Przedawkowanie
Propafenon

Przedawkowanie substancji propafenon

Propafenon jest substancją aktywną stosowaną w leczeniu zaburzeń rytmu serca, dostępną w postaci tabletek powlekanych (Polfenon 150 mg, 300 mg; Rytmonorm 150 mg, 300 mg; Tonicard 150 mg, 300 mg) oraz roztworu do wstrzykiwań (Rytmonorm 3,5 mg/ml). Ze względu na silne działanie antyarytmiczne, przedawkowanie propafenonu może stanowić poważne zagrożenie dla życia pacjenta. Niniejszy artykuł szczegółowo opisuje niebezpieczeństwa związane z przedawkowaniem oraz objawy i postępowanie terapeutyczne w takich przypadkach.^{1 2}

Objawy kardiotoksyczne przy przedawkowaniu

Przedawkowanie propafenonu charakteryzuje się przede wszystkim objawami związanymi z działaniem kardiotoksycznym. Obserwuje się zaburzenia czynności układu bodźco-przewodzącego serca, które mogą manifestować się jako:^{3 4}

• Wydłużenie odstępu PQ w zapisie EKG
• Poszerzenie zespołu QRS
• Zahamowanie automatyzmu węzła zatokowego
• Bloki przedsionkowo-komorowe o różnym stopniu nasilenia
• Częstoskurcz komorowy
• Trzepotanie i migotanie komór
• Zatrzymanie akcji serca

⁵

Zmniejszenie kurczliwości mięśnia sercowego (ujemne działanie inotropowe) wywołane przedawkowaniem propafenonu może prowadzić do niedociśnienia tętniczego, co w ciężkich przypadkach może skutkować rozwojem wstrząsu kardiogennego stanowiącego bezpośrednie zagrożenie życia.^{6 7}

Objawy pozasercowe przedawkowania propafenonu

Poza objawami związanymi z działaniem na układ sercowo-naczyniowy, przedawkowanie propafenonu może wywołać szereg innych objawów, w tym:^{8 9}

• Kwasica metaboliczna – zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej
• Bóle głowy o różnym nasileniu
• Zawroty głowy mogące prowadzić do upadków
• Nieostre widzenie zaburzające percepcję wzrokową
• Parestezje – zaburzenia czucia w postaci mrowienia, drętwienia
• Drżenie mięśniowe
• Nudności i zaburzenia żołądkowo-jelitowe
• Zaparcia
• Suchość w jamie ustnej
• Drgawki o różnym nasileniu

¹⁰

W ciężkich przypadkach zatrucia propafenonem mogą wystąpić drgawki kloniczno-toniczne, nasilone parestezje, senność prowadząca do śpiączki, a w skrajnych przypadkach zatrzymanie czynności oddechowej.^{11 12}

Należy podkreślić, że w dokumentacji medycznej odnotowano zgony będące konsekwencją przedawkowania propafenonu, co świadczy o wysokim potencjale toksycznym tej substancji.^{13 14}

Objawy przedawkowania propafenonu – zestawienie

Postępowanie terapeutyczne w przedawkowaniu propafenonu

Leczenie przedawkowania propafenonu wymaga natychmiastowego i kompleksowego postępowania w warunkach oddziału intensywnej opieki medycznej. Kluczowym elementem jest ścisłe monitorowanie funkcji życiowych pacjenta oraz aktywne dążenie do ich normalizacji.^{15 16}

W przypadku zaburzeń rytmu serca i niedociśnienia tętniczego skuteczne okazały się:^{17 18}

• Defibrylacja elektryczna w przypadku arytmii komorowych zagrażających życiu
• Podanie dopaminy we wlewie dożylnym w celu poprawy ciśnienia tętniczego
• Zastosowanie izoprotenerolu (izoprenaliny) we wlewie dożylnym dla poprawy rytmu serca

¹⁹

Drgawki występujące w przebiegu zatrucia propafenonem można skutecznie opanować poprzez dożylne podanie diazepamu.^{20 21}

W ciężkich przypadkach przedawkowania konieczne może być wdrożenie zaawansowanych technik podtrzymywania czynności życiowych, takich jak:^{22 23}

• Mechaniczne wspomaganie oddychania (intubacja dotchawicza i wentylacja mechaniczna)
• Zewnętrzny masaż serca
• Zaawansowane techniki monitorowania hemodynamicznego

²⁴

Ograniczenia technik eliminacji leku

Należy podkreślić, że możliwości aktywnej eliminacji propafenonu z organizmu są ograniczone. Próby eliminacji drogą hemoperfuzji mają ograniczoną skuteczność. Ze względu na znaczny stopień wiązania propafenonu z białkami osocza (95%) oraz dużą objętość dystrybucji, hemodializa jest nieskuteczna w usuwaniu tej substancji z organizmu.^{25 95%) i dużą objętość dystrybucji, hemodializa jest nieskuteczna.”>26 27}

Implikacje kliniczne

Przedawkowanie propafenonu stanowi poważny stan zagrożenia życia, wymagający natychmiastowej interwencji medycznej. Ze względu na dostępność preparatów propafenonu (Polfenon, Rytmonorm, Tonicard) w różnych dawkach i postaciach, istnieje ryzyko niezamierzonego przedawkowania u pacjentów z zaburzeniami rytmu serca, zwłaszcza u osób starszych i z współistniejącymi chorobami wątroby lub nerek, które mogą wpływać na metabolizm leku.^{28 29}

Kardiotoksyczność propafenonu wynika z jego mechanizmu działania jako leku antyarytmicznego klasy IC, blokującego kanały sodowe w komórkach mięśnia sercowego. Przy przedawkowaniu efekt ten może prowadzić do poważnych zaburzeń przewodzenia i ciężkich arytmii. Dodatkowo ujemne działanie inotropowe prowadzi do obniżenia ciśnienia tętniczego i zaburzeń perfuzji narządowej.³⁰

W postępowaniu klinicznym kluczowe znaczenie ma szybka diagnoza i wdrożenie leczenia objawowego oraz podtrzymującego funkcje życiowe. Leczenie ukierunkowane na konkretne zaburzenia, takie jak arytmie czy drgawki, powinno być prowadzone równolegle z monitorowaniem parametrów hemodynamicznych i oddechowych pacjenta.³¹