zapalenie jąder
Zapalenie jąder (orchitis) to stan zapalny obejmujący jedną lub obie jądra. Choroba może wystąpić samodzielnie lub jako element zapalenia najądrzy i jąder (epididymo-orchitis). Do najczęstszych przyczyn należą infekcje wirusowe (np. wirus świnki), bakteryjne (zwłaszcza patogeny przenoszone drogą płciową jak Chlamydia trachomatis i Neisseria gonorrhoeae) oraz urazy mechaniczne.
Objawy zapalenia jąder obejmują ból i obrzęk zajętego jądra, zaczerwienienie i ocieplenie moszny, gorączkę, ogólne złe samopoczucie oraz czasem trudności w poruszaniu się. W przypadku zapalenia spowodowanego świnką, orchitis rozwija się zwykle 4-6 dni po wystąpieniu zapalenia ślinianek przyusznych i może prowadzić do atrofii jąder oraz niepłodności, szczególnie gdy proces chorobowy obejmuje oba jądra.
Diagnostyka obejmuje badanie fizykalne, badania laboratoryjne (morfologia, CRP, badanie ogólne moczu, posiewy), badania obrazowe (USG moszny) oraz w wybranych przypadkach badania w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową. Leczenie zależy od etiologii – w przypadku infekcji bakteryjnych stosuje się antybiotykoterapię, natomiast w zapaleniu wirusowym leczenie jest objawowe. Ważne jest odpowiednie nawodnienie, odpoczynek i stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Chlamydia – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Chlamydia trachomatis jest najczęstszą bakteryjną chorobą przenoszoną drogą płciową, charakteryzującą się często bezobjawowym przebiegiem – u około 75% kobiet i 50% mężczyzn zakażenie przebiega bezobjawowo. Nieleczona infekcja może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie narządów miednicy mniejszej (PID), ciąża pozamaciczna, niepłodność u kobiet oraz zapalenie najądrzy i jąder u mężczyzn. Diagnostyka opiera się na testach amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT) z próbek moczu lub wymazów, które cechują się wysoką czułością i swoistością. Zalecane jest coroczne badanie przesiewowe u kobiet poniżej 25 roku życia, kobiet w ciąży oraz mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami. Leczenie polega na stosowaniu doksycykliny 100 mg dwa razy dziennie przez 7 dni lub jednorazowej dawce azytromycyny 1 g, z uwzględnieniem przeciwwskazań u kobiet w ciąży, gdzie preferowane są azytromycyna, erytromycyna lub amoksycylina.
amoksycylina, azytromycyna, bolesność przydatków, bolesność szyjki macicy, Chlamydia trachomatis, ciąża pozamaciczna, doksycyklina, dyspareunia, dyzuria, erytromycyna, krwawienie międzymiesiączkowe, NAAT, niepłodność, poród przedwczesny, przedwczesne pęknięcie błon płodowych, wydzielina śluzowo-ropna, zakażenie noworodka, zapalenie cewki moczowej, zapalenie jąder, zapalenie najądrzy, zapalenie narządów miednicy mniejszej, zapalenie płuc, zapalenie spojówek, zapalenie szyjki macicy, zespół Fitza-Hugha-Curtisa, ziarniniak weneryczny - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie jąder – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zapalenie jąder (orchitis) to stan zapalny jednego lub obu jąder, często współistniejący z zapaleniem najądrza (epididymo-orchitis), wywołany infekcją bakteryjną lub wirusową, najczęściej wirusem świnki. Objawy kliniczne obejmują ból i obrzęk jąder, gorączkę, nudności, tkliwość moszny, ból podczas mikcji i ejakulacji oraz nieprawidłową wydzielinę z cewki moczowej. Diagnostyka opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym (w tym ocenie węzłów chłonnych pachwinowych i badaniu per rectum) oraz badaniach laboratoryjnych, takich jak wymaz z cewki moczowej, posiew moczu i PCR w kierunku Chlamydia trachomatis i Neisseria gonorrhoeae. Leczenie bakteryjnego zapalenia jąder obejmuje antybiotykoterapię: ceftriakson 250 mg i.m. w pojedynczej dawce oraz doksycyklinę 100 mg p.o. 2x/d przez 10 dni w przypadku zakażeń przenoszonych drogą płciową; u pacjentów >35 lat bez ryzyka stosuje się fluorochinolony (ofloksacyna 300 mg 2x/d przez 14 dni, lewofloksacyna 500 mg 1x/d przez 10 dni lub ciprofloksacyna 500 mg 2x/d przez 14 dni). W ciężkich przypadkach dożylnie podaje się piperacylinę/tazobaktam 3,375 g co 6 godzin lub ampicylinę/sulbaktam 3 g co 6 godzin. Leczenie wirusowego zapalenia jąder jest objawowe, z zastosowaniem odpoczynku, okładów i leków przeciwbólowych.
Opieka pielęgniarska odgrywa kluczową rolę w monitorowaniu stanu pacjenta, edukacji dotyczącej prawidłowego przyjmowania leków, technik łagodzenia objawów oraz zapobiegania nawrotom, w tym konieczności leczenia partnerów seksualnych w przypadku STI. Zaleca się uniesienie moszny, stosowanie zimnych okładów, noszenie suspensorium oraz ograniczenie aktywności fizycznej. Należy monitorować objawy i przeprowadzać wizyty kontrolne po 3-7 dniach oraz po zakończeniu antybiotykoterapii. Nieleczone zapalenie jąder może prowadzić do powikłań takich jak niepłodność (występująca u 25% mężczyzn po jednostronnym i 66% po obustronnym zapaleniu związanym ze świnką), atrofia jądra, ropnie mosznowe, hipogonadyzm i przewlekły ból. Profilaktyka obejmuje szczepienia MMR, stosowanie prezerwatyw, ograniczenie liczby partnerów oraz higienę intymną. Współpraca interdyscyplinarna lekarzy, pielęgniarek i farmaceutów jest niezbędna dla optymalizacji leczenia i poprawy rokowania pacjentów.
ampicylina/sulbaktam, atrofia jądra, badanie PCR, ból podczas ejakulacji, ceftriakson, Chlamydia trachomatis, ciprofloksacyna, doksycyklina, hipogonadyzm, lewofloksacyna, Neisseria gonorrhoeae, niepłodność, obrzęk jąder, ofloksacyna, piperacylina-tazobaktam, posiew moczu, szczepienie MMR, wirus świnki, wirusowe zapalenie jąder, zakażenie chlamydialne, zakażenie dolnych dróg moczowych, zakażenie przenoszone drogą płciową, zakażenie rzeżączkowe, zapalenie jąder, zapalenie jąder związane ze świnką, zapalenie najądrza, zapalenie najądrza i jądra - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie jąder – Leczenie
Zapalenie jąder (orchitis) to stan zapalny obejmujący jedno lub oba jądra, często współistniejący z zapaleniem najądrzy. Leczenie bakteryjne wymaga szybkiego wdrożenia antybiotykoterapii dostosowanej do etiologii: w przypadku infekcji przenoszonych drogą płciową (Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae) stosuje się ceftriakson 500 mg (lub 1 g u pacjentów ≥150 kg) domięśniowo w pojedynczej dawce oraz doksycyklinę 100 mg p.o. 2x/d przez 10-14 dni lub azytromycynę 1 g p.o. jednorazowo (powtórzoną po tygodniu). W infekcjach jelitowych (np. E. coli) preferowane są lewofloksacyna 500 mg p.o. 1x/d przez 10 dni lub ofloksacyna 200 mg p.o. 2x/d przez 10-14 dni, z alternatywą w postaci amoksycyliny z kwasem klawulanowym 625 mg 3x/d. W przypadku pacjentów uprawiających receptywny seks analny zaleca się połączenie ceftriaksonu z fluorochinolonami. Wirusowe zapalenie jąder, najczęściej po śwince, leczy się objawowo, gdyż antybiotyki są nieskuteczne; przebieg trwa zwykle 1-3 tygodnie, ale może prowadzić do atrofii jądra i niepłodności.
amoksycylina z kwasem klawulanowym, atrofia jądra, azytromycyna, bakteryjne zapalenie jąder, ceftriakson, Chlamydia trachomatis, doksycyklina, E. coli, gruźlicze zapalenie jąder, ibuprofen, infekcja dróg moczowych, infekcje przenoszone drogą płciową, lewofloksacyna, naproksen, Neisseria gonorrhoeae, niepłodność, niesteroidowe leki przeciwzapalne, ofloksacyna, ropień jądra, sepsa, wirus świnki, wirusowe zapalenie jąder, zapalenie jąder, zapalenie najądrzy, zawał jądra - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn – Epidemiologia
Rak piersi u mężczyzn (RPM) stanowi mniej niż 1% wszystkich przypadków raka piersi i nowotworów u mężczyzn, z roczną zapadalnością w krajach zachodnich na poziomie 0,4-1,0/100 000. Średni wiek diagnozy wynosi 67 lat, a zachorowalność rośnie o około 1% rocznie, co potwierdzają dane z SEER i austriackiego rejestru nowotworów (APC 1,44%, 95% CI: 0,77-2,11). Mężczyźni rasy czarnej w USA wykazują wyższe wskaźniki zapadalności (1,9/100 000) i śmiertelności (0,5/100 000) niż inne grupy etniczne. Mimo wzrostu zachorowalności, wskaźniki śmiertelności pozostają stabilne, a 5-letnia przeżywalność u mężczyzn wynosi około 84,7%, co jest niższe niż u kobiet (88,5%). Późna diagnoza (ponad 40% w III/IV stadium) i niska świadomość RPM wśród pacjentów i lekarzy wpływają na gorsze rokowanie. Czynniki ryzyka obejmują mutacje BRCA2 (dożywotnie ryzyko ~6%), zespół Klinefeltera (20-60-krotnie wyższe ryzyko), zaburzenia hormonalne, ekspozycję na promieniowanie oraz otyłość.
badanie genetyczne, dysfagia, ekspozycja na promieniowanie, ginekomastia, Global Burden of Disease, historia rodzinna, mutacja BRCA, nomogram predykcyjny, rak piersi u mężczyzn, receptor hormonalny, rejestr nowotworów, roczna zmiana procentowa, SEER, wnętrostwo, współczynnik zapadalności, zapalenie jąder, zespół Klinefeltera - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn – Epidemiologia
Rak piersi u mężczyzn (MBC) stanowi mniej niż 1% wszystkich przypadków raka piersi, z zapadalnością około 1,0-1,2/100 000 mężczyzn rocznie. W 2025 roku w USA przewiduje się około 2800 nowych diagnoz i 510 zgonów, przy wskaźniku śmiertelności 0,29-0,34/100 000, znacznie niższym niż u kobiet (19,88/100 000). Średni wiek diagnozy to 67-72 lata, a 5-letnia przeżywalność względna wynosi około 84,7%, z istotnym spadkiem do 25,9% w stadium rozsianym. Główne czynniki ryzyka to mutacje BRCA2 (6-8-krotny wzrost ryzyka), zespół Klinefeltera (20-60-krotny wzrost), zaburzenia hormonalne, choroby wątroby oraz wcześniejsza radioterapia klatki piersiowej. Mężczyźni często diagnozowani są w późniejszych stadiach, co pogarsza rokowanie, a brak programów przesiewowych i niska świadomość kliniczna utrudniają wczesne wykrycie.
biopsja, depresja, ginekomastia, guz piersi, lęk, lumpektomia, mammografia, marskość wątroby, mutacja BRCA2, mutacja genetyczna, nadekspresja HER2, owrzodzenie skóry, pasożytnicza choroba wątroby, radioterapia klatki piersiowej, rak piersi u mężczyzn, rak przewodowy naciekający, rak zrazikowy naciekający, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, rezonans magnetyczny, stadium zaawansowania nowotworu, tkanka gruczołowa, ultrasonografia, wciągnięcie brodawki sutkowej, wyciek z brodawki sutkowej, zapalenie jąder, zespół Klinefeltera - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie jąder – Diagnostyka i diagnoza
Zapalenie jąder (orchitis) to stan zapalny jednego lub obu jąder, manifestujący się bólem, obrzękiem oraz powiększeniem jądra i węzłów chłonnych pachwinowych. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz badaniach laboratoryjnych, takich jak analiza moczu, posiew, wymaz z cewki moczowej, PCR na obecność patogenów (Neisseria gonorrhoeae, Chlamydia trachomatis, Mycoplasma genitalium) oraz badania serologiczne (HIV, kiła). W przypadku podejrzenia wirusowego zapalenia jąder, zwłaszcza po zakażeniu wirusem świnki, pomocne jest oznaczenie przeciwciał immunofluorescencyjnych w surowicy. Ultrasonografia moszny z kolorowym Dopplerem stanowi „złoty standard” diagnostyczny, pozwalając na ocenę powiększenia jądra, niejednorodnej echogeniczności, zwiększonej waskularyzacji oraz wykluczenie skrętu jądra (charakteryzującego się zmniejszonym przepływem krwi) i innych patologii, takich jak nowotwory czy wodniaki.
antybiogram, autoimmunologiczne zapalenie jąder, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie moczu, badanie PCR, badanie per rectum, biopsja cienkoigłowa, Chlamydia trachomatis, chlamydioza, częstomocz, dyzuria, gruźlicze zapalenie jąder, kolorowy doppler, krwiomocz, morfologia krwi, Mycoplasma genitalium, Neisseria gonorrhoeae, niepłodność, orchidektomia, posiew moczu, przeciwciało przeciwplemnikowe, rzeżączka, skręt jądra, ultrasonografia moszny, wodniak jądra, wymaz z cewki moczowej, zakażenie dolnych dróg moczowych, zapalenie jąder, zapalenie naczyń, zapalenie ślinianek przyusznych, ziarniniakowe zapalenie jąder - Leksykon chorób i schorzeń
Świnka – Objawy
Świnka (parotitis epidemica) to ostra wirusowa infekcja wywołana przez wirus świnki, charakteryzująca się obrzękiem i bolesnym powiększeniem gruczołów ślinowych, głównie przyusznych. Okres inkubacji wynosi 12-25 dni (średnio 16-18 dni), a zakaźność utrzymuje się od 2-3 dni przed do 5 dni po wystąpieniu obrzęku. Przebieg kliniczny rozpoczyna się fazą prodromalną z gorączką do 39,5-40°C, bólami głowy, mięśni i stawów, a następnie pojawia się charakterystyczny obrzęk ślinianek przyusznych, utrzymujący się zwykle 5-7 dni. U 60-70% zakażonych występuje obrzęk ślinianek, a u 20-40% infekcja przebiega bezobjawowo. Po przebyciu choroby rozwija się trwała odporność. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym i wywiadzie epidemiologicznym, brak jest specyficznego leczenia przeciwwirusowego, terapia jest objawowa.
atrofia, bezpłodność, encephalitis, epididymitis, faza prodromalna, mastitis, objawy grypopodobne, obrzęk gruczołów ślinowych, okres inkubacji, oophoritis, orchitis, parotitis, parotitis epidemica, ślinianka podjęzykowa, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, utrata słuchu, wirus świnki, zapalenie jąder, zapalenie jajników, zapalenie mózgu, zapalenie najądrzy, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie opon mózgowych, zapalenie ślinianek przyusznych, zapalenie trzustki - Leksykon chorób i schorzeń
Niepłodność męska – Etiologia i przyczyny
Niepłodność męska stanowi około 50% wszystkich przypadków niepłodności i jest etiologicznie zróżnicowana. Główne przyczyny obejmują zaburzenia endokrynologiczne (2-5%), zaburzenia transportu nasienia (5%), pierwotne uszkodzenia jąder (65-80%) oraz niepłodność idiopatyczną (10-20%). Najczęstsze defekty dotyczą parametrów nasienia: oligozoospermii, azoospermii, asthenozoospermii, teratozoospermii oraz zespołu OAT. Istotne są także czynniki hormonalne, takie jak hipogonadyzm, hiperprolaktynemia (10-40% niepłodnych mężczyzn), zaburzenia osi podwzgórze-przysadka-gonady oraz niedoczynność tarczycy. Problemy anatomiczne, w tym żylaki powrózka nasiennego (występujące u 15% mężczyzn i 40% niepłodnych), niezstąpione jądra, niedrożność dróg wyprowadzających nasienie oraz zaburzenia ejakulacji, również odgrywają kluczową rolę.
asthenozoospermia, azoospermia, choroba trzewna, cukrzyca, ejakulacja wsteczna, hemochromatoza, hiperprolaktynemia, hipogonadyzm, mikrodelecje chromosomu Y, mukowiscydoza, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość sierpowata, niedrożność dróg wyprowadzających, niepłodność męska, niezstąpione jądra, normospermia, oligozoospermia, przeciwciała przeciwplemnikowe, radioterapia, skręt jądra, steroidy anaboliczne, stres oksydacyjny, techniki wspomaganego rozrodu, terapia testosteronem, teratozoospermia, translokacje chromosomowe, wasektomia, wrodzony przerost nadnerczy, zaburzenia ejakulacji, zaburzenia erekcji, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie jąder, zapalenie najądrzy, zespół Kallmanna, zespół Klinefeltera, żylaki powrózka nasiennego - Leksykon chorób i schorzeń
Febris mediterranea familiaris – Objawy
Febris mediterranea familiaris (FMF) to genetyczne, autoinflamacyjne schorzenie charakteryzujące się nawracającymi epizodami gorączki (38-40°C) oraz zapalenia obejmującego jamę brzuszną, klatkę piersiową i stawy. Początek choroby występuje najczęściej przed 20. rokiem życia, a ataki trwają zwykle 12-72 godzin, z okresami bezobjawowymi trwającymi od dni do lat. Objawy prodromalne, takie jak bóle mięśniowe, stawowe, nudności czy duszność, poprzedzają około 50% ataków. Czynniki wyzwalające to m.in. stres psychologiczny (75%), zmęczenie (64%), infekcje, ekspozycja na zimno oraz zmiany hormonalne. FMF może manifestować się także zmianami skórnymi, zapaleniem osierdzia, przewlekłym zapaleniem stawów i objawami neurologicznymi. Najpoważniejszym powikłaniem jest amyloidoza typu AA prowadząca do niewydolności nerek, szczególnie u pacjentów z mutacją M694V, nieleczonych lub z opóźnionym rozpoznaniem.
amyloidoza AA, białkomocz, ból mięśniowy, ból stawów, choroba Behçeta, choroba Leśniowskiego-Crohna, gen MEFV, kolchicyna, łuszczyca krostkowa, nawracająca gorączka, niewydolność nerek, objawy prodromalne, pericarditis, reumatoidalne zapalenie stawów, rodzinna gorączka śródziemnomorska, schyłkowa niewydolność nerek, skręt jądra, spondyloartropatia, vasculitis, wrzodziejące zapalenie jelita, zapalenie jąder, zapalenie opłucnej, zapalenie opon mózgowych, zapalenie osierdzia, zapalenie stawów, zespół nerczycowy - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcje przenoszone drogą płciową – Objawy
Infekcje przenoszone drogą płciową (STI) obejmują szerokie spektrum patogenów bakteryjnych, wirusowych i pasożytniczych, które przenoszą się przez kontakt z płynami ustrojowymi lub bezpośredni kontakt skóra-skóra podczas aktywności seksualnej. Okres inkubacji różni się w zależności od etiologii: chlamydia 7-21 dni, rzeżączka 1-14 dni, kiła 10-90 dni (średnio 3 tygodnie), opryszczka genitalna 2-12 dni, HIV 2-4 tygodnie, rzęsistkowica 5-28 dni. Wiele STI przebiega bezobjawowo (np. 70% kobiet z chlamydią, 50% kobiet z rzeżączką), co utrudnia wczesną diagnostykę. Objawy, gdy występują, obejmują nietypową wydzielinę, ból podczas mikcji i stosunku, owrzodzenia, obrzęk, wysypkę, gorączkę oraz bolesne powiększenie węzłów chłonnych. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, analizie wydzielin, testach serologicznych i molekularnych (NAAT), szczególnie w przypadku chlamydii i rzeżączki.
AIDS, badanie fizykalne, chlamydia, ciąża pozamaciczna, HIV, infekcja przenoszona drogą płciową, kiła, lek przeciwwirusowy, okres inkubacji, oporność na antybiotyki, opryszczka narządów płciowych, posocznica, przetoka, rak szyjki macicy, rzęsistkowica, rzeżączka, Trichomonas vaginalis, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus opryszczki pospolitej, wirusowe zapalenie wątroby, zakażenie noworodka, zapalenie jąder, zapalenie najądrzy, zapalenie narządów miednicy mniejszej, zapalenie płuc, zapalenie spojówek noworodków, zwężenie cewki moczowej, zwężenie napletka - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie jąder – Epidemiologia
Zapalenie jąder (orchitis) jest rzadką jednostką chorobową, często współistniejącą z zapaleniem najądrza (epididymo-orchitis), stanowiącą jedną z najczęstszych przyczyn bólu moszny u dorosłych mężczyzn. Częstość występowania epididymo-orchitis wynosi od 25 do 65 przypadków na 10 000 dorosłych rocznie, z dwoma szczytowymi grupami wiekowymi: 15-35 lat oraz powyżej 60 roku życia. Etiologia różni się w zależności od wieku i czynników ryzyka – u młodszych mężczyzn dominują zakażenia przenoszone drogą płciową (Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae), natomiast u chłopców przed okresem dojrzewania izolowane zapalenie jąder najczęściej wywołuje wirus świnki. Po wprowadzeniu szczepień MMR częstość zapalenia jąder związanego ze świnką znacząco spadła, jednak epidemie wirusa mogą powodować wzrost zachorowań. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym i ultrasonografii z Dopplerem kolorowym (CDFI), które umożliwia ocenę ukrwienia jądra i monitorowanie skuteczności leczenia.
autoimmunologiczne zapalenie jąder, badanie ultrasonograficzne, ból moszny, bruceloza, Chlamydia trachomatis, epididymo-orchitis, hipogonadyzm hipergonadotropowy, infekcja dróg moczowych, izolowane zapalenie jąder, łagodny przerost prostaty, martwica jądra, Neisseria gonorrhoeae, niepłodność męska, orchidektomia, przeciwciała przeciwplemnikowe, skręt jądra, skręt przyczepka jądra, szczepionka przeciwko odrze, wirus świnki, zakażenie przenoszone drogą płciową, zanik jądra, zapalenie jąder, zapalenie mózgu, zapalenie najądrza, zapalenie najądrza i jądra, zapalenie opon mózgowych, zapalenie przyusznic, zapalenie ślinianek przyusznych, zoonoza - Leksykon chorób i schorzeń
Ginekomastia – Patofizjologia i mechanizm
Ginekomastia to łagodny rozrost tkanki gruczołowej piersi u mężczyzn, wynikający z zaburzenia równowagi hormonalnej między estrogenami a androgenami, prowadzącej do przewagi estrogenowej. Patofizjologia obejmuje zwiększone stężenie wolnych estrogenów (pochodzących z jąder, nadnerczy lub obwodowej aromatyzacji androgenów), zmniejszony rozkład estrogenów, ekspozycję na związki estrogenne oraz wpływ leków modyfikujących wiązanie hormonów płciowych z SHBG. Wzrost aromatazy w tkance tłuszczowej, szczególnie u osób otyłych, oraz zmiany w poziomach SHBG (np. w nadczynności tarczycy, marskości wątroby) dodatkowo modyfikują stosunek wolnego testosteronu do estradiolu. Ginekomastia fizjologiczna występuje w okresie noworodkowym, dojrzewania (zwykle ustępuje w ciągu 6 miesięcy do 2 lat) oraz u starszych mężczyzn (>65 lat) z hipogonadyzmem i podwyższonym SHBG. Patologiczne przyczyny obejmują m.in. zespół Klinefeltera, guzy jąder i nadnerczy, nadczynność tarczycy, hipogonadyzm pierwotny i wtórny oraz stosowanie leków (np. spironolakton, leki przeciwpsychotyczne, ketokonazol, efawirenz). Mechanizmy lekowe obejmują hamowanie syntezy androgenów, antagonizm receptorów androgenowych, działanie estrogenopodobne oraz indukcję hiperprolaktynemii.
aromataza, aromatyzacja androgenów, choroba Gravesa, ginekomastia fizjologiczna, ginekomastia noworodkowa, ginekomastia okresu dojrzewania, ginekomastia patologiczna, ginekomastia polekowa, ginekomastia pośrednia, ginekomastia włóknista, globulina wiążąca hormony płciowe, gonadotropina kosmówkowa, guz komórek Leydiga, guz komórek Sertoliego, hiperprolaktynemia, hipogonadyzm, hormon luteinizujący, hormon wzrostu, insulinopodobny czynnik wzrostu, lek przeciwpsychotyczny, marskość wątroby, nadczynność tarczycy, nagminne zapalenie przyusznic, niedobór pirydoksyny, niewydolność nerek, prolaktynoma, proliferacja tkanki gruczołowej, receptor androgenowy, równowaga hormonalna, rozrost tkanki gruczołowej, zapalenie jąder, zespół Klinefeltera, zespół niewrażliwości na androgeny - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dutrys 0,5 mg
Dutasteryd, stosowany w leczeniu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego, wykazuje profil bezpieczeństwa z dominującymi działaniami niepożądanymi dotyczącymi układu rozrodczego, obserwowanymi u około 19% pacjentów w ciągu pierwszego roku terapii. Najczęstsze działania niepożądane to impotencja (6,0% w 1. roku, 1,7% w 2. roku), zmniejszenie libido (3,7% i 0,6%), zaburzenia wytrysku nasienia (1,8% i 0,5%) oraz zmiany w obrębie piersi (1,3% utrzymujące się na stałym poziomie). W badaniu CombAT, porównującym monoterapię dutasterydem (0,5 mg/dobę), tamsulozyną (0,4 mg/dobę) oraz terapię skojarzoną, odnotowano wyższą częstość działań niepożądanych w pierwszym roku terapii skojarzonej (22%) w porównaniu do monoterapii (dutasteryd 15%, tamsulozyna 13%), głównie z powodu zaburzeń wytrysku nasienia i innych dysfunkcji seksualnych. Działania te mogą utrzymywać się po zakończeniu leczenia, a ich związek z dutasterydem wymaga dalszej oceny.
badanie CombAT, depresja, dutasteryd, działanie niepożądane, ginekomastia, hirsutyzm, kardiomiopatia zastoinowa, łagodny rozrost gruczołu krokowego, łysienie, monoterapia, niewydolność komorowa, niewydolność krążeniowo-oddechowa, niewydolność lewokomorowa, niewydolność prawokomorowa, niewydolność serca, obniżone libido, obrzęk naczynioruchowy, rak gruczołu piersiowego, rak stercza, reakcja alergiczna, skala Gleasona, tamsulozyna, terapia skojarzona, wstrząs kardiogenny, wysypka skórna, zaburzenia ejakulacji, zaburzenia erekcji, zapalenie jąder, zastoinowa niewydolność serca, zawroty głowy - Leksykon leków
Przedawkowanie – OncoTICE 2-8 x 108 CFU żywych, atenuowanych prątków BCG/fiolkę
Przedawkowanie OncoTICE, definiowane jako podanie we wlewie dopęcherzowym zawartości powyżej jednej fiolki (2-8 x 10⁸ CFU żywych, atenuowanych prątków BCG podszczepu TICE), niesie ryzyko rozwoju ogólnoustrojowego zakażenia BCG. Po rekonstytucji w 50 ml soli fizjologicznej, zawiesina zawiera 0,4–1,6 x 10⁷ CFU/ml, a przekroczenie tej dawki może prowadzić do nasilonej reakcji immunologicznej, rozprzestrzeniania się prątków poza pęcherz moczowy oraz systemowej infekcji. Objawy przedawkowania obejmują silne zapalenie pęcherza moczowego, krwiomocz, dyzurię, gorączkę, objawy grypopodobne, a także potencjalny rozsiew zakażenia do gruczołu krokowego, jąder, najądrzy czy nerek, a także reakcje immunologiczne takie jak zapalenie stawów i reakcje nadwrażliwości.
częstomocz, dyzuria, immunoterapia, infekcja systemowa, jednostki tworzące kolonie, krwiomocz, leczenie przeciwgruźlicze, objawy grypopodobne, ogólnoustrojowe zakażenie BCG, podszczep TICE, prątki BCG, reakcja immunologiczna, reakcja nadwrażliwości, wlew dopęcherzowy, zakażenie BCG, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie jąder, zapalenie najądrzy, zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie stawów - Leksykon chorób i schorzeń
Odra, świnka i różyczka – Objawy
Szczepionka MMR, zawierająca żywe, atenuowane wirusy odry, świnki i różyczki, wykazuje wysoką skuteczność immunologiczną: pojedyncza dawka zapewnia około 93% ochrony przed odrą, 78% przed świnką i 97% przed różyczką, a po dwóch dawkach skuteczność wzrasta do 97% i 88% odpowiednio dla odry i świnki. Reakcje poszczepienne pojawiają się w charakterystycznych przedziałach czasowych odpowiadających poszczególnym komponentom: objawy odry występują zwykle 7-12 dni po szczepieniu, świnki około 2-3 tygodni, a różyczki 1-3 tygodnie po podaniu preparatu. Najczęstsze działania niepożądane to miejscowe reakcje w miejscu iniekcji (ból, zaczerwienienie, obrzęk u około 10% pacjentów) oraz łagodne objawy ogólnoustrojowe, takie jak gorączka do 38°C (około 10%), zmęczenie, ból głowy, kaszel, nudności i biegunka. Wysypka poszczepienna jest przemijająca i nie zakaźna.
anafilaksja, drgawki gorączkowe, duszność, encephalitis, małopłytkowość immunologiczna, niemiecka odra, ochrona immunologiczna, odra, plamki Koplika, pokrzywka, reakcja alergiczna, reakcja poszczepienna, szczepionka MMR, zaczerwienienie i obrzęk, zapalenie gruczołów ślinowych, zapalenie jąder, zapalenie jajników, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie spojówek, zapalenie stawów, zapalenie ucha - Leksykon chorób i schorzeń
Niepłodność męska – Patofizjologia i mechanizm
Niepłodność męska dotyka około 7% populacji mężczyzn i jest przyczyną w około 50% przypadków niepłodności par. Etiologia jest złożona i obejmuje zaburzenia endokrynologiczne (2-5%), defekty jąder (65-80%), zaburzenia transportu nasienia (5%) oraz przyczyny idiopatyczne (10-20%). Klasyfikacja obejmuje także podział na przyczyny poddające się leczeniu (18%), niepoprawialną niepłodność (70%) oraz nieuleczalną bezpłodność (12%). Patogeneza obejmuje dysfunkcje osi podwzgórze-przysadka-gonady, zaburzenia spermatogenezy, stres oksydacyjny indukowany nadmierną produkcją reaktywnych form tlenu (ROS), dysfunkcję mitochondrialną (szczególnie mitochondrialną fosforylację oksydacyjną – OXPHOS), a także czynniki genetyczne, takie jak mutacje w genie RBM5, delecje chromosomu Y czy zespół Klinefeltera (47, XXY). Żylaki powrózka nasiennego są najczęstszą chirurgicznie korygowalną przyczyną, prowadzącą do hipertermii jąder i stresu oksydacyjnego, co negatywnie wpływa na parametry nasienia. Autoimmunizacja przeciwko antygenom plemników oraz infekcje dróg rozrodczych (w tym wirusy HPV, CMV, EBV, SARS-CoV-2, ZIKV) również odgrywają istotną rolę w patogenezie niepłodności męskiej.
Chlamydia trachomatis, cytrynian klomifenu, fosforylacja oksydacyjna, fragmentacja DNA, gonadotropiny, hipogonadyzm hipogonadotropowy, komórki Sertoliego, mikrodelecje chromosomu Y, Neisseria gonorrhoeae, niepłodność męska, oś podwzgórze-przysadka-gonady, ośrodkowy układ nerwowy, otyłość, parametry nasienia, peroksydacja lipidów, przeciwciała przeciwplemnikowe, reaktywne formy tlenu, spermatogeneza, steroidy anaboliczne, stres oksydacyjny, sulfasalazyna, Trichomonas vaginalis, wirus brodawczaka ludzkiego, wrodzony obustronny brak nasieniowodów, zaburzenia endokrynologiczne, zapalenie jąder, zapalenie najądrzy, zespół Kallmanna, zespół Klinefeltera, żylaki powrózka nasiennego - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie jąder – Zapobieganie i profilaktyka
Zapalenie jąder (orchitis) jest stanem zapalnym jednego lub obu jąder, wywołanym infekcjami wirusowymi lub bakteryjnymi, z istotnym wpływem na płodność pacjenta. Kluczową rolę w profilaktyce odgrywają szczepienia, zwłaszcza przeciwko śwince (MMR), która jest najczęstszą przyczyną wirusowego zapalenia jąder. Wzrost zachorowań na świnkę w populacji młodzieży i dorosłych zwiększa ryzyko azoospermii. Profilaktyka bakteryjna koncentruje się na zapobieganiu infekcjom przenoszonym drogą płciową (STI) poprzez stosowanie prezerwatyw, ograniczenie liczby partnerów oraz regularne badania co 3-6 miesięcy u osób aktywnych seksualnie. Ponadto, zapobieganie infekcjom układu moczowego (UTI) poprzez odpowiednie nawodnienie, higienę i szybkie leczenie jest istotne w redukcji ryzyka zapalenia jąder.
antybiotykoterapia, azoospermia, badanie ultrasonograficzne, bakteriuria, bezpieczny seks, BPH, ceftriakson, cewnikowanie, chlamydia, czyste przerywane cewnikowanie, doksycyklina, infekcja układu moczowego, infekcje przenoszone drogą płciową, łagodny przerost prostaty, niepłodność, orchidektomia, prezerwatywa, rzeżączka, skręt jądra, szczepienia ochronne, szczepienie MMR, szczepienie przeciwko śwince, uraz rdzenia kręgowego, wirus świnki, wirusowe zapalenie jąder, wodniak jądra, zakażenie bakteryjne, zakażenie wirusowe, zapalenie jąder, zapalenie najądrza, zwężenie cewki moczowej, żylaki powrózka nasiennego - Leksykon leków
Przedawkowanie – Onko BCG 50 50 mg (nie mniej niż 150 mln i nie więcej niż 600 mln żywych prątków BCG)/ml
Przedawkowanie Onko BCG 50, zawierającego 1,5 x 10⁸ do 6,0 x 10⁸ żywych, atenuowanych prątków BCG podszczepu brazylijskiego Moreau, stosowanego w immunoterapii raka pęcherza moczowego, stanowi poważne zagrożenie kliniczne. Przedawkowanie może wynikać z podania zbyt dużej dawki lub zbyt długiego utrzymywania preparatu w pęcherzu, co prowadzi do nadmiernej ekspozycji tkanek i zwiększa ryzyko działań niepożądanych, w tym lokalnych objawów podrażnienia, krwiomoczu, silnego bólu, a także poważnych reakcji ogólnoustrojowych, takich jak objawy septyczne (gorączka >38,5°C, dreszcze, tachykardia, niedociśnienie) oraz rozsiew BCG manifestujący się zapaleniem gruczołu krokowego, jąder, najądrzy lub stawów. W przypadku retencji moczu konieczne jest usunięcie zalegającego moczu cewnikiem.
Bacillus Calmette-Guérin, bolesne oddawanie moczu, częstomocz, dreszcze, fizjologiczny roztwór chlorku sodu, gorączka, immunoterapia nowotworów pęcherza moczowego, krwiomocz, niedociśnienie, niewydolność wielonarządowa, objawy septyczne, podrażnienie pęcherza, podszczep brazylijski Moreau, prątki BCG, retencja moczu, tachykardia, tuberkulostatyki, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie jąder, zapalenie najądrzy, zapalenie stawów - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie najądrza – Zapobieganie i profilaktyka
Zapalenie najądrza (epididymitis) jest najczęstszą przyczyną bólu moszny u mężczyzn i wymaga zróżnicowanego podejścia profilaktycznego zależnego od wieku i czynników ryzyka. U mężczyzn poniżej 35-39 lat dominują zakażenia przenoszone drogą płciową, głównie Chlamydia trachomatis i Neisseria gonorrhoeae, co uzasadnia stosowanie prezerwatyw (redukcja ryzyka o około 90%), ograniczenie liczby partnerów, regularne badania co 3-6 miesięcy oraz leczenie partnerów seksualnych z ostatnich 60 dni. U starszych pacjentów profilaktyka koncentruje się na higienie osobistej i zapobieganiu zakażeniom układu moczowego. Szczepienia przeciwko śwince (MMR), gruźlicy oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B u osób z grup ryzyka stanowią ważny element prewencji. Wczesne rozpoznanie i pełne leczenie antybiotykami, np. ceftriakson 250 mg i doksycyklina 100 mg przez 10 dni, jest kluczowe dla uniknięcia powikłań takich jak niepłodność czy przewlekły ból.
blokada nerwowa, ból moszny, ceftriakson, cewnik moczowy, Chlamydia trachomatis, choroby przenoszone drogą płciową, cyprofloksacyna, cystostomia nadłonowa, doksycyklina, gruźlica, kąpiel typu sitz, leczenie empiryczne, lewofloksacyna, Neisseria gonorrhoeae, niepłodność, niesteroidowe leki przeciwzapalne, ofloksacyna, przewlekłe zapalenie najądrza, przewlekły ból, samocewnikowanie, STI, tradycyjna medycyna chińska, wazektomia, wirusowe zapalenie wątroby typu B, zakażenie układu moczowego, zapalenie cewki moczowej, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie jąder, zapalenie najądrza, zwłóknienie tkanek - Leksykon chorób i schorzeń
Świnka – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Świnka (parotitis epidemica) to wysoce zakaźna choroba wirusowa wywoływana przez paramyksowirus, charakteryzująca się obrzękiem i bolesnym powiększeniem ślinianek przyusznych. Okres inkubacji wynosi 16-18 dni (zakres 12-25 dni), a zakaźność trwa od kilku dni przed objawami do 5-9 dni po wystąpieniu obrzęku. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym oraz badaniach serologicznych i PCR z wymazu z policzka. Powikłania, częstsze u dorosłych, obejmują aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, orchitis (3-10% mężczyzn po dojrzewaniu), oophoritis (~1% kobiet), zapalenie trzustki, utratę słuchu oraz rzadziej zapalenie stawów, nerek i mięśnia sercowego. Leczenie jest objawowe, z zastosowaniem paracetamolu lub ibuprofenu, odpowiedniego nawodnienia i diety lekkostrawnej, unikania pokarmów kwaśnych oraz odpoczynku. Izolacja pacjenta powinna trwać 5 dni od początku obrzęku ślinianek, a personel medyczny bez odporności wymaga wyłączenia z pracy od 10-12 do 25 dni po ekspozycji.
badanie laboratoryjne, ciśnienie śródczaszkowe, etykieta oddechowa, izolacja pacjenta, leki przeciwbólowe, metoda PCR, niedobór odporności, odwodnienie, okres inkubacji, oophoritis, orchitis, paramyksowirus, parotitis epidemica, reakcja anafilaktyczna, standardowe środki ostrożności, szczepionka MMR, szczepionka MMRV, sztywność karku, test PCR, utrata słuchu, wirus świnki, wydzieliny z dróg oddechowych, zapalenie jąder, zapalenie jajników, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie mózgu, zapalenie nerek, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie ślinianek, zapalenie ślinianek przyusznych, zapalenie stawów, zapalenie trzustki, zespół Reye’a - Leksykon chorób i schorzeń
Świnka – Diagnostyka i diagnoza
Świnka, wywołana przez paramyksowirus, charakteryzuje się obrzękiem przyusznic i może przebiegać atypowo, zwłaszcza u osób zaszczepionych jedną dawką MMR. Diagnostyka kliniczna opiera się na objawach takich jak obrzęk i bolesność przyusznic, gorączka oraz historia kontaktu z chorym, jednak w krajach o wysokim wskaźniku szczepień, jak Polska, wymaga potwierdzenia laboratoryjnego. Preferowaną metodą jest RT-PCR z wymazu policzkowego, wykonywana najlepiej w ciągu 3 dni od wystąpienia objawów, z czułością około 79%, alternatywnie badanie moczu (czułość 43%) lub płynu mózgowo-rdzeniowego w przypadku powikłań neurologicznych. Badania serologiczne wykrywające przeciwciała IgM (pojawiające się 2-3 dni od objawów, utrzymujące się do 5 miesięcy) i IgG są pomocne, lecz mniej czułe i mogą dawać wyniki fałszywie dodatnie z powodu reaktywności krzyżowej, zwłaszcza u osób zaszczepionych, u których odpowiedź IgM może być nieobecna lub opóźniona.
amylaza, badanie fizykalne, badanie ultrasonograficzne, cytomegalowirus, fałszywie dodatni wynik, hodowla wirusowa, kolorowy doppler, morfologia krwi, nakłucie lędźwiowe, obrzęk gruczołów ślinowych, odra, paramyksowirus, parwowirus, płyn mózgowo-rdzeniowy, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, reakcja łańcuchowa polimerazy, reaktywność krzyżowa, różyczka, RT-PCR, skręt jąder, szczepionka MMR, tomografia komputerowa głowy, wirus opryszczki pospolitej, wirus paragrypy, zapalenie jąder, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie przyusznic - Leksykon chorób i schorzeń
Niepłodność męska – Zapobieganie i profilaktyka
Niepłodność męska odpowiada za około 50% przypadków niepłodności u par, a obserwuje się globalny spadek liczby plemników o ponad 50% w ciągu ostatnich 50 lat. Kluczowe czynniki wpływające na płodność męską to styl życia, masa ciała, ekspozycja na toksyny i czynniki środowiskowe oraz choroby i stany zapalne układu rozrodczego. Utrzymanie prawidłowej masy ciała, unikanie palenia tytoniu, alkoholu i narkotyków rekreacyjnych, stosowanie diety śródziemnomorskiej bogatej w omega-3 i antyoksydanty, umiarkowana aktywność fizyczna oraz ochrona jąder przed podwyższoną temperaturą są istotne w profilaktyce. Szczepienia przeciwko MMR i HPV chronią przed infekcjami mogącymi uszkadzać spermatogenezę. Regularna ocena andrologiczna, w tym analiza nasienia zgodna z normami WHO, oraz wczesna interwencja w przypadku żylaków powrózka nasiennego, infekcji czy zaburzeń hormonalnych, są niezbędne dla skutecznego leczenia i zapobiegania niepłodności.
antyoksydanty, azoospermia nieobstrukcyjna, cytrynian klomifenu, dieta śródziemnomorska, docytoplazmatyczna iniekcja plemnika, gonadotropina kosmówkowa, gonadotropiny, hormon folikulotropowy, HPV, inseminacja domaciczna, koenzym Q10, kryptorchidyzm, kwasy omega-3, lek przeciwgrzybiczny, niepłodność męska, objętość jąder, otyłość, palenie tytoniu, parametry nasienia, skręt jądra, spermatogeneza, uszkodzenie DNA plemników, varicocele, zaburzenia hormonalne, zapalenie jąder, żylaki powrózka nasiennego - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba henocha-schönleina – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Choroba Henocha-Schönleina (HSP), czyli zapalenie naczyń IgA, jest najczęstszym zapaleniem naczyń u dzieci w wieku 2-10 lat, z dominacją w grupie 2-6 lat i przewagą chłopców. Patofizjologia opiera się na odkładaniu się kompleksów IgA w ścianach małych naczyń, co prowadzi do zapalenia i zwiększonej przepuszczalności naczyń, skutkując klasyczną triadą objawów: purpurową, niebłędną pod naciskiem wysypką (głównie na kończynach dolnych i pośladkach), bólem i obrzękiem stawów (kolana, kostki) oraz bólem brzucha, który może przebiegać z krwawieniem z przewodu pokarmowego. Zajęcie nerek manifestuje się krwiomoczem, białkomoczem oraz nadciśnieniem tętniczym, co wymaga regularnego monitorowania moczu i ciśnienia tętniczego, zwłaszcza w ciągu pierwszych 6 miesięcy od rozpoznania. Leczenie jest głównie objawowe, z zastosowaniem paracetamolu i ewentualnie NLPZ, z wykluczeniem NLPZ u pacjentów z zajęciem nerek lub objawami żołądkowo-jelitowymi. W cięższych przypadkach stosuje się glikokortykosteroidy (prednizon 1-2 mg/kg/dobę przez 2 tygodnie) oraz leki immunosupresyjne, a także leczenie wspomagające, w tym odpowiednie nawodnienie i dietę lekkostrawną.
białkomocz, ból brzucha, choroba autoimmunologiczna, choroba Henocha-Schönleina, dożylna immunoglobulina, funkcja nerek, glikokortykosteroid, immunoglobulina A, infekcja górnych dróg oddechowych, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwiomocz, lek hipotensyjny, lek immunosupresyjny, nadciśnienie tętnicze, nefropatia, niedrożność jelit, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, NLPZ, obrzęk moszny, obrzęk podskórny, przewlekła choroba nerek, skala oceny bólu, stan przedrzucawkowy, wgłobienie jelita, zajęcie nerek, zapalenie jąder, zapalenie naczyń IgA, zapalenie naczyń krwionośnych, zapalenie stawów - Leksykon chorób i schorzeń
Świnka – Leczenie
Świnka (mumps) to ostra wirusowa infekcja charakteryzująca się obrzękiem i bolesnością gruczołów ślinowych, zwłaszcza przyusznych. Choroba przenosi się drogą kropelkową przez kontakt z wydzieliną z nosa lub śliną osoby zakażonej. Obecnie dzięki szczepieniom MMR częstość zachorowań jest znacznie obniżona, jednak nadal występują ogniska epidemiczne, szczególnie w populacjach niezaszczepionych. Leczenie jest objawowe, obejmujące stosowanie paracetamolu i ibuprofenu w celu łagodzenia bólu i gorączki, unikanie aspiryny u dzieci ze względu na ryzyko zespołu Reye’a, odpowiednie nawodnienie oraz dietę miękką i płynną, unikającą pokarmów kwaśnych nasilających ból. Izolacja pacjenta przez minimum 5 dni od pojawienia się obrzęku gruczołów jest kluczowa dla ograniczenia transmisji wirusa.
akupunktura, aseptyczne zapalenie opon mózgowych, choroba wirusowa, gruczoły ślinowe, ibuprofen, immunoglobulina, immunoglobulina dożylna, interferon alfa, leczenie przeciwwirusowe, lek przeciwbólowy, nakłucie lędźwiowe, obrzęk ślinianek, ognisko epidemiczne, paracetamol, suspensorium, świnka, szczepionka MMR, szczepionka MMRV, sztywność karku, wirus, zakażenie bakteryjne, zapalenie jąder, zapalenie jajników, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowych, zapalenie trzustki, zespół Reye’a - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie jąder – Objawy
Zapalenie jąder (orchitis) to stan zapalny jednego lub obu jąder, najczęściej o etiologii wirusowej (np. po śwince) lub bakteryjnej, manifestujący się nagłym bólem, obrzękiem, zaczerwienieniem i tkliwością moszny. Objawy ogólnoustrojowe obejmują gorączkę, dreszcze, nudności i tachykardię. W przypadku wirusowego zapalenia jąder, szczególnie po śwince, objawy pojawiają się zwykle 4-8 dni po zapaleniu ślinianek przyusznych. Przebieg choroby jest ostry, z ustępowaniem bólu w ciągu 3-10 dni, choć obrzęk i tkliwość mogą utrzymywać się kilka tygodni do miesięcy. Przewlekłe zapalenie jąder charakteryzuje się bólem trwającym ponad 3 miesiące, zwykle bez wyraźnego obrzęku. Diagnostyka różnicowa powinna uwzględniać skręt jądra, który wymaga pilnej interwencji chirurgicznej.
antybiotykoterapia, bakteryjne zapalenie jąder, bezpłodność, dyzuria, hemospermia, hipogonadyzm, hipogonadyzm hipergonadotropowy, obrzęk jąder, obustronne zapalenie jąder, powiększone węzły chłonne, przewlekłe zapalenie jąder, przewlekły ból jąder, ropień moszny, sepsa, skręt jądra, świnka, tachykardia, upośledzenie płodności, wirusowe zapalenie jąder, wodniak jądra, zaczerwienienie moszny, zanik jądra, zapalenie jąder, zapalenie najądrza i jądra, zapalenie ślinianek przyusznych - Leksykon substancji czynnych
Bacillus Calmette-Guérin – Działania niepożądane
Terapia dopęcherzowa Bacillus Calmette-Guérin (BCG) wiąże się z szerokim spektrum działań niepożądanych, które najczęściej mają charakter łagodny i przemijający, nasilając się wraz z liczbą podanych dawek. Miejscowe reakcje obejmują u około 90% pacjentów dyskomfort i ból podczas mikcji oraz częstomocz, a także zapalenie pęcherza i ziarniniaki, które są elementem działania przeciwnowotworowego. Rzadziej obserwuje się krwiomocz, zakażenia układu moczowego, retrakcję pęcherza, zapalenie jąder i najądrzy czy ropnie nerek. Reakcje ogólnoustrojowe, takie jak gorączka <38,5°C, objawy grypopodobne i złe samopoczucie, ustępują zwykle w ciągu 24-48 godzin i świadczą o aktywacji odpowiedzi immunologicznej. Kluczowe jest monitorowanie pacjentów i szybkie zgłaszanie gorączki >39,5°C utrzymującej się powyżej 12 godzin lub >38,5°C powyżej 48 godzin, co może wskazywać na zakażenie BCG lub poważniejsze powikłania.
antygen sterczowy, azoospermia, Bacillus Calmette-Guérin, ból pochwy, cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, cytopenia, dyspareunia, działanie niepożądane, fosfataza alkaliczna, kłębuszkowe zapalenie nerek, krwiomocz, morfologia krwi, Mycobacterium bovis, Mycobacterium tuberculosis, niedociśnienie, niedokrwistość, niedrożność dróg moczowych, nietrzymanie moczu, niewydolność nerek, objawy grypopodobne, odmiedniczkowe zapalenie nerek, oligospermia, posocznica, prosówkowe zapalenie płuc, przetoka jelitowa, przetoka naczyniowa, przykurcz pęcherza moczowego, reakcja nadwrażliwości, reakcja ogólnoustrojowa, retrakcja pęcherza moczowego, ropień mięśnia lędźwiowo-udowego, ropień nerki, śródmiąższowe zapalenie nerek, terapia dopęcherzowa, utajone zakażenie BCG, wysypka skórna, zakażenie BCG, zakażenie pęcherza moczowego, zakażenie szpiku kostnego, zakażenie układu moczowego, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie jąder, zapalenie kości i szpiku, zapalenie naczyń, zapalenie naczyniówki, zapalenie najądrzy, zapalenie otrzewnej, zapalenie pęcherza, zapalenie siatkówki, zapalenie spojówek, zapalenie stawów, zapalenie wątroby, zapalenie węzłów chłonnych, zapalenie ziarniniakowe, zatrzymanie moczu, zespół Reitera, ziarniniak, ziarniniak płuc, ziarniniakowe zapalenie wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Odra, świnka i różyczka – Etiologia i przyczyny
Szczepionka MMR, zawierająca żywe, atenuowane wirusy odry, świnki i różyczki, jest wysoce skutecznym środkiem profilaktycznym przeciwko tym trzem zakaźnym chorobom wirusowym, które mogą prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, głuchota, ślepota czy zespół różyczki wrodzonej (CRS). Skuteczność jednej dawki szczepionki wynosi 93% dla odry, 78% dla świnki oraz 97% dla różyczki, natomiast dwie dawki zwiększają ochronę do 97% (odra) i 88% (świnka), zapewniając około 99% ochrony przed odrą i różyczką. Szczepionka stymuluje układ odpornościowy do produkcji przeciwciał, które chronią przed naturalnym zakażeniem, a ochrona rozwija się w ciągu 2 tygodni od podania. Szczególną uwagę należy zwrócić na przeciwwskazania, takie jak ciąża, ciężkie zaburzenia odporności oraz reakcje alergiczne na składniki szczepionki, a także na konieczność konsultacji lekarskiej w przypadku umiarkowanej lub ciężkiej choroby z gorączką, niedawnej transfuzji czy historii drgawek.
AIDS, anafilaksja, atenuowane wirusy, białaczka, białaczka limfoblastyczna, choroba Hodgkina, drgawki, hipogammaglobulinemia, kortykosteroidy, małopłytkowość, morbillivirus, odporność zbiorowiskowa, paramyxoviridae, przeciwciała, samoistne poronienie, szczepionka MMR, szpiczak mnogi, terapia immunosupresyjna, wirus odry, wirus różyczki, wirus świnki, zaburzenia spektrum autyzmu, zaćma wrodzona, zakażenie HIV, zapalenie gruczołów ślinowych, zapalenie jąder, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie ucha, zapalenie zatok, zapalna choroba jelit, zespół różyczki wrodzonej - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba henocha-schönleina – Objawy
Choroba Henocha-Schönleina (HSP) to zapalenie naczyń małych związane z depozytami IgA, manifestujące się głównie wysypką skórną (95-100% przypadków) w postaci purpury palpacyjnej, bólami i obrzękiem stawów (60-84%), dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego (50-75%) oraz zajęciem nerek (40-50%). Wysypka lokalizuje się najczęściej na pośladkach, nogach i łokciach, zmieniając barwę z czerwonej na purpurową, brunatną, a następnie blednie w ciągu około 10 dni. Objawy stawowe są zwykle symetryczne, niemigrujące i przemijające, natomiast dolegliwości żołądkowo-jelitowe mogą obejmować ból brzucha, nudności, wymioty, biegunkę i krwawienia, a w ciężkich przypadkach powikłania takie jak wgłobienie jelita czy perforacja. Zajęcie nerek objawia się krwinkomoczem, białkomoczem, a w ciężkich przypadkach zespołem nerczycowym, co stanowi główny czynnik rokowniczy.
białkomocz, choroba Henocha-Schönleina, faza prodromalna, infekcja górnych dróg oddechowych, kłębuszkowe zapalenie nerek, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwinkomocz, nadciśnienie indukowane ciążą, nawrót choroby, nefropatia, obrzęk stawów, orchitis, ostre uszkodzenie nerek, perforacja jelita, przewlekła choroba nerek, schyłkowa niewydolność nerek, stan przedrzucawkowy, vasculitis, wgłobienie jelita, wysypka skórna, zapalenie jąder, zapalenie małych naczyń krwionośnych, zapalenie naczyń związane z IgA, zapalenie stawów, zapalenie trzustki, zespół nerczycowy - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie jąder – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zapalenie jąder (orchitis) może występować jako izolowane zapalenie lub w połączeniu z zapaleniem najądrza (epididymoorchitis). Rokowanie zależy od etiologii, czasu rozpoczęcia leczenia oraz odpowiedzi na terapię. W przypadku bakteryjnego zapalenia jąder, szybkie obniżenie gorączki w ciągu pierwszych 3 dni leczenia przeciwbakteryjnego jest dobrym markerem prognostycznym. Standardowa terapia antybiotykowa trwa około 7 dni i zwykle prowadzi do całkowitego wyleczenia bez powikłań. Brak odpowiedniego leczenia zwiększa ryzyko powikłań, takich jak niepłodność, atrofia jądra czy konieczność orchidektomii, zwłaszcza u mężczyzn powyżej 35. roku życia, którzy stanowią 80% przypadków usunięcia jądra. Obecność ropnia znacząco podnosi ryzyko orchidektomii. Po leczeniu konieczne jest monitorowanie funkcji jądra i wykluczenie nowotworu, jeśli nie następuje pełna regeneracja.
antybiotykoterapia, atrofia jądra, bakteria, bakteryjne zapalenie jąder, bezpłodność, cukrzyca, epizod choroby, leczenie przeciwbakteryjne, niepłodność, nowotwór jądra, obustronne zapalenie jąder, orchidektomia, rak jądra, ropień jądra, sterydoterapia, wirus świnki, wirusowe zapalenie jąder, zapalenie jąder, zapalenie najądrza - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn – Etiologia i przyczyny
Rak piersi u mężczyzn (MBC) to rzadkie schorzenie stanowiące mniej niż 1% wszystkich przypadków raka piersi, z roczną zachorowalnością w Polsce na poziomie 150-200 przypadków. Etiologia MBC wiąże się z mutacjami genetycznymi, zwłaszcza w genie BRCA2, który zwiększa ryzyko zachorowania około 80-krotnie (ryzyko życiowe około 6% vs 0,1% w populacji ogólnej), oraz BRCA1 (ryzyko 1%). Inne mutacje obejmują CHEK2, PTEN, PALB2 i zespół Lyncha. Czynniki hormonalne, takie jak podwyższony stosunek estrogenów do androgenów, są kluczowe, szczególnie w kontekście zespołu Klinefeltera (ryzyko 20-50-krotnie wyższe), marskości wątroby, otyłości i terapii hormonalnej. Ekspozycja na promieniowanie jonizujące oraz czynniki środowiskowe, jak praca w wysokiej temperaturze i kontakt z chemikaliami, również zwiększają ryzyko. Średni wiek diagnozy to około 67 lat, z dominującym typem histologicznym – inwazyjnym rakiem przewodowym (IDC, ~80%).
badanie genetyczne, choroba Pageta brodawki sutkowej, inwazyjny rak przewodowy, inwazyjny rak zrazikowy, kariotyp 47, marskość wątroby, mutacja BRCA, mutacja BRCA1, mutacja genetyczna, orchiektomia, promieniowanie jonizujące, radioterapia klatki piersiowej, rak piersi u mężczyzn, rak prostaty, rak przewodowy in situ, rak trzustki, terapia hormonalna, transformacja nowotworowa, układ krwionośny, układ limfatyczny, wnętrostwo, XXY, zaburzenie równowagi hormonalnej, zapalenie jąder, zapalny rak piersi, zespół Klinefeltera, zespół Lyncha - Leksykon chorób i schorzeń
Oligospermia (niski nasieniowcowanie) – Etiologia i przyczyny
Oligospermia definiowana jest jako liczba plemników w nasieniu poniżej 15 milionów/ml, co według WHO stanowi kryterium niskiej koncentracji plemników. W ciężkich przypadkach liczba ta spada poniżej 5 milionów/ml, co znacząco obniża szanse na naturalne poczęcie. Etiologia oligospermii jest wieloczynnikowa i obejmuje zaburzenia hormonalne (np. hipogonadyzm, hiperprolaktynemię, niedoczynność tarczycy), genetyczne (zespół Klinefeltera, mikrodelecje chromosomu Y, mutacje genów MLH1, MSH2, CFTR), a także czynniki strukturalne (żylaki powrózka nasiennego, niezstąpione jądra, blokady przewodów nasiennych). Ponadto, infekcje dróg moczowo-płciowych, ekspozycja na toksyny środowiskowe, promieniowanie, leki (np. sterydy anaboliczne, beta-blokery) oraz czynniki stylu życia (alkohol, palenie, stres, otyłość) mogą negatywnie wpływać na produkcję i funkcję plemników. W około 30% przypadków przyczyna pozostaje idiopatyczna, co wskazuje na potrzebę dalszych badań diagnostycznych.
analiza nasienia, azoospermia, celiakia, choroba Peyroniego, choroba przenoszona drogą płciową, hiperprolaktynemia, hipogonadyzm, hipogonadyzm hipogonadotropowy, mikrodelecja chromosomu Y, mutacja genu, niedoczynność tarczycy, niepłodność męska, niewrażliwość na androgeny, niezstąpione jądro, oligospermia, panhipopituitaryzm, podwzgórze, produkcja plemników, przysadka mózgowa, reaktywna forma tlenu, steryd anaboliczny, translokacja Robertsonowska, varicocele, wrodzony hipogonadyzm hipogonadotropowy, wsteczna ejakulacja, zaburzenie hormonalne, zapalenie jąder, zapalenie najądrzy, zespół Klinefeltera, żylaki powrózka nasiennego - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn – Etiologia i przyczyny
Rak piersi u mężczyzn (MBC) stanowi mniej niż 1% wszystkich przypadków raka piersi, z około 2000-2650 nowymi zachorowaniami rocznie na świecie. Ryzyko zachorowania wynosi około 1 na 833, znacznie mniej niż u kobiet (1 na 8). Etiologia MBC wiąże się z czynnikami genetycznymi, hormonalnymi i środowiskowymi. Mutacje genów BRCA2 zwiększają ryzyko 80-krotnie, z ryzykiem zachorowania w ciągu życia około 6%. Inne geny zaangażowane to CHEK2, PTEN, TP53, PALB2 oraz geny zespołu Lyncha. Zaburzenia hormonalne, zwłaszcza podwyższony stosunek estrogenów do androgenów, odgrywają kluczową rolę, a zespół Klinefeltera (47,XXY) zwiększa ryzyko 20-60-krotnie. Inne czynniki ryzyka to marskość wątroby, choroby jąder, terapia estrogenowa, ekspozycja na promieniowanie jonizujące (zwiększająca ryzyko 7-krotnie), otyłość, spożycie alkoholu oraz ekspozycja na wysoką temperaturę i chemikalia. Średni wiek diagnozy to 67-71 lat, a większość przypadków wykrywana jest w zaawansowanym stadium (III/IV).
Patofizjologia MBC jest podobna do raka piersi u kobiet, jednak dominującym typem histologicznym jest inwazyjny rak przewodowy (IDC) stanowiący około 80% przypadków. Większość nowotworów u mężczyzn wykazuje ekspresję receptorów estrogenowych (ER+), ale różnice molekularne wskazują na potrzebę specyficznych badań. Opóźniona diagnoza i mniejsza świadomość prowadzą do gorszych rokowań i wyższego wskaźnika śmiertelności w porównaniu do kobiet. Wzrost zachorowań na MBC w ostatnich dekadach może być związany z rosnącą otyłością i zmianami stylu życia. Obecne wytyczne terapeutyczne opierają się głównie na danych dotyczących kobiet, co podkreśla potrzebę dedykowanych badań. Wczesne wykrycie i edukacja pacjentów, zwłaszcza z grup wysokiego ryzyka, są kluczowe dla poprawy wyników leczenia. Interwencje zapobiegające otyłości mogą mieć istotne znaczenie w profilaktyce MBC.
brodawka sutkowa, czynnik genetyczny, czynnik hormonalny, gen CHEK2, gen PALB2, gen PTEN, gen TP53, guzek piersi, hiperestrogenizm, marskość wątroby, mutacja BRCA, mutacja BRCA1, mutacja BRCA2, mutacja genu, orchiektomia, promieniowanie jonizujące, radioterapia klatki piersiowej, rak piersi u mężczyzn, rak prostaty, rak przewodowy naciekający, receptor estrogenowy, terapia hormonalna, wnętrostwo, wyciek z brodawki, zaawansowane stadium choroby, zaburzenie hormonalne, zapalenie jąder, zespół Cowdena, zespół Klinefeltera, zespół Li-Fraumeni, zespół Lyncha - Leksykon chorób i schorzeń
Odra, świnka i różyczka – Leczenie
Szczepionka MMR, zawierająca żywe, atenuowane wirusy odry, świnki i różyczki, jest podawana podskórnie w dwóch dawkach: pierwsza w wieku 12-15 miesięcy, druga w 4-6 lat. U dorosłych bez potwierdzonej odporności zaleca się co najmniej jedną dawkę, a w grupach ryzyka – dwie dawki w odstępie minimum 28 dni. Skuteczność jednej dawki wynosi około 93% przeciw odrze, 72% przeciw śwince i 97% przeciw różyczce, natomiast dwie dawki zwiększają ochronę do 97%, 86% i 99% odpowiednio. Szczepionka jest przeciwwskazana u kobiet w ciąży, osób z ciężkimi zaburzeniami odporności, ostrą chorobą gorączkową, ciężką reakcją alergiczną na składniki szczepionki oraz nieleczoną aktywną gruźlicą. Profilaktyka poekspozycyjna jest skuteczna, jeśli szczepienie nastąpi w ciągu 72 godzin od kontaktu z chorym na odrę lub świnkę.
anafilaksja, atenuowany wirus, brodawka skórna, ciężki przebieg choroby, drgawki gorączkowe, farmakoterapia, gorączka, gruźlica, immunoglobulina, immunomodulacja, immunoterapia, kalendarz szczepień, leczenie immunosupresyjne, leczenie objawowe, małopłytkowość, mięczak zakaźny, molluscum contagiosum, neomycyna, odporność populacyjna, odra-świnka-różyczka, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciało przeciwwirusowe, reakcja alergiczna, różyczka, różyczka wrodzona, szczepionka MMR, układ odpornościowy, wirus brodawczaka ludzkiego, witamina A, wstrzyknięcie podskórne, zaburzenie odporności, zapalenie jąder, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie ślinianek - Leksykon chorób i schorzeń
Świnka – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Świnka, wywołana przez paramyksowirus, to choroba głównie dziecięca o zwykle dobrym rokowaniu i samoograniczającym się przebiegu, z objawami ustępującymi w ciągu około 14 dni. Powikłania, takie jak aseptyczne zapalenie opon mózgowych (ok. 10% przypadków) i zapalenie mózgu (5/1000 przypadków), mają zazwyczaj łagodny przebieg, choć zapalenie mózgu wiąże się z 1,4% śmiertelnością. Czuciowo-nerwowa głuchota występuje rzadko (0,5-5/100 000 przypadków), a trwała utrata słuchu dotyczy 0,005% zakażeń. U mężczyzn po okresie dojrzewania zapalenie jąder pojawia się w 20-50% przypadków, często jednostronne, z zanikiem jądra w 30-50% i ryzykiem hipopłodności (13%) lub bezpłodności w przypadku obustronnego zajęcia (30-87%). U kobiet po dojrzewaniu zapalenie jajników występuje u około 5%, z rzadkimi przypadkami niepłodności i przedwczesnej menopauzy.
asthenozoospermia, azoospermia, głuchota czuciowo-nerwowa, guz jądra, małopłytkowość, niepożądane odczyny poszczepienne, ośrodkowy układ nerwowy, paramyksowirus, płyn mózgowo-rdzeniowy, świnka, szczepionka MMR, zanik jąder, zapalenie gruczołu piersiowego, zapalenie jąder, zapalenie jajników, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie mózgu, zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego, zapalenie mózgu poinfekcyjne, zapalenie najądrza, zapalenie nerek, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie opon mózgowych bakteryjne, zapalenie osierdzia, zapalenie stawów, zapalenie tarczycy - Leksykon chorób i schorzeń
Denga – Objawy
Denga jest wirusową chorobą przenoszoną przez komary Aedes aegypti i Aedes albopictus, wywoływaną przez cztery serotypy wirusa DENV (1-4). Inkubacja trwa 3-14 dni (zwykle 4-7 dni), po czym następuje faza gorączkowa trwająca 2-7 dni, charakteryzująca się wysoką gorączką (39-40°C), bólem głowy (zwłaszcza zaoczodołowym), bólami mięśniowo-stawowymi, nudnościami, wymiotami, wysypką oraz niewielkimi objawami krwotocznymi. W badaniach laboratoryjnych obserwuje się leukopenię, trombocytopenię (<100 x 10⁹/L) oraz podwyższone transaminazy. Faza krytyczna (24-48 godzin) rozpoczyna się po spadku gorączki i wiąże się z ryzykiem ciężkiej dengi, objawiającej się wyciekiem osocza, hemokoncentracją (wzrost hematokrytu ≥20%), hipoproteinemią, zaburzeniami hemodynamicznymi i krwawieniami. Faza zdrowienia trwa 2-3 dni i cechuje się stopniową normalizacją parametrów oraz ustępowaniem objawów, choć zmęczenie może utrzymywać się tygodniami.
Aedes aegypti, Aedes albopictus, ból brzucha, ból głowy, ból mięśniowo-stawowy, ból zaoczodołowy, ciężka denga, drgawki gorączkowe, encefalopatia, gorączka krwotoczna, hemokoncentracja, hepatomegalia, hipoproteinemia, hipotensja, infekcja bezobjawowa, kardiomiopatia, krwawienie z dziąseł, krwawienie z nosa, krwiomocz, leukocytoza, leukopenia, nudności i wymioty, obrzęk węzłów chłonnych, okres inkubacji, ostre uszkodzenie wątroby, płyn w opłucnej, podwyższone enzymy wątrobowe, podwyższone transaminazy, przepuszczalność naczyń, serotyp wirusa dengi, trombocytopenia, ukąszenie komara, wirus dengi, wodobrzusze, wstrząs hipowolemiczny, wybroczyny podskórne, wyciek osocza, zaburzenia świadomości, zapalenie jąder, zapalenie jajników, zapalenie mózgu, zapalenie płuc, zespół wstrząsu - Leksykon leków
Działania niepożądane – BCG – medac min. 2×10^8 max. 3×10^9/50 ml
Leczenie dopęcherzowe preparatem BCG-medac (szczep RIVM 1173-P2) jest generalnie dobrze tolerowane, jednak wiąże się z występowaniem licznych działań niepożądanych, które należy starannie monitorować. Najczęściej obserwuje się miejscowe reakcje zapalne pęcherza moczowego, takie jak zapalenie i ziarniniak, które mogą być elementem mechanizmu przeciwnowotworowego. Objawy te dotyczą około 90% pacjentów i obejmują dyskomfort, ból oraz częste oddawanie moczu. Rzadziej występują krwiomocz, zakażenia układu moczowego, zapalenie jąder i najądrzy, a także poważniejsze powikłania, takie jak ropnie nerek. Ogólnoustrojowe reakcje dzielą się na przemijające, łagodne objawy grypopodobne z gorączką <38,5°C, które ustępują w ciągu 24-48 godzin, oraz ciężkie zakażenia ogólnoustrojowe z gorączką >39,5°C trwającą co najmniej 12 godzin, wymagające pilnej konsultacji specjalistycznej. W ciężkich przypadkach mogą wystąpić prosówkowe zapalenie płuc, ziarniniakowe zapalenie wątroby oraz zaburzenia czynności narządów, potwierdzone histopatologicznie.
azoospermia, Bacillus Calmette-Guérin, BCG-medac, dyspareunia, kłębuszkowe zapalenie nerek, krwiomocz, niedociśnienie, niedokrwistość, nietrzymanie moczu, niewydolność nerek, obrzęk obwodowy, odmiedniczkowe zapalenie nerek, oligospermia, prosówkowe zapalenie płuc, przetoka jelitowa, przetoka naczyniowa, reakcja ogólnoustrojowa, retrakcja pęcherza moczowego, ropień mięśnia lędźwiowo-udowego, ropień nerki, śródmiąższowe zapalenie nerek, swoisty antygen sterczowy, terapia dopęcherzowa, zakażenie ogólnoustrojowe, zakażenie szpiku kostnego, zakażenie układu moczowego, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie jąder, zapalenie kości i szpiku, zapalenie naczyń, zapalenie naczyniówki, zapalenie najądrzy, zapalenie otrzewnej, zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie spojówek, zapalenie stawów, zapalenie wątroby, zapalenie węzłów chłonnych, zatrzymanie moczu, zespół Reitera, ziarniniak, ziarniniak płuc, ziarniniakowe zapalenie wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Świnka – Etiologia i przyczyny
Świnka (parotitis epidemica) jest chorobą wirusową wywołaną przez Mumps orthorubulavirus z rodziny Paramyxoviridae, charakteryzującą się zakażeniem ślinianek przyusznych oraz możliwością zajęcia ośrodkowego układu nerwowego. Okres inkubacji wynosi średnio 16-18 dni (zakres 12-25 dni). Wirus przenosi się drogą kropelkową oraz przez kontakt z zakażoną śliną, a zakaźność trwa od 1-7 dni przed objawami do 5-9 dni po ich wystąpieniu, ze szczytem zakaźności 2 dni przed i 5 dni po pojawieniu się obrzęku ślinianek. Czynniki ryzyka obejmują brak szczepienia, wiek (2-12 lat), przebywanie w zatłoczonych miejscach, podróże do regionów o niskim wskaźniku szczepień oraz immunosupresję. Pomimo powszechnych szczepień, obserwuje się wzrost zachorowań, co wiąże się z zanikiem odporności poszczepiennej, niepełnym schematem szczepień oraz stosowaniem mniej skutecznych szczepów szczepionkowych.
choroba samoograniczająca, droga kropelkowa, hodowla wirusowa, jednostronna głuchota, neurotropowy, niepłodność, nukleokapsyd, obniżona odporność, okres inkubacji, oophoritis, orchitis, ośrodkowy układ nerwowy, paramyxoviridae, płyn mózgowo-rdzeniowy, poronienie, replikacja wirusa, szczepionka MMR, wada wrodzona, wirus RNA, wirus świnki, wskaźnik śmiertelności, wtórna wiremia, zapalenie gruczołów ślinowych, zapalenie jąder, zapalenie jajników, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie ślinianek przyusznych, zapalenie trzustki