica, drugorzędowe cechy płciowe, farmakokinetyka, funkcje poznawcze, funkcje seksualne, gęstość mineralna kości, ginekomastia, hipogonadyzm męski, hipogonadyzm wtórny, implant podskórny, inhibitor aromatazy, komórka Leydiga, niedobór testosteronu, niski poziom testosteronu, objawy ogólnoustrojowe, obturacyjny bezdech senny, opóźnione dojrzewanie płciowe, preparat donosowy, rak prostaty, selektywny modulator receptora estrogenowego, spermatogeneza, terapia zastępcza testosteronem, trądzik, żel testosteronowy, żylaki powrózka nasiennego - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Testosteronum prolongatum Jelfa 100 mg/ml
Testosteronum prolongatum Jelfa to roztwór do wstrzykiwań zawierający 100 mg/ml testosteronu enantanu, wskazany wyłącznie do terapii zastępczej u mężczyzn z potwierdzonym hipogonadyzmem, zarówno pierwotnym (hipergonadotropowym), jak i wtórnym (hipogonadotropowym). Rozpoczęcie leczenia wymaga jednoznacznego potwierdzenia niedoboru testosteronu poprzez ocenę objawów klinicznych (np. zmniejszone libido, zaburzenia erekcji, zmęczenie, obniżony nastrój, utrata masy mięśniowej, osteopenia) oraz obniżone stężenie testosteronu w surowicy poniżej dolnej granicy normy. Preparat jest przeznaczony do długotrwałej terapii zastępczej i nie powinien być stosowany u pacjentów z prawidłowym poziomem testosteronu.
alkohol benzylowy, hipogonadyzm męski, hipogonadyzm pierwotny, hipogonadyzm wtórny, nadwrażliwość na składniki, niedobór testosteronu, obniżony nastrój, obniżony poziom testosteronu, olej arachidowy, osteoporoza, stężenie testosteronu, terapia zastępcza, testosteronu enantan, właściwości farmakokinetyczne, zaburzenie erekcji, zmniejszone libido - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Testavan 20 mg/g
Testavan to żel przezskórny zawierający 20 mg/g testosteronu, stosowany wyłącznie w testosteronowej terapii zastępczej u dorosłych mężczyzn z potwierdzonym hipogonadyzmem. Rozpoznanie hipogonadyzmu wymaga obecności charakterystycznych objawów klinicznych (np. zmniejszenie libido, zaburzenia erekcji, zmęczenie, obniżenie masy mięśniowej) oraz dwukrotnego, porannego oznaczenia obniżonego stężenia całkowitego testosteronu w surowicy. Preparat aplikuje się za pomocą pompki dozującej, która uwalnia 1,15 g żelu (23 mg testosteronu) na jedno naciśnięcie, co umożliwia precyzyjne dawkowanie. Żel zawiera także glikol propylenowy (0,2 g/g), co należy uwzględnić u pacjentów z nadwrażliwością na tę substancję pomocniczą.
badania biochemiczne, glikol propylenowy, guz przysadki, hipogonadyzm, hipogonadyzm hipergonadotropowy, hipogonadyzm hipogonadotropowy, hipogonadyzm pierwotny, hipogonadyzm wtórny, hipogonadyzm związany z wiekiem, nadwrażliwość na substancje, niedobór androgenów, niedobór testosteronu, oś podwzgórze-przysadka, poziom testosteronu, stężenie całkowitego testosteronu, testosteronowa terapia zastępcza, zaburzenia erekcji, żel przezskórny, żel przezskórny z testosteronem, zespół Kallmanna, zespół Klinefeltera, zmniejszone libido - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Androtop 16,2 mg/g
Androtop to żel zawierający 16,2 mg/g testosteronu, stosowany w testosteronowej terapii zastępczej u dorosłych mężczyzn z potwierdzonym hipogonadyzmem. Preparat dostępny jest w formie przezroczystego lub lekko opalizującego, bezbarwnego żelu, z pompką dozującą, gdzie jedno naciśnięcie dostarcza 1,25 g żelu, czyli 20,25 mg testosteronu. Wskazania do stosowania obejmują hipogonadyzm pierwotny, wtórny, nabyty oraz związany z wiekiem (LOH), pod warunkiem jednoznacznego potwierdzenia niedoboru testosteronu zarówno klinicznie, jak i biochemicznie. Diagnostyka powinna obejmować ocenę objawów takich jak zmniejszone libido, zaburzenia erekcji, zmęczenie, obniżony nastrój, zmniejszenie masy mięśniowej, osteopenię oraz badania laboratoryjne z oznaczeniem stężenia testosteronu całkowitego, gonadotropin (LH, FSH) i prolaktyny.
dysfunkcja podwzgórza, dysfunkcja przysadki mózgowej, gonadotropiny, hipergonadotropowy hipogonadyzm, hipogonadyzm, hipogonadyzm pierwotny, hipogonadyzm wtórny, hipogonadyzm związany z wiekiem, late-onset hypogonadism, niedobór testosteronu, oś podwzgórze-przysadka-jądra, osteopenia, prolaktyna, testosteronowa terapia zastępcza, zaburzenie erekcji - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Undestor Testocaps 40 mg
Undestor Testocaps to preparat zawierający 40 mg testosteronu undekanonianu (odpowiadający 25,3 mg testosteronu) w postaci miękkich kapsułek, przeznaczony wyłącznie do testosteronowej terapii zastępczej u mężczyzn z potwierdzonym hipogonadyzmem męskim. Rozpoznanie hipogonadyzmu wymaga obecności charakterystycznych objawów klinicznych (np. zaburzenia libido, dysfunkcja erekcyjna, zmniejszenie masy mięśniowej, zmęczenie) oraz potwierdzenia obniżonego stężenia testosteronu w surowicy krwi, najlepiej na podstawie co najmniej dwóch oznaczeń wykonanych w godzinach porannych. Przed rozpoczęciem terapii konieczne jest wykluczenie innych przyczyn objawów oraz dokładna diagnostyka endokrynologiczna, uwzględniająca typ hipogonadyzmu (pierwotny, wtórny lub mieszany).
badania biochemiczne, diagnostyka endokrynologiczna, dysfagia, dysfunkcja erekcyjna, hipogonadyzm męski, hipogonadyzm pierwotny, hipogonadyzm wtórny, niedobór testosteronu, oś podwzgórze-przysadka, stężenie testosteronu, terapia androgenowa, testosteron undekanian, testosteronowa terapia zastępcza, zaburzenia libido, zaburzenia poznawcze - Leksykon chorób i schorzeń
Ginekomastia – Etiologia i przyczyny
Ginekomastia to łagodny przerost tkanki gruczołowej piersi u mężczyzn, wynikający z zaburzenia równowagi hormonalnej między estrogenami a androgenami. Kluczowym mechanizmem jest zwiększenie stosunku estrogenów do testosteronu, co prowadzi do proliferacji nabłonka przewodowego, fibroblastów okołoprzewodowych oraz wzrostu unaczynienia tkanki piersiowej. Fizjologiczna ginekomastia występuje u noworodków (60-90%), w okresie dojrzewania (50-60%) oraz u mężczyzn w wieku 50-80 lat (24-65%), związana z naturalnymi zmianami hormonalnymi. Patologiczne przyczyny obejmują nowotwory jąder (np. guzy komórek Leydiga, Sertoliego, wydzielające hCG), choroby wątroby, nadczynność tarczycy, hipogonadyzm pierwotny i wtórny, niewydolność nerek, niedożywienie oraz ekspozycję na leki i substancje egzogenne. W diagnostyce należy uwzględnić także idiopatyczne przypadki, stanowiące około 25% wszystkich.
agonista GnRH, antyandrogen, aromataza, bloker kanału wapniowego, cukrzyca typu 1, dializoterapia, digoksyna, fenotiazyna, finasteryd, ginekomastia, ginekomastia idiopatyczna, globulina wiążąca hormony płciowe, guz komórek Leydiga, guz komórek Sertoliego, hipogonadyzm pierwotny, hipogonadyzm wtórny, hormon luteinizujący, inhibitor ACE, ketokonazol, ludzka gonadotropina kosmówkowa, marskość wątroby, mastopatia cukrzycowa, mukowiscydoza, nadczynność tarczycy, niewydolność nerek, proliferacja tkanki gruczołowej, rak zarodkowy, równowaga hormonalna, spironolakton, uszkodzenie rdzenia kręgowego, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zespół Klinefeltera, zespół niewrażliwości na androgeny - Leksykon substancji czynnych
Testosteron undecylan – Wskazania do stosowania
Testosteron undecylan, dostępny w preparacie Nebido w stężeniu 250 mg/ml (1000 mg/4 ml, co odpowiada 631,5 mg testosteronu w ampułce), jest wskazany do testosteronowej terapii zastępczej u mężczyzn z potwierdzonym hipogonadyzmem. Diagnostyka powinna obejmować ocenę objawów klinicznych (np. zmniejszone libido, zaburzenia erekcji, zmęczenie), badanie fizykalne oraz oznaczenie stężenia testosteronu całkowitego i wolnego, a także poziomów gonadotropin (LH, FSH) w celu różnicowania hipogonadyzmu pierwotnego i wtórnego. Preparat charakteryzuje się długim czasem działania (10-14 tygodni po pojedynczej iniekcji domięśniowej) oraz stabilnym stężeniem testosteronu w surowicy, co minimalizuje wahania hormonalne typowe dla innych form terapii.
anorchia, badania biochemiczne, benzylu benzoesan, drugorzędowe cechy płciowe, glikokortykosteroidy, gonadotropiny, guz przysadki, hemochromatoza, hipogonadyzm, hipogonadyzm pierwotny, hipogonadyzm wtórny, hipogonadyzm związany z wiekiem, late-onset hypogonadism, marskość wątroby, nadwrażliwość, niedobór testosteronu, niewydolność nerek, obniżone libido, opioidy, oś podwzgórze-przysadka, terapia zastępcza testosteronem, testosteron całkowity, testosteron undecylan, zaburzenia erekcji, zapalenie przyusznic, zespół Klinefeltera