Przeciwwskazania stosowania
Bacillus Calmette-Guérin

Przeciwwskazania stosowania substancji Bacillus Calmette-Guérin (BCG)

Bacillus Calmette-Guérin (BCG) jest żywą, atenuowaną szczepionką przeciwgruźliczą, która znalazła zastosowanie w immunoterapii nowotworów pęcherza moczowego. Substancja ta, dostępna m.in. jako BCG-medac (zawierający szczep RIVM wyprowadzony ze szczepu 1173-P2, od 2 x 10⁸ do 3 x 10⁹ żywych cząstek w fiolce po rekonstytucji), jest używana w terapii dopęcherzowej. Ze względu na specyfikę preparatu zawierającego żywe prątki BCG, istnieje szereg przeciwwskazań do jego stosowania, które muszą być bezwzględnie przestrzegane przez personel medyczny.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania BCG jest nadwrażliwość na substancję czynną (BCG) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie. Reakcje nadwrażliwości mogą zagrażać życiu pacjenta, dlatego dokładny wywiad alergologiczny przed rozpoczęciem terapii jest niezbędny.²

Zaburzenia odporności

Preparat BCG-medac jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentów z obniżoną odpornością. Dotyczy to zarówno wrodzonych, jak i nabytych niedoborów odporności, niezależnie od ich przyczyny. Przeciwwskazania obejmują:³

• Pacjentów z współistniejącymi chorobami prowadzącymi do immunosupresji, takimi jak:
  • Zakażenie wirusem HIV
  • Białaczka
  • Chłoniak
• Pacjentów poddawanych leczeniu przeciwnowotworowemu:
  • Terapia lekami cytostatycznymi
  • Radioterapia
• Pacjentów otrzymujących leki immunosupresyjne:
  • Kortykosteroidy
  • Inne leki hamujące układ odpornościowy

⁴

Uzasadnieniem tych przeciwwskazań jest ryzyko rozsianego zakażenia BCG u pacjentów z niewydolnością układu odpornościowego, co może prowadzić do poważnych powikłań, w tym zagrażających życiu.

Czynna gruźlica

BCG-medac nie może być stosowany u pacjentów z czynną gruźlicą. Przed rozpoczęciem terapii BCG należy bezwzględnie wykluczyć ryzyko aktywnej gruźlicy poprzez:⁵

• Szczegółowy wywiad medyczny
• W przypadku wskazań klinicznych – wykonanie odpowiednich badań diagnostycznych zgodnie z lokalnymi wytycznymi (np. RTG klatki piersiowej, testy IGRA, próba tuberkulinowa)

⁶

Uprzednia radioterapia pęcherza moczowego

Pacjenci, którzy wcześniej byli poddawani radioterapii pęcherza moczowego, nie powinni otrzymywać BCG-medac. Radioterapia powoduje zmiany w nabłonku pęcherza moczowego, które mogą zwiększać ryzyko ciężkich powikłań po podaniu BCG.⁷

Karmienie piersią

Stosowanie BCG-medac jest przeciwwskazane u kobiet karmiących piersią. Wynika to z potencjalnego ryzyka dla dziecka karmionego piersią.⁸

Ograniczenia czasowe po zabiegach urologicznych

BCG-medac nie powinien być podawany we wlewie do pęcherza moczowego przed upływem 2-3 tygodni po:⁹

• Resekcji przezcewkowej (TURBT)
• Biopsji pęcherza moczowego
• Urazie podczas cewnikowania

¹⁰

Uzasadnieniem jest ryzyko systemowej absorpcji BCG przez uszkodzoną błonę śluzową pęcherza, co może prowadzić do ciężkich powikłań ogólnoustrojowych. Należy uwzględnić czas niezbędny do regeneracji nabłonka pęcherza moczowego przed podaniem BCG.

Perforacja pęcherza moczowego

Perforacja pęcherza moczowego jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania BCG-medac. Stan ten znacząco zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń ogólnoustrojowych, które mogą zagrażać życiu pacjenta.¹¹

Zakażenie dróg moczowych

Ostre zakażenie dróg moczowych jest przeciwwskazaniem do podania BCG-medac. Przed rozpoczęciem terapii BCG konieczne jest wyleczenie aktywnego zakażenia układu moczowego.¹²

Warto jednak zaznaczyć, że bezobjawowe stany takie jak:

• Sporadyczna leukocyturia (obecność leukocytów w moczu) bez objawów klinicznych
• Bezobjawowa bakteriuria (obecność bakterii w moczu bez objawów klinicznych)

¹³

Nie stanowią przeciwwskazań do terapii BCG-medac i nie wymagają profilaktycznej antybiotykoterapii. Niezbędne jest jednak dokładne różnicowanie między bezobjawowymi zmianami w badaniu moczu a objawowym zakażeniem układu moczowego.¹⁴

Zalecenia praktyczne dla personelu medycznego

Przed rozpoczęciem terapii BCG-medac, lekarz powinien dokonać wnikliwej oceny stanu pacjenta pod kątem wszystkich wymienionych przeciwwskazań. Szczególnie istotne jest:

• Wykonanie szczegółowego wywiadu w kierunku chorób wpływających na układ odpornościowy
• Zebranie informacji o przyjmowanych lekach, zwłaszcza immunosupresyjnych i cytostatycznych
• Wykluczenie czynnej gruźlicy
• Upewnienie się, że od ostatniego zabiegu urologicznego upłynął odpowiedni czas (2-3 tygodnie)
• Wykluczenie aktywnego zakażenia układu moczowego
• Ocena integralności ściany pęcherza moczowego (wykluczenie perforacji)

W przypadku wątpliwości co do występowania któregokolwiek z przeciwwskazań, należy rozważyć alternatywne metody terapii lub opóźnić podanie BCG-medac do czasu ustąpienia stanu stanowiącego przeciwwskazanie (np. wyleczenie zakażenia układu moczowego).