arteritis tętnicy skroniowej
Arteritis tętnicy skroniowej, znane również jako zapalenie tętnicy skroniowej lub olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, jest chorobą autoimmunologiczną zaliczaną do układowych zapaleń naczyń. Występuje głównie u osób powyżej 50. roku życia, ze szczytem zachorowalności między 70. a 80. rokiem życia, przy czym kobiety chorują dwa do trzech razy częściej niż mężczyźni.
Choroba charakteryzuje się ziarniniakowym zapaleniem ściany tętnic średniego i dużego kalibru, szczególnie gałęzi tętnicy szyjnej zewnętrznej, w tym tętnicy skroniowej. Pacjenci zazwyczaj zgłaszają nowo powstały, silny ból głowy o lokalizacji skroniowej, tkliwość skóry głowy, objawy ogólne (gorączka, osłabienie, utrata masy ciała) oraz bóle mięśniowe. Najpoważniejszym powikłaniem jest utrata wzroku wskutek niedokrwienia nerwu wzrokowego.
Diagnostyka obejmuje badania laboratoryjne (podwyższone OB i CRP), badanie ultrasonograficzne tętnic skroniowych (objaw „halo”), a złotym standardem pozostaje biopsja tętnicy skroniowej. W leczeniu stosuje się glikokortykosteroidy w wysokich dawkach, które należy wdrożyć niezwłocznie po postawieniu rozpoznania klinicznego, nie czekając na wyniki badania histopatologicznego. W przypadkach opornych lub wymagających redukcji dawki steroidów stosuje się leki immunosupresyjne, a w ostatnich latach również terapie biologiczne (tocilizumab).
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Arteritis tętnicy skroniowej – Diagnostyka i diagnoza
Arteritis tętnicy skroniowej (GCA) to zapalne schorzenie dużych i średnich naczyń, występujące głównie u osób >50 r.ż., charakteryzujące się niespecyficznymi objawami, co utrudnia diagnostykę. Kluczowe kryteria diagnostyczne ACR obejmują: wiek >50 lat, nowy ból głowy, nieprawidłowości tętnicy skroniowej, OB >50 mm/h oraz nieprawidłową biopsję tętnicy skroniowej, z czułością 93,5% i swoistością 91,2%. Badania laboratoryjne wykazują podwyższone OB (często >50 mm/h, niekiedy >100 mm/h), podwyższone CRP (czułość 98,6%, swoistość 75,7%) oraz łagodną niedokrwistość i trombocytozę (>400 000/μL). Biopsja tętnicy skroniowej pozostaje złotym standardem, wykazując zmiany takie jak naciek zapalny, fragmentację blaszki elastycznej i obecność komórek olbrzymich, z czułością 15-87% i swoistością 100%. W diagnostyce obrazowej ultrasonografia dopplerowska (CDUS) wykazuje czułość 54-63% i swoistość 79-81%, a badania MRI, CT i PET/CT są stosowane w ocenie zajęcia dużych naczyń pozaczaszkowych.
Amerykańskie Kolegium Reumatologiczne, angiografia CT, arteritis tętnicy skroniowej, białko C-reaktywne, biopsja tętnicy skroniowej, chromanie żuchwy, Europejska Liga Przeciw Reumatyzmowi, glikokortykosteroid, komórka olbrzymia, naciek zapalny, niedokrwistość, objaw halo, objaw kompresji, odczyn Biernackiego, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, polimialgia reumatyczna, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny, tętnica skroniowa, tomografia komputerowa, trombocytoza, ultrasonografia doplerowska, utrata wzroku, zajęcie dużych naczyń, zmiany histopatologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Arteritis tętnicy skroniowej – Objawy
Arteritis tętnicy skroniowej (GCA) to najczęstsze zapalenie dużych i średnich naczyń u osób >50 r.ż., z szczytem zachorowań w 7.-8. dekadzie życia, częściej u kobiet (2-6x). Choroba charakteryzuje się zmiennym przebiegiem objawów, z dominującym bólem głowy (70-80%), często nowym lub zmienionym u pacjentów bez wcześniejszych dolegliwości. Typowe są bóle w okolicy skroniowej lub potylicznej, często oporne na standardowe analgetyki, oraz tkliwość skóry głowy. Chromanie żuchwy (40-50%) i zaburzenia widzenia (20-30%), w tym nagła, trwała utrata wzroku (8-15%) spowodowana AION, stanowią poważne objawy. Objawy ogólnoustrojowe (gorączka do >39°C u 15%, osłabienie, utrata masy ciała) oraz współistniejąca polimialgia reumatyczna (40-50%) są częste. Zajęcie dużych naczyń (30-80%) może prowadzić do chromania kończyn, asymetrii ciśnienia, aortitis i tętniaków. Nieleczona GCA grozi trwałą utratą wzroku, udarami, zawałami i rozwarstwieniem aorty.
amaurosis fugax, aortitis, arteritis tętnicy skroniowej, biopsja, chromanie żuchwy, diplopia, giant cell arteritis, kortykosteroid, mikroangiopatyczna niedokrwistość hemolityczna, mononeuropatia, niedokrwienie jelit, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, podwójne widzenie, polimialgia reumatyczna, polineuropatia, polymyalgia rheumatica, prednizon, przejściowy atak niedokrwienny, rozwarstwienie aorty, scotoma, SIADH, tętniak aorty, zapalenie aorty, zapalenie naczyń, zespół nieadekwatnego wydzielania hormonu antydiuretycznego - Leksykon chorób i schorzeń
Arteritis tętnicy skroniowej – Leczenie
Arteritis tętnicy skroniowej (GCA) wymaga natychmiastowego wdrożenia terapii wysokimi dawkami glikokortykosteroidów, aby zapobiec poważnym powikłaniom, zwłaszcza nieodwracalnej utracie wzroku. Standardowo stosuje się prednizon w dawce 40-60 mg/dobę, a u pacjentów z objawami ocznymi lub neurologicznymi dawki 80-100 mg/dobę, z kontrolą odpowiedzi na leczenie w ciągu 72 godzin. W ostrych przypadkach z zaburzeniami widzenia zaleca się dożylne metyloprednizolon 1000 mg/dobę przez 3 dni. Małe dawki aspiryny (81 mg/dobę) są rekomendowane w profilaktyce powikłań niedokrwiennych. Steroidy należy stopniowo redukować według schematu: 40-60 mg przez 4 tygodnie, następnie zmniejszanie o 10 mg co 2 tygodnie do 20 mg, potem o 2,5 mg co 2-4 tygodnie do 10 mg, a na końcu o 1 mg co 1-2 miesiące, monitorując objawy kliniczne i parametry zapalne (OB, CRP). Terapia powinna trwać co najmniej 2 lata, a nawroty występują u 25-60% pacjentów.
anakinra, arteritis tętnicy skroniowej, aspiryna, azatiopryna, białko C-reaktywne, biopsja tętnicy skroniowej, bisfosfonian, cyklosporyna, densytometria, glikokortykosteroid, immunosupresja, inhibitor pompy protonowej, interleukina-6, kortykosteroid, leflunomid, mavrilimumab, metotreksat, metyloprednizolon, miopatia steroidowa, nawrót choroby, OB, osteoporoza, powikłanie niedokrwienne, prednizon, tocilizumab, udar, zajęcie narządu wzroku, złamanie kompresyjne kręgu - Leksykon chorób i schorzeń
Arteritis tętnicy skroniowej – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Arteritis tętnicy skroniowej (GCA) to zapalenie dużych i średnich naczyń, głównie u osób >50 r.ż., z ryzykiem poważnych powikłań, w tym trwałej utraty wzroku. Leczenie należy rozpocząć natychmiast po podejrzeniu choroby, nawet przed biopsją, stosując glikokortykosteroidy: prednizon 40-60 mg/d p.o. bez objawów wzrokowych lub metyloprednizolon 250 mg i.v. co 6 h przez 3 dni przy objawach wzrokowych. Monitorowanie skuteczności terapii opiera się na ocenie klinicznej oraz parametrach zapalnych (OB, CRP), a dawkę steroidów stopniowo redukuje się po 4 tygodniach. Tocilizumab, przeciwciało anty-IL-6, jest skutecznym lekiem oszczędzającym GKS, umożliwiającym remisję u 56% pacjentów po 52 tygodniach, a metotreksat stanowi alternatywę w profilaktyce nawrotów. Zaleca się także stosowanie ASA 75-150 mg/d w celu zmniejszenia ryzyka powikłań niedokrwiennych.
abatacept, arteritis tętnicy skroniowej, biopsja tętnicy skroniowej, bisfosfoniany, biżuteria medyczna, chromanie żuchwy, cukrzyca, giant cell arteritis, glikokortykosteroidy, inhibitor pompy protonowej, interleukina-6, kwas acetylosalicylowy, metotreksat, metyloprednizolon, miopatia steroidowa, nadciśnienie tętnicze, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, osteoporoza, parametry zapalne, PET, pozytonowa tomografia emisyjna, prednizon, przeciwciało monoklonalne, retencja płynów, tętniak aorty, tocilizumab, tomografia komputerowa, udar mózgu, zaćma, zawał mózgu - Leksykon chorób i schorzeń
Arteritis tętnicy skroniowej – Epidemiologia
Arteritis tętnicy skroniowej (Giant Cell Arteritis, GCA) jest najczęstszym pierwotnym zapaleniem naczyń u dorosłych powyżej 50. roku życia, ze szczytem zachorowań w wieku 70-79 lat. Kobiety chorują 2,5 razy częściej niż mężczyźni, a palenie tytoniu zwiększa ryzyko u kobiet 6-krotnie. Zapadalność na GCA wynosi średnio około 10 przypadków na 100 000 osób powyżej 50 lat, z najwyższą w krajach skandynawskich (21,57/100 000), a najniższą w populacjach afroamerykańskich, azjatyckich i latynoamerykańskich. Genetycznie, haplotyp HLA-DRB1*04 wiąże się z wyższym ryzykiem rozwoju GCA, powikłań (utrata wzroku) oraz oporności na glikokortykosteroidy. Epidemiologia wykazuje wzrost średniego wieku diagnozy (z 75 do 79 lat) i tendencję spadkową zapadalności i śmiertelności, choć przewiduje się wzrost zachorowań do 2050 roku z powodu starzenia się populacji.
arteritis tętnicy skroniowej, badania laboratoryjne, biopsja tętnicy skroniowej, czułość badania, czynnik ryzyka, glikokortykosteroidy, kortykosteroidy, kryteria diagnostyczne, naczynia krwionośne, palenie tytoniu, pęknięcie aorty, pierwotne zapalenie naczyń, polymyalgia rheumatica, rozwarstwienie aorty, szybka ścieżka diagnostyczna, tętniak aorty, tętnica skroniowa, tętnica szyjna, utrata wzroku, zajęcie dużych naczyń, zapalenie tętnic skroniowych, zwężenie tętnic - Leksykon chorób i schorzeń
Arteritis tętnicy skroniowej – Zapobieganie i profilaktyka
Arteritis tętnicy skroniowej (GCA) jest stanem zapalnym naczynia, który wymaga natychmiastowej interwencji w celu zapobiegania nieodwracalnej utracie wzroku oraz powikłaniom niedokrwiennym, takim jak udary mózgu. Zaleca się stosowanie małych dawek kwasu acetylosalicylowego (81-100 mg/dobę) jako profilaktykę powikłań niedokrwiennych. Kluczowe jest szybkie rozpoznanie i natychmiastowe rozpoczęcie terapii kortykosteroidami, nawet przed potwierdzeniem diagnozy biopsją tętnicy skroniowej, która powinna być wykonana w ciągu pierwszego tygodnia, ale nie powinna opóźniać leczenia. Długotrwała terapia steroidowa wymaga profilaktyki osteoporozy poprzez suplementację wapnia (1500 mg/dobę), witaminy D3 (800 IU/dobę) oraz rozważenie bisfosfonianów (alendronian, ryzedronian). Monitorowanie aktywności choroby powinno być indywidualnie dostosowane, obejmując ocenę kliniczną, markery laboratoryjne oraz regularne badania okulistyczne.
arteritis tętnicy skroniowej, aspiryna, biomarker, biopsja tętnicy skroniowej, bisfosfonian, cukrzyca, GCA, gęstość kości, glikokortykosteroid, interleukina-6, kortykosteroid, kwas acetylosalicylowy, marker laboratoryjny, nadciśnienie, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, osteoporoza indukowana steroidami, PJP, Pneumocystis jiroveci, powikłanie niedokrwienne, prednizon, przeciwciało monoklonalne, remisja choroby, reumatolog, terapia steroidowa, tocilizumab, udar mózgu, utrata wzroku, zapalenie płuc, złamanie kompresyjne kręgu