działanie letalne na zarodki
Działanie letalne na zarodki odnosi się do wpływu substancji, czynników fizycznych lub biologicznych, które powodują śmierć organizmu we wczesnym stadium rozwoju embrionalnego. Jest to szczególnie istotne w kontekście teratologii, farmakologii i toksykologii, gdzie ocenia się potencjalne zagrożenia dla rozwijającego się płodu.
W praktyce klinicznej termin ten stosuje się podczas analizy bezpieczeństwa leków i innych substancji chemicznych przyjmowanych przez kobiety w ciąży. Działanie letalne na zarodki może nastąpić na skutek ekspozycji na promieniowanie jonizujące, niektóre leki (np. niektóre cytostatyki, retinoidy), infekcje (np. TORCH), alkohol etylowy oraz liczne substancje toksyczne.
Ocena działania letalnego na zarodki stanowi kluczowy element badań przedklinicznych nowych substancji leczniczych. Zgodnie z wytycznymi FDA i EMA, każdy nowy lek musi przejść badania w kierunku potencjalnej embriotoksyczności. Kategoryzacja leków pod względem bezpieczeństwa w ciąży uwzględnia właśnie ryzyko działania letalnego i teratogennego na rozwijający się zarodek.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Nintedanib – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Przedkliniczne badania toksyczności nintedanibu, dostępnego w dawkach 100 mg i 150 mg, wykazały niską toksyczność ostrą w modelach gryzoni, jednak u młodych szczurów zaobserwowano nieodwracalne zmiany w szkliwie i zębinie siekaczy oraz odwracalne pogrubienie chrząstek nasadowych kości. Objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak biegunka i wymioty, wraz z utratą masy ciała, występowały u psów i makaków. Hepatotoksyczność była minimalna, z łagodnym wzrostem enzymów wątrobowych jedynie u makaków rezus, bez poważnych działań niepożądanych. Badania reprodukcyjne ujawniły działanie teratogenne i letalne na zarodki u szczurów przy ekspozycji poniżej MRHD (150 mg x 2/dobę), a u królików przy ekspozycji około trzykrotnie wyższej, z wpływem na rozwój szkieletu osiowego i serca już przy dawkach niższych niż MRHD. Nie stwierdzono wpływu na płodność samców szczurów ani znaczącego przenikania do mleka (≤ 0,5% dawki).
Analizy genotoksyczności i rakotwórczości nintedanibu w dwuletnich badaniach na myszach i szczurach nie wykazały potencjału mutagennego ani kancerogennego, co jest istotne dla bezpieczeństwa długoterminowego stosowania. Profil bezpieczeństwa uwzględnia charakterystyczne dla inhibitorów VEGFR-2 zmiany kostne i zębowe u młodych zwierząt oraz działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego u innych gatunków, które należy monitorować w praktyce klinicznej. Podsumowując, nintedanib charakteryzuje się ograniczoną toksycznością ogólną, istotnym potencjałem teratogennym oraz brakiem działania rakotwórczego i genotoksycznego, co wymaga szczególnej ostrożności w stosowaniu u kobiet w ciąży i w okresie laktacji.
badanie przedkliniczne, działanie hepatotoksyczne, działanie letalne na zarodki, działanie mutagenne, działanie teratogenne, ekspozycja, inhibitor VEGFR-2, kapsułka miękka, maksymalna zalecana dawka dla człowieka, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, profil bezpieczeństwa, przenikanie do mleka, rozwój pre- i postnatalny, rozwój zarodkowo-płodowy, toksyczność ogólna, toksyczność reprodukcyjna - Leksykon substancji czynnych
Eltrombopag – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Eltrombopag wykazuje unikalną specyficzność wobec receptora trombopoetyny, co powoduje brak stymulacji produkcji płytek krwi u myszy, szczurów i psów, co ogranicza translacyjność danych toksykologicznych z tych modeli zwierzęcych na ludzi. W badaniach przedklinicznych zaobserwowano zależne od dawki i czasu trwania terapii zmętnienia soczewki (zaćmę) u gryzoni przy ekspozycjach ≥4-6-krotnie wyższych niż kliniczne (np. u myszy po 6-13 tygodniach przy dawkach odpowiadających ≥4-krotnej ekspozycji klinicznej u pacjentów z ITP stosujących 75 mg/dobę). U młodych szczurów przed odsadzeniem zmętnienia gałki ocznej pojawiały się przy dawkach 9-krotnie przekraczających maksymalną ekspozycję kliniczną u dzieci i młodzieży z ITP. Nie stwierdzono natomiast zaćmy u dorosłych psów przy ekspozycjach do 2-krotnych klinicznych. Działania toksyczne na nerki (uszkodzenie cewek nerkowych) obserwowano u myszy przy dawkach związanych z zachorowalnością i śmiertelnością, natomiast u szczurów i psów przy ekspozycjach 2-4-krotnie wyższych niż kliniczne nie stwierdzono takich zmian. Hepatotoksyczność (degeneracja i martwica hepatocytów) występowała jedynie przy dawkach źle tolerowanych, natomiast długoterminowe badania nie wykazały toksycznego wpływu na wątrobę przy ekspozycjach do 4-krotnych klinicznych.
działanie klastogenne, działanie letalne na zarodki, działanie mutagenne, enzymy wątrobowe, fototoksyczność, funkcja neurobehawioralna, genotoksyczność, hepatotoksyczność, hiperostoza śródkostna, martwica hepatocytów, niezaplanowana synteza DNA, pierwotna małopłytkowość immunologiczna, płytki krwi, poronienie przedimplantacyjne, potencjał rakotwórczy, reakcja fotoalergiczna, retikulocyty, rozwój embrionalno-płodowy, test mikrojądrowy, toksyczność nerkowa, toksyczność reprodukcyjna, układ krwiotwórczy, uszkodzenie cewek nerkowych, WZW C, zaburzenia oczne, zaćma, zmętnienie gałki ocznej - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Isoptin SR 120 mg
Przedkliniczne badania toksykologiczne werapamilu chlorowodorku, substancji czynnej leku Isoptin SR, wykazały dobrą tolerancję u zwierząt laboratoryjnych (szczury: 10-62,5 mg/kg mc., psy Beagle: 10-85 mg/kg mc.). Objawy toksyczności, takie jak bradykardia, blok przedsionkowo-komorowy, hipotensja oraz przerost dziąseł, pojawiały się jedynie przy dawkach toksycznych (≥60 mg/kg mc.). Badania teratogenności u królików (5-15 mg/kg mc.) i szczurów (15-60 mg/kg mc.) nie wykazały działania teratogennego, choć przy dawkach przekraczających 60 mg/kg mc. zaobserwowano embriotoksyczność manifestującą się zwiększoną resorpcją płodów. W badaniach reprodukcyjnych dawki do 180 mg/m²/dobę u królików i 360 mg/m²/dobę u szczurów (dla porównania maksymalna dawka u ludzi to 300 mg/m²) nie wykazały teratogenności, jednak u szczurów dawka 360 mg/m² indukowała letalne działanie na zarodki, opóźnienie wzrostu i rozwoju płodu, powiązane z toksycznością u samic (hipotensja, zmniejszony apetyt, ograniczony przyrost masy ciała). Brak jest jednak odpowiednich badań klinicznych u kobiet w ciąży.
aberracja chromosomalna, badanie toksykologiczne, bradykardia, działanie genotoksyczne, działanie letalne na zarodki, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, embriotoksyczność, hipotensja, indukcja siostrzanych chromatyd, karcynogeneza, niedociśnienie tętnicze, obniżenie ciśnienia tętniczego, opóźnienie rozwoju płodu, opóźnienie wzrostu płodu, przerost dziąseł, przewodnictwo przedsionkowo-komorowe, resorpcja płodów, szpik kostny, test Amesa, transformacja komórkowa, werapamilu chlorowodorek - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Eltrombopag Glenmark 50 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa eltrombopagu wykazały specyficzne działania toksyczne zależne od dawki i czasu ekspozycji, z uwzględnieniem unikalnej farmakologii leku, który nie stymuluje produkcji płytek krwi u zwierząt doświadczalnych. Zaćma była obserwowana u myszy i szczurów przy ekspozycjach ≥4-6-krotnych (dla ITP) oraz ≥2-3-krotnych (dla WZW C) w stosunku do dawek klinicznych (75 mg/dobę dla ITP, 100 mg/dobę dla WZW C), z czasem pojawienia się od 6 do 39 tygodni. Uszkodzenia cewek nerkowych występowały przy ekspozycjach zbliżonych do klinicznych (0,8-1,2x dla ITP, 0,6x dla WZW C), natomiast degeneracja i martwica hepatocytów pojawiały się przy dawkach źle tolerowanych. Wpływ na układ krwiotwórczy (zmniejszenie retikulocytów) obserwowano przy ekspozycjach ≥7-10x (ITP) i ≥4x (WZW C). Hiperostoza śródkostna i działanie letalne na zarodki występowały przy ekspozycjach 6x (ITP) i 3x (WZW C) wyższych niż kliniczne. Nie stwierdzono działania rakotwórczego ani mutagennego eltrombopagu w badaniach in vitro i in vivo, a wpływ na płodność i rozwój embrionalno-płodowy był nieistotny przy dawkach do 20 mg/kg mc. u szczurów i 150 mg/kg mc. u królików, odpowiadających ekspozycjom klinicznym lub niższym.
badanie rakotwórczości, działanie letalne na zarodki, działanie mutagenne, działanie niepożądane, działanie rakotwórcze, funkcja neurobehawioralna, hiperostoza śródkostna, hiperplazja szpiku kostnego, liczba retikulocytów, martwica hepatocytów, pierwotna małopłytkowość immunologiczna, płodność samic, przenikanie do mleka matki, reakcja fotoalergiczna, synteza DNA, test mikrojądrowy, uszkodzenie cewek nerkowych, zaćma polekowa, zmętnienie gałki ocznej - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Nintedanib STADA 150 mg
Przedkliniczne badania nintedanibu wykazały stosunkowo dobry profil bezpieczeństwa przy jednorazowej ekspozycji, jednak wielokrotne podawanie leku u młodych szczurów powodowało nieodwracalne zmiany w szkliwie i zębinie siekaczy oraz odwracalne pogrubienie chrząstek nasadowych, co jest charakterystyczne dla inhibitorów VEGFR-2. U innych gatunków (psy, makaki jawajskie i rezus) obserwowano objawy toksyczne takie jak biegunka, wymioty, zmniejszone spożycie pokarmu i utratę masy ciała. Wątrobowe markery enzymatyczne pozostawały stabilne u szczurów, psów i makaków jawajskich, natomiast u makaków rezus odnotowano łagodne, niepowiązane z poważnymi działaniami niepożądanymi, podwyższenie aktywności enzymów wątrobowych. Badania rozrodczości ujawniły działanie letalne i teratogenne nintedanibu u szczurów i królików przy ekspozycjach poniżej lub około 3-krotnie wyższych niż maksymalna zalecana dawka dla człowieka (MRHD 150 mg x 2/dobę), z wpływem na rozwój szkieletu osiowego i dużych tętnic oraz serca.
badanie genotoksyczności, badanie rakotwórczości, biegunka, chrząstki nasadowe, dawka terapeutyczna, działania niepożądane przewodu pokarmowego, działanie letalne na zarodki, działanie mutagenne, działanie teratogenne, enzymy wątrobowe, inhibitor VEGFR-2, karmienie piersią, nintedanib, potencjał genotoksyczny, potencjał teratogenny, toksyczność ogólna, wymioty