układ bodźco-przewodzący serca
Układ bodźco-przewodzący serca stanowi wyspecjalizowaną sieć komórek miokardium odpowiedzialnych za generowanie i przewodzenie impulsów elektrycznych, które inicjują i koordynują skurcze serca. W jego skład wchodzą: węzeł zatokowo-przedsionkowy (SA) – naturalny rozrusznik serca, węzeł przedsionkowo-komorowy (AV), pęczek Hisa, odnogi pęczka Hisa oraz sieć włókien Purkiniego.
Węzeł zatokowo-przedsionkowy, zlokalizowany w prawym przedsionku przy ujściu żyły głównej górnej, generuje impulsy elektryczne z częstotliwością 60-100/min, determinując rytm serca. Impuls elektryczny rozprzestrzenia się następnie przez miokardium przedsionków, docierając do węzła przedsionkowo-komorowego, który opóźnia przewodzenie impulsu (o około 0,1 s), umożliwiając napełnienie komór krwią przed ich skurczem.
Po przejściu przez węzeł AV impuls elektryczny trafia do pęczka Hisa, a następnie do jego odnóg (prawej i lewej), które rozgałęziają się na włókna Purkiniego. Te ostatnie przewodzą impuls do miocytów komór, wywołując skoordynowany skurcz od koniuszka serca ku podstawie. Zaburzenia w funkcjonowaniu układu bodźco-przewodzącego mogą prowadzić do różnych form arytmii, bloków przewodzenia i innych patologii wymagających interwencji kardiologicznej.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Lacydypina – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Lacydypina, jako antagonista wapnia z grupy dihydropirydyn, wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z zaburzeniami automatyzmu i przewodzenia w układzie bodźco-przewodzącym serca, zwłaszcza u osób z dysfunkcją węzła zatokowo-przedsionkowego oraz przedsionkowo-komorowego. Lek może potencjalnie wpływać na wydłużenie odstępu QT, dlatego należy unikać jego stosowania u pacjentów z wrodzonym lub nabytym wydłużeniem QT oraz u tych przyjmujących leki wydłużające QT, takie jak antyarytmiki klasy I i III, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, niektóre leki przeciwpsychotyczne, erytromycynę czy terfenadynę. Ponadto, lacydypina powinna być stosowana ostrożnie u pacjentów z graniczną wydolnością serca, niestabilną dławicą piersiową oraz po niedawno przebytym zawale mięśnia sercowego, z koniecznością ścisłego monitorowania stanu klinicznego. Nie zaleca się stosowania lacydypiny w nadciśnieniu złośliwym ze względu na brak danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa w tej grupie chorych.
antagonista wapnia, działanie hipotensyjne, działanie przeciwnadciśnieniowe, kontrola cukrzycy, lacydypina, laktoza bezwodna, laktoza jednowodna, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwdepresyjny trójpierścieniowy, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwpsychotyczny, nadciśnienie złośliwe, niedobór laktazy, niestabilna dławica piersiowa, nietolerancja galaktozy, niewydolność serca, pochodna dihydropirydyny, tolerancja glukozy, układ bodźco-przewodzący serca, węzeł przedsionkowo-komorowy, węzeł zatokowo-przedsionkowy, węzeł zatokowy, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie czynności wątroby, zawał mięśnia sercowego, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Dilzem retard 90 mg
Lek Dilzem Retard, zawierający 90 mg diltiazemu chlorowodorku w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub laktozę jednowodną (243,4 mg w tabletce), a także u osób z zespołem chorego węzła zatokowego (bez stymulatora), blokiem przedsionkowo-komorowym II lub III stopnia (bez stymulatora), ciężką bradykardią (HR <40/min) oraz niewydolnością lewej komory serca z zastojem płucnym. Ponadto, lek nie powinien być stosowany jednocześnie z dantrolenem dożylnym, iwabradyną oraz lomitapidem ze względu na ryzyko poważnych interakcji farmakologicznych i nasilenia działania chronotropowego ujemnego.
blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, dantrolen, diltiazemu chlorowodorek, działanie chronotropowe ujemne, działanie inotropowe ujemne, iwabradyna, laktoza jednowodna, lomitapid, nadwrażliwość na diltiazem, nietolerancja laktozy, niewydolność lewej komory, reakcja alergiczna, stymulator komorowy, tabletki o przedłużonym uwalnianiu, układ bodźco-przewodzący serca, zaburzenia przewodnictwa, zastój płucny, zespół chorego węzła zatokowego - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Hydroxyzinum Amara 2 mg/ml
Hydroxyzinum Amara w postaci syropu (2 mg/ml chlorowodorku hydroksyzyny) jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na chlorowodorek hydroksyzyny, cetyryzynę, inne pochodne piperazyny, aminofilinę, etylenodiaminę oraz substancje pomocnicze, w tym etanol i sorbitol. Szczególną uwagę należy zwrócić na przeciwwskazania kardiologiczne: lek nie powinien być stosowany u osób z wrodzonym lub nabytym wydłużeniem odstępu QT, chorobami układu krążenia, nagłą śmiercią sercową w wywiadzie rodzinnym oraz znaczącą bradykardią. Dodatkowo, obecność hipokaliemii i hipomagnezemii stanowi istotne przeciwwskazanie ze względu na ryzyko arytmii. Interakcje z lekami wydłużającymi odstęp QT lub wywołującymi torsade de pointes znacznie zwiększają ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca.
aminofilina, arytmia, bradykardia, cetyryzyna, chlorowodorek hydroksyzyny, choroba ośrodkowego układu nerwowego, choroba wątroby, częstoskurcz komorowy, elektrokardiogram, etylenodiamina, hipokaliemia, hipomagnezemia, kardiotoksyczność, lek antyhistaminowy, nadwrażliwość na składniki leku, nietolerancja fruktozy, padaczka, pochodna piperazyny, porfiria, reakcja krzyżowa, sorbitol, torsade de pointes, układ bodźco-przewodzący serca, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia rytmu serca - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Runrapiq 300 mg
Landiolol, substancja czynna leku Runrapiq 300 mg, jest wysoce selektywnym beta1-adrenolitykiem (selektywność 255-krotnie wyższa względem beta2), stosowanym w leczeniu tachyarytmii nadkomorowych. Mechanizm działania polega na hamowaniu dodatniego efektu chronotropowego katecholamin, co skutkuje zmniejszeniem częstości akcji serca, spowolnieniem przewodzenia w układzie bodźco-przewodzącym oraz wydłużeniem okresu refrakcji w węźle przedsionkowo-komorowym. Landiolol charakteryzuje się szybkim początkiem i krótkim czasem działania, co potwierdzono w badaniach klinicznych obejmujących ponad 4400 pacjentów, w tym 1369 z tachyarytmiami nadkomorowymi oraz 3039 w profilaktyce okołooperacyjnego migotania przedsionków i kontroli hemodynamiki podczas procedur inwazyjnych. Efektywność leczenia oceniano na podstawie redukcji częstości akcji serca i konwersji do rytmu zatokowego, a także stabilizacji ciśnienia tętniczego.
adrenalina i noradrenalina, amina katecholowa, antagonista receptorów beta1-adrenergicznych, beta-adrenolityk, blokada receptorów beta2, bradykardia, ciśnienie tętnicze, częstoskurcz zatokowy, działanie kardioprotekcyjne, działanie przeciwniedokrwienne, ektopowy częstoskurcz węzłowy, hipoglikemia, landiolol, migotanie przedsionków, niedociśnienie tętnicze, ognisko ektopowe, Runrapiq, rytm zatokowy, tachyarytmia nadkomorowa, tachyarytmia pooperacyjna, układ bodźco-przewodzący serca, układ współczulny, węzeł przedsionkowo-komorowy, zaburzenie rytmu serca - Leksykon leków
Przedawkowanie – Euthyrox N 50 50 mcg
Przedawkowanie lewotyroksyny sodowej prowadzi do patologicznej nadczynności tarczycy, manifestującej się nasileniem metabolizmu i objawami nadmiernej stymulacji układu współczulnego, takimi jak tachykardia (>100 uderzeń/min w spoczynku), niepokój, pobudzenie psychoruchowe, hiperkineza, napady drgawek oraz zaburzenia rytmu serca, w tym migotanie przedsionków. Kluczowym parametrem diagnostycznym jest podwyższone stężenie T3, które jest bardziej wiarygodne niż T4 lub fT4. Długotrwałe nadużywanie lewotyroksyny wiąże się z ryzykiem nagłej śmierci sercowej, co podkreśla kardiotoksyczny potencjał przedawkowania. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego, zaburzeniami psychicznymi, padaczką lub niskim progiem drgawkowym oraz tych z historią nadużywania hormonu.
hiperkineza, hormony T4, hormony tarczycy, leki beta-adrenolityczne, lewotyroksyna sodowa, mięsień sercowy, migotanie przedsionków, nadczynność tarczycy, nagła śmierć sercowa, napady drgawek, ostra psychoza, padaczka, plazmafereza, pobudzenie psychoruchowe, próg drgawkowy, receptory beta-adrenergiczne, stężenie T3, stymulacja adrenergiczna, tachykardia, tyreotoksykoza, układ bodźco-przewodzący serca, układ współczulny, zaburzenia psychotyczne, zatrzymanie krążenia - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Tonicard 150 mg
Propafenon chlorowodorek, substancja czynna leku Tonicard dostępnego w tabletkach o dawkach 150 mg i 300 mg, jest klasyfikowany jako lek przeciwarytmiczny klasy Ic (kod ATC: C01BC03). Jego podstawowy mechanizm działania polega na stabilizacji błon komórkowych mięśnia sercowego poprzez blokadę szybkiego prądu jonów sodowych, co prowadzi do zwolnienia depolaryzacji komórek oraz wydłużenia czasu przewodzenia impulsów w przedsionkach, węźle przedsionkowo-komorowym oraz układzie Hisa-Purkinjego, z najsilniejszym efektem w tym ostatnim. Propafenon zwiększa próg stymulacji mięśnia sercowego oraz próg migotania komór, co zmniejsza pobudliwość elektryczną serca i stabilizuje rytm serca.
blokowanie kanału sodowego, czas refrakcji, depolaryzacja komórek, dodatkowa droga przewodzenia, działanie adrenolityczne, efekt elektrofizjologiczny, elektrofizjologia mięśnia sercowego, lek przeciwarytmiczny klasy IC, pobudliwość elektryczna, prąd jonów sodowych, próg migotania komór, propafenonu chlorowodorek, stabilizacja błony komórkowej, układ bodźco-przewodzący serca, układ Hisa-Purkinjego, węzeł przedsionkowo-komorowy, właściwość β-adrenolityczna, zespół preekscytacji, zespół Wolffa-Parkinsona-White’a, zespół WPW - Leksykon leków
Przedawkowanie – Bupropion Neuraxpharm 300 mg
Przedawkowanie bupropionu, zwłaszcza przy dawkach przekraczających dziesięciokrotnie maksymalną dawkę terapeutyczną 300 mg, stanowi poważne zagrożenie dla układu nerwowego i sercowo-naczyniowego. Objawy neurologiczne obejmują senność o różnym nasileniu, utratę przytomności oraz rzadko występujący zespół serotoninowy. Kardiologiczne powikłania to zaburzenia przewodzenia w układzie bodźco-przewodzącym, różnorodne arytmie, wydłużenie zespołu QRS, tachykardia (>100 uderzeń/min) oraz wydłużenie odstępu QTc, które zwykle współwystępują. Mimo że większość pacjentów wraca do zdrowia bez trwałych następstw, odnotowano sporadyczne zgony przy bardzo wysokich dawkach.
aktywność serotoninergiczna, arytmia, dawkowanie terapeutyczne, drożność dróg oddechowych, działanie niepożądane, hiperrefleksja, hipertermia, monitorowanie czynności życiowych, nadmierna potliwość, niewydolność oddechowa, objaw neurologiczny, parametr hemodynamiczny, przedawkowanie bupropionu, przewodzenie śródkomorowe, suplementacja tlenu, sztywność mięśniowa, tachykardia, układ bodźco-przewodzący serca, układ nerwowy, układ sercowo-naczyniowy, utrata przytomności, węgiel aktywny, wydłużenie odstępu QTc, wydłużenie zespołu QRS, zaburzenie elektrofizjologiczne serca, zaburzenie przewodzenia, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie świadomości, zapis EKG, zapis elektrokardiograficzny, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Lidocaine 2% Fresenius Kabi 20 mg/ml
Lidokaina, będąca amidowym środkiem miejscowo znieczulającym (kod ATC: N01BB02), wykazuje szybkie i krótkotrwałe działanie znieczulające oraz właściwości antyarytmiczne. Mechanizm jej działania opiera się na hamowaniu przepływu jonów sodowych, co stabilizuje błonę komórkową neuronów i blokuje przewodzenie impulsów nerwowych. Po podaniu dożylnym efekt terapeutyczny pojawia się w około 1 minutę, a po domięśniowym w 15 minut, z czasem działania odpowiednio 10-20 minut i 60-90 minut. Lidokaina wpływa również na układ sercowo-naczyniowy, zmniejszając pobudliwość elektryczną mięśnia sercowego, szybkość przewodzenia impulsów oraz siłę skurczu (działanie inotropowe ujemne). Wchłonięcie do krwiobiegu może wywołać dwufazowy efekt na OUN: początkowe pobudzenie, a następnie zahamowanie, co jest istotne klinicznie ze względu na ryzyko działań niepożądanych przy wysokich stężeniach.
arytmia, budowa amidowa, dieta niskosodowa, działanie antyarytmiczne, działanie inotropowe ujemne, hamowanie przepływu jonów, kanał sodowy, lidokainy chlorowodorek, mięsień sercowy, obwodowy układ nerwowy, osmolarność, ośrodkowy układ nerwowy, pobudliwość elektryczna, pobudzenie OUN, środek miejscowo znieczulający, stabilizacja błony komórkowej, szybki początek działania, układ bodźco-przewodzący serca, układ krążenia - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Iwabradyna Synthon 5 mg
Iwabradyna jest selektywnym inhibitorem prądu If w węźle zatokowym, co prowadzi do zależnego od dawki zmniejszenia częstości akcji serca o około 10 uderzeń na minutę przy dawkach terapeutycznych 5-7,5 mg dwa razy na dobę, bez wpływu na kurczliwość mięśnia sercowego, przewodnictwo wewnątrzsercowe czy repolaryzację komór. Lek wykazuje działanie kardioprotekcyjne poprzez redukcję obciążenia serca i zużycia tlenu, co potwierdzono w badaniach klinicznych u pacjentów z przewlekłą stabilną dławicą piersiową oraz przewlekłą niewydolnością serca ze zmniejszoną frakcją wyrzutową (LVEF ≤35%). W badaniu SHIFT (n=6505) iwabradyna istotnie zmniejszyła ryzyko złożonego punktu końcowego (zgon sercowo-naczyniowy i hospitalizacja z powodu niewydolności serca) o 18% (HR 0,82; p<0,0001), ze średnim spadkiem częstości akcji serca o 15 uderzeń/min (z 80 uderzeń/min do ok. 65 uderzeń/min). W badaniu BEAUTIFUL (n=10917) oraz SIGNIFY (n=19102) nie wykazano istotnej różnicy w głównych punktach końcowych, choć w podgrupie pacjentów z dławicą CCS II-IV w SIGNIFY zaobserwowano niewielkie zwiększenie ryzyka (HR 1,18; p=0,018). Iwabradyna nie powoduje rozwoju tolerancji ani efektu "z odbicia" po odstawieniu.
antagonista aldosteronu, antagonista angiotensyny II, choroba niedokrwienna serca, ciężka bradykardia, elektrofizjologia kliniczna, elektroretinogram, etiologia niedokrwienna, frakcja wyrzutowa lewej komory, inhibitor ACE, kardiomiopatia rozstrzeniowa, kardioprotekcja, kurczliwość mięśnia sercowego, lek beta-adrenolityczny, lek nasercowy, napad dławicy, niewydolność serca, obniżenie odcinka ST, odstęp QT, prąd If, prąd Ih, repolaryzacja komór, retinotoksyczność, stabilna dławica piersiowa, test wysiłkowy, układ bodźco-przewodzący serca, układ wzrokowy, węzeł zatokowy, zawał serca, zgon sercowo-naczyniowy, złożony punkt końcowy, zużycie tlenu - Leksykon leków
Przedawkowanie – Lacipil 2 mg
Przedawkowanie lacydypiny (Lacipil 2 mg) może prowadzić do poważnych zaburzeń hemodynamicznych, mimo braku udokumentowanych przypadków klinicznych. Mechanizm toksyczności opiera się na selektywnym blokowaniu kanałów wapniowych, co skutkuje przedłużonym rozszerzeniem naczyń obwodowych, długotrwałą hipotonią oraz kompensacyjną tachykardią, choć możliwa jest również bradykardia i wydłużenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego. Hipotonia może być głęboka i utrzymywać się długo ze względu na farmakokinetykę leku. Objawy te są zależne od dawki i mogą prowadzić do zaburzeń perfuzji narządowej oraz ryzyka bloków serca, co wymaga szczególnej uwagi u pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego.
antagonista kanału wapniowego, atropina, blok przedsionkowo-komorowy, blokada kanału wapniowego, bradykardia, ciężka bradykardia, czasowa stymulacja serca, hipotonia, lacydypina, monitorowanie czynności serca, monitorowanie EKG, obniżenie ciśnienia tętniczego, omdlenie, parametr hemodynamiczny, płynoterapia dożylna, rozszerzenie naczyń obwodowych, tachykardia odruchowa, układ bodźco-przewodzący serca, wazodilatacja, wydłużenie czasu przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zaburzenie perfuzji narządowej, zaburzenie przewodzenia serca, zawroty głowy - Leksykon leków
Przedawkowanie – Polfenon 300 mg
Przedawkowanie propafenonu chlorowodorku, substancji czynnej leku Polfenon, prowadzi do poważnych zaburzeń układu sercowo-naczyniowego, w tym wydłużenia odstępu PQ, poszerzenia zespołu QRS, bloków przedsionkowo-komorowych, a także groźnych arytmii komorowych takich jak częstoskurcz, trzepotanie i migotanie komór. Ujemne działanie inotropowe skutkuje niedociśnieniem tętniczym, które w ciężkich przypadkach może przejść w wstrząs kardiogenny. Objawy neurologiczne obejmują bóle i zawroty głowy, zaburzenia widzenia, parestezje, drżenie kończyn, a w ciężkich zatruciach drgawki kloniczno-toniczne, senność, śpiączkę oraz zatrzymanie czynności oddechowej. Dodatkowo obserwuje się objawy ze strony układu pokarmowego (nudności, zaparcia, suchość w jamie ustnej) oraz układu rozrodczego (zaburzenia erekcji, zmniejszenie liczby plemników). Warto podkreślić, że zatrucie propafenonem może prowadzić do zgonu.
arytmia komorowa, automatyzm węzła zatokowego, blok przedsionkowo-komorowy, częstoskurcz komorowy, defibrylacja, diazepam, dopamina, drgawki kloniczno-toniczne, działanie antycholinergiczne, działanie inotropowe ujemne, działanie kardiotoksyczne, hemodializa, hemoperfuzja, izoproterenol, lek inotropowy dodatni, lek przeciwarytmiczny, migotanie komór, niedociśnienie tętnicze, odstęp PQ, ośrodkowy układ nerwowy, parestezje, propafenon chlorowodorek, trzepotanie komór, układ bodźco-przewodzący serca, układ sercowo-naczyniowy, wstrząs kardiogenny, zatrzymanie oddychania, zespół QRS