zapalenie ziarniniakowe
Zapalenie ziarniniakowe to rodzaj przewlekłego stanu zapalnego charakteryzujący się obecnością skupisk zmodyfikowanych makrofagów zwanych komórkami nabłonkowatymi, które często tworzą ziarniniaki. Jest to wyspecjalizowana odpowiedź immunologiczna na czynniki, które organizm ma trudność z usunięciem, takie jak bakterie, ciała obce czy nierozpuszczalne substancje.
W obrazie histopatologicznym ziarniniaki składają się z centralnie położonych makrofagów przekształconych w komórki nabłonkowate, często otoczonych limfocytami, fibroblastami oraz niekiedy komórkami olbrzymimi typu Langerhansa. Mogą również wykazywać cechy martwicy serowaciejącej, co jest charakterystyczne dla gruźlicy.
Najczęstsze przyczyny zapalenia ziarniniakowego to zakażenia (gruźlica, trąd, bruceloza), choroby autoimmunologiczne (sarkoidoza, choroba Leśniowskiego-Crohna), reakcje na ciała obce oraz narażenie na substancje chemiczne. Diagnostyka obejmuje badania histopatologiczne, obrazowe oraz testy mikrobiologiczne w celu identyfikacji czynnika etiologicznego.
Leczenie zapalenia ziarniniakowego jest ukierunkowane na przyczynę podstawową i może obejmować antybiotykoterapię, leki immunosupresyjne, glikokortykosteroidy lub usunięcie chirurgiczne zmiany w zależności od etiologii i lokalizacji procesu zapalnego.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Choroba kawasakiego – Patofizjologia i mechanizm
Choroba Kawasakiego (KD) to ostre, układowe zapalenie naczyń średniej wielkości, szczególnie tętnic wieńcowych, dotykające głównie dzieci poniżej 5. roku życia. Etiologia pozostaje nieznana, choć dane epidemiologiczne i immunologiczne wskazują na zakaźny czynnik wywołujący odpowiedź immunologiczną u predysponowanych genetycznie pacjentów. Patogeneza obejmuje aktywację zarówno wrodzonej, jak i adaptacyjnej odpowiedzi immunologicznej, z dominującą leukocytozą neutrofilową, proliferacją limfocytów CD8+ i komórek plazmatycznych produkujących IgA, a także wzrostem cytokin prozapalnych (TNF-α, IL-1, IL-6) i metaloproteinaz (MMP3, MMP9). Proces zapalny prowadzi do uszkodzenia śródbłonka, fragmentacji blaszki sprężystej wewnętrznej i powstawania tętniaków tętnic wieńcowych u 25-30% nieleczonych pacjentów, co może skutkować zawałem mięśnia sercowego lub nagłą śmiercią. Genetyczne warianty, m.in. w genie ITPKC i szlaku TGF-β, wpływają na podatność i przebieg choroby.
białko HMGB1, choroba Behçeta, choroba Kawasakiego, czynnik martwicy nowotworów alfa, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, immunoglobulina dożylna, inflamasom NLRP3, interleukina-1, limfocyt T CD8, martwicze zapalenie tętnic, metotreksat, plazmafereza, powikłanie sercowo-naczyniowe, sarkoidoza, sekwencjonowanie RNA, sieć zewnątrzkomórkowa neutrofili, terapia anty-TNF alfa, tętniak tętnicy wieńcowej, tętnica wieńcowa, transformujący czynnik wzrostu, układowe zapalenie naczyń, wirus RNA, zapalenie ziarniniakowe, zawał mięśnia sercowego - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba leśniowskiego-crohna – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka choroby Leśniowskiego-Crohna opiera się na wieloaspektowej ocenie klinicznej, laboratoryjnej, endoskopowej, histopatologicznej oraz obrazowej, gdyż brak jest pojedynczego testu potwierdzającego to schorzenie. Kluczowe znaczenie ma kolonoskopia z ileoskopią, umożliwiająca ocenę jelita grubego i końcowego odcinka jelita krętego, gdzie typowe zmiany to nieciągłe zapalenie, „brukowanie śluzówki”, głębokie owrzodzenia i zwężenia. Badania laboratoryjne obejmują morfologię krwi (anemia, leukocytoza), markery stanu zapalnego (CRP, OB), oraz ocenę niedoborów (żelazo, ferrytyna, witamina B12, kwas foliowy). Kalprotektyna kałowa stanowi istotny biomarker aktywności zapalnej, a jej podwyższony poziom wskazuje na aktywne zapalenie jelit, odróżniając chorobę od zespołu jelita drażliwego. Diagnostyka obrazowa, w tym enterografia TK i MR, pozwala na ocenę lokalizacji, rozległości zmian oraz powikłań, takich jak zwężenia, przetoki i ropnie. Różnicowanie z innymi jednostkami, jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, gruźlica jelitowa czy infekcyjne zapalenia jelit, jest niezbędne dla właściwego doboru terapii.
anemia, badania diagnostyczne, badanie fizykalne, białko C-reaktywne, celiakia, choroba autoimmunologiczna, choroba Behçeta, choroba Leśniowskiego-Crohna, chromoendoskopia, enterografia MR, enterografia TK, enteropatia, enteroskopia balonowa, gastroskopia, kalprotektyna kałowa, laktoferyna kałowa, leukocytoza, morfologia krwi, niedrożność jelit, nieswoista choroba zapalna jelit, objawy brzuszne, odczyn Biernackiego, przeciwciała ASCA, przeciwciała pANCA, przetoka, rezonans magnetyczny, ropień, spektroskopia Ramana, test IGRA, tomografia komputerowa, ultrasonografia jamy brzusznej, ultrasonografia przezodbytnicza, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zapalenie ziarniniakowe, zespół jelita drażliwego - Leksykon chorób i schorzeń
Aktynomikoza – Etiologia i przyczyny
Aktynomykoza to przewlekła, polimikrobialna infekcja bakteryjna wywołana głównie przez Actinomyces israelii (odpowiedzialny za około 70% przypadków) oraz inne gatunki Actinomyces, które są Gram-dodatnimi, beztlenowymi lub mikroaerofilnymi bakteriami nitkowatymi. Bakterie te są naturalną florą komensalną jamy ustnej, przewodu pokarmowego i układu moczowo-płciowego, a choroba rozwija się po naruszeniu ciągłości bariery śluzówkowej, np. w wyniku urazów, zabiegów chirurgicznych, stanów zapalnych czy obecności ciał obcych (np. wewnątrzmacicznej wkładki antykoncepcyjnej stosowanej powyżej 5 lat). Infekcja charakteryzuje się tworzeniem ropni z ziarnami siarkowymi, przetok, nacieków zapalnych o twardej konsystencji oraz zmian ziarniniakowych z martwicą, a jej przebieg jest przewlekły i pełzający, z możliwością szerzenia się przez ciągłość tkanek, często ignorując naturalne bariery anatomiczne.
Actinomyces, Actinomyces israelii, Aggregatibacter actinomycetemcomitans, aktynomykoza brzuszna, aktynomykoza miednicy, aktynomykoza OUN, aktynomykoza płucna, aktynomykoza szyjno-twarzowa, alkoholizm, Bacteroides, bakteria beztlenowa, bakteria Gram-dodatnia, biofilm, chemioterapia, choroba wrzodowa, cukrzyca, ekstrakcja zęba, Enterobacterales, flora komensalna, Fusobacterium, infekcja polimikrobialna, leczenie kanałowe, naciek zapalny, odpowiedź zapalna, Peptostreptococcus, Prevotella, próchnica, przetoka, przewlekłe zapalenie migdałków, przewlekłe zapalenie oskrzeli, radioterapia, ropień zębowy, rozedma płuc, rozsiew krwiopochodny, rozstrzenie oskrzeli, Staphylococcus, steroidoterapia, Streptococcus, terapia immunosupresyjna, wkładka wewnątrzmaciczna, zakażenie HIV, zapalenie przyzębia, zapalenie uchyłków, zapalenie wyrostka robaczkowego, zapalenie ziarniniakowe, ziarno siarkowe, zmiana ziarniniakowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Onko BCG 50 50 mg (nie mniej niż 150 mln i nie więcej niż 600 mln żywych prątków BCG)/ml
Lek Onko BCG 50, zawierający żywe, atenuowane prątki BCG podszczep brazylijski Moreau, stosowany jest w immunoterapii nieinwazyjnego raka pęcherza moczowego. Terapia dopęcherzowa jest zazwyczaj dobrze tolerowana, jednak najczęstszym działaniem niepożądanym jest ostre zapalenie pęcherza moczowego (cistitis acuta), objawiające się częstomoczem, krwiomoczem i bolesnym parciem na mocz, które pojawia się zwykle po 2-3 podaniu i ustępuje samoistnie w ciągu kilku godzin. Poważniejsze powikłania obejmują ziarniniakowe zapalenie głębszych warstw ściany pęcherza, zapalenie gruczołu krokowego i najądrzy z martwicą serowatą oraz ogólnoustrojowe zakażenie BCG manifestujące się wysoką gorączką (>39,5°C przez >12 h lub >38,5°C przez >2 dni), reakcje alergiczne (duszność, kaszel, wysypka, obrzęk twarzy) oraz zmiany ziarniniakowe w płucach i wątrobie. W przypadku ciężkich działań niepożądanych zaleca się przerwanie terapii i wdrożenie leczenia przeciwprątkowego, m.in. rifampicyną (10 mg/kg mc., max 600 mg), izoniazydem (5 mg/kg mc., max 300 mg) oraz etambutolem (15 mg/kg mc.) w schematach 6-tygodniowym lub 4-miesięcznym, a w zapaleniu stawów możliwe jest zastosowanie kortykosteroidów.
cistitis acuta, częstomocz, dreszcz, dysuria, etambutol, immunoterapia raka pęcherza moczowego, izoniazyd, kortykosteroid, krwiomocz, martwica serowata, objaw septyczny, parcie na mocz, prątki BCG, reakcja alergiczna, rifampicyna, stan podgorączkowy, zakażenie BCG, zapalenie gałki ocznej, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie najądrzy, zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie stawów, zapalenie ziarniniakowe, zmiana ziarniniakowa, żółtaczka - Leksykon substancji czynnych
Bacillus Calmette-Guérin – Działania niepożądane
Terapia dopęcherzowa Bacillus Calmette-Guérin (BCG) wiąże się z szerokim spektrum działań niepożądanych, które najczęściej mają charakter łagodny i przemijający, nasilając się wraz z liczbą podanych dawek. Miejscowe reakcje obejmują u około 90% pacjentów dyskomfort i ból podczas mikcji oraz częstomocz, a także zapalenie pęcherza i ziarniniaki, które są elementem działania przeciwnowotworowego. Rzadziej obserwuje się krwiomocz, zakażenia układu moczowego, retrakcję pęcherza, zapalenie jąder i najądrzy czy ropnie nerek. Reakcje ogólnoustrojowe, takie jak gorączka <38,5°C, objawy grypopodobne i złe samopoczucie, ustępują zwykle w ciągu 24-48 godzin i świadczą o aktywacji odpowiedzi immunologicznej. Kluczowe jest monitorowanie pacjentów i szybkie zgłaszanie gorączki >39,5°C utrzymującej się powyżej 12 godzin lub >38,5°C powyżej 48 godzin, co może wskazywać na zakażenie BCG lub poważniejsze powikłania.
antygen sterczowy, azoospermia, Bacillus Calmette-Guérin, ból pochwy, cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, cytopenia, dyspareunia, działanie niepożądane, fosfataza alkaliczna, kłębuszkowe zapalenie nerek, krwiomocz, morfologia krwi, Mycobacterium bovis, Mycobacterium tuberculosis, niedociśnienie, niedokrwistość, niedrożność dróg moczowych, nietrzymanie moczu, niewydolność nerek, objawy grypopodobne, odmiedniczkowe zapalenie nerek, oligospermia, posocznica, prosówkowe zapalenie płuc, przetoka jelitowa, przetoka naczyniowa, przykurcz pęcherza moczowego, reakcja nadwrażliwości, reakcja ogólnoustrojowa, retrakcja pęcherza moczowego, ropień mięśnia lędźwiowo-udowego, ropień nerki, śródmiąższowe zapalenie nerek, terapia dopęcherzowa, utajone zakażenie BCG, wysypka skórna, zakażenie BCG, zakażenie pęcherza moczowego, zakażenie szpiku kostnego, zakażenie układu moczowego, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie jąder, zapalenie kości i szpiku, zapalenie naczyń, zapalenie naczyniówki, zapalenie najądrzy, zapalenie otrzewnej, zapalenie pęcherza, zapalenie siatkówki, zapalenie spojówek, zapalenie stawów, zapalenie wątroby, zapalenie węzłów chłonnych, zapalenie ziarniniakowe, zatrzymanie moczu, zespół Reitera, ziarniniak, ziarniniak płuc, ziarniniakowe zapalenie wątroby - Leksykon leków
Działania niepożądane – Onko BCG 100 100 mg (nie mniej niż 300 mln i nie więcej niż 1,2 mld żywych prątków BCG)/ml
Immunoterapia dopęcherzowa z użyciem atenuowanych prątków BCG, podszczep brazylijski Moreau (Onko BCG 100), jest standardową metodą leczenia nieinwazyjnego raka pęcherza moczowego. Terapia ta, choć generalnie dobrze tolerowana, wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych o różnym nasileniu. Najczęstsze powikłania miejscowe to ostre zapalenie pęcherza moczowego objawiające się częstomoczem, krwiomoczem i bolesnym parciem na mocz, zwykle pojawiające się po 2-3 podaniu i ustępujące samoistnie w ciągu kilku godzin. Poważniejsze powikłania miejscowe obejmują ziarniniakowe zapalenie głębszych warstw ściany pęcherza, zapalenie gruczołu krokowego i najądrzy z martwicą serowatą. Objawy ogólnoustrojowe, takie jak gorączka 38-39°C, dreszcze, nudności, bóle mięśniowo-stawowe i biegunka, utrzymują się zwykle 1-3 dni i rzadko wymagają przerwania terapii. W rzadkich przypadkach obserwuje się zmiany ziarniniakowe w płucach i wątrobie, reakcje alergiczne (obrzęk twarzy, wysypka, trudności w oddychaniu) oraz uogólnione zakażenie BCG manifestujące się wysoką gorączką (>39,5°C trwającą >12h lub >38,5°C utrzymującą się >2 dni) i kaszlem.
Bacillus Calmette-Guérin, cistitis acuta, częstomocz, etambutol, gruźlica, gruźlica układu moczowego, immunoterapia dopęcherzowa, izoniazyd, kortykosteroid, krwiomocz, lek przeciwprątkowy, martwica serowata, objawy septyczne, obniżona odporność, parcie na mocz, podszczep Moreau, powikłania ogólnoustrojowe, prątki BCG, rifampicyna, zakażenie BCG, zapalenie gałki ocznej, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie najądrzy, zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie stawów, zapalenie ziarniniakowe