radioterapia zewnętrzna
Radioterapia zewnętrzna to jedna z podstawowych metod leczenia nowotworów, polegająca na napromienianiu zmian nowotworowych przy pomocy wiązki promieniowania jonizującego generowanego przez urządzenie znajdujące się poza ciałem pacjenta. W przeciwieństwie do brachyterapii, źródło promieniowania nie jest umieszczane w ciele chorego.
Najczęściej stosowanymi technikami radioterapii zewnętrznej są: konwencjonalna radioterapia 3D (3D-CRT), radioterapia z modulacją intensywności wiązki (IMRT), radioterapia stereotaktyczna (SRT/SRS) oraz terapia protonowa. Współczesne metody wykorzystują zaawansowane systemy planowania leczenia oparte na obrazowaniu CT, MRI i PET, co pozwala na precyzyjne dostarczenie odpowiedniej dawki promieniowania do obszaru guza przy jednoczesnej ochronie tkanek zdrowych.
Radioterapia zewnętrzna może być stosowana jako leczenie radykalne (mające na celu wyleczenie), adjuwantowe (uzupełniające po zabiegu chirurgicznym), neoadjuwantowe (przed zabiegiem operacyjnym) lub paliatywne (łagodzące objawy). Skuteczność tej metody zależy od lokalizacji i rodzaju nowotworu, jego wrażliwości na promieniowanie oraz zastosowanej dawki i frakcjonowania.
Najczęstsze działania niepożądane radioterapii zewnętrznej obejmują odczyny popromienne skóry, zmęczenie oraz objawy specyficzne dla napromienianej okolicy anatomicznej. Nowoczesne techniki radioterapii pozwalają na znaczące zmniejszenie częstości i nasilenia powikłań poprzez lepszą ochronę narządów krytycznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak tarczycy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak tarczycy, najczęstszy nowotwór układu endokrynnego, obejmuje głównie raki zróżnicowane (brodawkowaty i pęcherzykowy) charakteryzujące się powolnym wzrostem i dobrym rokowaniem, oraz rzadki, agresywny rak anaplastyczny. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, USG wysokiej rozdzielczości oraz ocenie hormonów tarczycy, szczególnie po tyreoidektomii. Kluczowe jest monitorowanie objawów takich jak zmiany w głosie, trudności w połykaniu, oraz potencjalne powikłania jak niedrożność dróg oddechowych czy hipokalcemia. Leczenie obejmuje tyreoidektomię (częściową lub całkowitą), terapię radioaktywnym jodem, radioterapię, chemioterapię, terapię hormonalną (lewotyroksyna) oraz terapię celowaną, a także aktywną obserwację w przypadku mikroraków. W przypadku stosowania inhibitorów kinazy tyrozynowej (TKI) zaleca się regularne badania EKG, kardiologiczne i laboratoryjne w pierwszych 12 tygodniach terapii.
antygen karcynoembrionalny, dysfagia, guzek tarczycy, hipokalcemia, hormony tarczycy, inhibitor kinazy tyrozynowej, kalcytonina, lewotyroksyna, lobektomia tarczycy, markery nowotworowe, niedrożność dróg oddechowych, opieka paliatywna, przełom tarczycowy, radioterapia zewnętrzna, rak anaplastyczny tarczycy, rak brodawkowaty tarczycy, rak pęcherzykowy tarczycy, rak rdzeniasty tarczycy, rak tarczycy, świst krtaniowy, terapia radioaktywnym jodem, terapia radiojodem, tężyczka, tyreoidektomia, USG wysokiej rozdzielczości, węzły chłonne szyi - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Chlorek strontu 89SrCl2 POLATOM 37,5 MBq/ml
Chlorek strontu 89SrCl2 POLATOM (37,5 MBq/ml roztwór do wstrzykiwań) posiada szereg przeciwwskazań, które należy uwzględnić przed zastosowaniem. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na składniki preparatu, ciążę (potwierdzoną lub podejrzewaną) oraz karmienie piersią. Względne przeciwwskazania dotyczą obniżonych parametrów morfologii krwi: hemoglobina < 90 g/l, leukocytoza < 3,5 x 10⁹/l oraz trombocytoza < 100 x 10⁹/l, ze względu na ryzyko mielotoksyczności. W wyjątkowych przypadkach można rozważyć podanie u pacjentów z leukocytopenią > 2,4 x 10⁹/l i trombocytopenią > 60 x 10⁹/l, pod warunkiem wykluczenia zespołu DIC.
chlorek strontu 89SrCl2, ciąża, GFR, hemoglobina, karmienie piersią, klirens kreatyniny, leukocytopenia, leukocytoza, mielotoksyczność, morfologia krwi, nadwrażliwość, niewydolność nerek, patologiczne złamanie kości, przerzuty do kręgosłupa, radiofarmaceutyk, radioterapia zewnętrzna, trombocytopenia, trombocytoza, ucisk rdzenia kręgowego, współczynnik filtracji kłębuszkowej, zespół DIC, zespół przewlekłego rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego - Leksykon chorób i schorzeń
Rak trzonu macicy – Leczenie
Rak trzonu macicy to złośliwy nowotwór błony śluzowej macicy, którego leczenie zależy od stadium zaawansowania, typu histologicznego, stopnia zróżnicowania, wieku i stanu pacjentki. Standardem jest całkowita histerektomia z obustronną salpingo-ooforektomią (TH/BSO) oraz ewentualna limfadenektomia miednicza i okołoaortalna. Techniki chirurgiczne obejmują laparotomię, laparoskopię i chirurgię robotyczną, z przewagą metod minimalnie inwazyjnych ze względu na mniejsze ryzyko powikłań. W wybranych przypadkach wczesnego stadium IA, G1, u młodych pacjentek możliwe jest leczenie zachowawcze progestagenami z kontrolą endometrium co 3-6 miesięcy. Radioterapia (zewnętrzna i brachyterapia) stosowana jest jako leczenie uzupełniające, neoadjuwantowe lub paliatywne, natomiast chemioterapia, często oparta na schematach z karboplatyną i paklitakselem lub docetakselu i gemcytabinie, jest stosowana w zaawansowanych stadiach, nawrotach i w połączeniu z radioterapią. Hormonoterapia, wykorzystująca progestageny, tamoksyfen, inhibitory aromatazy i agoniści GnRH, jest wskazana w zaawansowanych i nawrotowych przypadkach, zwłaszcza przy obecności receptorów hormonalnych.
agonista gonadoliberyny, błona śluzowa macicy, brachyterapia, docetaksel, histerektomia, hormonoterapia, immunoterapia, inhibitor aromatazy, inhibitor punktów kontrolnych, karboplatyna, laparoskopia, laparotomia, leczenie adjuwantowe, leczenie neoadjuwantowe, leczenie paliatywne, leczenie uzupełniające, lek przeciwnowotworowy, mielosupresja, mięsak macicy, nowotwór złośliwy, octan medroksyprogesteronu, pembrolizumab, progestagen, radiochemioterapia, radioterapia zewnętrzna, rak trzonu macicy, receptor hormonalny, salpingo-ooforektomia, tamoksyfen, terapia celowana, typ histologiczny, węzły chłonne miednicy - Leksykon substancji czynnych
Chlorek strontu – Wskazania do stosowania
Chlorek strontu 89SrCl2 jest radioizotopem beta-emisyjnym o maksymalnej energii 1,492 MeV i okresie półtrwania 50,5 dnia, stosowanym w medycynie nuklearnej w leczeniu bólu kostnego wywołanego przez osteoblastyczne lub mieszane przerzuty nowotworowe, głównie raka gruczołu krokowego i raka sutka. Preparat dostępny jest w postaci roztworu do wstrzykiwań o aktywności 37,5 MBq/ml. Terapia dedykowana jest pacjentom z mnogimi, rozsianymi przerzutami kostnymi, u których konwencjonalne metody leczenia, takie jak chemioterapia, hormonoterapia oraz farmakoterapia przeciwbólową (w tym opioidy), nie przyniosły wystarczającej kontroli dolegliwości bólowych. Kluczowym elementem kwalifikacji do leczenia jest scyntygrafia kości potwierdzająca obecność „gorących” ognisk osteoblastycznych, co umożliwia selektywne ukierunkowanie terapii.
chemioterapia, chlorek strontu, diagnostyka obrazowa, flare phenomenon, hormonoterapia, leki przeciwbólowe, medycyna nuklearna, okres półtrwania, opioidy, promieniowanie beta, przerzuty nowotworowe do kości, przerzuty osteoblastyczne, radioterapia zewnętrzna, rak gruczołu krokowego, rak sutka, rozsiane przerzuty nowotworowe, scyntygrafia układu kostnego - Leksykon substancji czynnych
Teryparatyd – Przeciwwskazania stosowania
Teryparatyd, będący rekombinowanym ludzkim parathormonem 1-34, jest skutecznym lekiem stosowanym w leczeniu pierwotnej osteoporozy oraz osteoporozy indukowanej glikokortykosteroidami. Przeciwwskazania do jego stosowania obejmują nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze, ciążę i laktację, wcześniejszą hiperkalcemię, ciężkie zaburzenia czynności nerek oraz metaboliczne choroby kości, takie jak nadczynność przytarczyc i choroba Pageta. Ponadto, teryparatyd jest przeciwwskazany u pacjentów z podwyższoną aktywnością fosfatazy zasadowej o nieustalonej etiologii, po radioterapii kośćca oraz u osób z nowotworami złośliwymi układu kostno-szkieletowego lub przerzutami do kości. Preparat Osteoteri zawiera 20 mikrogramów teryparatydu w 80 mikrolitrach roztworu i wymaga umiejętności podawania podskórnego, co należy uwzględnić w kwalifikacji pacjenta do terapii.
Przed rozpoczęciem leczenia konieczne jest wykluczenie ciąży oraz ocena funkcji nerek i stężenia wapnia w surowicy, ze względu na ryzyko hiperkalcemii i zaburzeń metabolicznych. U pacjentów z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami nerek terapia wymaga ścisłego monitorowania parametrów nerkowych i wapniowych. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z wywiadem onkologicznym, zwłaszcza w kontekście nowotworów o wysokim ryzyku przerzutów do kości (np. rak piersi, płuc, prostaty, nerki), gdzie stosowanie teryparatydu może zwiększać ryzyko progresji choroby nowotworowej. W przypadku wątpliwości diagnostycznych dotyczących obecności procesu nowotworowego w układzie kostnym, wskazane jest przeprowadzenie odpowiedniej diagnostyki przed wdrożeniem terapii. Bilans korzyści i ryzyka powinien być indywidualnie oceniany u każdego pacjenta.
choroba Pageta, fosfataza zasadowa, glikokortykosteroidy, gospodarka wapniowo-fosforanowa, hiperkalcemia, karmienie piersią, leczenie osteoporozy, lek przeciwosteoporotyczny, nadczynność przytarczyc, nadwrażliwość na substancje, nowotwór układu kostno-szkieletowego, osteoporoza, parathormon, pierwotna osteoporoza, progresja choroby nowotworowej, przerzuty nowotworowe do kości, radioterapia zewnętrzna, teryparatyd, wapń w surowicy, zaburzenia czynności nerek, zastrzyk podskórny - Leksykon chorób i schorzeń
Akromegalia – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Akromegalia, najczęściej wywołana przez gruczolaka przysadki wydzielającego hormon wzrostu (GH), wiąże się ze zwiększoną śmiertelnością (SMR 1,9) w porównaniu z populacją ogólną, szczególnie przy stężeniu GH ≥ 2,5 μg/L. Kluczowymi markerami prognostycznymi są poziomy GH i IGF-1, zwłaszcza stężenie GH ≤ 1 μg/L, które koreluje z normalizacją śmiertelności. Leczenie chirurgiczne, mimo że osiąga kontrolę biochemiczną u mniej niż 65% pacjentów, znacząco obniża śmiertelność, nawet bez całkowitego wyleczenia. Radioterapia zewnętrzna wiąże się z podwyższonym ryzykiem zgonu (SMR 1,58). Współistniejące choroby, takie jak nadciśnienie i cukrzyca, nadal zwiększają ryzyko sercowo-naczyniowe, choć obecnie nowotwory stają się główną przyczyną zgonów. Płeć i wiek w momencie diagnozy wpływają na przebieg choroby, z wyższą śmiertelnością obserwowaną u kobiet i młodszych pacjentów z makrogruczolakiem oraz hipogonadyzmem.
akromegalia, analog somatostatyny, biomarker prognostyczny, choroba współistniejąca, cukrzyca, czynnik prognostyczny, gruczolak przysadki, hiperprolaktynemia, hipogonadyzm, hormon wzrostu, insulinopodobny czynnik wzrostu, kontrola biochemiczna, makrogruczolak, marker prognostyczny, nadciśnienie, niedoczynność przysadki, niewydolność serca, nowotwór, obturacyjny bezdech senny, oktreotyd, poziom IGF-1, radioterapia zewnętrzna, remisja biochemiczna, resekcja guza, śmiertelność, standaryzowany współczynnik śmiertelności, terapia medyczna, złamanie kręgów - Leksykon substancji czynnych
Chlorek strontu – Przeciwwskazania stosowania
Chlorek strontu 89SrCl2 POLATOM (37,5 MBq/ml) to radiofarmaceutyk zawierający izotop strontu-89 o okresie półtrwania 50,5 dnia, emitujący promieniowanie beta o maksymalnej energii 1,492 MeV. Jego stosowanie jest przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na składniki preparatu, kobiet w ciąży lub karmiących piersią. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z zaburzeniami hematologicznymi – podanie leku jest względnie przeciwwskazane przy hemoglobinie < 90 g/l, leukocytach < 3,5 x 10^9/l oraz płytkach krwi < 100 x 10^9/l. W wyjątkowych przypadkach można rozważyć terapię przy leukocytopenii > 2,4 x 10^9/l i/lub trombocytopenii > 60 x 10^9/l, po wykluczeniu zespołu DIC i dokładnej ocenie ryzyka mielotoksyczności.
chlorek strontu 89SrCl2, DIC, działanie mielotoksyczne, farmakoterapia przeciwbólowa, GFR, hemoglobina, klirens kreatyniny, kreatynina, leukocytopenia, leukocyty, morfologia krwi, nadwrażliwość na substancję aktywną, niewydolność nerek, patologiczne złamanie kości, płytki krwi, promieniowanie beta, promieniowanie jonizujące, przerzut nowotworowy do kości, radiofarmaceutyk, radioterapia paliatywna, radioterapia zewnętrzna, trombocytopenia, ucisk rdzenia kręgowego, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie hematologiczne, zespół przewlekłego rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego - Leksykon chorób i schorzeń
Rak endometrium – Objawy
Rak endometrium, najczęstszy nowotwór złośliwy żeńskiego układu rozrodczego, diagnozowany jest średnio u kobiet w wieku około 60 lat, rzadko poniżej 45. roku życia, z istotnym ryzykiem u pacjentek z BMI >30. Charakterystycznym objawem jest nieprawidłowe krwawienie z pochwy, występujące u około 90% chorych, różniące się w zależności od statusu menopauzalnego (np. każde krwawienie po menopauzie wymaga pilnej diagnostyki). Dodatkowo, około 55,4% pacjentek zgłasza nieprawidłowe upławy, a w zaawansowanych stadiach pojawiają się objawy bólowe w obrębie miednicy, dyskomfort ze strony układu moczowego i pokarmowego, utrata masy ciała oraz przewlekłe zmęczenie. Diagnostyka opiera się na badaniu ginekologicznym, przezpochwowym USG (grubość endometrium >5 mm u kobiet po menopauzie wymaga dalszej oceny), biopsji endometrium oraz ewentualnym D&C, a potwierdzenie histopatologiczne umożliwia ocenę typu i stopnia zaawansowania nowotworu.
badanie histopatologiczne, biopsja endometrium, biopsja węzłów chłonnych, błona śluzowa macicy, ból miednicy, chemioterapia, dysuria, gruczolakorak, histerektomia, immunoterapia, krwawienie międzymiesiączkowe, nieprawidłowe krwawienie z pochwy, niezamierzona utrata masy ciała, nowotwór złośliwy, obrzęk limfatyczny, pozytonowa tomografia emisyjna, przewlekłe zmęczenie, radioterapia zewnętrzna, rak endometrioidalny, rak endometrium, rak surowiczy, rak trzonu macicy, rezonans magnetyczny miednicy, rozrost endometrium, stopień zróżnicowania komórek nowotworowych, tomografia komputerowa, USG przezpochwowe, wodobrzusze, wskaźnik masy ciała, wyczuwalny guz, wyłyżeczkowanie jamy macicy