antagoniści kwasu foliowego
Antagoniści kwasu foliowego to grupa leków cytotoksycznych, które hamują działanie kwasu foliowego (witaminy B9) poprzez blokowanie enzymu reduktazy dihydrofolianowej. Enzym ten jest niezbędny do konwersji kwasu foliowego do jego aktywnej formy – tetrahydrofolianu, który z kolei uczestniczy w syntezie nukleotydów purynowych i pirymidynowych, niezbędnych do produkcji DNA i RNA.
Do antagonistów kwasu foliowego należą m.in. metotreksat, pemetreksed, raltitreksed oraz trimetoprim. Metotreksat jest najczęściej stosowanym lekiem z tej grupy, znajdujący zastosowanie w leczeniu nowotworów (białaczki, chłoniaki, rak piersi), chorób autoimmunologicznych (reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczyca) oraz jako lek immunosupresyjny po przeszczepach narządów.
Mechanizm działania tych leków polega na zahamowaniu podziałów komórkowych poprzez uniemożliwienie syntezy DNA, co prowadzi do śmierci komórek, szczególnie tych szybko dzielących się. Antagoniści kwasu foliowego wykazują największą skuteczność w fazie S cyklu komórkowego, gdy zachodzi replikacja DNA.
Terapia antagonistami kwasu foliowego wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, takich jak supresja szpiku kostnego, zapalenie błon śluzowych, hepatotoksyczność, nefrotoksyczność czy neurotoksyczność. W celu zmniejszenia toksyczności metotreksatu stosuje się leukoworynę (folinian wapnia), która dostarcza zredukowaną formę kwasu foliowego, omijając zablokowany enzym.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Kotrimoksazol – Interakcje
Kotrimoksazol, będący połączeniem sulfametoksazolu i trimetoprimu w stosunku 5:1, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z różnymi grupami leków. Trimetoprim może zawyżać stężenie kreatyniny w surowicy o około 10% poprzez zmniejszenie wydzielania kanalikowego (z 23% do 9%), bez wpływu na przesączanie kłębuszkowe. Istotne są interakcje z lekami przeciwwirusowymi (zydowudyna – ryzyko mielosupresji, lamiwudyna – 40% wzrost ekspozycji), immunosupresyjnymi (cyklosporyna – przemijające pogorszenie funkcji nerek, azatiopryna – ryzyko ciężkich zaburzeń hematologicznych), oraz przeciwzakaźnymi (ryfampicyna – skrócenie okresu półtrwania trimetoprimu, pirymetamina >25 mg/tydzień – niedokrwistość megaloblastyczna). Kotrimoksazol nasila działanie warfaryny (wymaga ścisłego monitorowania INR), fenytoiny (wydłużenie okresu półtrwania, ryzyko toksyczności), digoksyny (zwiększenie stężenia u osób starszych), a także może nasilać hipoglikemię przy jednoczesnym stosowaniu pochodnych sulfonylomocznika i repaglinidu (wymaga monitorowania glikemii). Ponadto, stosowanie kotrimoksazolu z tiazydami i lekami wpływającymi na gospodarkę potasową (ACEI, ARB, spironolakton) zwiększa ryzyko trombocytopenii i hiperkaliemii, szczególnie u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek.
antagoniści kwasu foliowego, blokery receptora angiotensynowego, choroby autoimmunologiczne, diuretyki oszczędzające potas, działanie hipoglikemizujące, działanie przeciwbakteryjne, glikozydy nasercowe, hepatotoksyczność, hiperkaliemia, inhibitory ACE, klirens kreatyniny, kotrimoksazol, leki przeciwpadaczkowe, mielosupresja, niedokrwistość megaloblastyczna, parametry hematologiczne, pneumocystozowe zapalenie płuc, pochodne sulfonylomocznika, przesączanie kłębuszkowe, reduktaza dihydrofoliowa, stężenie kreatyniny, test radioimmunologiczny, trombocytopenia, warfaryna, zaburzenia hematologiczne