terapia dopęcherzowa
Terapia dopęcherzowa to metoda leczenia, która polega na bezpośrednim podawaniu leków do pęcherza moczowego poprzez cewnik. Metoda ta jest szczególnie skuteczna w leczeniu chorób pęcherza moczowego, ponieważ pozwala na uzyskanie wysokiego stężenia leku w miejscu docelowym przy jednoczesnym zmniejszeniu ogólnoustrojowych działań niepożądanych.
Najczęstszymi wskazaniami do terapii dopęcherzowej są: śródmiąższowe zapalenie pęcherza moczowego, zespół bolesnego pęcherza, nawracające zakażenia układu moczowego oraz rak pęcherza moczowego w stadium powierzchownym. W przypadku nowotworów pęcherza, terapia ta stosowana jest zarówno w leczeniu uzupełniającym po resekcji przezcewkowej guza (TURBT), jak i w profilaktyce nawrotów.
Do najczęściej stosowanych leków w terapii dopęcherzowej należą: mitomycyna C, doksorubicyna i epirubicyna (w leczeniu raka pęcherza), BCG (szczep prątków gruźlicy stosowany w immunoterapii raka pęcherza), hialuronian sodu i siarczan chondroityny (w leczeniu zespołu bolesnego pęcherza) oraz antybiotyki w przypadku nawracających infekcji. Procedura podania leku obejmuje wprowadzenie cewnika do pęcherza, opróżnienie pęcherza, podanie leku i utrzymanie go w pęcherzu przez określony czas.
Skuteczność terapii dopęcherzowej zależy od wielu czynników, w tym od rodzaju schorzenia, zastosowanego leku, schematu leczenia oraz indywidualnych cech pacjenta. Leczenie to może wiązać się z miejscowymi działaniami niepożądanymi, takimi jak dyskomfort w okolicy podbrzusza, zwiększona częstotliwość oddawania moczu czy przejściowe zapalenie pęcherza.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Bacillus Calmette-Guérin – Dawkowanie i sposób podawania
Szczep Bacillus Calmette-Guérin (BCG) RIVM 1173-P2, stosowany w terapii dopęcherzowej nowotworów pęcherza moczowego, podawany jest w dawce 2 × 10 do 3 × 10 żywych cząstek BCG na fiolkę po rekonstytucji. Leczenie rozpoczyna się 2-3 tygodnie po TURBT lub biopsji, obejmując 6 cotygodniowych wlewów wprowadzających, z ekspozycją zawiesiny w pęcherzu przez 2 godziny. Następnie zaleca się leczenie podtrzymujące, polegające na podawaniu 3 wlewów co tydzień w ściśle określonych odstępach: 3., 6., 12., 18., 24., 30. i 36. miesiącu, co łącznie daje do 27 wlewów w ciągu 3 lat. Przed podaniem pacjent powinien być odpowiednio przygotowany – bez przyjmowania płynów 4 godziny przed i 2 godziny po zabiegu, a pęcherz musi być całkowicie opróżniony. Podanie odbywa się aseptycznie z użyciem cewnika i żelu nawilżającego, a po zabiegu pacjent powinien zmieniać pozycję lub wstać, aby zapewnić równomierny kontakt zawiesiny z błoną śluzową.
Bacillus Calmette-Guérin, BCG-medac, bezurazowe cewnikowanie, biopsja pęcherza moczowego, błona śluzowa pęcherza, cewnik dopęcherzowy, choroba współistniejąca, działanie niepożądane, klasyfikacja nowotworu, leczenie podtrzymujące, leczenie wprowadzające, podanie dopęcherzowe, populacja pediatryczna, progresja nowotworu, resekcja przezcewkowa, terapia dopęcherzowa, TURBT, wlew dopęcherzowy, żywe cząstki BCG - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Epirubicin-EBEWE 2 mg/ml
Epirubicin-EBEWE, dostępny jako koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji o stężeniu 2 mg/ml, jest szeroko stosowany w terapii różnych nowotworów litych i hematologicznych. W leczeniu nowotworów litych obejmuje m.in. raka piersi, jajnika, żołądka, płuca, głowy i szyi oraz okrężnicy i odbytnicy. W onkologii hematologicznej znajduje zastosowanie w leczeniu szpiczaka mnogiego, złośliwych chłoniaków nieziarniczych oraz ostrych białaczek. Szczególnym wskazaniem jest terapia dopęcherzowa w powierzchownych guzach pęcherza moczowego oraz leczenie uzupełniające po przezcewkowej resekcji guza pęcherza, co ma na celu zmniejszenie ryzyka nawrotu. Preparat jest dostępny w fiolkach o zawartości od 10 mg do 200 mg chlorowodorku epirubicyny, a każdy ml koncentratu zawiera 0,154 mmol (3,54 mg) sodu, co należy uwzględnić u pacjentów z ograniczeniem podaży sodu.
antracyklina, chemioterapia przeciwnowotworowa, chłoniak nieziarniczy, chlorowodorek epirubicyny, drobnokomórkowy rak płuca, indukcja remisji, infuzja dożylna, kardiotoksyczność, koncentrat do sporządzania roztworu, leczenie adjuwantowe, leczenie dopęcherzowe, nowotwór hematologiczny, nowotwór lity, nowotwór złośliwy, ostra białaczka, preparat cytotoksyczny, protokół chemioterapii, przezcewkowa resekcja guza, rak głowy i szyi, rak in situ pęcherza moczowego, rak jajnika, rak okrężnicy i odbytnicy, rak pęcherza moczowego, rak piersi, rak płuca, rak żołądka, schemat ECF, schemat FEC, szpiczak mnogi, terapia adjuwantowa, terapia dopęcherzowa, TURBT - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – BCG – medac min. 2×10^8 max. 3×10^9/50 ml
Produkty lecznicze zawierające szczep Bacillus Calmette-Guérin (BCG), takie jak BCG-medac, stosowane dopęcherzowo w stężeniu od 2 × 10 do 3 × 10 żywych cząstek, mogą wywoływać objawy miejscowe (częstomocz, dyzuria, parcia naglące, krwiomocz) oraz ogólnoustrojowe (gorączka, zmęczenie, bóle mięśniowo-stawowe, objawy grypopodobne, nudności i wymioty), które mogą upośledzać zdolność pacjenta do bezpiecznego prowadzenia pojazdów mechanicznych i obsługi maszyn. Objawy te mogą pojawić się zarówno w dniu podania leku, jak i w ciągu 24-48 godzin po aplikacji oraz w trakcie terapii podtrzymującej, co wymaga szczególnej ostrożności i indywidualnej oceny ryzyka przez lekarza prowadzącego.
atenuowane prątki BCG, Bacillus Calmette-Guérin, BCG-medac, ból mięśniowo-stawowy, bolesne oddawanie moczu, częstomocz, dyzuria, gorączka, krwiomocz, nudności i wymioty, objaw miejscowy, objaw niepożądany, objaw ogólnoustrojowy, objawy grypopodobne, parcie naglące, pęcherz moczowy, szczep RIVM, terapia dopęcherzowa, terapia podtrzymująca, zawiesina do pęcherza moczowego, zespół zmęczenia - Leksykon substancji czynnych
Mitomycyna – Przeciwwskazania stosowania
Mitomycyna, dostępna w preparacie Mitomycin Accord w dawkach 10 mg, 20 mg i 40 mg, jest cytotoksycznym lekiem stosowanym w terapii nowotworów, jednak jej podanie wiąże się z licznymi przeciwwskazaniami. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze, pancytopenię, izolowaną leukopenię i/lub małopłytkowość, skazy krwotoczne, ostre zakażenia oraz karmienie piersią. W przypadku podania miejscowego do pęcherza moczowego absolutnym przeciwwskazaniem jest perforacja ściany pęcherza, co stanowi zagrożenie życia i wyklucza terapię dopęcherzową ze względu na ryzyko przedostania się leku do jamy otrzewnowej. Względne przeciwwskazania do stosowania mitomycyny obejmują zaburzenia wentylacji typu obturacyjnego i restrykcyjnego, dysfunkcje nerek i wątroby, zły ogólny stan pacjenta oceniany skalami ECOG lub Karnofsky’ego, czasowy związek z radioterapią oraz jednoczesne stosowanie innych cytostatyków. W przypadku podania dopęcherzowego względnym przeciwwskazaniem jest zapalenie pęcherza moczowego, które może zwiększać absorpcję ogólnoustrojową leku i nasilać działania niepożądane.
astma oskrzelowa, choroba nowotworowa, cytostatyk, działanie niepożądane, elementy morfotyczne krwi, hemostaza, jama otrzewnowa, leukopenia, małopłytkowość, mielotoksyczność, mitomycin accord, mitomycyna, nadwrażliwość, nefrotoksyczność, nowotwór, ostre zakażenie, pancytopenia, pęcherz moczowy, perforacja pęcherza moczowego, POChP, podanie ogólnoustrojowe, radioterapia, skala ECOG, skala Karnofsky’ego, skaza krwotoczna, stan zapalny, substancja cytotoksyczna, terapia dopęcherzowa, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zapalenie pęcherza moczowego - Leksykon substancji czynnych
Prątki BCG – Dawkowanie i sposób podawania
Immunoterapia dopęcherzowa prątkami BCG stanowi standard leczenia powierzchownego raka pęcherza moczowego, z dawkowaniem i schematem podawania dostosowanym do konkretnego preparatu. Preparaty OncoTICE zawierają 2-8 x 10⁸ CFU/fiolkę (po rekonstytucji 0,4–1,6 x 10⁷ CFU/ml), natomiast Onko BCG 100 i 50 zawierają odpowiednio 3,0-12,0 x 10⁸ i 1,5-6,0 x 10⁸ żywych prątków BCG w ampułce. Standardowa terapia indukcyjna polega na podaniu 1 wlewki tygodniowo przez 6 tygodni, rozpoczynając 10-15 dni po TUR, po całkowitym wygojeniu błony śluzowej. Leczenie podtrzymujące różni się w zależności od preparatu: OncoTICE stosuje się przez 3 tygodnie w 3., 6. i 12. miesiącu, z dalszą oceną po roku, natomiast Onko BCG wymaga podawania co 3 miesiące przez 3 lata. W przypadku nawrotów pełną kurację powtarza się po 12 miesiącach dla Tis i 6 miesiącach dla Ta i T1 wysokiego ryzyka.
atenuowany prątek BCG, Bacillus Calmette-Guérin, faza indukcyjna, guz Ta i T1 wysokiego ryzyka, izotoniczny roztwór chlorku sodu, jednostka tworząca kolonię, keloid, leczenie podtrzymujące, naciek, nawrót guza, owrzodzenie, pęcherz moczowy, płyn surowiczy, podszczep Moreau, powierzchowny rak pęcherza moczowego, pozycja siedząca, prątek BCG, preparat dezynfekcyjny, profilaktyka gruźlicy, przezcewkowa resekcja guza, szczepienie przeciwgruźlicze, szczepionka BCG, terapia dopęcherzowa, TUR, zawiesina prątków BCG - Leksykon substancji czynnych
Bacillus Calmette-Guérin – Przeciwwskazania stosowania
Bacillus Calmette-Guérin (BCG), w postaci preparatu BCG-medac zawierającego szczep RIVM (2 x 10 do 3 x 10 żywych cząstek po rekonstytucji), jest stosowany w immunoterapii dopęcherzowej nowotworów pęcherza moczowego. Ze względu na obecność żywych prątków, istnieje szereg bezwzględnych przeciwwskazań do jego podania, w tym nadwrażliwość na BCG lub substancje pomocnicze, obniżona odporność (wrodzona lub nabyta, np. HIV, białaczka, chłoniak, leczenie cytostatykami, radioterapia, immunosupresja), aktywna gruźlica, perforacja pęcherza, ostre zakażenie dróg moczowych oraz okres krótszy niż 2-3 tygodnie po zabiegach urologicznych (TURBT, biopsja, uraz cewnikowania). Szczególną uwagę należy zwrócić na wykluczenie czynnej gruźlicy (np. RTG klatki piersiowej, testy IGRA) oraz ocenę integralności błony śluzowej pęcherza, aby uniknąć ryzyka rozsianego zakażenia BCG i powikłań zagrażających życiu pacjenta.
antybiotykoterapia, Bacillus Calmette-Guérin, bakteriuria, białaczka, biopsja pęcherza moczowego, chłoniak, czynna gruźlica, immunosupresja, immunoterapia nowotworów pęcherza moczowego, kortykosteroid, leczenie przeciwnowotworowe, lek cytostatyczny, lek immunosupresyjny, leukocyturia, nadwrażliwość na substancję czynną, niedobór odporności, obniżona odporność, perforacja pęcherza moczowego, próba tuberkulinowa, radioterapia, radioterapia pęcherza moczowego, resekcja przezcewkowa, rozsiane zakażenie BCG, szczepionka przeciwgruźlicza, terapia dopęcherzowa, test IGRA, TURBT, zakażenie dróg moczowych, zakażenie HIV - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Epimedac 2 mg/ml roztwór do wstrzykiwań 2 mg/ml
Epimedac, zawierający epirubicynę w stężeniu 2 mg/ml, jest stosowany w leczeniu różnych nowotworów, w tym raka piersi (wczesnego i zaawansowanego), zaawansowanego raka jajnika, raka żołądka oraz drobnokomórkowego raka płuca. Preparat dostępny jest w formie klarownego, czerwonego roztworu do wstrzykiwań w fiolkach o objętościach od 5 ml (10 mg) do 100 ml (200 mg). Podawanie systemowe odbywa się dożylnie, najczęściej w ramach schematów wielolekowych, z koniecznością monitorowania funkcji serca, szpiku kostnego, wątroby i nerek ze względu na ryzyko kardiotoksyczności i innych działań niepożądanych. Dawkowanie i częstotliwość podawania dostosowuje się indywidualnie do rodzaju nowotworu i stanu klinicznego pacjenta.
błona śluzowa pęcherza, cewnik urologiczny, chemioterapia cytotoksyczna, chemioterapia wielolekowa, choroba nowotworowa, epirubicyna, funkcja serca, instylacja, kardiotoksyczność, leczenie systemowe, morfologia krwi, powierzchniowy rak pęcherza moczowego, rak drobnokomórkowy płuca, rak in situ, rak jajnika, rak piersi, rak żołądka, roztwór do wstrzykiwań, schemat wielolekowy, szpik kostny, terapia dopęcherzowa, TURBT, zaawansowany rak piersi - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Onko BCG 50 50 mg (nie mniej niż 150 mln i nie więcej niż 600 mln żywych prątków BCG)/ml
Onko BCG 50 to preparat zawierający 50 mg żywych, atenuowanych prątków BCG (1,5 × 10⁸ do 6,0 × 10⁸ jednostek) podszczepu brazylijskiego Moreau, stosowany dopęcherzowo w leczeniu raka pęcherza moczowego. Standardowy schemat terapeutyczny obejmuje fazę indukcyjną – 6 wlewek podawanych raz w tygodniu oraz fazę podtrzymującą – 3 wlewki raz w tygodniu podawane w 3., 6., 12., 18., 24., 30. i 36. miesiącu terapii. Każda wlewka to 50 ml zawiesiny, przygotowanej przez rozcieńczenie 1 ml rekonstytuowanego preparatu w 49 ml jałowego roztworu chlorku sodu, z czasem retencji w pęcherzu wynoszącym 2 godziny. W przypadku nawrotu guza in situ (Tis) po 12 miesiącach lub nawrotu guza Ta i T1 wysokiego ryzyka (HG) po 6 miesiącach od ostatniej ekspozycji na BCG, zaleca się powtórzenie pełnej kuracji według powyższego schematu.
Bacillus Calmette-Guérin, dawka terapeutyczna, elektroresekcja przezcewkowa, faza indukcyjna, faza podtrzymująca, guz in situ, guz Ta i T1 wysokiego ryzyka, nawrót choroby, Onko BCG 50, pęcherz moczowy, podanie dopęcherzowe, podszczep brazylijski Moreau, prątki BCG, roztwór chlorku sodu, śluzówka pęcherza, terapia dopęcherzowa, wlewka dopęcherzowa, wycinek z guza, zaleganie moczu, zawiesina jednolita - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Epirubicin Accord 2 mg/ml
Epirubicin Accord, zawierający chlorowodorek epirubicyny w stężeniu 2 mg/ml, jest stosowany w leczeniu różnych nowotworów złośliwych, w tym raka piersi (wczesnego i zaawansowanego stadium), raka żołądka, raka jajnika oraz drobnokomórkowego raka płuca u pacjentów wcześniej nieleczonych systemowo. Preparat dostępny jest w fiolkach o pojemności 5–100 ml, zawierających od 10 do 200 mg substancji czynnej. Podawanie dożylne (w formie wstrzyknięć lub infuzji) jest standardową drogą podania w terapii systemowej, natomiast podanie dopęcherzowe stosuje się w leczeniu powierzchownych nowotworów pęcherza moczowego, takich jak brodawczakowy rak pęcherza, rak in situ oraz profilaktyka nawrotów po resekcji przezcewkowej (TURBT). Preparat zawiera 3,54 mg/ml sodu (0,154 mmol), co należy uwzględnić u pacjentów na diecie niskosodowej.
antracyklina, brodawczakowy rak pęcherza moczowego, chlorowodorek epirubicyny, dieta niskosodowa, drobnokomórkowy rak płuca, guz wysokiego ryzyka, leczenie adjuwantowe, leczenie neoadjuwantowe, nabłonek przejściowy, nowotwór lity, nowotwór układu moczowego, nowotwór złośliwy, podanie dopęcherzowe, powierzchowny rak pęcherza moczowego, rak in situ, rak in situ pęcherza moczowego, rak jajnika, rak piersi, rak żołądka, resekcja przezcewkowa, schemat chemioterapii, terapia dopęcherzowa - Leksykon substancji czynnych
Bacillus Calmette-Guérin – Właściwości farmakokinetyczne
Bacillus Calmette-Guérin (BCG) w postaci produktu BCG-medac zawiera żywy, atenuowany szczep RIVM (pochodzący ze szczepu 1173-P2) w ilości od 2 × 10 do 3 × 10 żywych cząstek bakterii na fiolkę po rekonstytucji. Po podaniu dopęcherzowym bakterie są głównie eliminowane z organizmu przez układ moczowy, z moczem usuwane są żywe cząstki BCG, co rozpoczyna się już w pierwszych godzinach po instylacji. Farmakokinetyka charakteryzuje się specyficznym profilem eliminacji, jednak penetracja tkankowa bakterii nie została jednoznacznie potwierdzona, co wymaga dalszych badań w celu wyjaśnienia mechanizmu interakcji BCG z tkankami pęcherza oraz ewentualnej absorpcji ogólnoustrojowej.
absorpcja ogólnoustrojowa, Bacillus Calmette-Guérin, BCG-medac, działanie farmakologiczne, eliminacja z organizmu, farmakokinetyka, formulacja produktu, instylacja, mykobakterie, obserwacja kliniczna, pęcherz moczowy, penetracja tkankowa, podanie dopęcherzowe, procedura urologiczna, proces eliminacji, profilaktyka przeciwbakteryjna, proszek i rozpuszczalnik, przeżywalność bakterii, rekonstytucja, szczep RIVM, terapia dopęcherzowa, układ moczowy, zakażenie ogólnoustrojowe, zawiesina do pęcherza moczowego - Leksykon substancji czynnych
Bacillus Calmette-Guérin – Działania niepożądane
Terapia dopęcherzowa Bacillus Calmette-Guérin (BCG) wiąże się z szerokim spektrum działań niepożądanych, które najczęściej mają charakter łagodny i przemijający, nasilając się wraz z liczbą podanych dawek. Miejscowe reakcje obejmują u około 90% pacjentów dyskomfort i ból podczas mikcji oraz częstomocz, a także zapalenie pęcherza i ziarniniaki, które są elementem działania przeciwnowotworowego. Rzadziej obserwuje się krwiomocz, zakażenia układu moczowego, retrakcję pęcherza, zapalenie jąder i najądrzy czy ropnie nerek. Reakcje ogólnoustrojowe, takie jak gorączka <38,5°C, objawy grypopodobne i złe samopoczucie, ustępują zwykle w ciągu 24-48 godzin i świadczą o aktywacji odpowiedzi immunologicznej. Kluczowe jest monitorowanie pacjentów i szybkie zgłaszanie gorączki >39,5°C utrzymującej się powyżej 12 godzin lub >38,5°C powyżej 48 godzin, co może wskazywać na zakażenie BCG lub poważniejsze powikłania.
antygen sterczowy, azoospermia, Bacillus Calmette-Guérin, ból pochwy, cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, cytopenia, dyspareunia, działanie niepożądane, fosfataza alkaliczna, kłębuszkowe zapalenie nerek, krwiomocz, morfologia krwi, Mycobacterium bovis, Mycobacterium tuberculosis, niedociśnienie, niedokrwistość, niedrożność dróg moczowych, nietrzymanie moczu, niewydolność nerek, objawy grypopodobne, odmiedniczkowe zapalenie nerek, oligospermia, posocznica, prosówkowe zapalenie płuc, przetoka jelitowa, przetoka naczyniowa, przykurcz pęcherza moczowego, reakcja nadwrażliwości, reakcja ogólnoustrojowa, retrakcja pęcherza moczowego, ropień mięśnia lędźwiowo-udowego, ropień nerki, śródmiąższowe zapalenie nerek, terapia dopęcherzowa, utajone zakażenie BCG, wysypka skórna, zakażenie BCG, zakażenie pęcherza moczowego, zakażenie szpiku kostnego, zakażenie układu moczowego, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie jąder, zapalenie kości i szpiku, zapalenie naczyń, zapalenie naczyniówki, zapalenie najądrzy, zapalenie otrzewnej, zapalenie pęcherza, zapalenie siatkówki, zapalenie spojówek, zapalenie stawów, zapalenie wątroby, zapalenie węzłów chłonnych, zapalenie ziarniniakowe, zatrzymanie moczu, zespół Reitera, ziarniniak, ziarniniak płuc, ziarniniakowe zapalenie wątroby - Leksykon leków
Działania niepożądane – BCG – medac min. 2×10^8 max. 3×10^9/50 ml
Leczenie dopęcherzowe preparatem BCG-medac (szczep RIVM 1173-P2) jest generalnie dobrze tolerowane, jednak wiąże się z występowaniem licznych działań niepożądanych, które należy starannie monitorować. Najczęściej obserwuje się miejscowe reakcje zapalne pęcherza moczowego, takie jak zapalenie i ziarniniak, które mogą być elementem mechanizmu przeciwnowotworowego. Objawy te dotyczą około 90% pacjentów i obejmują dyskomfort, ból oraz częste oddawanie moczu. Rzadziej występują krwiomocz, zakażenia układu moczowego, zapalenie jąder i najądrzy, a także poważniejsze powikłania, takie jak ropnie nerek. Ogólnoustrojowe reakcje dzielą się na przemijające, łagodne objawy grypopodobne z gorączką <38,5°C, które ustępują w ciągu 24-48 godzin, oraz ciężkie zakażenia ogólnoustrojowe z gorączką >39,5°C trwającą co najmniej 12 godzin, wymagające pilnej konsultacji specjalistycznej. W ciężkich przypadkach mogą wystąpić prosówkowe zapalenie płuc, ziarniniakowe zapalenie wątroby oraz zaburzenia czynności narządów, potwierdzone histopatologicznie.
azoospermia, Bacillus Calmette-Guérin, BCG-medac, dyspareunia, kłębuszkowe zapalenie nerek, krwiomocz, niedociśnienie, niedokrwistość, nietrzymanie moczu, niewydolność nerek, obrzęk obwodowy, odmiedniczkowe zapalenie nerek, oligospermia, prosówkowe zapalenie płuc, przetoka jelitowa, przetoka naczyniowa, reakcja ogólnoustrojowa, retrakcja pęcherza moczowego, ropień mięśnia lędźwiowo-udowego, ropień nerki, śródmiąższowe zapalenie nerek, swoisty antygen sterczowy, terapia dopęcherzowa, zakażenie ogólnoustrojowe, zakażenie szpiku kostnego, zakażenie układu moczowego, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie jąder, zapalenie kości i szpiku, zapalenie naczyń, zapalenie naczyniówki, zapalenie najądrzy, zapalenie otrzewnej, zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie spojówek, zapalenie stawów, zapalenie wątroby, zapalenie węzłów chłonnych, zatrzymanie moczu, zespół Reitera, ziarniniak, ziarniniak płuc, ziarniniakowe zapalenie wątroby