Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Bacillus Calmette-Guérin

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania BCG

Bacillus Calmette-Guérin (BCG) to żywy atenuowany szczep prątka bydlęcego stosowany w immunoterapii nowotworów pęcherza moczowego. Ze względu na swoje właściwości biologiczne, preparat BCG wymaga szczególnej uwagi podczas stosowania. Lek BCG-medac, zawierający od 2 × 10⁸ do 3 × 10⁹ żywych cząstek szczepu RIVM wyprowadzonego ze szczepu 1173-P2, musi być podawany wyłącznie przez lekarza posiadającego doświadczenie w stosowaniu tej terapii.¹

Należy podkreślić, że BCG-medac pod żadnym pozorem nie może być stosowany podskórnie, śródskórnie, domięśniowo, dożylnie ani jako szczepionka. Droga podania ograniczona jest wyłącznie do wlewów dopęcherzowych.²

Przygotowanie produktu BCG – środki ostrożności

Podczas przygotowania produktu BCG-medac należy przestrzegać szczególnych zasad bezpieczeństwa. Produkt nie powinien być przygotowywany do podania w tym samym pomieszczeniu i przez ten sam personel, który przygotowuje inne dożylne produkty lecznicze o działaniu cytotoksycznym. Ponadto BCG-medac nie powinien być przygotowywany przez osobę ze stwierdzonymi objawami obniżonej odporności.³

Konieczne jest unikanie kontaktu produktu BCG-medac ze skórą lub błonami śluzowymi, ponieważ może to prowadzić do reakcji nadwrażliwości lub zakażenia danego miejsca. W przypadku rozlania roztworu BCG-medac, zanieczyszczone miejsce należy niezwłocznie zmyć środkiem dezynfekcyjnym o potwierdzonym działaniu przeciwko mykobakteriom. Skażoną skórę należy również odpowiednio zdezynfekować.⁴

Zalecenia dotyczące higieny pacjenta

Pacjenci po otrzymaniu wlewu BCG powinni przestrzegać szczególnych zasad higieny. Po oddaniu moczu zaleca się dokładne umycie rąk oraz okolic genitaliów. Jest to szczególnie istotne po pierwszym oddaniu moczu po podaniu wlewu BCG. W przypadku zanieczyszczenia zmian skórnych, zaleca się stosowanie odpowiedniego środka dezynfekującego.⁵

Wpływ na testy diagnostyczne

Podanie BCG-medac do pęcherza moczowego może wywoływać wrażliwość na tuberkulinę, co może skomplikować interpretację skórnych prób tuberkulinowych stosowanych w celu diagnozowania zakażenia prątkami z rodzaju Mycobacterium. Z tego powodu reaktywność na tuberkulinę powinna zostać oznaczona przed podaniem produktu BCG-medac.⁶

Klinicyści powinni mieć świadomość ograniczeń diagnostycznych związanych z wykrywaniem prątków BCG. Ujemny wynik biopsji na obecność prątków oraz ujemne wyniki testów nie wykluczają ogólnoustrojowego zakażenia BCG. W kilku udokumentowanych przypadkach nie wykryto obecności prątków, mimo że u pacjenta wystąpiło ogólnoustrojowe zakażenie BCG. Dostępne metody diagnostyczne, takie jak mikroskopia, badanie PCR, posiewy czy badania histopatologiczne w kierunku gruźlicy, nie zawsze są wiarygodne.⁷

Ciężkie ogólnoustrojowe zakażenia i reakcje BCG

Przed rozpoczęciem immunoterapii BCG należy zawsze rozważyć możliwość wystąpienia ciężkich ogólnoustrojowych zakażeń BCG, które mogą wymagać leczenia przeciwgruźliczego. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów w podeszłym wieku oraz osoby z zaburzeniami czynności wątroby.⁸

W przypadku urazu tkanek podczas podawania wlewu BCG może wystąpić posocznica z możliwym wstrząsem septycznym i zagrożeniem życia. Ciężkie ogólnoustrojowe zakażenia lub reakcje na BCG zgłaszano u mniej niż 5% pacjentów.⁹

Przed każdym podaniem produktu BCG-medac do pęcherza moczowego należy wykluczyć zakażenia układu moczowego, ponieważ zapalenie błony pęcherza moczowego może zwiększać ryzyko rozprzestrzeniania się bakterii BCG przez krew. W przypadku stwierdzenia zakażenia w trakcie leczenia, terapię BCG należy przerwać do czasu normalizacji wyników badania moczu i zakończenia leczenia antybiotykowego.¹⁰

W przypadku podejrzenia ogólnoustrojowego zakażenia BCG należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem specjalizującym się w chorobach zakaźnych. Zakażenie BCG może zagrażać życiu.¹¹

Zespół Reitera

W przeciwieństwie do zakażeń ogólnoustrojowych, zespół Reitera objawia się głównie w postaci reakcji immunologicznej. Nie musi on być spowodowany rozsianiem BCG, ale może być również wywołany przez bakterie BCG zlokalizowane wyłącznie w układzie moczowym.¹²

U pacjentów z antygenem zgodności tkankowej HLA-B27 mogą nasilić się objawy choroby reumatycznej lub objawy zespołu Reitera.¹³

Zaostrzenie utajonego zakażenia BCG

Odnotowano pojedyncze przypadki, w których bakterie BCG utrzymywały się w organizmie przez kilka lat. Te utajone zakażenia BCG mogą zaostrzyć się wiele lat po pierwotnym zakażeniu, szczególnie pod postacią ziarniniakowego zapalenia płuc, ropni, zakażonych tętniaków, zakażenia implantu, przeszczepu lub otaczającej tkanki.¹⁴

Pacjentów należy poinformować o możliwości późniejszego zaostrzenia utajonych zakażeń BCG oraz o konieczności zgłaszania objawów takich jak gorączka i utrata masy ciała nieznanego pochodzenia. W przypadku podejrzenia zaostrzenia utajonego zakażenia BCG należy skonsultować się z lekarzem specjalizującym się w chorobach zakaźnych.¹⁵

Szczególne grupy pacjentów wymagające ostrożności

Pacjenci w podeszłym wieku

Stosowanie BCG u pacjentów w podeszłym wieku nie jest przeciwwskazane, jednak przed rozpoczęciem leczenia należy dokładnie rozważyć potencjalne ryzyko ogólnoustrojowego zakażenia lub reakcji na BCG. U tych pacjentów mogą występować czynnościowe zaburzenia nerek lub wątroby, co może wpływać na leczenie lekami przeciwgruźliczymi w przypadku ciężkiego ogólnoustrojowego zakażenia/reakcji na BCG. Szczególną ostrożność należy zachować również u starszych pacjentów z osłabionym ogólnym stanem zdrowia.¹⁶

Pacjenci z małą pojemnością pęcherza moczowego

U pacjentów z pęcherzem moczowym o małej pojemności występuje zwiększone ryzyko wystąpienia przykurczu pęcherza moczowego.¹⁷

Ciąża

BCG-medac nie jest zalecany do stosowania w okresie ciąży.¹⁸

Sytuacje wymagające przerwania leczenia

Leczenie BCG należy przerwać w przypadku wystąpienia gorączki lub krwiomoczu o dużym nasileniu i kontynuować dopiero po unormowaniu się temperatury ciała i wyleczeniu krwiomoczu.¹⁹

Środki ostrożności dla otoczenia pacjenta

Kontakt z osobami o obniżonej odporności

Pacjenci leczeni produktem BCG-medac powinni stosować odpowiednie środki higieniczne w kontakcie z osobami z obniżoną odpornością. Chociaż M. bovis jest mniej patogenny niż M. tuberculosis i dotychczas nie zgłoszono przypadków transmisji bakterii pomiędzy ludźmi, nie można wykluczyć takiego ryzyka, szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością.²⁰

Przenoszenie drogą płciową

Zaleca się stosowanie prezerwatyw podczas stosunków płciowych przez tydzień od podania bakterii BCG. Dotychczas nie ma wprawdzie doniesień o przenoszeniu bakterii BCG drogą płciową, jednak jako środek ostrożności zaleca się stosowanie zabezpieczenia.²¹

Identyfikowalność produktu

W celu poprawienia identyfikowalności biologicznych produktów leczniczych należy czytelnie zapisać nazwę i numer serii podawanego produktu BCG-medac.²²