Właściwości farmakodynamiczne
Bacillus Calmette-Guérin

Właściwości farmakodynamiczne Bacillus Calmette-Guérin

Bacillus Calmette-Guérin (BCG) to szczep bakterii wywodzący się z Mycobacterium bovis o zmniejszonej zjadliwości, który zachowuje wystarczającą immunogenność do wywołania odpowiedzi immunologicznej. W przypadku preparatu BCG-medac wykorzystywany jest szczep RIVM wyprowadzony ze szczepu 1173-P2, zawierający od 2 × 10^8 do 3 × 10^9 żywych cząstek bakteryjnych po rekonstytucji.¹

Klasyfikacja farmakoterapeutyczna

BCG klasyfikuje się jako lek immunostymulujący, należący do podgrupy „inne leki immunostymulujące”, oznaczony kodem ATC: L03AX03. Preparat BCG-medac ma postać liofilizowanej zawiesiny żywych bakterii Bacillus Calmette-Guérin o małym potencjale zakaźnym.²

Mechanizm działania

Działanie przeciwnowotworowe BCG opiera się na złożonej stymulacji układu immunologicznego. Dane z przeprowadzonych badań wyraźnie wskazują, że BCG nie działa poprzez pojedynczy mechanizm, lecz aktywuje układ immunologiczny na wielu poziomach, angażując różne populacje komórek. BCG funkcjonuje jako nieswoisty immunostymulator, wywołujący kaskadę reakcji immunologicznych w organizmie.³

Aktywacja komórek immunologicznych

BCG wywiera swoje działanie poprzez stymulację różnych populacji komórek układu immunologicznego. Podanie BCG prowadzi do:

• Pobudzenia śledziony jako ważnego organu układu immunologicznego
• Zwiększenia aktywności makrofagów w śledzionie, które odgrywają kluczową rolę w prezentacji antygenów i fagocytozie patogenów
• Aktywacji komórek NK (natural killer cells – naturalne komórki cytotoksyczne), które uczestniczą w odpowiedzi przeciwnowotworowej

⁴

Efekty miejscowe w pęcherzu moczowym

Podanie BCG w postaci wlewu dopęcherzowego (np. preparat BCG-medac) wywołuje lokalne zmiany w mikrośrodowisku pęcherza moczowego, co ma szczególne znaczenie w leczeniu nowotworów tego narządu. Zaobserwowano, że dopęcherzowa aplikacja BCG stymuluje miejscową proliferację i napływ:

• Granulocytów – komórek biorących udział w nieswoistej odpowiedzi immunologicznej
• Monocytów/makrofagów – komórek fagocytujących i prezentujących antygeny
• Limfocytów T – odpowiedzialnych za swoistą odpowiedź komórkową

Te zmiany wskazują na znaczącą miejscową aktywację układu immunologicznego w obrębie pęcherza moczowego.⁵

Odpowiedź cytokinowa

Istotnym elementem mechanizmu działania BCG jest stymulacja produkcji i wydzielania cytokin przez komórki układu immunologicznego. Pod wpływem BCG dochodzi do zwiększonego wydzielania następujących cytokin:

• IL-1 (interleukina 1) – cytokina prozapalna, aktywująca limfocyty T
• IL-2 (interleukina 2) – czynnik wzrostu limfocytów T, wzmacniający odpowiedź komórkową
• IL-6 (interleukina 6) – cytokina o wielokierunkowym działaniu, m.in. aktywująca limfocyty B
• TNFα (czynnik martwicy nowotworów alfa) – cytokina o działaniu przeciwnowotworowym

Zwiększone stężenie tych cytokin w mikrośrodowisku pęcherza moczowego przyczynia się do eliminacji komórek nowotworowych poprzez nasilenie odpowiedzi immunologicznej.⁶

Postać preparatu BCG

Preparat BCG-medac występuje w postaci proszku i rozpuszczalnika do sporządzania zawiesiny do pęcherza moczowego. Proszek ma charakterystyczny biały lub prawie biały kolor, może występować jako porowaty krążek z żółtymi i szarymi odcieniami. Rozpuszczalnik natomiast stanowi bezbarwny, klarowny roztwór, który służy do rekonstytucji preparatu przed podaniem dopęcherzowym.⁷