rak płaskonabłonkowy odbytu
Rak płaskonabłonkowy odbytu (łac. carcinoma planoepitheliale ani) to nowotwór złośliwy wywodzący się z nabłonka płaskiego strefy przejściowej kanału odbytu. Stanowi około 80% wszystkich nowotworów złośliwych odbytu, a jego częstość występowania systematycznie wzrasta w ostatnich dekadach.
Głównym czynnikiem etiologicznym raka płaskonabłonkowego odbytu jest zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), szczególnie typami wysokiego ryzyka (HPV 16, 18). Inne czynniki ryzyka obejmują: immunosupresję (w tym zakażenie HIV), przewlekłe stany zapalne, wieloletnią anoreceptywną aktywność seksualną oraz palenie tytoniu.
Klinicznie rak płaskonabłonkowy odbytu manifestuje się najczęściej jako krwawienie z odbytu, ból, uczucie dyskomfortu w okolicy odbytu, wyczuwalny guz lub owrzodzenie. W zaawansowanych przypadkach może wystąpić nietrzymanie stolca oraz powiększenie węzłów chłonnych pachwinowych.
Diagnostyka obejmuje badanie per rectum, anoskopię, rektoskopię z pobraniem wycinków do badania histopatologicznego, a także badania obrazowe (MRI miednicy, CT jamy brzusznej i klatki piersiowej) w celu oceny stopnia zaawansowania. Obecnie standardem leczenia jest radiochemioterapia (protokół Nigro), która pozwala na uniknięcie okaleczającej operacji u większości pacjentów. Leczenie chirurgiczne (brzuszno-kroczowa amputacja odbytnicy) jest zarezerwowane dla przypadków nawrotowych lub opornych na leczenie zachowawcze.
Rokowanie w raku płaskonabłonkowym odbytu zależy głównie od stopnia zaawansowania w momencie rozpoznania. Pięcioletnie przeżycie w przypadku wczesnego wykrycia nowotworu przekracza 80%, natomiast w zaawansowanych stadiach z przerzutami odległymi spada poniżej 30%.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak odbytu – Epidemiologia
Rak odbytu stanowi około 2% nowotworów złośliwych układu pokarmowego, z rosnącą zapadalnością na poziomie około 2,0 przypadków na 100 000 osób rocznie i śmiertelnością 0,4 na 100 000 (dane USA 2018-2023). Epidemiologia wskazuje na wyraźny wzrost zachorowań, szczególnie u kobiet i osób starszych, z dominującym udziałem zakażeń HPV (90% przypadków). Wysokie ryzyko obserwuje się u pacjentów z HIV (30-krotnie wyższe wskaźniki), mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami (MSM), biorców przeszczepów oraz osób z chorobami autoimmunologicznymi. Wzrost zapadalności i śmiertelności jest szczególnie niepokojący w grupach powyżej 65. roku życia, z rocznym wzrostem zapadalności do 4,3% u białych kobiet starszych. Brak jednolitych wytycznych przesiewowych ogranicza wczesne wykrywanie, mimo że cytologia odbytu i anoskopia wysokiej rozdzielczości (HRA) wykazują skuteczność w identyfikacji zmian prekursorowych (HGAIN).
anoskopia wysokiej rozdzielczości, badanie palpacyjne, badanie per rectum, chemioradioterapia, choroba Leśniowskiego-Crohna, dysplazja wysokiego stopnia, limfocyty CD4, neoplazja śródnabłonkowa odbytu, neoplazja śródnabłonkowa szyjki macicy, nowotwór HPV-zależny, przerzuty nowotworowe, rak odbytu, rak płaskonabłonkowy odbytu, rak szyjki macicy, śmiertelność, terapia antyretrowirusowa, test DNA HPV, toczeń rumieniowaty układowy, uszkodzenie DNA, węzły chłonne pachwinowe, wirus brodawczaka ludzkiego, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaawansowane stadium nowotworu, zakażenie HPV, zapadalność, zmiana prekursorowa