efekt pierwszego przejścia przez wątrobę
Efekt pierwszego przejścia przez wątrobę (ang. first-pass effect) to zjawisko metaboliczne, w którym znaczna część leku podanego doustnie ulega biotransformacji w wątrobie, zanim dotrze do krążenia ogólnoustrojowego. Proces ten zachodzi, gdy lek wchłonięty z przewodu pokarmowego trafia przez żyłę wrotną bezpośrednio do wątroby, gdzie podlega intensywnym przemianom metabolicznym.
Podczas efektu pierwszego przejścia, enzymy wątrobowe (głównie z układu cytochromu P450) mogą przekształcić znaczną część dawki leku w metabolity, często o mniejszej aktywności farmakologicznej. W niektórych przypadkach efekt ten może być tak silny, że jedynie niewielki odsetek podanej dawki leku (czasem poniżej 10-20%) dociera do krążenia ogólnego w niezmienionej formie, co określa się jako niską biodostępność.
Zjawisko to ma istotne znaczenie kliniczne, ponieważ determinuje dawkowanie leków podawanych doustnie. Dla substancji silnie podlegających efektowi pierwszego przejścia, konieczne jest stosowanie wyższych dawek doustnych w porównaniu z dawkami podawanymi drogami pozajelitowymi. Niektóre leki, jak nitrogliceryna, lidokaina czy propranolol, mają tak nasilony efekt pierwszego przejścia, że przy podaniu doustnym ich biodostępność jest znacząco ograniczona.
W praktyce klinicznej, znajomość efektu pierwszego przejścia jest kluczowa przy doborze drogi podania leku oraz ustalaniu jego dawkowania. Pozwala to na optymalizację terapii i minimalizację potencjalnych działań niepożądanych związanych z metabolitami powstającymi w wątrobie.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Circlet (0,120 mg + 0,015 mg)/24 h
System terapeutyczny dopochwowy Circlet zawiera 11,7 mg etonogestrelu i 2,7 mg etynyloestradiolu, uwalniając odpowiednio 0,120 mg i 0,015 mg hormonów na dobę przez 3 tygodnie. Produkt jest przeznaczony do stosowania u kobiet w wieku rozrodczym (18-40 lat) i wykazuje wysoką skuteczność antykoncepcyjną oraz akceptowalny profil bezpieczeństwa. Circlet ma średnicę zewnętrzną 54 mm i przekrój 4 mm, co zapewnia odpowiednie dopasowanie do anatomii pochwy i komfort użytkowania. Przed zastosowaniem konieczna jest szczegółowa ocena indywidualnych czynników ryzyka, zwłaszcza dotyczących żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej oraz innych schorzeń układu sercowo-naczyniowego, a także uwzględnienie masy ciała, BMI, wieku i preferencji pacjentki.
antykoncepcja, antykoncepcja hormonalna, BMI, choroba układu sercowo-naczyniowego, doustna antykoncepcja hormonalna, efekt pierwszego przejścia przez wątrobę, etonogestrel, etynyloestradiol, krwawienie z odstawienia, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, stężenie w osoczu, system terapeutyczny dopochwowy, zaburzenie zakrzepowo-zatorowe, złożony hormonalny środek antykoncepcyjny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Bigetra 75 mg
Dabigatran eteksylan, aktywny składnik leku Bigetra, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym z osiągnięciem maksymalnego stężenia (Cmax) w osoczu w ciągu 0,5-2 godzin u zdrowych ochotników, przy bezwzględnej dostępności biologicznej około 6,5%. W warunkach pooperacyjnych wchłanianie jest opóźnione, z Cmax osiąganym po około 6 godzinach, co wynika z wpływu znieczulenia ogólnego i porażenia mięśniówki przewodu pokarmowego. Pokarm wydłuża czas do Cmax o 2 godziny, nie zmieniając jednak całkowitej dostępności leku. Integralność kapsułek jest kluczowa, gdyż przyjęcie peletek bez otoczki HPMC zwiększa biodostępność o 37-75%. Dabigatran wiąże się z białkami osocza w 34-35%, ma objętość dystrybucji 60-70 l, a metabolizowany jest głównie przez hydrolizę do aktywnej formy, wydalany w 85% z moczem, z okresem półtrwania 11-14 godzin u osób starszych. Zaburzenia czynności nerek znacząco wpływają na farmakokinetykę: u pacjentów z CrCL 30-50 ml/min AUC wzrasta 2,7-krotnie, a przy CrCL 10-30 ml/min nawet 6-krotnie, z wydłużeniem okresu półtrwania do 27,2 h przy CrCL ≤ 30 ml/min, co wymaga modyfikacji dawkowania. Hemodializa usuwa 50-60% dabigatranu w ciągu 4 godzin, a wiek powyżej 75 lat zwiększa ekspozycję na lek o 40-60% (AUC) i ponad 25% (Cmax).
acyloglukuronid, atorwastatyna, ciężka niewydolność nerek, dabigatran, dabigatran eteksylan, digoksyna, diklofenak, dostępność biologiczna, efekt pierwszego przejścia przez wątrobę, hemodializa, hydroksypropylometyloceluloza, izoenzym cytochromu P450, klasyfikacja Childa-Pugha, klirens kreatyniny, niewydolność nerek, niezastawkowe migotanie przedsionków, objętość dystrybucji, P-glikoproteina, przesączanie kłębuszkowe, schyłkowa niewydolność nerek, stężenie osoczowe, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Skład i postać leku – Concor 5 5 mg
Concor to lek zawierający bisoprololu fumaras, dostępny w dawkach 5 mg (Concor 5) oraz 10 mg (Concor 10) w formie tabletek powlekanych. Bisoprolol jest selektywnym beta1-adrenolitykiem o minimalnym powinowactwie do receptorów beta2, co ogranicza wpływ na mięśnie gładkie oskrzeli i metabolizm. Maksymalny efekt terapeutyczny przeciwnadciśnieniowy pojawia się po około 2 tygodniach stosowania, a działanie utrzymuje się ponad 24 godziny dzięki okresowi półtrwania 10-12 godzin, co umożliwia dawkowanie raz na dobę. Bisoprolol hamuje aktywność reninową osocza, zmniejsza częstość skurczów serca, kurczliwość mięśnia sercowego oraz zużycie tlenu, co jest korzystne w leczeniu nadciśnienia i choroby wieńcowej.
aktywność reninowa osocza, beta-adrenolityk, biodostępność, bisoprololu fumaran, choroba wieńcowa, częstość skurczów serca, dławica piersiowa, działanie przeciwnadciśnieniowe, efekt pierwszego przejścia przez wątrobę, efekt przeciwnadciśnieniowy, kinetyka bisoprololu, klirens leku, objętość dystrybucji, objętość wyrzutowa, okres półtrwania w surowicy, opór obwodowy, opór oskrzelowy, pojemność minutowa serca, receptor beta1-adrenergiczny, receptor beta2, stabilizacja błon komórkowych, układ współczulny, wiązanie z białkami osocza, zużycie tlenu przez mięsień sercowy - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Atmina 9,5 mg/24 h
Atmina, dostępna w formie systemu transdermalnego (plastra), jest wskazana do leczenia objawowego łagodnej do średniozaawansowanej postaci otępienia typu alzheimerowskiego. Preparat zawiera rywastygminę w dawkach 4,6 mg/24 h (plaster o powierzchni 10,8 cm², zawierający 25,92 mg substancji czynnej) oraz 9,5 mg/24 h (plaster o powierzchni 21,6 cm², zawierający 51,84 mg rywastygminy). System transdermalny typu matrycowego zapewnia kontrolowane, stabilne uwalnianie leku przez 24 godziny, co minimalizuje wahania stężenia w surowicy i redukuje działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego w porównaniu z formami doustnymi. Plastry są oznaczone niebieskim nadrukiem „RID-TDS 4.6 mg/24 h” lub „RID-TDS 9.5 mg/24 h” oraz posiadają półprzezroczystą warstwę ułatwiającą kontrolę przylegania do skóry.
choroba Alzheimera, dysfagia, działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego, efekt pierwszego przejścia przez wątrobę, inhibitor cholinesterazy, odpowiedź terapeutyczna, otępienie typu alzheimerowskiego, proces neurodegeneracyjny, rywastygmina, stadium choroby, stężenie leku, stężenie leku w surowicy, system transdermalny, zaburzenie funkcji poznawczych